Rehabilitacja w Chorobie a - W. Fries, I. Liebenstund

  • Published on
    15-Jun-2015

  • View
    6.284

  • Download
    5

Embed Size (px)

Transcript

Wolfgang Ingeborg

Fries Liebenstund

Rehabilitacja w chorobie Parkinsona

Przekad Jan cigalski

SPIS TRECI

Sowo wstpne Przedmowa do wydania pierwszego Przedmowa do wydania drugiego Wprowadzenie 1. Podstawy teoretyczne 1.1 Anatomia, fizjologia i biochemia jder podstawy 1.2 Etiologia i patogeneza 1.3 Patologia 2. Klinika 2.1 Epidemiologia 2.1.1 Zachorowalno i chorobowo 2.1.2 Wiek zachorowania i miertelno 2.2 Gwne objawy 2.2.1 Drenie 2.2.2 Sztywno 2.2.3 Akineza, maskowato twarzy 2.3 Zaburzenia postawy i chodu 2.4 Objawy opuszkowe - dyzartria i zaburzenia poykania 2.4.1 Dyzartria 2.4.2 Zaburzenia poykania 2.5 Objawy wegetatywne

9 10 11 13 15 15 17 18 20 20 20 20 21 21 22 24 25 28 28 28 29

Spis treci

2.6 Zaburzenia poznawcze 2.6.1 Zaburzenia praksji przestrzennej 2.6.2 Uczenie si i pami 2.6.3 Zaburzenia czynnoci wykonawczych 2.6.4 Demencja 2.7 Depresja 2.8 Przebieg choroby 2.9 Diagnostyka rnicowa 2.9.1 Parkinsonizm objawowy 2.9.2 Choroby neurodegeneracyjne 2.9.3 Choroba Alzheimera 2.9.4 Wodogowie normotensyjne 3. 3.1 3.2 3.3 Podstawowe zaoenia leczenia farmakologicznego Grupy lekw Leczenie farmakologiczne Dziaania uboczne farmakoterapii 3.3.1 Fluktuacja dziaania leku 3.3.2 Psychiczne dziaania uboczne 3.3.3 Wegetatywne dziaania uboczne 3.4 Leczenie operacyjne 4. 5. 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 Ocena ilociowa i kontrola przebiegu choroby

30 30 31 32 32 32 33 35 35 37 38 39 40 40 43 44 44 45 46 46 47 52 52 52 53 53 53 54 55 61 61 62

Wnioski dla rehabilitacji Inicjatywa i motywacja Uczenie si ruchw Stabilno w czasie stania i chodzenia Kompleksowe programy ruchowe Programy ruchw zautomatyzownych lub powtarzanych-rytmicznych 5.6 Wewntrzna kontrola programw motorycznych 6. Ocena chorego pod ktem fizjoterapii

7. Leczenie rehabilitacyjne hipokinezy 7.1 Wytyczne w leczeniu rehabilitacyjnym hipokinezy 7.2 Zmiana pozycji

Spis treci

7.3 wiczenia w pozycji siedzcej 7.4 Postawa, odruchy postawne i rwnowane w pozycji stojcej 7.5 Chd 7.6 Ruchy precyzyjne i mikrografia 7.7 Dyzartria, Dyzartrofonia 7.8 Zaburzenia poykania 7.9 Hipomimia 8. Rehabilitacja ruchowa w leczeniu sztywnoci 8.1 Okrelenie celu 8.2 Stosowane metody i techniki 9. Fizjoterapia w przypadku wystpowania drenia

82 90 97 115 127 140 140 145 145 145 148 150 153 153 153 154 162 164 174 176 179 181

10. Mobilizacja staww 11. wiczenia w grupie 11.1 Ustalenie celu 11.2 Organizacja 11.3 Przykady wicze 12. Metody rehabilitacji na oddziale intensywnej terapii 13. Pomoc w yciu codziennym 14. Zalecenia dla pacjentw i ich rodzin 15. Informacje i zalecenia dla rehabilitantw Pimiennictwo Indeks

SOWO WSTPNE

Idiopatyczna choroba Parkinsona naley do najczstszych, przewlekle postpujcych schorze degeneracyjnych u ludzi starszych, z wskanikiem zachorowalnoci 20 nowych przypadkw na 100 000 mieszkacw rocznie, z prewalencj wynoszc od 100 do 200. Osiowe objawy ruchowe to: hipokineza, sztywno, drenie i apraksja osi ciaa, stopniowo upoledzajce sprawno lokomocji i samodzielno chorych. Do obrazu klinicznego doczaj pniej zaburzenia mowy i poykania, zaburzenia ukadu autonomicznego i czynnoci poznawczych, otpienie i zmiany psychiczne. Dziki wprowadzeniu do leczenia preparatw L-Dopy i agonistw dopaminergicznych stao si moliwe zadawalajce obnienie wysokich wskanikw miertelnoci, tak e obecnie redni czas trwania choroby wynosi od 10 do 15 lat. Wane zadanie dla rehabilitacji: w przypadku rozpoczynajcej si choroby Parkinsona powinno si poprzez regularne wiczenia przezwyciy podstawowe objawy - hypokinez, sztywno i drenie, tak aby utrzyma jak najduej normalny tryb ycia i aktywno zawodow; w pniejszym stadium zaawansowania powinno si opnia wystpienie stanu uzalenienia od opieki poprzez wspieranie samodzielnoci ruchowej. Ta napisana zrozumiaym jzykiem ksika, autorstwa fizjoterapeutki neurologicznej Ingeborg Liebenstund i neurologa profesora Wolfganga Friesa przedstawia leczenie choroby Parkinsona w sposb caociowy z uwzgldnieniem przebiegu klinicznego, leczenia farmakologicznego i fizjoterapeutycznego. Koncentruje si przede wszystkim na rehabilitacji ruchowej z konkretnymi zaleceniami co do terapii objaww chorobowych we wczesnych i pnych stadiach schorzenia. Profesorowi Friesowi udao si wyczerpujco, i ograniczajc si do rzeczy istotnych, przedstawi teoretyczne podstawy i klinik choroby Parkinsona. W ten sposb powsta zrozumiay, praktyczny podrcznik rehabilitacji ruchowej w chorobie Parkinsona, wypeniajcy luk w literaturze rehabilitacyjnej. Prof. dr med. Th. Brandt

PRZEDMOWA DO WYDANIA PIERWSZEGO

Ksika ta powstaa z zapotrzebowania stawianego przez codzienn praktyk. Z powodu duej liczby pacjentw z chorob Parkinsona leczonych stacjonarnie i ambulatoryjnie w klinice, naleao opracowa jak ukierunkowan koncepcj leczenia. Z czasem powsta z tego stosunkowo obszerny program wicze. Pani Anneliese tum Suden-Weickmann oraz panu Gotfriedowi Kannegiesserowi z Pflaum Verlag Munchen, zawdziczamy zachcenie do uczynienia tego programu dostpnym dla innych. Cay szereg osb pomagajcych przyczyni si do powstania tej ksiki. Pani Heidrun Metzger, czoowa ergoterapeutka Kliniki Medycyny Fizykalnej udzielia nam wielu pomocnych wskazwek. Szczeglnie wdziczni jestemy panu Wolfgangowi Brummerowi fotografowi z Instytutu Klimatologii i Balneologii przy Uniwersytecie Ludwiga-Maximiliana w Monachium. Wykona on z wielk cierpliwoci i powiceniem czasu wiele zdj. Nie mniejsze podzikowania nale si pani Heliane Lossl za staranne wykonanie rysunkw. Szczeglne podzikowania za krytyczne rady kierujemy do naszych kolegw, a przede wszystkim do pani Susanne Hirsch, z grona nauczycielskiego szkoy zawodowej fizjoterapeutw przy Uniwersytecie Ludwiga-Maximiliana w Monachium. Wspierali oni nas wspaniaomylnie gotowoci aktywnej pomocy. Uczniowie wyej wymienionej szkoy skutecznie pomagali podczas wykonywania zdj oraz sporzdzaniu rysunku ruchomej platformy. Dziki ich dociekliwym pytaniom moglimy cay materia przeanalizowa i ujrze nowe jego aspekty. Nasze podzikowania w szczeglnoci odnosz si do naszych pacjentw, ktrzy dziki ich dzy wiedzy i wsppracy zachcili nas do intensywnego zajcia si t problematyk. Dzikujemy serdecznie zwaszcza tym, ktrzy z oddaniem i cierpliwoci pozowali do zdj. Monachium - jesie 1991 Ingeborg Liebenstund i Wolfgang Fries

10

PRZEDMOWA DO WYDANIA DRUGIEGO

Rwnie do drugiego wydania wydwik wstpu z poprzedniej edycji czynimy w istocie aktualnym. Tak jak przedtem sporo miejsca zajmuje leczenie farmakologiczne. Leczenie operacyjne poprzez wszczepienie stymulatora" celem rozwizania problemu reimu farmakologicznego nie wymaga ani modyfikacji leczenia fizjoterapeutycznego ani nie pomniejsza jego znaczenia. Wyniki leczenia transplantacyjnego take dzisiaj nie zachcaj do powszechnego stosowania tej metody leczenia. Badanie fizjoterapeutyczne celem oceny biecych problemw czynnociowych jest rwnie dzisiaj podstawow informacj dla dalszego leczenia. Zmiany w postawie chorego oraz przecienia staww mog oddziaywa na rozcigliwo struktur nerwowo-oponowych i przyczynia si do powstawania blu i ograniczenia ruchomoci. Dlatego naley temu problemowi powici uwag podczas badania i leczenia. Inaczej chcielibymy podkreli nasze zalecenia z poprzedniej edycji: fizjoterapia razem z ergoterapi, logopedi oraz psychosocjaln opiek nad chorym i jego krewnymi ma swoje miejsce w leczeniu objawowym choroby Parkinsona. Terapeuci, powinnimy czu si wezwani do towarzyszenia i pomocy ludziom z t przewlek chorob neurologiczn. Monachium - stycze 1998 Ingeborg Liebenstund i Wolfgang Fries

11

WPROWADZENIE

Jeszcze przed kilkoma dekadami postawienie diagnozy - choroba Parkinsona uchodzio jako wyraz wielkiego nieszczcia. Prognoza bya niepomylna, pacjenci mieli narastajce objawy zniedonienia. Oczekiwana dugo ycia bya skrcona. Na koniec wystpoway czsto niezdolno do poruszania si i uzalenienie od pielgnacji. Aby nadzieje byy wiksze, ni przed dwoma dekadami, wyjaniono patobiochemiczne podstawy zaburze ruchowych. W mzgach zmarych pacjentw stwierdzano uderzajco niski poziom neuroprzekanika dopaminy. To zuboenie w dopamin mona byo odnie do postpujcego procesu rozpadu neuronw czci zbitej istoty czarnej, w ktrej ta substancja jest produkowana. Objte procesem chorobowym byy szczeglnie jdra podstawy, ale rwnie cz patw czoowych. Uzupenienie niedoboru tego neuroprzekanika za porednictwem L-Dopy, prowadzi do wyranej poprawy i jest fundamentem terapii farmakologicznej. Choroba przez to na pewno stracia cz strasznego oblicza. Po ponad 20 latach stosowania, na caym wiecie nastpio pewne otrznicie si z pocztkowo wielkiej nadziei wyleczenia choroby poprzez uzupenienie niedoboru neuromediatora. Skuteczno leczenia L-Dop sabnie z biegiem czasu, pojawiaj si wahania efektywnoci dziaania i ostatecznie choroba przebiega w sposb niepowstrzymany. Moliwe, e z powodu pokadanych nadziei w farmakologicznej terapii orodkowych zaburze ruchowych, fizjoterapia bya uznana za metod drugorzdn. W przeciwiestwie do niedowadu spastycznego, do tej pory nie opracowano jeszcze koncepcji leczenia rehabilitacyjnego choroby Parkinsona. Z przegldu dostpnej literatury na temat rehabilitacji w chorobie Parkinsona wynika, e panuje kompletna dezorientacja w ustaleniu zada rehabilitacji. Kinezyterapii przypisuje si w gwnej mierze zadanie zachowania komfortu podczas poruszania si chorego", a inne metody fizjoterapii uznaje si za dziaania majce zaj uwag pacjenta. Czsto uznaje si za cel przypomnienie zapomnianych automatycznych procesw ruchowych. Powstaje tylko pytanie czy z uwagi na natur choroby jest to w ogle moliwe (rozdzia 2.6.1). Poza tym w innych opracowaniach zastosowanie rehabilitacji w chorobie Parkinsona zostaje zredukowane do czciowego problemu, czyli leczenia przemieszczania osi ciaa pod13

Wprowadzenie czas chodzenia i stania. Brakuje koncepcji leczenia, ktra opieraaby si na patomechanizmie choroby. Postanowilimy uzupeni t luk i przedstawiamy program l