Pojam i Znacaj Poreza Na Dohodak

  • Published on
    30-Jun-2015

  • View
    4.574

  • Download
    5

Transcript

<p>Univerzitet u Sarajevu</p> <p>POJAM I ZNAAJ POREZA NA DOHODAKSEMINARSKI RAD</p> <p>Predmet: Komparativni poreski sistemi Profesor: dr. Sead Kreso Asistent: Lejla Lazovi Pita STUDENTI Kahvi Selma Jamakovi Hana emo Irma Jahi Mehmed</p> <p>Sarajevo, mart 2011. godine</p> <p>SADRAJSADRAJ .......................................................................................................................................................................... 2 1 2 UVOD........................................................................................................................................................................ 3 POJAM I ZNAAJ POREZA NA DOHODAK ................................................................................................... 4 2.1 CILJEVI I UINCI POREZA NA DOHODAK ............................................................................................................. 4 2.1.1 Porez na dohodak kao instrument fiskalne politike ...................................................................................... 4 2.1.2 Porez na dohodak kao instrument redistribucijske politike .......................................................................... 5 2.1.3 Porez na dohodak kao instrument konjukturne politike ................................................................................ 5 2.2 OBLICI POREZA NA DOHODAK ............................................................................................................................ 5 2.3 ELEMENTI POREZA NA DOHODAK ....................................................................................................................... 6 2.3.1 Poreski obveznik ........................................................................................................................................... 6 2.3.2 Poreska osnovica .......................................................................................................................................... 6 2.3.3 Poreska stopa................................................................................................................................................ 6 2.3.4 Poreske olakice ........................................................................................................................................... 7 2.4 OBILJEJA POREZA NA DOHODAK....................................................................................................................... 7 2.5 PORESKA SKALA ................................................................................................................................................ 8 2.6 SISTEMI POREZA NA DOHODAK .......................................................................................................................... 8 2.7 EKONOMSKI ASPEKTI PORESKIH PRAVINOSTI ................................................................................................... 9 3 POREZ NA DOHODAK U SRBIJI ..................................................................................................................... 11 3.1.1 3.1.2 3.1.3 3.1.4 4 5 Porez na zarade .......................................................................................................................................... 11 Porez na prihode od samostalne djelatnosti ............................................................................................... 11 Porez na kapitalne dobitke.......................................................................................................................... 12 Godinji porez na dohodak graana ........................................................................................................... 12</p> <p>POREZ NA DOHODAK U OSTALIM ZEMLJAMA ....................................................................................... 13 POREZ NA DOHODAK U BOSNI I HERCEGOVINI ..................................................................................... 14 5.1 5.2 REFORMA POREZA NA DOHODAK ..................................................................................................................... 14 POREZ NA DOHODAK U STRUKTURI JAVNIH PRIHODA ....................................................................................... 15</p> <p>6</p> <p>ZAKLJUAK ........................................................................................................................................................ 18</p> <p>LITERATURA................................................................................................................................................................ 19</p> <p>2</p> <p>1</p> <p>UVOD1</p> <p>pravni entitet mora plaati dravi ili funkcionalnom ekvivalentu dravi (npr. plemena). Predstavljaju</p> <p>Porez predstavlja finansijsku naplatu ili drugi nametnutu obavezu, koju svaki pojedinac ili</p> <p>najvanije i najizdanije dijelove javnih prihoda. Bitno je napomenuti da se radi o optem, prinudnom i bez protivnaknade davanju u novcu, koje se utvruje prema poreskoj snazi obaveznika, a ija sredstva se koriste od strane drave radi pokria optih potreba i interesa i bez njih drava ne bi mogla normalno da funkcionie. Postoje razliite vrste poreza koji se mogu kvalifikovati prema razliitim kriterijama. Treba voditi rauna o poreznoj snazi i drugim subjektivnim okolnostima. Porezi se dijele na subjektivne (porez na dohodak pojedinca ili obitelji) i objektivne (porez na neki dio imovine). Porezni sistemi se razlikuju od zemlje do zemlje, no meutim postoji nekoliko poreznih oblika, koji imaju presudnu ulogu u poreznim sistemima svih zemalja, a to su: porez na dohodak, porez na dobit, porez na dodatu vrijednost, porez na promet i porez na imovinu.</p> <p>1</p> <p>B. Rajievi ; Javne finansije; Beograd (2005.).</p> <p>3</p> <p>2</p> <p>POJAM I ZNAAJ POREZA NA DOHODAK</p> <p>Da bismo definisali porez na dohodak, moramo prvo objasniti ta zapravo jeste dohodak. Polazei od teorijske definicije, fiskalnog stanovita, dohodak se definie kao zbir svih neto prihoda koje je poreski obveznik ostvario u datom periodu (prihodi iz radnog odnosa lina primanja, prihodi od samostalne djelatnosti, prihodi od kamata i dividendi i dr.). 2 Prihod predstavlja vrijednost realizovanih uinaka 3 (proizvoda i usluga) na tritu. Rije je o svakom poveanju obaveznikovih sredstava bez obaveze naknadnog vraanja. Porez na dohodak predstavlja vrstu poreza kojim se oporezuje dohodak fizikih i pravnih osoba i jedan je od najznaajnijih poreskih oblika svake savremene drave 4. Karakteriu ga finansijska izdanost, elastinost i predvidivost, pa je pogodan za ostvarivanje mnogih ciljeva ekonomske i socijalne politike. Prvi oblik poreza na dohodak uveden je u 18. vijeku kada je William Pitt mlai uveo cedularni oblik poreza na dohodak jer su mu trebala sredstva zbog ratovanja Velike Britanije sa Francuskom. Nakon prestanka ratne opasnosti on je ukinut, ali je kasnije u vie navrata bio ponovo uvoen. 1842. godine je poslednji put uveden u Engleskoj i nakon toga je ostao sve do dananjih dana. Porez na dohodak moe biti progresivan, degresivan i proprocionalan, u zavisnosti od propisa u dravnom zakonodavstvu i predstavlja vaan poreski oblik.</p> <p>2.1 Ciljevi i uinci poreza na dohodakU savremenim poreskim sistemima porezu na dohodak ima zadatak da: 2.1.1 poslui kao izdaan instrument prikupljanja prihoda u budet, ispuni oekivanja na podruju politike redistribucije dohotka, poslui kao instrument konjukturne politike 5.</p> <p>Porez na dohodak kao instrument fiskalne politike</p> <p>Primjena poreza na dohodak omoguuje prilagoavanje ekonomskim prilikama osoba od kojih se ubire i to putem progresivne tarife. Potrebno je odrediti poresku sposobnost obveznika da iz ostvarenog dohotka izdvaja novana sredstva za potrebe drave. Jedno od moguih ogranienja izdanosti poreza na dohodak je u tome to se njime ne smiju naruiti pretpostavke ostvarivanja poreza. Likvidnost ovog poreza je mnogo vea, nego kod npr. poreza na imovinu ili nasljedstvo. Visok stepen prilagodljivosti poreza na dohodak moe takoer biti i uzrok poveanog obima i vrste poslova, pa i trokova i na strani drave i na strani poreskog obveznika. Finansijska izdanost poreza na dohodak je ograniena na nain da moe dovesti do smanjenja elje za ostvarivanjem dohotka iznad odreene visine, i mogu se praviti poreenja mogueg ili realnog poreskog optereenja sa drugim obveznicima, koji po njegovom miljenju ulau znatno2 3</p> <p>Brmmerhoff D., Javne financije, 7. izdanje, Mate, Zagreb 2000., str. 287-328 Keetovi I., Reforme poreskog sistema, Privredna tampa d.o.o., Sarajevo, 2004., stranica 95 4 http://bs.wikipedia.org/wiki/Porez 5 Keetovi I., Reforme poreskog sistema, Privredna tampa d.o.o., Sarajevo, 2004., stranice 98</p> <p>4</p> <p>manje napora za sticanje dohotka. 2.1.2 Porez na dohodak kao instrument redistribucijske politike</p> <p>Porez na dohodak je jedan od uspjenijih poreza pomou kojeg se djelotvorno moe uticati na redistribucije neto dohotka. Redistributivni efekat poreza na dohodak moe se vidjeti u kompenzacijskoj ulozi u odnosu na potrone poreze. Poreski obveznici sa niim dohocima nose znatno vei teret, pa progresivnom porezu na dohodak je dodijeljena zadaa postizanja proporcionalnosti poreskog optereenja. U prilog redistribucijskoj funkciji ide i argument da porezni obveznici koji raspolau viom ekonomskom snagom mogu vie sredstava izdvojiti za tednju i na taj nain nabaviti vie imovine. Takoer, imaju realnu ansu za sticanje uveanog dohotka. Raspodjela dohotka zasnovana na naelu potreba, koriguje raspodjelu nastalu na osnovu djelovanja trita i manifestuje se na podruju socijalne politike. I taj princip zahtjeva da se BDP raspodijeli privatnim domainstvima prema potrebama koje ima. Meutim, zbog subjektivne komponente, kao to je broj lanova porodice, samo drava ili neka druga mjerodavna institucija moe utvrditi koje e i kolike individualne potrebe drutvo priznati. 2.1.3 Porez na dohodak kao instrument konjukturne politike</p> <p>Porez na dohodak treba biti izgraen i prilagoen razvojnoj politici primjenom aktivnog i pasivnog instrumentarija, a da pri tom ne utie negativno na politiku rasta i ciljeve koji se ele postii. Pasivna fleksibilnost utie na to da se prihodi od poreza smanjuju pri padu dohotka, a pri poveavanju dohotka poveavaju vie nego proporcionalno. To znai da porez na dohodak u privredi automatski djeluje stabilizirajue.</p> <p>2.2 Oblici poreza na dohodakOsnovni oblici poreza na dohodak 6 su: engleski (britanski) oblik poreza na dohodak, romanski oblik i germanski oblik poreza na dohodak</p> <p>Kod engleskog tipa poreza na dohodak najprije se oporezuju primjenom proporcionalnog opteg poreza na dohodak (income tax) pojedini dijelovi dohotka, a potom se dohoci koji prelaze utvreni iznos oporezuju primjenom dodatnog progresivnog poreza (surtax). Income tax se ubire od porezu podlonih prihoda, cedula, koje su dijelom podijeljene na cases, s tim da se za cedule i cases primjenjuju posebne odredbe pri utvrivanju oporezivog iznosa pojedinog prihoda. Romanski oblik poreza na dohodak jo se uvijek oslanja na cedule kao sastavni dio postupka oporezivanja dohotka. Germanski tip poreza na dohodak odlikuje se time to se ukupni dohodak oporezuje primjenom jednog jedinstvenog progresivnog poreza na dohodak, s tim da se u obzir uzimaju lina svojstva poreznog obaveznika.6</p> <p>Brmmerhoff D., Javne financije, 7 izdanje, Mate, Zagreb, 2000, stranice 287-328</p> <p>5</p> <p>Porez na dohodak treba razlikovati od poreza na dobit, jer se prvim oporezuje ukupan prihod (veinom lini dohodak graana), dok se porezom na dobit oporezuju profiti preduzea.</p> <p>2.3 Elementi poreza na dohodakPri definisanju poreza na dohodak moramo objasniti sljedee elemente 7: 2.3.1 poreski obveznik, poreska osnovica, poreske olakice i poreske stope</p> <p>Poreski obveznik</p> <p>U veini savremenih drava poreskim obveznikom se smatra pojedinac (fiziko lice), dok je u nekim poreskim sistemima to porodica, jer se smatra da se na taj nain vri oporezivanje prema ekonomskoj snazi i izbegava poreska evazija. Kada se za poreskog obveznika uzme fiziko lice, vano je utvrditi principe oporezivanja: princip neograniene poreske obaveze, teritorijalni princip i princip dravljanstva.</p> <p>Princip neograniene poreske obaveze u centar panje stavlja prebivalite. Prema ovom principu oporezuju se svi prihodi jednog lica koje ima prebivalite u zemlji, nezavisno od toga da li su prihodi ostvareni u zemlji ili inostranstvu, i nezavisno od dravljanstva poreskog obveznika. Teritorijalni princip podrazumijeva da poreska obaveza tereti samo prihode ostvarene u zemlji, pa su na plaanje poreza obavezna i lica koja nemaju prebivalite u zemlji. Princip dravljanstva poreski tereti dravljanina jedne zemlje koji ima prebivalite u drugoj zemlji tako to plaa na pojedine prihode ostvarene u inostranstvu porez zemalja iji je dravljanin. 2.3.2 Poreska osnovica</p> <p>Poreska osnovica sa teorijskog aspekta shvaena je kao dohodak svih izvora i odreena je vrstom prihoda, kao to su: plate, svi oblici naknada koje imaju karakter linih primanja a vezani su za obavljanje poslovne aktivnosti, dohoci od obavljanja poljoprivredne aktivnosti, dohoci od samostalne djelatnosti svih oblika proizvodne i neproizvodne aktivnosti, dohoci po osnovu zakupa imovine, porast vrijednosti imovine (kapitalni dobici), kamate i dividende. U zavisnosti od zakona, stopa poreza moe se razlikovati od vrste dohotka. Kapitalni dohoci mogu biti oporezovani kada se ostvare (pri prodaji dionica) ili kada se upiu (kada im se trina vrijednost povea). U nekim zakonodavstvima, odreene vrste dohodaka mogu biti potpuno osloboene ovog poreza, na primjer, stipendije ili penzije, ili mogu biti osloboene do odreenog iznosa. 2.3.3 Poreska stopa</p> <p>Stope poreza na dohodak su progresivne i imaju funkciju da bolje zahvate ekonomsku snagu obveznika i neutraliu regresivna dejstva posrednih poreza i da omogui ravnomjernu raspodjelu7</p> <p>Brmmerhoff D., Javne financije, 7 izdanje, Mate, Zagreb, 2000, stranice 287-328</p> <p>6</p> <p>poreskog tereta meu poreskim obveznicima. Prednosti koje ima progresivno oporezivanje ogleda se u ostvarivanju socijalno-politikih ciljeva oporezivanja, budui da vri znaajnu redistribuciju dohotka i imovine poreskih obveznika. Ovakva vrsta poreskih stopa podstie pojedinca na produktivniji rad, jer veim radom se eli kompezirati umanjenje dohotka plaanjem poreza. Meutim postoje i neki nedostaci progresivnih poreskih stopa. Prije svega, destimulativno djeluje na privrednu aktivnost poreskih obveznika jer viim stopama nagativno utie na zalaganje na radu, veu produktivnost i slino. 2.3.4 Poreske olakice</p> <p>Poreske olakice se sastoje od: poreskih odbitaka, poreskih izuzea i odbitaka od poreske obaveze.</p> <p>Poreski odbici najee obuhvataju: dobrotvorne priloge, trokove obrazovanja, doprinose penzionom osiguranju, premije ivotnog osiguranja, kamate na stambene kredite, izdatke za zdravstvene usluge i gubitke usljed nesrea i kraa. Poreska izuzea uvode se na osnovu broja lanova porodice, uz razliit sistem obrauna za izdravane lanove. Npr. prvo dijete koje je izdravano, drugo dijete, izdravani rodite...</p>