Rocznik Lubelski - Lublin

  • Published on
    11-Jan-2017

  • View
    245

  • Download
    11

Embed Size (px)

Transcript

<ul><li><p>Polskie Towarzystwo Historyczne Oddzia w Lublinie</p><p>Rocznik Lubelski</p><p>T. XXXVI</p></li><li><p>Polskie Towarzystwo Historyczne Oddzia w Lublinie</p><p>Rocznik Lubelski</p><p>T. XXXVI</p><p>Lublin 2010</p></li><li><p>RADA NAUKOWAPiotr Dymmel, Grayna Jakimiska, Mariusz Korzeniowski, Robert Litwiski, </p><p>Ewa Maj, Marek Mdzik, Marek Sioma, Anna Sochacka, Ryszard Szczygie, Magorzata Willaume</p><p>REDAKCJARobert Litwiski (redaktor naczelny), Marek Mdzik, </p><p>Marek Sioma (sekretarz redakcji), Anna Sochacka, Magorzata Willaume</p><p>TUMACZJerzy Adamko</p><p>ADRES REDAKCJI20-031 Lublin, pl. M. Curie-Skodowskiej 4a</p><p>www.pth.lublin.pl</p><p>SKAD I PROJEKT OKADKIAZKO Anna Kowalczyk</p><p>DRUK Sowa Sp. z o.o.</p><p>ul. Hrubieszowska 6a, 01-209 Warszawa</p><p>ISSN 0080-3510</p><p> Copyright by Polskie Towarzystwo Historyczne Oddzia w Lublinie</p><p>Nakad 200 egz.</p></li><li><p>Spis treciArtykuy</p><p>Wodzimierz Czarneckikiewscy herbu Lubicz w ziemi chemskiej do poowy XVI w. ________________________ 9Th e kiewski Family of the Lubicz Coat of Arms in the Chem District till the Mid--Sixteenth Century __________________________________________________________ 23</p><p>Leszek A. WierzbickiWizyty krla Michaa Korybuta Winiowieckiego w Lublinie w latach 1671 -1673 _________ 25King Micha Korybut Winiowieckis Visits to Lublin in 1671 -1673 _____________________ 29</p><p>Ewa KorniowiczEwangelicy lubelscy jako przykad wsplnoty religijnej i spoecznej w XIX i XX w. _________ 31Lublin Evangelicals as An Example of A Religious and Social Community in the Nineteenth and Twentieth Centuries ______________________________________________________ 50</p><p>Jzef MarczukDziaalno gospodarcza Prezydenta Lublina Czesawa Szczepaskiego (1919 -1927) _______ 51Th e Economic Activity of President Czesaw Szczepaski of Lublin (1919 -1927) __________ 63</p><p>Magorzata PrzeniosoPolskie Towarzystwo Matematyczne w okresie midzywojennym ______________________ 65Polish Mathematical Society in the Interwar Period _________________________________ 76</p><p>Magorzata PiastowiczPrzysposobienie Wojskowe Kobiet i inne oddziay eskie w wojewdztwie kieleckim (1918 -1939) ________________________________________________________ 77Female Military Training and Other Womens Auxiliary Units in the Kielce Province (1918 -1939) ________________________________________________________ 90</p><p>Piotr CichorackiZwizek Modej Polski na Polesiu w latach 1937 -1939 _______________________________ 93Th e Union of Young Poland in Polesie in 1937 -1939 _______________________________ 113</p><p>Piotr Kamela,,Nowy Gos Lubelski 1940 -1944 ______________________________________________ 115Th e Nowy Gos Lubelski in 1940 -1944 _________________________________________ 143</p><p>Anna KoodziejskaKsztatowanie si pogldw na ochron dbr kultury na wypadek wojny na przestrzeni dziejw zarys problematyki______________________________________ 145Th e Development of Views on the Protection of Cultural Assets in the Event of War throughout the Ages. An Outline of Issues _________________________________________________ 166</p><p>Boena Lech -JaboskaBibliografi a Lubelszczyzny 1963 -2009. Historia, dzie dzisiejszy, kierunki rozwoju _______ 169Bibliography of the Lublin Region 1963 -2009. History, Present Day, Directions of Development ______________________________________________________________ 177</p></li><li><p>MiscellaneaAndrzej Kapro</p><p>Bracia Antoni i Jan Mllerowie w yciu muzycznym Lublina w XIX w. _________________ 181Andrzej Kapro</p><p>Prawdziwe losy kupca Jana Mincla _____________________________________________ 187</p><p>MateriayPiotr Janus</p><p>Wspomnienia Wacawa Fabierkiewicza z dziaalnoci niepodlegociowej przed i w czasie I wojny wiatowej w Biaymstoku, Lwowie, Lublinie i Warszawie ______________________ 193</p><p>Marek SiomaBilans dziaalnoci Polskiego Towarzystwa Historycznego za okres 1 kwietnia 1937 31 marca 1938 ________________________________________ 227</p><p>RecenzjeMagorzata J. Willaume Henryk Walczak, Sojusz z Rumuni w polskiej polityce zagranicznej </p><p>w latach 1918 -1931 _________________________________________________________ 233Piotr Cichoracki Waldemar Kozyra, Polityka administracyjna ministrw spraw wewntrznych </p><p>Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1918 -1939 _____________________________________ 236ukasz Kopytko Marian Kukiel. Historyk w wiecie polityki __________________________ 244Joanna Woniak Regina Renz, Kobieta w spoeczestwie midzywojennej Kielecczyzny. Dom </p><p>praca aktywno spoeczna _________________________________________________ 251Monika Bartosiak Andrzej Wrzyszcz, Okupacyjne sdownictwo niemieckie w Generalnym </p><p>Gubernatorstwie 1939 -1945. Organizacja i funkcjonowanie _________________________ 254Marcin Tuzinek Agresja sowiecka 17 wrzenia 1939 roku na Kresach Wschodnich </p><p>i Lubelszczynie. Studia i materiay _____________________________________________ 258</p><p>PolemikiW. Kozyra, W odpowiedzi Piotrowi Cichorackiemu na recenzj pracy W. Kozyry, </p><p>Polityka administracyjna ministrw spraw wewntrznych Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1918 -1939, ________________________________________________________ 265</p><p>Od RedakcjjOd redakcji ______________________________________________________________ 275Instrukcja redakcyjna tekstw do Rocznika Lubelskiego _____________________________ 277</p></li><li><p>Artykuy</p></li><li><p>Wodzimierz CzarneckiLublin</p><p>kiewscy herbu Lubicz w ziemi chemskiej do poowy XVI w.</p><p>kiewscy nale do jednego z najznamienitszych rodw szlacheckich, kt-rego proweniencja, wzrost znaczenia gospodarczego i politycznego nierozerwal-nie zwizane s z dziejami ziemi chemskiej. Rd przeywa swj czas wietnoci w drugiej poowie XVI i w XVII w. Okres ten zdominowany przez posta wielkiego hetmana i kanclerza Stanisawa kiewskiego jest szczeglnie eksponowany w li-teraturze1. Znalaz te odzwierciedlenie w Herbarzu polskim Kaspra Niesieckiego, ktremu udao si zebra informacje w zasadzie nie wykraczajce poza epok no-woytn. Dokona on jednak zasadniczego podziau kiewskich na dwie linie rodowe. Piecztujcych si herbem Bocza ewidentnie powiza z ziemi chem-sk, natomiast kiewskich herbu Lubicz (z ktrego pochodzi synny kanclerz) potraktowa, jako szlacht napywow z Mazowsza do wojewdztwa ruskiego2. W materiale rdowym tak ostry podzia nie jest w szczeglny sposb zarysowa-ny. Kryterium imionowe, i to zarwno znany zasb kognatyczny, jak i agnatycz-ny, nie jest w stanie tego przesdzi. Na przestrzeni wiekw wrd kiewskich imiona Stanisaw i Mikoaj miay wyjtkow estym. W redniowieczu ewentual-nie o pewnej dychotomii mona mwi w pierwszej poowie XV stulecia. Ww-czas to nastpi podzia majtku dziedzicznego w kwi z jednej strony midzy synw Jakuba, z drugiej potomstwo jego siostry Anny, ony Jana ubka, wjta Wysokiego w ziemi lubelskiej. Wiele przemawia za tym, e to w Jakubie naley dostrzec protoplast rodu kiewskich herbu Lubicz, natomiast synowie Anny kiewskiej dziedziczyli herb po ojcu Janie z ubek, ktry piecztowa si Bo-cz. W spisie urzdnikw chemskich ten podzia jest niedostrzegalny. Wszystkich wsprodowcw objto jednym znakiem herbowym Lubicz3.</p><p>Pocztki rodu kiewskich w Chemszczynie s stosunkowo sabo rozpo-znane. Ich rozwietlenie wymaga signicia do nieporwnanie szerszej podstawy rdowej ni to uczynili autorzy herbarzy. Uwag zwracaj gwnie opase tomy chemskich ksig sdowych, znane od koca lat dwudziestych XV w.4 Nie jest to materia wdziczny do bada genealogicznych. Zawiera przede wszystkim sprawy </p><p>1 L. Podhorodecki, Stanisaw kiewski, Warszawa 1988.2 K. Niesiecki, Herbarz polski, wyd. J. N. Bobrowicz, t. IX, Lipsk 1845, s. 183.3 Urzdnicy wojewdztwa beskiego i ziemi chemskiej XIV -XVIII wieku. Spisy, t. III, z. 2, oprac. H. Gmiterek, </p><p>R. Szczygie, pod red. A. Gsiorowskiego (dalej: U III/2), Krnik 1992, s. 280.4 W. Czarnecki, Zapiski sdowe chemskie z koca lat dwudziestych XV wieku w Archiwum Lubelskim, </p><p>Rocznik Chemski, 2006, t. X, s. 9 -20.</p></li><li><p>Wodzimierz Czarnecki10</p><p>sporne, czsto zachowane wyrywkowo i niekompletne. Znaczca przypadkowo nie zawsze pozwala ustali stopie pokrewiestwa, czy te powinowactwa wyst-pujcych przed sdem rodzin szlacheckich.</p><p>Jako pierwszy prb przebadania akt chemskich pod ktem zapisek herbo-wych podj si swego czasu ksidz Zygmunt Dunin -Kozicki. Zaledwie skromna cz wynikw jego bada zostaa opublikowana5. Wikszo pozostaa w rkopi-sie, w tym rozproszone informacje o kiewskich. Wrd nich znalaza si wy-jtkowo cenna rzecz, mianowicie tabela genealogiczna rodu. Tabela to moe zbyt wiele powiedziane, w kadym razie usystematyzowany szkic, wyszczeglniajcy imiona rodziny kiewskich i kracowe daty ich obecnoci w rdach6. Diagram trudno potraktowa inaczej jak wstpny, zreszt nie pozbawiony bdw, szkic po-zwalajcy na lepsze rozeznanie w meandrach i zawiociach fi liacyjnych powiza rodzinnych kiewskich.</p><p>kiew, zwana te Star kwi (Zolkyew Antiqua), czyli dzisiejsza kiewka odnotowana zostaa ju w 1359 r. w dokumencie rozgraniczajcym ziemi chem-sk i lubelsk7. Niestety przemilczano w nim kwesti ewentualnych wacicieli wsi. Podobnie zagadnienie przynalenoci wasnociowej zostao pominite w 1406 r. przy okazji wytyczenia granic Gorzkowa, nadanego Mikoajowi Trbie, pniej-szemu arcybiskupowi gnienieskiemu. Przeprowadzona granica m.in. dociera-a do drogi krlewskiej, ktra wioda z ukowa w ziemi lubelskiej do chemskiej kwi8. W obrbie pertynencji gorzkowskiej miaa si rwnie znale rzeka -kiew9, co mogoby sugerowa, e nazwa wsi bya pochodn hydronimu.</p><p>Pierwszym dowodnie znanym z imienia dziedzicem kwi by Jakub. W 1417 r. wystpi on w dokumencie powiadczonym osobicie przez starost chemskiego Korejw z yszcza, moc ktrego rzeczony Jakub z kwi sprzeda wie zwan Wierzchowystaw w cile okrelonych granicach Janowi ubkowi, wjtowi lubel-skiego Wysokiego, za 80 grzywien10. Jednoczenie zezna, e siostrze swojej Annie, onie Jana ubka przekaza wie Wierzbic oraz cz dziedzictwa zwanego Ro-kowski D tytuem posagu11.</p><p>Z kronikarskiego obowizku wypada te wspomnie, e rda w 1420 r. odno-toway Andrzeja i jego matk Beat, obydwoje piszcych si de Zolkow12. Trudno jednak dopatrywa si ich powiza rodzinnych z Jakubem i Ann. W rodzinie kiewskich imi Andrzej do poowy XVI w. nie wystpowao. Jest mao praw-dopodobne, e Beata z synem procesujcy si w sdzie ziemskim krakowskim na </p><p>5 Inscriptiones clenodiales. Najdawniejsze zapiski herbowe chemskie, oprac. Z. Dunin -Kozicki, Miesicznik Heraldyczny, R. II, 1909, nr 6 -7, s. 81 -86.</p><p>6 Biblioteka Polskiej Akademii Nauk w Krakowie (dalej: BPAN), sygn. 8822/5, wypisy ks. Kozickiego, s. 65.</p><p>7 Zbir dokumentw maopolskich, wyd. S. Kura, I. Sukowska -Kura, cz. IV, Wrocaw 1969 (dalej: ZDM), nr 961.</p><p>8 Biblioteka Ossoliskich we Wrocawiu (dalej: BO), perg. 966; Matricularum Regni Poloniae summaria, ed. T. Wierzbowski, cz. IV, Varsoviae 1910 (dalej: MRPS), nr 455.</p><p>9 Ibidem; Archiwum Pastwowe w Lublinie (dalej: APL), Terrestria Chelmensia Inscriptiones, ks. 2 (dalej: TChI 2), k. 126v, 1478 r.; k. 155, 1480 r.</p><p>10 ZDM V, 1288; BO 60/II, k. 18v -20.11 Ibidem.12 Starodawne prawa polskiego pomniki, t. II, wyd. A. Z. Helcel, Krakw 1870, nr 1686.</p></li><li><p>11kiewscy herbu Lubicz w ziemi chemskiej do poowy XVI w</p><p>rokach w Bieczu o niesuszne pozwanie przed sd grodzki a nie ziemski, mieli zwizek z ziemi chemsk; piszcy si de Zolkow mogli pochodzi np. z Zikowa, Zelkowa itp., pooonego najpewniej w Krakowskiem. Znani i udokumentowani dziedzice kwi to descendenci w linii Jakuba i Anny.</p><p>Jakub kiewski uchwytny jest w materiale rdowym w latach 1417 -1448. Po raz ostatni by obecny przy rozstrzyganiu sporu granicznego pomidzy wa-cicielami lubelskich wsi Szczuczki i Pankracowie. Zosta uwzgldniony w testa-cji dokumentu13. Rok wczeniej, tzn. w 1447 r., wystpi jako porczyciel wesp z dwoma synami Janem i Mikoajem14.</p><p>Jan, jeszcze w tym samym roku, odnotowany zosta samodzielnie w skadzie uczestnikw roczkw chemskich15, prawdopodobnie te by wiadkiem zaku-pu Czuczyc przez Mikoaja Smoka, podstolego chemskiego16. W 1451 r. z rk Jana Tarnawki przej za 35 grzywien jego zastaw w Siedliszczu17. Dwa lata p-niej w 1453 r. Jan kiewski zawar zwizek maeski z Katarzyn, wraz z kt-r otrzyma 100 grzywien posagu18. W 1460 r. dziery z rk Hniatka z Danego cz jego zastawu w Masomczu a do spaty 30 grzywien i 4 fl orenw19. Siedem lat pniej wszed w spr sdowy z wacicielami Dugooz20, by trzy lata pniej w 1470 r. by obecnym wraz z bratem Mikoajem przy wytyczaniu granic midzy kiewk i Dugoozami21. Jan kiewski zmar przed 1473 r., skoro w tym roku wystpi przed sdem syn zmarego niegdy Jana o tym samym co ojciec imieniu22. Wypaci on wwczas swojej siostrze Nieradce, onie witosawa z Maszowa 45 grzywien posagu, do ktrych jej m doda tyle wiana i oprawi na poowie swo-ich dbr w Maszowie23.</p><p>Znacznie wicej wiemy o bracie Jana, drugim z synw Jakuba Mikoaju. W 1448 r. zostaa odnotowana jego obecno na funkcjonujcych wwczas jeszcze rokach hrubieszowskich24. W zapiskach tego samego sdu z pocztku lat pidzie-sitych, bdnie zosta uznany za brata rodzonego Piotra, gdy faktycznie, jak zo-baczymy niej, Piotr by bratem ciotecznym.25. W 1457 r. Mikoaj zawar zwizek maeski z Weronik, ktra wniosa mu 150 grzywien posagu, za co zrewano-wa si adekwatn sum wiana i zapewne ca sum oprawn 300 grzywien za-bezpieczy na poowie swoich dbr dziedzicznych w kwi i Woli kiewskiej26. W latach szedziesitych by obecny z bratem Janem przy delimitacji woci -</p><p>13 Lubelska ksiga podkomorska pitnastego wieku, wyd. L. Biekowski, Lublin 1934, s. 32.14 BPAN Krakw 8822/5, wypisy ks. Kozickiego, s. 31.15 APL, TChI 2, k. 16, 1447 r.16 ZDM III, 775, 1447 r.17 BPAN Krakw 8822/3, wypisy ks. Kozickiego, s. 38.18 Ibidem, 8822/5, s. 65.19 APL, Terrestria Hrubiesoviensia Inscriptiones, ks. 1 (dalej: THrI 1), k. 49.20 APL, Terrestria Crasnostaviensia Inscriptiones, ks. 2 (dalej: TCrI 2), k. 536v, 1467 r.21 BPAN Krakw 8823/3, wypisy ks. Kozickiego, s. 108.22 APL, TCrI 2, k. 26, 1473 r.23 Ibidem, k. 26v.24 APL, THrI 1, k.12v.25 Ibidem, k. 16v, 1450 r.; k. 27v, 1451 r.26 BPAN Krakw 8822/5, wypisy ks. Kozickiego, s. 65.</p></li><li><p>Wodzimierz Czarnecki12</p><p>kiewskiej od Woli Wyszmuntowskiej (Gieczewskiej), wasnoci Peki27. W 1471 r. Mikoaj zastawi za 22 grzywny Stefanowi z Borowa dwch chopw z Woli -kiewskiej (Poperczyskiej)28, a trzy lata pniej siedem i p ana osiadego za 50 grzywien29. Jeszcze w tym samym 1474 r. dokona kolejnej zamiany, spaci Ste-fana z sum zastawnych30, za ca cz dziedzictwa w Woli kiewskiej zapisa Janowi Osce z Winiowa31, co zostao potwierdzone rwnie w 1476 r., gdy ju za 61 grzywien zastawi mu osiem i p ana32. W te same dobra i za t sam sum w 1479 r. wwiza swoich braci ciotecznych Stanisawa i Miklasza33, a rok pniej zastawi Stanisawowi take myn z sadzawk w Komorowej Jaboni za 12 grzy-wien34. W 1480 r. Stanisaw kiewski porczy za Weronik on Mikoaja pod zastaw 100 grzywien, ktre miaa zapisane jako opraw na Woli kiewskiej35. To samo porczenie uczyni Jan, bratanek Mikoaja36.</p><p>Pocztek roku osiemdziesitego przynosi nam rwnie informacje o funkcjo-nujcej w kwi karczmie, zarzdzanej przez Piotra zwanego Moto (Mlotho) uiszczajcego 40 groszy czynszu. Mikoaj w 1480 r. zastawi j Mikoajowi z Bo-rowa za 9 grzywien37, ktry trzy lata pniej odstpi j za t kwot Stanisawowi kiewskiemu38. Rwnie w 1480 r. Mikoaj kiewski swojemu ziciowi Grze-gorzowi ze wsi Bobrowe zastawi i zapisa staw z mynem wzniesionym i skonstru-owanym w Komorowej Jaboni za 20 grzywien39...</p></li></ul>