Principi i Rizici Na Bankite

  • Published on
    24-Jun-2015

  • View
    1.213

  • Download
    6

Embed Size (px)

Transcript

<p>:</p> <p>......................................................................................................2 1. ...................................................3 1.1 .................................................................3 1.2 rincip na sigurnost i efikasnost na vlo`uvaweto.........5 1.3 rincip na rentabilnost...........................................................6 1.4 rincip na transparentnost.....................................................6 2. ...............................................................7 2.1 ..7 2.2 ....................................8 2.2.1 ................................................................8 2.2.2 ..................................................................14 2.2.3 .......................................................17 2.2.4 - ...................................................20 2.2.5 ............................................................23 3. .................................................................................................25 ................................................................................26</p> <p>Bankarskite institucii pri izvr[uvaweto na svojata dejnost stanuvaat posrednici pome\u deponentite i kreditokorisnicite. Imeno, deponentite se snabduva~i na pari, a bankite im gi plasiraat tie sredstva na zainteresiranite subjekti. Na deponenti koi i gi doveruvaat svoite pari, bankata im ispla]a kamata. Ve[tinata i ume[nosta so upravuvawe so pari~niot potencijal bankata ja naplatuva od korisnicite na krediti vo vid na kamata koja e pogolema od isplatenata kamata na deponentite. Na toj na~in bankata go organizira pari~niot ciklus vo koj [to gi prodava tu\ite pari po povisoka cena od nabavnata, ostvaruvaj]i prihodi koi pridonesuvaat za rast na sopstveniot kapital. I pokraj toa [to postojano se javuvaat novi moderni bankarski proizvodi, sepak klasi~niot bankarski instrument - kreditot i kreditnata funkcija u~estvuvaat so najgolem procent vo strukturata na bankarskoto rabotewe. Bidej]i rastot na nejziniot kapital se dvi`i pravopraporcionalno so kreditnite aktivnosti, kreditnata ekspanzija mo`e da pretstavuva predizvik za bankite koi pretendiraat na brz rast. Zgolemuvaweto na kreditnata aktivnost pretpostavuva vospostavuvawe na sistem na kontrola kreditniot rizik . Zaradi toa, se pove]e se nametnuva potreba od aktuelizacija na rizi i metodi za n minimizirawe. Bankarskite institucii mora da vospostavat sistemi na kontrola na rizicite a osobeno vo dene[ni uslovi na stopanisuvawe po sprovedenata deregulacija na finansiskiot sektor, kako rezultat na [to naglo e zgolemeno odobruvaweto na krediti, a posebno vo investirawe vo nedvi`nosti i hartii od vrednost. Bez kvalitetna kontrola, . Vo momentot na recesija i pad na vrednosta na nedvi`nostite, mnogu banki propadnaa zaradi nivnata pregolema izlo`enost. Taka na primer bankrotot na Leman Brothers go ozna~i po~etokot na svetskata ekonomska kriza. Kolapsot na Leman Brothers, koja be[e zadol`ena so miljardi dolari na amerikanskiot hipotekaren pazar, povle~e so sebe u[te nekolku finansiski institucii koi bea investiciski povrzani so porane[niot finansiski gigant. Od ova mo`e da se zaklu~i deka nitu edna finansiska institucija, ne mo`e dolgoro~no da go planira svoeto rabotewe bez celosno razbirawe i sledewe na slu~uvawata vo okru`uvaweto i rizikot koj ja opkru`uva. Vo uslovi na op[ta globalizacija i deregulacija za sekoja poedine~na institucija, no i za celokupniot finasiski sektor, nesmee da se zanemar .</p> <p>2</p> <p>1. PRINCIPI NA BANKARSKO RABOTEWE Bankarskite institucii za efikasno izvr[uvawe na svoite aktivnosti neophodno e da po~ituvaat pogolem broj principi me\u koi najva`ni se: princip na likvidnost; princip na sigurnost i efikasnost na vlo`uvaweto; princip na rentabilnost i princip na transparentnost. 1. 1Princip na likvidnost Bankarskite institucii se najstari i najzna~ajni u~esnici na finansiskite pazari koi[to imaat javen karakter. Javniot karakter pretpostavuva postoewe na razvien sistem na kontrola. Ovaa kontrola e naso~ena pred se kon performansite na bankite, nivniot kapital i upravuvawe, a vo posledno vreme i kontrola na rizicite so koi se soo~uvaat. Imeno, bankite rabotat i raspolagaat so tu\i izvori na sredstva, kako [to se: depozitite na delovni subjekti i fizi~kite lica, [tedni vlogovi vo naselenieto, koristenite krediti za likvidnost od doma[ni i stranski banki, koristenite stranski kreditni linii, pribranite sredstva vrz osnova na izdadenite sopstveni hartii od vrednost i sl. Pribranite sredstva od deponentite, bankarskite institucii se obvrzani da im gi vratat na sopstvenicite, spored dogovorenite uslovi. Dokolku, pak, tie sakaat predvreme da gi povle~at svoite sredstva od nea vo bilo koj moment, taa treba da bide sposobna da postapi spored nivnite barawa i pritoa da ne ja dovedi vo pra[awe sopstvenata likvidnost . So ova vsu[nost se potvrduva likvidnosta na bankata, kako nejzina sposobnost vo rok da gi podmiri site svoi vtasani obvrski. Poradi toa, neophodno e od strana na bankata da se po~ituva principot na likvidnost, zaradi obezbeduvawe stabilno i sigurno bankarsko rabotewe. Imeno, sekoja banka e dol`na: dosledno da gi po~ituva propi[anite zakonski standardi za likvidnost (obvrska za izdvojuvawe i za koristewe na zadol`itelnata rezerva, obvrska za dr`ewe na odreden minimum likvidni sredstva i dr); za svoi interni potrebi da go utvrdi prifatlivoto nivo na pokrienost na depozitite so likvidna aktiva (primarni i sekundarni rezervi); da ja sledi ro~nosta na aktivata i pasivata, odnosno plasmanite i</p> <p>3</p> <p>izvorite na sredstvata; da gi sledi o~ekuvanite prilivi i odlivi na bankata; za svoi interni celi da go utvrdi i da go sledi nivoto na t.n. stabilni depoziti. Poradi zna~eweto na bankata i na efektite koi tie gi imaat vrz funkcioniraweto na drugite subjekti, odr`uvaweto na likvidnosta na edna banka ne e samo nejzina obvrska, tuku toa e od po[irok op[testven interes. Edna od osnovnite funkcii na centralnata banka e reguliraweto na op[tata likvidnost na bankarskiot sistem i osobeno, likvidnosta vo pla]aweto kon stranstvo, za [to se vospostaveni soodvetni merki i instrumenti. Pribranite sredstva po razli~ni osnovi, bankata gi plasira vo razli~ni formi na aktiva, kako [to se: krediti (dolgoro~ni ili kratkoro~ni), hartii od vrednost, vlo`eni depoziti kaj doma[ni i stranski banki, osnovni sredstva i dr. Site ovie formi na plasmani imaat razli~en rok na dostasuvawe, a ottuka i razli~en stepen na likvidnost. Taka, pari~nite sredstva vo blagajnata ili na `iro smetkata na bankata, kako najlikvidni sredstva, vo sekoj moment se raspolo`ivi za isplata na site vtasani obvrski. Nasproti ova, drugite formi na aktiva imaat ponizok stepen na likvidnost i tie treba da se konvertiraat vo gotovina. Procesot na konverzija na odredeni pozicii vo aktivata vo gotovina, e determiniran od: brzinata, odnosno vremeto koe[to e potrebno odredena pozicija vo aktivata da se pretvori vo gotovina. Mo`e da se zaklu~i deka mnogu polesno i pobrzo mo`e da se prodade nekoja hartija od vrednost koja bankata ja ima vo svoja sopstvenost i e nameneta za proda`ba otkolku da se naplati nekoj kredit od nekoj korisnik koj ima problemi so navremenoto izmiruvawe na kreditnite obvrski ili pak da se prodade nekoe osnovno sredstvo so koe raspolaga bankata, a koe ne i e potrebno. mo`nosta, odnosno tro[okot na samata konverzija, [to podarazbira dali odredena pozicija na aktivata (na primer hartija od vrednost, osnovni sredstva ili krediti) mo`e da se prodade, odnosno da se naplati po vrednosta po koja taa pozicija e evidentirana vo bankata. Bankite se karakteriziraat so slednive kategorii likvidni sredstva: Primarni rezervi koi vsu[nost gi pretstavuvaat pari~nite sredstva vo blagajnata i na smetkata na istite. Ovie sredstva bankite imaat mo`nost da gi iskoristat za izmiruvawe na dospeanite obvrski, dokolku nekoj deponent predvreme gi povle~i svoite deponirani sredstva. Poradi toa [to primarnata rezerva ne generira prihod, bankite sekoga[ pravat napori da go limitiraat iznosot na superlikvidnata aktiva. Sekundarnata rezerva ja so~inuvaat primarnata rezerva i onie pozicii od aktivata koi lesno i brzo mo`at da se pretvorat vo gotovina, kako [to se: depozitite koj korespondentnite banki i hartiite od vrednost koi lesno mo`at da se prodadat. Hartii od vrednost koi mo`at lesno i brzo da se prodadat se onie koi[to se</p> <p>4</p> <p>koristat kako obezbeduvawe (zalog) za kreditite koi centralnata banka i gi odobruva na bankata za likvidnosnite potrebi. Pri ocenka na likvidnosnata pozicija na bankite ne e dovolno da se imaat vo vid samo brzinata i mo`nosta na aktivata za generirawe na gotovina, tuku i mo`nosta na istite za novi zadol`uvawe, odnosno koristewe na dopolnitelni izvori na likvidnost. Imeno, bankite mo`at da koristat krediti za likvidnost koi gi obezbeduvaat na pazarot na pari i kratkoro~ni hartii od vrednost ili pak, od centralnata banka da zemat kratkoro~ni pozajmici vo vid na reeskontni ili lombardni krediti. Mo`e da se zaklu~i deka osnovna obvrska na sekoja banka e kontinuirano da pravi analiza i da gi sledi i usoglasuva izvorite na sredstvata i plasmanite. Ova e neophodno zatoa [to vo zavisnost od toa kakvi se strukturata na depozitite i nivoto na nivnata stabilnost, taa odlu~uva vo koja forma ]e gi plasira pribranite sredstva, odnosno kolkava treba da bide pokrienosta na obvrskite na bankata so likvidnata aktiva, kako i kolku treba da bide eventualnata zadol`enost na bankata preku obezbeduvawe dopolnitelni izvori na likvidnost. Tradicionalno pravilo e kratkoro~nite plasmani da bidat pokrieni so kratkoro~ni izvori na likvidnost, a pak, dolgoro~nite depoziti treba da slu`at za odobruvawe dolgoro~ni krediti. Me\utoa, vo sovremeni pazarni uslovi bankarskata praktika poka`uva deka ova pravilo ne mora vo celost da se po~ituva i od nego svesno se otstapuva, pri [to se vr[i t.n. ro~na transformacija na sredstvata i na obvrskite na bankata. Ova proizleguva ottamu [to nezavisno na toa [to depozitite po viduvawe mo`at vo sekoj moment da se povle~at od bankata, sepak soznanieto od iskustvata poka`uva deka eden del od ovie sredstva sekoga[ se zadr`uva na smetkata na bankata, koi imaat karakter na stabilni depoziti. Nivoto na stabilnite depoziti e razli~no od banka do banka i od period do period. Poradi toa, sekoja banka treba da pristapi kon permanentno sledewe i kvantificirawe na nivoto na stabilnite depoziti, i vrz osnova na soznanijata dobieni od iskustvoto, toa da go ima vo vid pri kvantificiraweto na idnite likvidni potrebi. Obezbeduvawe na likvidnosta e prioritetna obvrska na menaxmentot na bankata zatoa [to nelikvidnosta mo`e da se pojavi duri i vo uslovi koga taa e profitabilna i solventna. 1.2 Princip na sigurnost i efikasnost vo vlo`uvaweto Eden od osnovnite principi na bankarskoto rabotewe e principot na sigurnost vo izvr[uvaweto na odredena rabota, pred se zatoa [to bankite rabotat so tu\i izvori na sredstva koi se dol`ni da gi vratat spored prethodno dogovorenite uslovi. Sposobnosta za vra]awe na tu\ite izvori na sredstvata vo golema mera e usloveno od doslednoto po~ituvawe na ovoj princip - principot na sigurnost vo vlo`uvaweto, odnosno vo plasiraweto na mobiliziranite sredstva.</p> <p>5</p> <p>Po~ituvaweto na ovoj princip doa\a do izraz najmnogu pri odobruvaweto krediti na komintenti na bankata. Za da ne dojde bankata vo situacija da ne mo`e da gi naplati svoite pobaruvawa, vodej]i se od principot na sigurnost, taa prezema niza merki i aktivnosti za ocenka na kreditnata sposobnost na svojot klient. Ocenkata na kreditnata sposobnost na klientot se bazira na slednive pet elementi: - karakteristikite na komintentot; - kapacitetot na komintentot; - kapitalot odnosno neto vrednosta na imotot na komintentot; - konjukturata t.e. ekonomskite uslovi vo koi dejstvuva komintentot i - kolateralot t.e. vidot na obezbeduvaweto na kreditot. Principot na efikasnost na vlo`uvaweto e tesno povrzan so principot na sigurnost i toj go sodr`i nastojuvaweto na bankata da gi naso~i svoite finasiski plasmani kon onie subjekti za koe se o~ekuva rentabilnost i produktivnost. I ovoj princip, kako i principot na sigurnost, se bazira na prezemaweto niza merki i aktivnosti so koi se ocenuva kreditnata sposobnost na klientot. 1.3 Princip na rentabilnost Funkcioniraweto na bankarskite institucii e maksimilizacija na dobivka. Vaka postavenata cel mo`e da se realizira dokolku pribranite sredstva se investiraat vo proekti koi generiraat povisoka stapka na prinos. Imeno, bankite vrz osnova na sobranite informacii za sposobnosta na kreditobaratelot nosi odluka za anga`irawe, alokacija na sredstvata, odnosno mu gi stava na raspolagawe na onoj kreditobaratel od koj o~ekuva pogolem prinos. Pritoa, ne smee da se izgubi od vid osnovnoto bankarsko pravilo spored koe povisokata stapka na prinos zna~i i povisokoto nivo na rizik koj e povrzan so konkretnata investicija. Dali bankata ]e izbere da pravi pomalku prinosni plasmani, koi istovremeno se i pomalku rizi~ni ili, pak, obratno ]e izbere plasman so povisok prinos no i povisoka stapka na rizik, zavisi od menaxmentot na bankata i od drugite organi na upravuvawe. Bankite moraat da bidat mnogu vnimatelni pri plasman na sredstvata zatoa [to dokolku tie stanat rizi~ni kako rezultat na rizi~ni plasmani, akcionerite na bankite mo`e da stanat ne zadovolni od odlukata na nejziniot menaxment i postoi verojatnost da se odlu~at da gi prodadat svoite akcii. Isto taka, nema da bidat zadovolni i supervizorskite vlasti, bidej]i so toa mo`e da se zagrozi likvidnosta, a na dolg rok i solventnosta na bankata. Poradi toa, bankite, treba da preferiraat stabilni i sigurni profiti nasproti ostvaruvaweto maksimalno mo`ni profiti, koi mo`at da ja zagrozat likvidnosta. 1.4 Princip na transparentnost</p> <p>6</p> <p>Bankite kako posrednici na pazarot na kapital mobiliziraat sredstva od suficitarnite subjekti (pravni ili fizi~ki lica), odnosno subjektite so slobodni finansiski sredstva. Sopstvenicita na slobodni finansiski sredstva nosat odluka sredstvata da gi vlo`at vo bankarska institucija so cel da ostvarat profit. Pred da donesat odluka vo koja banka ]e gi vlo`at svoite sredstva tie vr[at ispituvawa na podatocite za bonitetot, uspe[nosta i za sigurnosta na raboteweto na bankata.Tokmu poradi ova bankite treba da go po~ituvaat principot na transparentnost odnosno na javnosta da i obezbedat dovolno podatoci za nivnoto rabotewe. Toa se pred se informacii za slednive podatoci: - koi se glavnite akcioneri na bankata, - sostavot na rakovodniot tim na bankata, -lokacijata i vidot na finasiskite aktivnosti koi gi izvr[uva bankata, i -revidirani finasiski izve[tai na bankata (bilans na sostojba, bilansot na uspeh, izve[aj za pari~niot tek i izve[taj za promenite na kapitalot).</p> <p>2.RIZICITE I NIVNOTO ZNA^EWE 2.1 Definirawe i zna~ewe na rizikot vo bankarskoto rabotewe Rizikot pretstavuva eden od osnovnite postulati i fenomeni na finansiskiot pazar. Rizikot na investicijata e verojatnosta da se...</p>