porez na dobit preduzeća

Embed Size (px)

Text of porez na dobit preduzeća

EFEKTIVNO OPTEREENJE OD POREZA NA DOBIT PREDUZEA U BOSNI I HERCEGOVINI U POREENJU SA DRUGIM ZEMLJAMA

Istraivaki rad Naida arimamovi

(DIREKCIJA ZA EKONOMSKO PLANIRANJE VIJEA MINISTARA BIH - DEP)

Decembar/prosinac 2006. godine

Mentor na istraivakom projektu i dokumentu Dr. Bjrn Volkerink (Vii ekonomist, ECORYS-NEI, Rotterdam)

Miljenja i stajalita koja su izraena u ovom Istraivakom radu su autorova, i ne predstavljaju miljenja Evropske komisije ili EPPU/dunosnika BiH.

1

SaetakOvaj dokument analizira optereenja od poreza na dobit preduzea (PDP) u BiH u poreenju sa drugim zemljama (obraunate su kako ex-post mjere kao to su statutorne zakonske stope i udjeli prihoda od poreza na dobit preduzea u ukupnim poreznim prihodima i u BDP-u, tako i ex-ante mjere koje slijede Devereux-Griffith model izraunavanja efektivnih graninih poreskih stopa (EMTR) i efektivnih prosjenih poreskih stopa (EATR) za razliite vrste investicija i tipove financiranja). FBiH ima jednu od najveih statutornih (zakonskih) stopa u Evropi, dok je stopa RS konkurentna. Neznatna je vanost poreza na dobit preduzea u financiranju rashoda vlade, ali pokazuje uzlazni trend. Oekivana promjena u sistemu poreza na dobit u BiH (novi Zakon o porezu na dobit stupa na snagu u RS-u 2007. godine, a rad pretpostavlja da e komparitivna legislativa stupiti na snagu i u FBiH) slijedi globalni trend poveanja EMTR za financiranje putem zaduivanja, smanjenje EMTR za druge vidove financiranja, te smanjenje EATR za sve vrste financiranja. Sadanji sistem PDP u FBiH pokazuje krajnju pristrasnost u korist financiranja putem zaduivanja. Iako je u pogledu EATR, sadanji sistem u FBiH uporediv sa prosjekom OECD-a, trenutni sistem u RS i budui u cijeloj BiH (uz gore navedenu pretpostavku da e i u FBiH biti usvojen zakon komparativan sa ve usvojenim Zakonom o porezu na dobit u RS-u) rangiraju se na dno niza (dakle kao veoma konkurentne niske poreske stope). Budui bh. model e se odlikovati najniom apsolutnom poreznom diskriminacijom izmeu financiranja putem zaduivanja i financiranja putem dionikog kapitala. Ovaj dokument ukazuje na slabosti sistema na snazi u FBiH u 2006. godini, koji rangira visoko u efektivnom poreznom optereenju po Deveraux-Griffith modelu (za koji je vano naglasiti da ipak nema sposobnosti u izraunu uzeti u obzir sve olakice i osloboanja specifina za sadanji sistem u FBiH), dok sistem na snazi u RS-u u 2006. godini i posebno budui bh. model rangiraju povoljno (s niskim stopama).

JEL klasifikacija: H25, H32, E62, P35. Kljune rijei: efektivna stopa poreza na dobit preduzea, fiskalna politika, Bosna i Hercegovina.

2

SADRAJ1. UVOD 2. DA LI JE POREZ NA DOBIT VAAN? I DA LI JE VAAN ZA BIH? Uticaj politike oporezivanja dobiti preduzea na ponaanje ekonomskih agenata ........... 7 Razvoji politika u EU........................................................................................................ 9 Implikacije politike oporezivanja dobiti preduzea za BiH............................................ 10 3. PREGLED SISTEMA POREZA NA DOBIT PREDUZEA U BOSNI I HERCEGOVINI Karakteristike sistema poreza na dobit preduzea u BiH................................................ 11 Uinak sistema poreza na dobit preduzea u BiH........................................................... 13 4. MJERENJE OPTEREENJA OD POREZA NA DOBIT RPEDUZEA U BIH Indikatori optereenja od porez na dobit preduzea u ekonomskoj literaturi ................. 15 Mjerenje ex-post optereenja od poreza na dobit preduzea u BiH................................ 17 Zakonske (statutorne) stope ........................................................................................ 17 Agregatni udjeli prihoda od poreza na dobit preduzea.............................................. 19 Mjerenje ex-ante optereenja od poreza na dobit preduzea u BiH................................ 25 Rezultati ...................................................................................................................... 25 5. ZAVRNE NAPOMENE BIBLIOGRAFIJA: DODATAK 1: ILUSTRATIVNE PORESKE PRIJAVE DODATAK 2: METODOLOGIJA IZRAUNAVANJA DODATAK 3: ODABRANE SPECIFIKACIJE SISTEMA POREZA NA DOBIT PREDUZEA U BIH 37 40 44 47 51 15 11 5 7

3

LISTA SKRAENICA

BiH Bosna I Hercegovina OOUR Osnovna organizacija udruenog rada CAPEX kapitalni rashodi PDP porez na dobit preduzea DEP Direkcija za ekonomsko planiranje u Vijeu ministara BiH (biva EPPU) EATR Efektivna prosjena porezna stopa EK- Evropska komisija ESP Evropski sud pravde EMTR efektivna granina porezna stopa EPPU Jedinica za planiranje ekonomskih politika u Vijeu ministara EU Evropska unija EUROSTAT Statistiki ured Evropske zajednice FBiH Federacija Bosne I Hercegovine SDU strana direktna ulaganja FTA- Sporazum o slobodnoj trgovini BDP bruto domai proizvod MMF Meunarodni monetarni fond UIO Uprava za indirektno oporezivanje BiH OMA Odjeljenje za makroekonomsku analizu prvi Upravnom odboru UIO BiH TC trine cijene NZ 10 novih zemalja lanica koje su se pridruile EU 2004. godine OECD Organizacija za ekonomsku saradnju I razvoj PLD porez na lini dohodak ZD zadrana dobit JIE Jugoistona Evropa SNA Sistem nacionalnih rauna TAMP Projekt modernizacije porezne uprave u BiH kojeg financira USAID TP transferna cijena USAID Agencija Sjedinjenih Drava za meunarodni razvoj PDV porez na dodanu vrijednost SB Svjetska banka

4

1. UVODIako su prihodi od poreza na dobit preduzea u BiH niski (1,4% ukupnih poreznih prihoda vlade), pitanje politike oporezivanja dobiti preduzea je za Bosnu i Hercegovinu vano i pravovremeno iz mnogih razloga. Nakon nedavno zavrene reforme sistema i administracije indirektnog oporezivanja, zamah reforme bi se trebao iskoristiti da bi se nastavilo sa reformom direktnog oporezivanja. Ovo je posebno relevantno imajui na umu sadanju visoku statutornu (zakonsku) stopu poreza na dobit preduzea u FBiH, obimnu listu izuzea i odbitaka, te kompliciran sistem dozvoljene amortizacije. Ekonomisti se slau da je veina poreznih kredita dobronamjerna ali neuinkovita.1 Nadalje, iako indirektni porezi trenutno doprinose polovini ukupnih vladinih prihoda, oekuje se da e porezi na meunarodnu trgovinu opasti na vanosti uslijed vee trgovine BiH privrede sa zemljama s kojim BiH ima potpisane sporazume o slobodnoj trgovini (FTA) i uslijed procesa napredovanja BiH u EU integracijama, od kojeg se oekuje da e dovesti do daljeg smanjenja prihoda iz carinskih dabina. Nadalje, pojednostavljivanje i poboljanje sistema poreza na dobit preduzea je osnovni alat za poticanje prijeko potrebnog rasta i konkurentnosti privatnog sektora u zemlji u kojoj budeti vladinog sektora iznose skoro polovinu ukupnog BDP-a. Glavni cilj ovog dokumenta je da se uporedi optereenje od poreza na dobit preduzea u Bosni i Hercegovini sa zemljama EU/OECD-a i sa nekoliko zemalja JIE. Da bi se procijenila optereenja od PDP-a, u ovom dokumentu se koriste pristup ex-post (koji za usporedbu koristi stvarne postojoe podatke o ubiranju poreza - eng. backward looking approach) i pristup ex-ante (koji rauna efektivne prosjene i granine porezne stope na buduu hipotetiku investiciju - eng. forward-looking approach). Da bi se omoguilo ex-ante uporeivanje optereenja od PDP, ovaj dokument replicira metodologiju koja je poznata kao Devereux/Griffith model.2 Meunarodno uporeivanje obraunatih efektivnih poreznih stopa je ogranieno na OECD zemlje3 i Hrvatsku,4 budui da su to jedine zemlje za koje su dostupni uporedivi podaci izraunati na osnovu Devereux/Griffith modela. iri zakljuci uporeivanja koje se temelji na ex- post pristupu pokazuju da u pogledu zakonskih stopa, FBiH ima jednu od najviih stopa u cjelini, i daleko najviu stopu u regiji JIE. S druge strane, stopa RS je konkurentna u regionalnom i OECD uporeivanju. Oekivana harmonizacija (posebno u smislu usklaivanja poreznih osnovica) je potrebna na nivou BiH. Iako je vanost poreza na dobit preduzea u financiranju vlade mala u BiH u odnosu na zemlje u regiji i EU, ovaj udio se poveava kako na entitetskom, tako i na dravnom nivoz nivou od 2002. godine. Za ex-ante mjere, ovaj rad ukljuuje izraun efektivne porezne stope koje mjere razliku izmeu stopa povrata prije i poslije poreza. Ovaj dokument izraunava efektivnih graninih poreznih stopa (EMTR) i efektivnih prosjenih poreznih stopa (EATR) za ulaganja u razliite vrste imovine financirana putem razliitih tipova financiranja. EMTR govori do koje mjere sistem poreza na dobit preduzea uveava traenu stopu povrata za marginalnu investiciju i stoga je pogodna za mjerenje diskriminacije sistema poreza na dobit preduzea. Meutim, EMTR nije dobra mjera za donoenje odluka o izboru izmeu razliitih moguih ulaganja. U tom sluaju, EATR se koristi kao mjera udjeLa poreza na dobit preduzea u profitu hipotetike profitabilne investicije. Ovaj dokument istrauje tri sluaja ex-ante analize za BiH:Vidi Sullivan (april/travanj 2006.) Vidi Deveraux and Griffith (2003 3 Podaci dobiveni iz Instituta za fiskalne studije, 2005. Podaci o stopama poreza na dobit preduzea. Dostupno na http://www.ifs.org.uk/data/internationaltaxdata.zip. Ovi podaci se izrauanvaju u duhu metodolgije koja se koristi u Devereux, Griffith i Klemm (2002). 4 Vidi valjek et al (2006).2 1

5

1. 2. 3.

Efektivne stope poreza na dobit preduzea za FBiH, na temelju zakona na snazi 2006. godine Efektivne stope poreza na dobit preduzea za RS, na temelju zakona na snazi 2006. godine. Efektivne stope poreza na dobit preduzea za cijelu BiH, na bazi zakona na snazi od 1. januara/sijenja 2007. godine u RS-u i pod pretpostavkom da e zakon sa istim specifikacijama biti usvojen u FBiH tokom 2007. godine i na snazi od 1.januara/sijenja 2008. godine. Shodno tome, ovaj dokument pretpostavlja da e zakonska regulative u ovoj oblasti biti harmonizirana u entitetima.

Uporeivanje ex-ante mjera optereenja od poreza na dobit preduzea sa drugim zemljama omogu