Principi i Faktori Organiziranja

  • Published on
    01-Dec-2015

  • View
    127

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

MATURSKI RAD IZ PREDMETA EKONOMIKA I ORGANIZACIJA POSLOVANJA

Transcript

1

1. PRINCIPI ORGANIZACIJE I OPTI POSTUPCI RACIONALIZACIJE U

ORGANIZACIJI

1.1. Razliito svatanje i sistematiziranje principa organizacije

Pod principima organizacije podrazumjevamo odreivanje norme, odnosno pravila koja treba primjenjivati u organizovanju poslova preduzea da bi se na racionalan nain ostvarili ekonomski ciljevi toga poslovanja. Obino se postavljaju u obliku zahtjeva, koje organizacija kao sistem mora ispuniti ili mora teiti njihovom ispunjenju da bi opstala i funkcionisala. Tako svaeni principi organizacije ustvari prestavljaju sredstvo za regulisanje organizacije kao sistema.

Svaki autor koji se ozbiljnije bavi problemima organizacije nastoji da definira svoje principe, odnosno naela organizacije. Neki, od njih , odustaju od ovog pojma, te uvode nove pojmove kao to su: "osnove organizacije", "temelji organizacije", "pravila organizacije" i slino, a neki u potpunosti negiraju postojanje bilo kakvih principa od kojih bi trebalo poi ili na koje bi se trebalo oslonuti u reavanju konkretnih problema organizacije rada.

Na prvoj konferenciji o naunom upravljanju i rukovoenju 1911.godine, Taylor je formulirao sljedea etiri principa maunog upravljanja i rukovoenja:

1. razvoj nauke kao zamjene za empiriske metode,

2. selekcija radnika na naunoj osnovi, a zatim njegova sistematska priprema i obuka,

3. prenoenje naunih saznanja na radnika izabranog na naunoj osnovi i

4. podjela rada izmeu rukovodioca i radnika.

Fayol je uoio da se administracija, pod kojom on podrazumjeva rukovodnu (menadersku funkciju), bavi ljudskim djelom odreenih aktivnosti. Zbog toga je nuno da administratori, odnosno menaderi "u fleksibilnom maniru", primjenjuju ove principe na taj nain sto e ih prilagoavati odreenim konkretnim uslovima i tako podizati efikasnost poslovanja preduzea.

Primjerice Alford u jednom svom ranijem radu navodio je mnogo vei broj principa organizacije nego u novijem radu, u kome istie est sljedeih principa zdrave organizacije:

a) razdvajanje pojedinih poslovnih funkcija(npr. prodaja i distribucija, proizvodnje,

nabave, finansije i raunovodstva, konstrukcija, istraivanja i razvoja, i dr.;

b) dalja logina podjela ovih liniskih funkcija ne smije da dovodi do preklapanja ili

do konflikata i ne smije se dogoditi da pojedinci primaju direktna nareenja od

veeg broja rukovodilaca, ve jedino od svega neposrednog rukovodioca;

c) jasno razgraniiti liniske i tapske funkcije,te funkcije kontrole;

d) jasno razgraniiti poslove svakog pojedinog rukovodioca na svim rukovodeim

nivoima, ukljuivi podjelu odgovornosti;

e) pravila razdioba ovlatenja i odgovornosti na pojedinog rukovodeeg lana, u

zavisnosti od razine na kojoj se nalazi;

f) izabrati najbolje i najkompletnije ljude na rukovodee poloaje, bez protekcije,

favoriziranja i politikih utjecaja.

Prema V. Deiu nauna organizacija rada zasniva se na sljedeim principima:

a) principu evidencije - "smatrati tanim samo ono to se moe dokazati",

b) principu analize - "ralaniti problem na sastavne dijelove i svaki prouiti

detaljno",

c) principu sinteze - "analizirane elemente postupno vezivati u ire komplekse, vodei rauna o ovisnostima koje izmeu njih postoje, sve dok se ne obuhvati i

rijei itav problem"

d) principu kontrole - "donijeti zakljuke tek po detaljnom provjeravanju usvojenih

pretpostavki".

Veoma je interesantno stanovite . Babia, koji smatra da ne postoji neki univerzalni principi organizacije koji bi mogli posluiti za rjeavanje svih organizacionih problema i u svako vrijeme, pa se najee ti principi svode na to da se isti i slini problemi mogu rjeavati na razliite naine, to ovisi o konkretnim prilikama i situacijama i o efektima pojedinih alternativa. Ve pomenuti autor Kosti slino Alfordu u novijem radu svodi pet ranije prezentiranih grupa sa 19 principa na svega tri grupe, sa ukupno 8 principa organizacije, i to:

- principi cilja - javljaju se kao:

a) principi ekonomskog maksimuma-zahtjev da se ciljevi tako formuliu i

postavljaju da se njihovom realizacijom tei ostvarivanju maksimalno mogueg

rezultata organizacije i

b) princip socijalne uzajamnosti- zahtjev da se sa ostvarivanjem ciljeva omoguci

zadovoljavanje potrebe line i zajednike potronje;

principi konstitucije - zahtjevi koje struktura organizacije mora zadovoljiti da bi

mogla nesmetano funkcionirati.

a) principi potpunosti,

b) principi regulacije odnosa djelova i cjeline,

c) princip relativne izolovanosti i

d) princip zajednikog cilja;

- principi funkcionisanja - zahtjevi koji se postavljaju strukturi organizacije u vezi

sa upravljanjem njenom organizacionom dinamikom, a obuhvataju:

a) princip odravanja - zahtjev da se obezbjedi usklaenost i povezanost materijalnih i ljudskih resursa, koja e omoguiti trajno funkcioniranje i trajno

ostvarivanjeciljeva i

b) princip razvoja - zahtjev za obezbjeenjem kontinuiranog rasta i kvaliteta).1.2. Najvaniji principi organizacijeNovak polazi od toga da je nemogue pretpostaviti "da su specifinosti u preduzeima takve da one negiraju potrebu bilo kakva uopavanja i utvrivanja odreenih zajednikih postavki jer to bi, u krajnoj liniji,znailo negiranje nauke o organizaciji i vodilo bi estim improvizacijama, to bi moglo bit sudbonosno u negativnom smislu za organizaciju i poslove preduzea".Novak navodi sljedea etiri najvanija principa:

1. svrsishodno povezivanje inilaca proizvodnje (poslovanja),

2. podjela rada i specijalizacija,

3. koordinacija i

4. dobrovoljno ukljuivanje u organizaciju.

1.2.1. Princip podjele rada i specijalizacije

U nastojanju da svoj poslovni zadatak obavi sto efikasnije i racionalnije i na taj nain ostvari to bolje rezultate, svako preduzee, primjenom principa podjele rada i specijalizacije, te svoj zadatak mora raslaniti sve do elementarnih dijelova, tj. do operacija koje se obavljaju na radnim mjestima. Smiljenom podjelom rada i specijalizacijom obezbjeuju se visestruke koristi:

- poveava se radni uinak pojedinaca ili grupe radnika odnosno organizacionih

dijelova,

- realnije se mogu planirati i pratiti rezultati njegovog rada,

- otvara se vei prostor za inovacijsku djelatnost pojedinca itd.

1.2.2. Princip povezivanja inilaca proizvodnje

Ovaj princip obuhvata sve radnje pomou kojih se kontinuirano vri meusobno usklaivanje i povezivanje svih inilaca proizvodnje,kao i odgovarajue usklaivanje unutar svakog inioca ponaosob. To su aktivnosti koje se tiu: izbora i koritenja opreme, odreivanje vrste opreme, kapaciteta, broja odgovarajuih strojeva i sl. Ovaj princip dolazi naroito do izraaja u novim uslovima privreivanja kada su promjene u preduzeu i njihovom okruenju stalne, kada se neki inioci mjenjaju radikalnije to zahtjeva mjenjanje prethodno uspostavljanje veza i odnosa.Razvoj telekomunikacijske tehnologije unosi nove promjene u odnosima i komuniciranju meu ljudima u poslovnim procesima, gubi se posrednika uloga nekih nivoa menadmenta, drugim rijeima dolazi do promjena koje zahtjevaju promjenu ovog principa, odnosno kontinuirano usaglaavanje unutarljudskog potencijala kao injenica poslovnih procesa. 1.2.3. Princip koordinacije

Primjena ovoga principa je nuna u svim fazama izvravanja poslovnih zadataka, jer se na taj nain uspostavljaju odgovarajue veze i odnosi izmeu i unutar inilaca proizvodnje. Te veze i odnosi, prema Novaku, "predstavljaju samo konstrukciju na kojoj se i unutar koje se obavljaju proizvodni (poslovni) zadaci, ali oni ne osiguravaju njihovu uspjenu realizaciju, jer se ne obavljaju uvijek na isti nain, ak kad se radi o isim zadacima".

Uspjeno izvravanje, odnosno postizanje planiranih rezultata, namee potrebu za koordiniranjem rada svih uposlenika angaovanih u njihovoj realizaciji. Ulogu koordinatora preuzimaju menaderi, razliitih nivoa menadmenta, pa stoga koordinacija moe biti horizontalna, ako se vri na istom organizacionom nivou, i vertikalna, ako se obavljanje odreenih poslovnih zadataka koordinira od vrha organizacije ili njenog dijela do odgovarajuih operativnih radnih mjesta.

1.2.4. Princip dobrovoljnog prikljuivanja u organizaciju

Ovaj princip je iskljuivo vezan za organizaciju ljudskog faktora,jer je za obavljanje ukupnog zadatka preduzeca potrebno organizovati odgovarajui skup zaposlenih (po broju ljudi, njihovim kvalifikacijama, strunoj spremi, specijalizaciji i dr.). Samo teoriski postoji dvostruka mogunost za ukljuivanje zaposlenih u preduzee: dobrovoljni i prinudni nain. Sa nastankom kapitalistikih drutveno-ekonomskih odnosa prinudnog ukljuivanja vie nema, a dobrovoljno ukljuivanje se ostvaruje sa razliitim stepenima slobode ukljuivanja. Istina, postoje neke specifine organizacije koje se mogu baviti i privrednim aktivnostima, gdje je ukljuivanje u organizaciju iskljuivo prinudno (npr kazneno-popravne institucije, vojska i sl.). Novak istie da se po pravilu "najvii stepen uzajamnog djelovanja postie onda kad su podudarni interesi zaposlenih i interesi preduzea. Mada se u dananjim uslovima najvii stepen uzajamnog djelovanja postie rijetko i samo u iznimnim sluajevima,pri organizovanju treba uvijek teiti da mu se to vie priblii".