Pojam i značaj poreza na dohodak

• Published on
25-Jul-2015

• View
664

6

Embed Size (px)

Transcript

Univerzitet u Sarajevu

POJAM I ZNAAJ POREZA NA DOHODAK

Studenti:PREDMET: Komparativni poreski sistemi Profesor: dr. Sead Kreso Asistent: Mirza Kro Mirza Kozi, 68640 Azra Koanovi, 67662 Ivana Radii, 66802

Komparativni poreski sistemi

SADRAJ1. UVOD ............................................................................................................................................................. 3 2. Pojam, karakteristike i osnovni oblici poreza na dohodak ............................................................................ 4 2.1.Pojam dohodka........................................................................................................................................ 4 2.2. Karakteristike poreza na dohodak .......................................................................................................... 5 2.3. Osnovni oblici poreza na dohodak ......................................................................................................... 6 3. Sastavni dijelovi poreza na dohodak i oblici dohodka ................................................................................... 7 3.1. Sastavni djelovi dohodka ........................................................................................................................ 7 3.2. Oblici dohotka......................................................................................................................................... 8 4. Znaaj poreza na dohodak ............................................................................................................................. 9 4.1. Budetski znaaj ..................................................................................................................................... 9 4.2. Ekonomski znaaj ................................................................................................................................... 9 5. Vrste oporezivanja i obiljeja poreza na dohodak ......................................................................................... 9 5.1. Sistemi poreza na dohodak .................................................................................................................... 9 5.1.1. Ceduralno oporezivanje................................................................................................................. 10 5.1.2. Globalno oporezivanje ................................................................................................................... 10 5.1.3. Mjeovito oporezivanje ................................................................................................................. 10 5.2. Obiljeja poreza na dohodak ................................................................................................................ 10 6. Porez na dohodak u Bosni i Hercegovini ..................................................................................................... 11 7. ZAKLJUAK ............................................................................................................................................... 13 8. LITERATURA ................................................................................................................................................. 14 Prilog...............................................................................................................................................................15

2

Komparativni poreski sistemi

1. UVODPorez na dohodak zauzima sredinje mjesto u poreznim sistemima savremenih drava, i to ne samo zbog svoje iznimno velike finanskijske izdanosti, nego i zbog irokih mogunosti da se koristi kao pogodan instrument za ostvarivanje nekih nefiskalnih ciljeva oporozivanja. Meutim uz nesumnjive prednosti koje su vezane za njegovu primjenu, porezu na dohodak se upuuju i brojni prigovori koji se odnose kako na probleme porezno-tehnike naravi, tako i na one ekonomske i socijalne naravi. Moramo rei da je porez na dohodak iznimno kompliciran porezni oblik i da da su problemi koji se pojavljuju pri oporezivanju dohodka brojni. Oni se odnose npr. na utvrivanje oporezivog dohodka, opredjeljenje za oporezivanje pojedinaca, suprunika ili obitelji, izbor metode utvrivanja porezne osnovice itd. Za ovaj porez se moe rei da je skup za ubiranje, da utvrivanje poreza esto dovodi do zadiranja porezne vlasti u intimu poreznih obveznika, te da primjena brojnih poreznih olakica i oslobaanja ne samo da uslonjava postupak oporezivanja, nego namee i dilemu o tome je li porezni teret ravnomjerno rasporeen. Problem pravednosti u oporezivanju prisutan je i pri utvrivanju porezne tarife ( minimalne i maksimalne porezne stope, broj poreznih razreda, utvrivanje porezne stope za pojedini dio porezne osnovice). Porez na dohodak je onaj porezni oblik, kod kojeg su toliko usko i stabilno prisutne najrazliitije injenicve vezane uz osobu poreznog obveznika, a relativne su za oporezivanje, kao to to nije sluaj ni kod jednog drugog poreza. Zadnjih dvadesetak godina sve su brojniji i glasniji zahtjevi da se kralj meu porezima kako ga je nazvao J. Popitz, detronizira. Prijedlozi za reformu poreza na dohodak usmjereni su kako na odreene promjene u modalitetima oporezivanja dohodka, tako i na smanjenje finansijske uloge koju taj porez ima u poreznim sistemima neke zemnja.

3

Komparativni poreski sistemi

2. Pojam, karakteristike i osnovni oblici poreza na dohodak2.1.Pojam dohodkaKao to je to sluaj kod svakog poreza, i za porez na dohodak je utvrivanje objekta i osnovice oporezivanja od velike vanosti. Kod poreza na dohodak je to, u posebno naglaenoj mjeri, ne samo vano, nego i teko. Naime, neutralnost u odnosu na alokacijsku politiku kao i openitost, univerzalnost, sveobuhvatnost oporezivanja, mogu se izuzimajui posebno politiki utemeljene razloge ostvariti samo onoliko koliko se: 1. Ravnomjerno uspije zahvatiti odnosno obuhvatiti doista ukupni dohodak s jedne strane, odnosno, 2. Oporezivanjem tim porezom kao elemente dohodka stim da se ne zahvate one veliine koje nisu dohodak.1 Da bi smo na najlaki nain definisali dohodak moram prvo objasniti ta je ustvari dohodak. Polazei od teorijske definicije, fiskalnog stanovita, dohodak se definie kao zbir svih neto prihoda koje je poreski obveznik ostvario u datom periodu (prihodi iz radnog odnosa lina primanja, prihodi od samostalne djelatnosti, prihodi od kamata i dividendi i dr.)2. Pratei se ovom definicijom najednostavnija definicija poreza na dohodak bila bi ta da je porez na dohodak vrsta poreza kojim se oporezuje dohodak fizikih i pravnih osoba i jedan je od najznaajnijih poreskih oblika svake savremene drave. Karakteriu ga finansijska izdanost, elastinost i predvidivost, pa je pogodan za ostvarivanje mnogih ekonosmkih i socijalnoh politika. Sadraj dimenzija u determiniranju predmeta oporezivanja daje odgovor na pitanje na koji dio ekonomske snage poreznog obveznika usmjereno oporezivanje dohodka. Teritorijalna pak dimenzija pri utvrivanju oporezivog dohodka determinira prostor na kojem on nastaje.3 Odabir definicije nekog pojma uvijek je rezultat cilja koji se eli postii. Tako je to sluaj i s definicijom dohodka. Ako je cilj poreza na dohodak definiran time da je sredstvima ubranim primjenom poreza na dohodak potrebno podmiriti potrebe javnog sektora sa finansijskim1

Angel. N. Einkommensteuer, Handbuch der Finanzwissenschaft, J.C.B. Mohr (Paul Siebeck), Bd.2, Tubingen 1980., str 334.23

Brmmerhoff D., Javne financije, 7. izdanje, Mate, Zagreb 2000., str. 287-328

Arbutina H. Odreivanje osobnog i predmetnog obuhvata porezne obaveze pri oporezvanju dohodka i dobiti, Zbornik Pravnog fakulteta u Zagrebu br. 1-2, Zagreb 1997., str 162

4

Komparativni poreski sistemi

sredstvima, pri definiranju ekonomske snage se polazi od toga da je ona izraz odnosno odraz uveane ekonomske mogunosti raspolaganja odreenim sredstvima s jedne strane ali je istodobno ograniena injenicama vezanima uz pokrivanje osobnih potreba s druge strane, odabrana bi definicija dohodka morala maksimalno respektirati ta dva aspekta. Predpostavka za utvrivanje dohodka je zbrajanje svih onih ekonomskih veliina koje zajedno ine ekonomsku snagu, koje su se stekle u jednom ekonomskom razdoblju, npr. unutar jedne kalendarske godine, kod jedne osobe, ali uz uzimanje u obzir osobnih okolnosti svakog poreznog obveznika. Budui da je porez na dohodak, kao to je to i porez na nasljedstva i darove te porez na imovinu, personalni, osobni porez, uzimanje u obzir osobnih svojstava poreznog obveznika je razumljivo i opravdano. Ba radi toga, kod oporezivanja dohodka, za utvrivanje poreznog optereenja nije relevantna samo veliina dohodka, pa je stoga utvrivanje samog dohodka pritom tek jedan korak prema krajnjem cilju. Razlog zbog kojeg se u obzir uzimaju posebna (osobna) svojstva poreznog obveznika lei u tome, to na poreznu sposobnost poreznog obveznika utiu odreene zadae i izdaci, koji su povezani s osobnim okolnostima u kojima se on nalazi( npr. broj lanova porodice, tj broj lanova porodice koje porezni obveznik izdrava).

2.2. Karakteristike poreza na dohodakPorez na dohodak je porezni oblik kojim se zahvata dohodak fizikih lica. Kod poreznog oblika za utvrivanje poreznog optereenja nisu relevantni samo visina dohodka i porezna tarifa koja se na njega primjenjuje, ve i niz drugih inbenika. Pa upravo stoga to uz ekonomsku snagu pri oporezivanju dohodka uzimaju u obzir i druge okolnosti, koje se odnose na poreznog obveznika, moe se porez na dohodak definirati kao porez kojim se oporezivanje ekonomske snage fizikih lica primarno, ali ne i iskljuivo, zasniva na dohodku. Porez na dohodak ima sljedee osnovne karakteristike: 1. Taj se porez odnosi na ukupan dohodakporeznog obveznika. Po tome se on razlikuje od poreza na prihod, kojim se oporezuje samo pojedini oblici prihoda, dakle, sa stajalita definicije pojma dohodak, samo njegovi odreeni dijelovi. 2. Porezom na dohodak zahvaa se, odnosno oporezivim se dohodkom smatra ukupni neto dohodak. Pod tim se podrazumjeva, da se pri oporezivanju respektiraju, i kao odbitne stavke tretiraju trokovi, koji su bili potrebni da bi se sam dohodak ostvario.

5

Komparativni poreski sistemi

3. Nasuprot potronim porezima, koji su orjentisani na dohodak u procesu njegove upotrebe, porez na dohodak se u pravilu zaniva na pritjecanju, na stjecanju dohodka, odnosno na dohodku kakav postoji kao rezultat pritjecanja raznih prihoda tijekom razdoblja oporezivanja. 4. Porez na dohodak jest osobni porez, to treba razumjeti tako da se kod tog poreza u obzir uzimaju posebne osobne okolnosti koje se odnose na, odnosno koje su povezane s poreznim obveznikom. Ta karakteristika poreza na dohodak proizilazi iz mnogobrojnih i raznovrsnih diferencijacija, koje su prije svega rezultat porezno osloboenih iznosa koji se odnose na osobu samog poreznog obveznika, brojnih odbitaka i progresivne tarife. 5. Porez na dohodak jest direktni (neposredni, izravni) porez, tj. plaa se prije i neovisno o troenju dohodka. 6. Porez na dohodak jedan je od najsloenijih poreza, pri kojem je oivotvorenje onih intencija koje su mu namjenjene, posebno teko. On na strani drave pretpostavlja postojanje dobro organizirane, sposobne, porezne uprave, a na strani poreznih obveznika relativno velik stepen spremnosti na saradnju, kao i dobro organizovan sistem evidencije. 7. Porez na dohodak se odnosi na fizika lica. Iako se gotov ini da tu karakteristiku poreza na dohodak i ne treba posebno naglaavati, ako se sam dohodak promatra kao kategorija koja se po svojoj biti odnosi na fizike osobe, ipak ovu osobinu poreza na dohodak treba posebno istaknuti. To stoga to se ponegdje, to je osobito sluaj u anglosaksonskom pravu, pojam dohodak koristi i tumai u irem smislu. Terminom: Porez na dohodak (income tax) obuhvaa se kao individualni income tax, to je porez na dohodak u uem smislu.

2.3. Osnovni oblici poreza na dohodakPorez na dohodakj moe se ubirati primjenom raznih modaliteta kojima se zahvata dohodak, na osnovi ega je mogue razlikovati tri osnovna oblika ovog porezai to:4 1. engleski (britanski) oblik poreza na dohodak, 2. romanski oblik i 3. germanski oblik poreza na dohodak Kod engleskog tipa poreza na dohodak najprije se oporezuju primjenom proporcionalnog opteg poreza na dohodak (income tax) pojedini dijelovi dohotka, a potom se dohoci koji prelaze utvreni iznos oporezuju primjenom dodatnog progresivnog poreza ( surtax). Income tax se ubire od porezu podlonih prihoda, cedula, koje su dijelom podijeljene na cases, s tim da se za cedule i cases primjenjuju posebne odredbe pri utvrivanju oporezivog iznosa pojedinog prihoda.

4

Brmmerhoff D., Javne financije, 7. izdanje, Mate, Zagreb 2000., str. 287-328

6

Komparativni poreski sistemi

Romanski oblik poreza na dohodak jo se uvijek oslanja na cedule kao sastavni dio postupka oporezivanja dohotka. Budui da se odreene vrste prihoda oporezuju cedularnim porezima, stoga su poznati pod nazivom porezi na odreene vrste prihoda. Germanski tip poreza na dohodak odlikuje se time to se ukupni dohodak oporezuje primjenom jednog jedinstvenog progresivnog poreza na dohodak, s tim da se u obzir uzimaju lina svojstva poreznog obaveznika. Kod tog oblika poreza na dohodak potekoe pri utvrivanju dohodka daleko su izrazitiji negoli je to sluaj kod engleskog i romanskog oblika poreza.

3. Sastavni dijelovi poreza na dohodak i oblici dohodka

3.1. Sastavni djelovi dohodkaKada govorimo o porezu na dohodak moramo obratiti paznju i na njegove sastavne elemente, tj na sta sve treba obratiti panju kada govorimo o porezu na dohodatk. U ove elemente spada: 1. Porezni obveznik 2. Porezna osnovica 3. Poreske olakice 4. Porezno razdoblje 5. Porska stopa

Porezni obveznik Razlikujemo rezidentnog i nerezidentnog poreznog obveznika. Rezidentni obveznik je osoba koja ima prebivalite ili uobiajeno boravite u svojoj zemlji tj u zemlji koja odreuje fiskalnu politiku ili je zaposlena u dravnoj slubi te zemlje i po toj osnovi prima plau. Nerezidentni obveznik je osoba koja u datoj zemlji nema prebivalite ili uobiajenoboravite, ali u toj zemlji ostvaruje dohodak koji podlijee oporezivanju. Porezna osnovica sa teorijskog aspekta shvaena je kao dohodak svih izvora i odreena je vrstom prihoda, kao to su: plate, svi oblici naknada koje imaju karakter linih primanja a vezani su za obavljanje poslovne aktivnosti, dohoci od obavljanja poljoprivredne aktivnosti, dohoci od samostalne djelatnosti svih oblika proizvodne i neproizvodne aktivnosti, dohoci po osnovu zakupaimovine, porast vrijednosti imovine (kapitalni dobici), kamate i dividende.U zavisnosti od zakona, stopa poreza moe se razlikovati od vrste dohotka. Kapitalni dohoci mogu biti oporezovani kada se ostvare (pri prodaji dionica) ili kada se upiu (kada im se trina vrijednost povea). U7

Komparativni poreski sistemi

nekim zakonodavstvima, odreene vrste dohodaka mogu biti potpuno osloboene ovog poreza, na primjer, stipendije ili pen...