REDUKCJA MARNOTRAWSTWA RUCHU W ?· analizy zebranych danych, które pozwalają zidentyfikować podstawowe…

  • Published on
    28-Feb-2019

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

<p>401 </p> <p>REDUKCJA MARNOTRAWSTWA RUCHU W PRZEDSIBIORSTWIE PRODUKCYJNYM STUDIUM </p> <p>PRZYPADKU </p> <p>Maciej BIELECKI, Paulina STASZEWSKA </p> <p>Streszczenie: artyku prezentuje metodyk dziaa zwizanych z redukcj jednego z rodzajw marnotrawstwa ruchu, na przykadzie konkretnego przedsibiorstwa produkcyjnego. Autorzy prezentuj wyniki bada oraz wybrane narzdzia suce do analizy zebranych danych, ktre pozwalaj zidentyfikowa podstawowe miejsca zwizane z wystpowaniem marnotrawstwa ruchu. Opracowanie kocz wnioski, wytyczne dla przedsibiorstwa, stanowice kierunki dziaa doskonalcych, ktrych celem jest racjonalizacja ruchu przy stanowiskach roboczych. Sowa kluczowe: marnotrawstwo, oszczdno, wykres spaghetti 1. Wstp </p> <p>Wyzwania stojce przed przedsibiorstwami produkcyjnymi coraz czciej wymuszaj poszukiwanie doskonalszych metod i technik wytwarzania oraz doskonalenia sfery organizacyjnej. Celem kadych z podejmowanych usprawnie, jest podnoszenie skutecznoci i efektywno procesw. Jedn z koncepcji pozwalajcych osign zaprezentowane zaoenia jest idea Lean Management (Szczupe Zarzdzanie), lub w wszym zakresie Lean Manufacturing (Szczupe Wytwarzanie), ktrej nadrzdnym celem jest eliminacja wszelkiego marnotrawstwa z procesw firmy. Mwic o marnotrawstwie, naley odwoa si do pierwowzoru, ktry wywodzi si z japoskiej kultury zarzdzania i czy si z japoskim sowem muda oznaczajcym marnotrawstwo, ktrego eliminowanie jest gwnym punktem wikszoci inicjatyw podejmowanych na rzecz szczupej produkcji. Naley zwrci uwag, e marnotrawstwu mona umiejtnie zaradzi, a przejawy marnotrawstwa, wynikajce z najbardziej powierzchownej obserwacji tego, co dzieje si codziennie w kadym przedsibiorstwie, potwierdzaj, e marnotrawstwo jest wszdzie. </p> <p>Eliminacja marnotrawstwa nierozerwalnie wie si ide cigego doskonalenia (Kaizen) realizowan na co dzie, przez kadego pracownika, w kadym miejscu. Jednym z waniejszych elementw filozofii Kaizen jest eliminacja strat, reorganizacja miejsca pracy lub znalezienie lepszego sposobu wykonywania pracy. Metody te, opieraj si na przywizywaniu wagi do szczegw i zdrowego rozsdku, aby poprzez racjonalne, nisko kosztowe rozwizania, doskonali procesy kadego przedsibiorstwa. </p> <p>Koncepcja Lean Manufacturing eliminuje dziaania nie dodajce wartoci poprzez odpowiedni organizacj pracy. Szczupe podejcie do produkcji jest obecnie uwaane za najskuteczniejszy sposb na radykalne podniesienie produktywnoci, skrcenie czasu cyklu produkcyjnego i zmniejszenie marnotrawstwa, a tym samym zwikszenie przewagi konkurencyjnej. Kade zajcie nie dodajce wartoci wpywa negatywnie na dziaanie caego aparatu produkcyjnego. Oznacza to, i nawet mae usprawnienia w wielu procesach </p> <p>402 </p> <p>stopniowo si kumuluj, co w rezultacie prowadzi do znaczcego poprawienia jakoci i korzyci finansowych. Lean Manufacturing daje moliwo wytwarzania wikszej iloci towaru wykorzystujc przy tym mniej czasu, miejsca, maszyn oraz mniej wysiku ludzkiego. </p> <p>W obecnych czasach, na tak konkurencyjnym rynku, eliminacja marnotrawstwa nie jest tylko moliwoci, ale rwnie koniecznoci. Podjcie dziaa w tym kierunku pozwoli przedsibiorstwu pozyska kolejnych klientw oraz utrzyma swoj pozycj w tym przybierajcym coraz wiksze tempo wycigu gospodarczym. 2. Marnotrawstwo, nieregularno i nadmierne obcienie jako kluczowe obszary </p> <p>doskonalenia procesw Kada praca jest seri procesw lub krokw, poczwszy od surowcw, a skoczywszy </p> <p>na gotowym produkcie lub usudze. Warto jest dodawana do produktu (dokumentu lub informacji) w kadym procesie i przekazywana do kolejnego procesu. W kadym z procesw zasoby ludzie i maszyny albo dodaj warto, albo jej nie dodaj. Kade dziaanie, ktre konsumuje zasoby, a nie przynosi wartoci jest marnotrawstwem [3]. </p> <p>Rozwaanie problemu marnotrawstwa, czyli muda naley zacz od zdefiniowania trzech typw czynnoci zachodzcych wewntrz organizacji [1]: </p> <p> czynnoci dodajce wartoci: te czynnoci, ktre z punktu widzenia klienta powoduj zwikszenie wartoci produktu lub usugi. Czynnoci dodajce warto jest atwo okreli naley odpowiedzie na pytanie, czy klient bdzie zadowolony, e zapaci za t czynno (np. naprawa zepsutego samochodu); </p> <p> czynnoci niedodajce wartoci: te czynnoci, ktre z punktu widzenia klienta nie powoduj zwikszenia wartoci produktu lub usugi i s zbdne nawet przy obecnych warunkach funkcjonowania przedsibiorstwa. Czynnoci te s marnotrawstwem i dlatego powinny by wyeliminowane natychmiast bd te w krtkim czasie (np. przenoszenie wyrobu z kontenera jednego rozmiaru do innego, po to by byo go atwiej przemieszcza); </p> <p> niezbdne czynnoci niedodajce wartoci: te czynnoci, ktre z punktu widzenia klienta nie powoduj zwikszenia wartoci produktu lub usugi, jednake s niezbdne dopki nie nastpi radykalna zmiana acucha dostaw, sytuacji firmy czy te jej otoczenia. Ten typ marnotrawstwa jest trudniejszy do wyeliminowania w krtkim okresie czasu i powinien znale si w celach dugoterminowych. </p> <p>Taiichi Ohno jako pierwszy zauway ogromn rnorodno marnotrawstwa, jaka istniaa na stanowiskach pracy (czyli w gemba - z jap. rzeczywiste miejsce, gdzie zostaje dodana warto, ktre w przypadku produkcji zwykle odnosi si do hali produkcyjnej), co sprawio, e zdefiniowa siedem podstawowych typw marnotrawstwa [3]: nadprodukcji, zapasw, napraw/brakw, ruchu, przetwarzania, oczekiwania, transportu. </p> <p>Wraz z problemem muda pojawiaj si take mura i muri i czsto wystpuj razem. W Japonii nazywa si te sowa mianem trzy MU. Mura oznacza nieregularno, zmienno, a muri nadmierne obcienie. </p> <p>Nieregularno wystpuje, gdy pynna praca operatora, przepyw czci i maszyn albo program pracy zostaj przerwane. Na przykad, gdy na linii produkcyjnej pracuj operatorzy i kada osoba wykonuje przydzielon powtarzajc si czynno, zanim przele produkt dalej. Jeeli jedna z nich wykonuje zadanie duej ni pozostali, rezultatem s mura oraz muda, poniewa praca wszystkich operatorw musi by dostosowana do tempa </p> <p>403 </p> <p>najwolniejszej osoby [3] - zbiene jest to take z teori ogranicze Goldratta (Theory of Constraint) [2]. </p> <p>Muri oznacza nadmierne obcienie zarwno pracownikw, maszyn jak i procesw pracy (produkcyjnych). Na przykad, jeli nowo zatrudnionemu pracownikowi, bez odpowiedniego szkolenia, przydziela si prac wykonywan wczeniej przez starszego staem pracownika, zadanie moe okaza si zbyt trudne i zachodzi prawdopodobiestwo, e nowy operator bdzie pracowa wolniej i popenia wiele bdw, co prowadzi do marnotrawstwa [3].Wszystko, co nadmiernie obcia lub wprowadza nieregularno, wskazuje na problem. Muda, mura i muri s razem wygodnymi obszarami kontrolnymi, pozwalajcymi zidentyfikowa odchylenia od normy na stanowisku pracy [3]. </p> <p>Poniewa analiza i ocena wszystkich trzech elementw obniajcych warto procesw tj. marnotrawstwa, nieregularnoci oraz nadmiernego obcienia prezentuje pewn hierarchiczn struktur, dlatego rozpoczcie wikszoci prac dotyczcych racjonalizacji procesw w kierunku zwikszania wartoci dodanej w sposb naturalny powinno rozpoczyna si od identyfikacji i eliminacji marnotrawstwa. Dopiero waciwe rozpoznanie problematyki marnotrawstwa w przedsibiorstwie, moe sta si punktem wyjcia do rozpoczcia prac nad racjonalizacj procesw w kierunku eliminacji nadmiernego obcienia oraz nieregularnoci. Z tego powodu dalsza cz artykuu odnosi si bdzie do szeroko rozumianej problematyki marnotrawstwa. 3. Charakterystyka badanego procesu </p> <p> Prezentowane w artykule studium przypadku odnosi si do przedsibiorstwa, ktre jest </p> <p>producentem wzkw dziecicych. Produkcja w zakadzie odbywa si na szeciu liniach produkcyjnych: trzech gwnych liniach montaowych wzkw, linii montau gondol, linii przygotowujcej pwyroby, linii naprawy wzkw oraz linii Pick&amp;Pack, na ktrej odbywa si kompletacja, czyli ubieranie gotowych stelay pod odpowiednie zamwienie klienta. </p> <p>Zakad pracuje podczas jednej omiogodzinnej zmiany przez 5 dni w tygodniu. W zalenoci od zapotrzebowania praca podejmowana jest rwnie w soboty. Proces montau wzka przebiega podobnie na wszystkich liniach, dlatego te postanowiono przeanalizowa przepyw procesu montau wzka, ktry jest najbardziej zoonym procesem montau realizowanym w zakadzie. W porwnaniu do pozostaych modeli wzkw, analizowany wzek skada si z najwikszej iloci drobnych czci i podzespow. Procesy technologiczne w przedsibiorstwie to gwnie procesy montau wymagajce pracy ludzkich rk. Wzek montowany jest zarwno z pfabrykatw wczeniej wykonanych na linii produkcyjnej pwyrobw, jak i z elementw pochodzcych od dostawcw z zewntrz. Dostawy pwyrobw i komponentw odbywaj si za pomoc tzw. picking list, systemu kanban (jedynie spryny i czci z tworzyw sztucznych) oraz za pomoc pracownikw dystrybucji zewntrznej (elementy metalowe). Tekstylia, takie jak budki, gondole, siedziska, mufki, torby, parasolki wydawane s w zalenoci od konkretnych zamwie wysyki zwolnionych przez Dzia Obsugi Klienta. </p> <p>Na linii montau wzkw pracuje 17 osb, 15 osb bezporednio na linii montau, brygadzista i jedna osoba przy stanowisku zewntrznym zajmujcym si przygotowaniem kartonw. Linia montau wzkw skada si z czterech gniazd, z czego trzy z nich zajmuj si montaem podzespow (zawieszenie tylne wzka, noyce przednie, ramiona), ktre przechodz kolejno do gniazda montau kocowego stelaa wzka. Zmontowany wzek poddawany jest kontroli jakoci i prostoliniowoci jazdy. Jeeli nie ma zastrzee co do </p> <p>404 </p> <p>poprawnoci wykonania wzka zostaje on skierowany do pakowacza. Produkcja wzkw Y odbywa si w cigu 20 operacji, ktre zostay przedstawione w punktach: 1) przygotowanie profilu zawieszenia tylnego I; 2) przygotowanie profilu zawieszenia tylnego II.; 3) przygotowanie rury zawieszenia tylnego; 4) monta zawieszenia tylnego; 5) monta osi zawieszenia tylnego; 6) donitowanie rury kosza do zawieszenia tylnego; 7) monta noyc przednich I; 8) monta noyc przednich II; 9) przygotowanie profili rczki P i L; 10) monta profilu prawego rczki, przygotowanie L; 11) monta profilu lewego rczki; 12) monta I; 13) monta II; 14) monta III; 15) monta IV; 16) kontrola jakoci; 17) przygotowanie kartonw; 18) pakowanie; 19) kompletacja (Pick&amp;Pack); 20) wysyka. </p> <p>Tak zaprezentowany proces, staje si punktem wyjcia do przedstawienia metodyki badawczej oraz analizy wynikw bada prowadzcej do zaproponowania koncepcji redukcji konkretnego rodzaju marnotrawstwa dla przykadowych procesw. </p> <p> 4. Metodyka badawcza </p> <p> Gwnym celem bada bya analiza i ocena organizacji procesu produkcji </p> <p>przedsibiorstwa pod ktem identyfikacji obszarw wymagajcych eliminacji marnotrawstwa. Obszar bada zosta zawony do jednej konkretnej linii produkcyjnej, nacechowanej najbardziej skomplikowanym procesem montau jaki realizowany jest w zakadzie. Aby osign zaoony cel, proces badawczy zosta podzielony na dwa gwne etapy: </p> <p> etap I badania pilotaowe, ktrych celem bya identyfikacja dominujcych rodzajw marnotrawstwa w przedsibiorstwie, </p> <p> etap II badania waciwe, ktrych celem byo zebranie szczegowych danych dotyczcych dominujcych rodzajw marnotrawstwa. </p> <p>Pierwszy etap bada, czyli badania pilotaowe, zostay przeprowadzone przy uyciu kwestionariusza ankietowego wywiadu. Ich podstawowym zaoeniem bya weryfikacja czy problem marnotrawstwa rzeczywicie wystpuje w zakadzie oraz jakie typy marnotrawstwa s dominujce. Kwestionariusz ankietowy skada si z 11 pyta oraz metryczki. Wrd zestawu pyta najwaniejsze dotyczyy: </p> <p> identyfikacji obszarw wymagajcych doskonalenia na stanowiskach pracy, identyfikacji konkretnych rodzajw marnotrawstwa na stanowiskach roboczych. </p> <p>W badaniu wzio udzia 18 osb: Kierownik Produkcji, Brygadzista oraz 16 operatorw linii montau wzkw. Na podstawie wynikw bada ankietowych spord siedmiu typw marnotrawstwa (nadprodukcja, zapasy, naprawy/braki, zbdny ruch, przetwarzanie, oczekiwanie, transport) dominujcy okaza si typ marnotrawstwa marnotrawstwo ruchu. W ten sposb wskazano kierunek II etapowi bada. </p> <p>Drugi etap bada, opiera si na zaoeniu, e na linii montau wzkw pojawia si marnotrawstwo ruchu. Aby mona byo zidentyfikowa miejsca wystpowania tego typu marnotrawstwa wybrano konkretne narzdzie koncepcji Lean Manufacturing wykres spaghetti, ktry waciwie obrazuje zakres wykonywanych przemieszcze pracownikw. Aby jednak mona byo, wykorzysta wspomniane wyej narzdzie analityczne, naleao sformalizowa schemat badanej linii montau poprzez: </p> <p> naniesienie rozmieszczenia maszyn i urzdze na badanej linii, wyszczeglnienie tras pokonywanych przez pracownikw przy poszczeglnych </p> <p>czynnociach. Tak zebrane dane mogy posuy do wykonania analizy marnotrawstwa ruchu na danej </p> <p>linii montaowej. Zastosowanym w II etapie bada narzdziem badawczym bya analiza </p> <p>405 </p> <p>materiaw udostpnionych przez firm, metoda wywiadu swobodnego z pracownikami oraz metoda obserwacji oparta na koncepcji muda walk (na wejciu do stanowiska pracy, gdzie bezporednio odbywaj si procesy). Wnioski z przeprowadzonych rozmw notowane byy bezporednio po przeprowadzeniu rozmowy, bd te po wyjciu z zakadu. Metoda wywiadu okazaa si bardzo przydatna, przede wszystkim do uchwycenia istoty technologii wytwarzania produktw przez przedsibiorstwo. Moliwo nieskrpowanego poruszania si w badanym rodowisku pozwolia na swobodne przygldanie si pracy operatorw, co zaowocowao wnikliw obserwacj wszystkich badanych stanowisk pod ktem wystpowania marnotrawstwa. </p> <p>Po przeprowadzeniu bada waciwych, wykonano analiz danych. Na podstawie wynikw przeprowadzonej analizy wyznaczone zostay stanowiska, ktre obcione byy najwikszym marnotrawstwem ruchu i dla tych wanie stanowisk, zostay opracowane dziaania naprawcze, ktrych nadrzdnym celem bya redukcja marnotrawstwa. </p> <p> 5. Wyniki bada </p> <p>Celem bada pilotaowych bya identyfikacja kluczowych rodzajw marnotrawstwa w przedsibiorstwie. Opracowany kwestionariusz ankiety skada si z 11 pyta. Analizujc wybrane odpowiedzi zauwaono, e pracownicy udzielajc odpowiedzi na jedno z pyta - Czy uwaa Pani/Pan, e na linii montau wzkw znajduj si obszary wymagajce udoskonalenia? (Prosz zaznaczy jedn odpowied) w wikszoci zauwaaj miejsca na linii montau wymagajce udoskonalenia - 67% respondentw udzielia odpowied tak. </p> <p>Kluczowym pytaniem, wskazujcym na wystpowanie danych typw marnotrawstwa byo pytanie Jakie` typy marnotrawstwa spord niej wymienionych dostrzega Pani/Pan w swoim miejscu pracy? (Naley zaznaczy trzy odpowiedzi), na ktre respondenci w gwnej mierze wskazali na wystpowanie bezczynnego oczekiwania (26%) oraz zbdnego wysiku fizycznego pracownika (22%), czyli marnotrawstwo ruchu. Potwierdzeniem, i zbdny ruch jest dominujcym typem marnotrawstwa na linii montau wzkw s odpowiedzi na dwa kolejne pytania - Jakie wady dostrzega Pani/Pan na swoim stanowisku pracy? (Mona zaznaczy wicej ni jedn odpowied) najwicej odpowiedzi (39 %) udzielono na brak elementw niezbdnych do produkcji (moliwe odpowiedzi - zbyt mao miejsca, za duo zbdnych przedmiotw, brak elementw niezbdnych do produkcji, baagan, brak odpowiednich narzdzi, dua odlego od podzespow potrzebnych do produkcji, inna odpowied). Z kolei na pytanie Jak czsto zdarza si, e ze wzgldu na niekorzystne rozlokowanie stanowisk/urzdze/...</p>