PROBLEMY EKOROZWOJU - ?· panowania jest wiedza. Według Kłoczowskiego wszelka wiedza w gruncie rzeczy…

  • Published on
    28-Feb-2019

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

<p>PROBLEMY EKOROZWOJU PROBLEMS OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT 2008, vol. 3, No 1, str. 67-72 </p> <p> !</p> <p>Irena Grochowska </p> <p>Uniwersytet Kardynaa Stefana Wyszyskiego, Wydzia Filozofii Chrzecijaskiej, Instytut Ekologii i Bioetyki, </p> <p>ul Wycickiego 19, 01-938 Warszawa, e-mail: irgr@poczta.wp.pl </p> <p>Streszczenie To co dzisiaj rozumiemy pod pojciem rozwoju zrwnowaonego to mechanizm, ktry umoliwi znalezienie takich rozwiza i norm ludzkiego dziaania, ktre pozwol harmonijne koegzystowa. Rozwijajcy si indywidualizm i indywidualne podejcie do wasnych pogldw staje si przyzwyczajeniem. Trudno jest przyj i kocha ca ludzko razem z jej marnoci, trudno jest kocha wiat bardziej ni wasny umys. Celem dialogu jest lepsze zrozumienie innego czowieka i jego wiary, gbsze zrozumienie rwnie swojej wiary. Dziki wzajemnemu rozumieniu siebie moe mona by wytyczy ewentualne przestrzenie koegzystencji i ustali obszar moliwej wsppracy. Wszechwiat jest tajemnic i niepewnoci, a ludzko dy do budowania trwaych, bezpiecznych bastionw. Takim bastionem ma by wspistnienie w harmonii, a narzdziem zrwnowaony rozwj. Sowa kluczowe: zrwnowaony rozwj, filozofia, spoeczestwo, polityka Abstract What we understand today as sustainable development is a mechanism allowing for harmonious coexistence. However, developing individualism and an individual approach regarding ones own views becomes a habit. It is difficult to accept and love the whole of humanity together with its wretchedness; and it is more difficult to love the world than ones own mind. This dialogue aims at a better understanding of each persons own faith. By way of mutual understanding it might be possible to specify possible spaces in which we can coexist, and to establish a forum for cooperation. The universe is both a mystery and an insecure environment, and humanity aims to build a permanent and safe bastion within it, by way of harmonious coexistence alongside which sustainable development is used as a tool. Key words: sustainable development, nature, ecodevelopment, balance, homeostasis, communication, philosophy of dialogue </p> <p> Wstp Poszukiwanie przez czowieka sposobu na takie wspistnienie z Natur, aby czowiek czu si wolny jako gospodarz i zarzdca, a Natura suya mu w obfitoci, trwa od zarania dziejw czowieka. Czowiek w swoich poszukiwaniach coraz bardziej szanuje nauk jako sposb poznania, ale widoczny jest te zwrot w stron samego czowieka. Prby porozumienia co do pogldw, konwencji i idei w skali globalnej wiadcz o harmonijnym, coraz </p> <p>dojrzalszym rozwoju czowieka. Po okresie pozytywistycznego mylenia, po prbach mechanistycznego widzenia wiata, coraz gbszy ukon czynimy w stron wielkoci, mdroci, precyzji i perfekcji tkwicych w caej przyrodzie. Pokora wobec skutecznoci i samowystarczalnoci Natury oraz poznawanie jej jako daru jest wyzwaniem dla wspczesnego czowieka. Rozwj takich dyscyplin naukowych jak neurobiologia pozwala w nowy sposb zobaczy precyzj mzgu i regulacji neurohormonalnej i pozwoli wyko-</p> <p>Irena Grochowska/Problemy Ekorozwoju nr 3 (2008) , 67-72 </p> <p>68</p> <p>rzysta t wiedz do ewoluowania ludzkoci do dojrzaoci i odpowiedzialnoci, bez stosowania redukcjonistycznego sposobu mylenia. Wspczesna teologia pozwala odkry powoanie i prawdziwe czowieczestwo. Jan Pawe II i Benedykt XVI swoimi dokumentami nawouj do twrczego naukowego poznania, do wykorzystania zdobytej wiedzy w mioci do Boga i bliniego. Benedykt XVI swoj encyklik Deus Caritas est chce podkreli fundamentaln prawd zawart w przykazaniu mioci, aby pobudzi wiat do nowej, czynnej gorliwoci w dawaniu ludzkiej odpowiedzi na Bo mio (Benedykt XVI, 2006), chce skupi si na rozumieniu tego przykazania w celu praktykowania mioci. Jezus zapytany o najwaniejsze przykazanie, wymienia dwa: 1. Bdziesz miowa Pana Boga twego, z caego serca swego, z caej duszy swojej, ze wszystkich swych si, 2. Bdziesz miowa bliniego jak siebie samego. Kasiowski podkrela, e Jezus wskazuje na mio, wzgldem siebie samego, jako na kryterium mioci bliniego. Mio do nas samych nie polega na mocnych uczuciach, na silnych emocjach, lecz na przyjciu nas samych z tym wszystkim, co do nas naley i co stanowi o naszej osobie i naszym losie, z naszymi zdolnociami i ograniczeniami. Przejawem mioci do nas samych jest to wszystko, co czynimy dla siebie, realizujc siebie w yciu (Kasiowski, 1997). Prawdziwa mio Boga jest tam, gdzie dziaa jako mio bliniego. Prawdziwa mio bliniego zakada konkretne zaangaowanie w wiecie i w walce o wyzwolenie czowieka z kadej formy niewolnictwa. Rozumienie sensu mioci jest szans na godziwe wspistnienie wsplnoty ludzkiej i jej rodowiska. Wspczesna teologia, ktr Kulisz nazywa dialogiem z Bogiem, proponuje zachowanie rwnowagi midzy nauk a wiar, jako sposobu na osigniecie rwnowagi globalnej. Mona wycign std wniosek, e jest to podpowied, jak wprowadza w ycie cywilizacj mioci, ktrej jednym z etapw w erze ekologicznej moe by idea ekorozwoju (jako harmonijnego wspistnienia). Ks. Prof. Doga powiedzia, e cywilizacja mioci, ktr tak w swoim nauczaniu rozpowszechnia Jan Pawe II jest wykwintem ducha, tymczasem my nie moemy jeszcze wyj z cywilizacji mierci i wojen, bo jestemy zaangaowani dopiero w cywilizacj ycia i pokoju a cywilizacja mioci cigle jeszcze znajduje si przed nami. Ekorozwj byby jednym ze sposobw dojrzewania do cywilizacji mioci. Sowa Ks. Dogi s inspiracj do bliszego przyjrzenia si wymowie i przesaniu przykaza mioci. 1. Koncepcje ekorozwoju </p> <p>Ekorozwj (zrwnowaony rozwj) to rozwj spoeczny, ekonomiczny i przyrodniczy, zgodnie z ktrym zaspokajamy aktualne potrzeby spoeczestwa w sposb zapewniajcy przyszym pokoleniom moliwo optymalnego korzystania z zasobw rodowiska. Ekorozwj najkrcej okreli mona jako kompromis pomidzy potrzebami zachowania rodowiska przyrodniczego, potrzebami gospodarki oraz potrzebami spoecznymi. Ekorozwj obejmuje m.in.: rozsdne, a przez to dugotrwae </p> <p>wykorzystywanie odnawialnych zasobw przyrody, </p> <p> eksploatacj nieodnawialnych rde energii z maksymaln efektywnoci, </p> <p> utrzymywanie stabilnoci procesw ekologicznych i ekosystemw, </p> <p> ochron rnorodnoci genetycznej, oglnie pojt ochron przyrody, zachowanie i polepszenie stanu zdrowia ludzi, </p> <p>bezpieczestwa pracy, edukacji i dobrobytu, wspieranie rozwoju upraw energetycznych. W Polsce na mocy uchway Sejmu RP z dnia 8 maja 2003 r. przyjto dokument Polityka ekorozwoju pastwa do roku 2025, o czym mwi. (M.P. nr 33 poz. 433). Korzyci zwizane z ekorozwojem to m.in. zwikszenie wykorzystania odnawialnych zasobw energii, stworzenie alternatywnych rde dochodw dla ludnoci, rozwj obszarw wiejskich, zmniejszenie bezrobocia oraz wzrost bezpieczestwa energetycznego kraju. Ekorozwj jako koncepcja jest zaleny od czowieka, od jego kreatywnoci i dlatego nie moe by staym rozwizaniem. Trway rozwj mona rozumie jako uaktywniana wci koncepcja optymalnego dziaania czowieka w danym czasie i kulturze. Jednym z proponowanych rozwiza zrwno-waonego rozwoju jest przestrze ekologiczna (Carley, Spapens, s. 25) jako elastyczna filozofia zrwnowaonego sposobu ycia i podejcie do gospodarowania zasobami planety oraz jako specyficzne narzdzie suce do oceny i pomiaru dopuszczalnego zakresu produkcji i konsumpcji. Przestrze ekologiczna opiera si na trzech zasadach (Carley, Spapens, s. 27): Pierwsza zasada gosi, e przestrze jest </p> <p>ograniczona. Ekorozwj globalny i krajowy mona osign tylko przy ograniczeniu cakowitego zuycia zasobw naturalnych w nowoczesnych technologiach do kontro-lowanego, bezpiecznego dla rodowiska poziomu. </p> <p> Druga zasada gosi potrzeb sprawiedliwego rozwoju globalnego, w odrnieniu od egoistycznego. </p> <p> Trzecia zasada gosi, e produkcja i kon-sumpcja powinny przyczynia si do podniesienia jakoci ycia, a nie do jej pogorszenia. </p> <p>Irena Grochowska/Problemy Ekorozwoju nr 3 (2008) , 67-72 </p> <p>69</p> <p>Oznacza to, e wszystkie kraje powinny mie rwny dostp do zasobw wiata, lecz rwnie ponosi rwn odpowiedzialno za zarzdzanie tymi zasobami. Ta zasada oznacza niszy poziom zuycia zasobw na mieszkaca ni wystpujcy obecnie w krajach rozwinitych oraz moliwo wzrostu do zrwnowaonego poziomu zuycia zasobw w krajach rozwijajcych si, tak, aby mona byo osign zrwnowaone wzorce wykorzystywania zasobw do poowy XXI w. Mimo, e przyjcie takiego podejcia ma dobre podstawy moralne, jest to rwnie kwestia polityczna, ktr coraz pilniej naley rozwiza. 1.1. Ekorozwj jako poznana i zracjonalizowana homeostaza Nasuwa si pytanie, czy rozpoznane biologiczne mechanizmy homeostatyczne dadz si przenie i zastosowa w koncepcji zrwnowaonego rozwoju oraz czy proponowany w tej idei rwny i sprawiedliwy podzia jest realny do uzgodnienia w dialogu globalnym? Zracjonalizowana wiedza stawia czowieka w pozycji wygranej, w pozycji majcego racj. Racja powoduje, e pojawia si pokusa iluzji np. prostego zaatwienia okrelonej sprawy. Zarazem, wszdzie tam, gdzie mamy do czynienia z akcentowaniem subiektywnych racji mamy do czynienia z samotnoci (Levinas nazywa taki przypadek Tym Samym) co powoduje, e ona panuje, dominuje, pochania, a modelem tego panowania jest wiedza. Wedug Koczowskiego wszelka wiedza w gruncie rzeczy jest wol mocy panowania (Koczkowski, 2005, s.79). W encyklice Fides et ratio Jan Pawe II wyranie zwraca uwag na dysonans pomidzy rozwojem nauki a wykorzystaniem jej w praktyce. Upomina czowieka, e nie transponuje danego mu poznania naukowego w codzienno z tak sam dynamik z jak poszukuje. Zdobyta wiedza powinna suy, a nie by tylko polem zaspakajania ciekawoci i konkurencji. Chmurzyski zastanawia si, czy mona w aspekcie biologicznym, a wic nie tylko etycznym, mwi o wyborze midzy dobrem a zem. Mona zada pytanie, czy istnieje jakie biologiczne podoe, ktre mogoby wpywa na wiadome realizowanie systemu etycznego wartociujcego wasne postpowanie, czy istnieje biologicznie uwarunkowana homeostaza osobnicza? Czy istniej jakie biologiczne wskaniki, ktre pozwoliyby ludziom i zwierztom na rozpoznanie, co jest dla nich dobre, a co ze w ich zachowaniach, a take w oddziaujcym na nie otoczeniu? Czy biologia moe wskaza takie dobra, ktrych wiadome realizowanie przez ludzi mogoby stanowi podwaliny wieckiego systemu etycznego wartociujcego wasne postpowanie? Jako pierwsze z biologicznych wartoci wymienia </p> <p>Chmurzyski homeostaz osobnicz, ktr mona rozumie jako przeycie osobnika. Poznawanie biologicznych, homeostatycznych procesw naprawczych pojedynczych osobnikw i zalenoci midzy nimi oraz poszukiwanie sieci interakcji pozwala na precyzyjniejsze diagnozy i w kon-sekwencji dziaanie zmierzajce do przeycia. 1.2. Pocig za norm (mechanizm sprzenia homeostatycznego) Homeostaz biologiczn jako stan wzgldnej stabilnoci rodowiska wewntrznego, oznaczajcy dynamiczn rwnowag wewntrzn, mona scharakteryzowa opisujc skadniki ukadu oraz ich sprzenie zwrotne. rodowisko wewntrzne cechuj liczne zmienne, ktre s utrzymywane i regulowane na mniej lub bardziej staym poziomie (stenie elektrolitw, soli wapnia czy zwizkw organicznych np. glukozy). Odchylenia od normy (punktu nastawczego) s rejestrowane przez czujnik (sensor), od ktrego wiadomoci przejmuje interpretator, porwnujcy zmierzone sygnay lub czynniki z wartoci punktu nastawczego. Sygnay wychodzce od interpretatora aktywuj efektory. Zmiany wok punktu nastawczego SA elementami kontroli homeostatycznej: wartoci zmiennych regulowanych oscyluj poniej lub powyej punku nastawczego. Niewielkie przekroczenie wywouje korekt poprzez ujemne sprzenie zwrotne. Amplituda oscylacji z czasem maleje, ale oscylacje nigdy nie zostan cakowicie wyeliminowane. Zjawisko to okrela si terminem pocigu za norm (Jurd, 2003, s. 112-113). Trudno w interpretowaniu zagroe zwizanych z wartoci odchyle jest utrudniony w przypadku rodowiska. W homeostazie biologicznej moemy wskaza na te skadniki i jednoczenie ustawi je w hierarchii. Za poszczeglne skadniki ukadu s odpowiedzialne rne orodki (dany orodek w mzgu lub rdzeniu), za przekazywanie informacji inne (neurony, neurohormony) a za dziaanie inne (np. minie). Problem odczytu zachodzcych mechanizmw homeostatycznych w danym ukadzie w rodowisku jest bardziej skomplikowany, bo skazany tylko na percepcj czowieka. 2. Przesanie filozofii dialogu Filozofia dialogu jako akademicka nauka zaistniaa dopiero w latach siedemdziesitych XX wieku. Jej przedmiotem jest spotkanie z drugim czowiekiem. Rozenzweig i Levinas czsto mwili o spotkaniu twarz w twarz z drugim czowiekiem, co znaczyoby otwarto, bezporednio takiego spotkania. Takie podejcie wymaga wnikliwoci, bowiem nie zawsze widzc czowieka w aspekcie Ty, mog widzie tylko twarz. Dlatego w filozofii spotkania wan rzecz jest wskazanie na poznawcz warto spotkania midzyosobowego. </p> <p>Irena Grochowska/Problemy Ekorozwoju nr 3 (2008) , 67-72 </p> <p>70</p> <p>W przesaniu Levinasa jest zachta do etycznego charakteru relacji, jako do tej, ktra nie dy do wadzy nad drugim. Spotkanie z Innym nie jest niczym prostym i automatycznym, ale zakada wol i wysiek, ktry nie wszyscy zawsze gotowi s podj. Co ciekawe, znaczce prace Martina Bubera powstay zanim zosta profesorem, Franz Rosenzweig nie zdy zosta profesorem, jedynie Emanuel Levinas jako jedyny z prekursorw filozofii dialogu mia tytu profesorski w czasie swojej naukowej kariery. W Polsce twrczym kontynuatorem tej dyscypliny by ks. Jzef Tischner oraz Ryszard Kapuciski. Obecnie uprawia j O. Jan Andrzej Koczowski. Kapuciski dzieli stosunki Europejczykw z Innymi na kilka epok: Epoka kupcw i posw - okres trwajcy do </p> <p>XV w., kiedy to ludzie w drodze, bd na szlakach handlowych wchodz w kontakt z Innymi. </p> <p> Epoka wielkich odkry geograficznych, jest to epoka podboju, rzezi i grabiey, prawdziwe wieki ciemne w historii Europy. </p> <p> Epoka owiecenia i humanizmu otwarcie na Innych, prby zrozumienia ich, nawizywanie kontaktw, rozwijanie wymiany, nie tylko towarw, ale rwnie wartoci kulturowych i duchowych. </p> <p> Owiecenie, ktre daje pocztek nowej, trwajcej do dzi epoce, w ktrych wyrnia trzy przeomy: </p> <p>o Przeom antropologw. W tej epoce zauwaa si zmian kulturow, przechodzenia od wskiego eurocentryzmu do wizji bardziej uniwersalnych, obejmujcych cay wiat. Rodzi si antropologia, ktra zwrcona jest w stron Innego poprzez poznanie go, idea akceptacji rnorodnoci, innoci, jako konstytutywnych cech rodzaju ludzkiego. </p> <p>o Przeom Levinasa. Jego filozofi traktuje si jako reakcje na dowiadczenia ludzkoci w pierwszej poowie XX wieku, zwaszcza jako odpowiedz na kryzys stosunkw midzyludzkich. Levinas by wiadkiem tworzenia si dwch totalitarnych systemw komunizmu i faszyzmu. Zwraca on uwag, e czowieka spoeczestwa masowego charakteryzuje anonimowo, brak wizi spoecznych, obojtno wobec Innego i wynikajce z tego konsekwencje takie jak bezbronno i podatno na zo. Levinas w takich okolicznociach swoj filozofi nawouje czowieka do zatrzymania si, do zauwaenia, e w tumie obok jest inny czowiek, do spotkania si z nim. Pokazuje, e twarz drugiego czowieka przyblia do Boga, e nasza relacja z Innym to kierunek ku dobru. Levinas zachca nie tylko do spotkania, ale do aktu rozmowy z Innym, do </p> <p>wzicia odpowiedzia...</p>