Rola psa w życiu człowieka

  • Published on
    11-Jan-2017

  • View
    212

  • Download
    0

Transcript

  • Pies w yciu czowieka

    Opracowania informacyjne 79

    Wiadomoci Zootechniczne, R. XLVI (2008), 4: 79-81 Justyna ychliska-Buczek, Anna Wronowska

    Rola psa w yciu czowieka

    ies towarzyszy czowiekowi ju od kilku tysicy lat, od okresu mezolitu (10 000-5000

    lat p.n.e.), kiedy nasi przodkowie wynaleli uk oraz strzay i wyruszyli na polowanie. Od tego czasu ludzie i psy s nierozczni. Czowiek widzia w psie nie tylko pomocnika, ale przede wszystkim partnera i przyjaciela. Dziki dosko-naemu wchowi, suchowi, zdolnoci do orien-

    tacji w terenie, inteligencji i przywizaniu psy zawsze byy wykorzystywane uytkowo, np. w mylistwie, przy wypasie zwierzt gospodar-skich, do ochrony mienia czy ratowania ycia ludzkiego. Najwaniejsza jest jednak przedziwna ni porozumienia, utkana z mioci i wiernoci, ktra wie czowieka i jego psa istot, ktra rozumie, lecz nie potrafi mwi.

    fot. B. Borys Psy maj nam naprawd duo do zaofe-

    rowania. Towarzysz nam w zabawie, a take, gdy jestemy samotni i pogreni w smutku. Chodzimy z nimi na dugie spacery, dbajc dzi-ki temu o swoje zdrowie, przy tym nadal peni swoje tradycyjne obowizki ostrzegaj przed wtargniciem intruza oraz broni przed bezpo-redni napaci.

    Badania lekarskie potwierdzaj, e towa-rzystwo psa dziaa na czowieka uspokajajco i powoduje obnienie cinienia krwi, co zmniej-

    sza ryzyko zawau czy wylewu. Gaskanie psa, zabawa z nim to antidotum na stres, szczeglnie w rodowisku miejskim, gdzie ycie prowadzone jest w nieustannym popiechu i napiciu. Napi-cie to mona rozadowa najlepiej przez kontakt z przyjanie usposobionym zwierzakiem.

    Pierwsze napotkane na ziemiach pol-skich psie szcztki pochodz z IV tysiclecia p.n.e. Pies ju wwczas towarzyszy czowie-kowi przy wypasie jeszcze pdzikich stad owiec, wi, kz czy byda, broni je przed dra-

    P

  • J. ychliska-Buczek i A. Wronowska

    Opracowania informacyjne 80

    pienikami i rabusiami; na polowaniu tropi zwierzyn i strowa w obejciu. Najstarsza czaszka psa, znaleziona na terytorium Polski, pochodzi z okolic Sandomierza, a jej wiek oce-nia si na 4 tysice lat p.n.e. Badania wykazay, e pies ten nalea do duej odmiany i by w wieku okoo 10 lat, co wiadczyoby o tym, e by utrzymywany w zagrodzie, bowiem pies dziki nie doyby tego wieku. Inne modsze wy-kopaliska znaleziono w Rzucewie koo Pucka oraz nad jeziorem Gopo. Jedn z psich mogi z poowy III tysiclecia znaleziono koo Hrubie-szowa. Ukad szkieletu i pozostawione obok niego ozdobne naczynie gliniane z pokarmem mog wiadczy o rytualnym pochwku. W okolicach Sandomierza z kolei odkopano wsplny grb czowieka z picioma psami (sprzed okoo 1700 lat p.n.e.). W ten sposb po-chowano najprawdopodobniej kogo ze starszy-zny rodowej lub te pasterza, a moe myliwego, ktremu przydzielono tak liczny orszak przy-boczny na ostatni wdrwk.

    U boku faraona

    W kulturze staroytnego Egiptu pies otaczany by szczeglnym szacunkiem, zwaszcza w wyszych krgach spoecznych. Zabjca psa mg by skazany nawet na kar mierci. Psom oddawano cze nieomal bosk. Bg wiata zmarych, Anubis, przedstawiany by z gow szakala lub psa. Take wrd in-nych kultur tamtego okresu, w Persji, Chinach czy Indiach, szanowano psy, podobnie byo i w krajach Zachodu.

    Staroytna Grecja

    Za czasw Aleksandra Wielkiego spro-wadzano z Indii psy, uywane jako bojowe pod-czas wypraw wojennych. Podczas wojen pelo-poneskich oddzia zoony z 50 psw podobnych do doga niemieckiego peni stra wok Koryn-tu, a jedyny pies (imieniem Soter), jaki przey walk, ostrzeg swych wacicieli i uratowa mieszkacw miasta przed masakr, jak szy-kowali im wrogowie. Po skoczonej wojnie wdziczni koryntczycy wystawili mu pomnik.

    Podobnie jak w mitologii egipskiej, tak i w greckiej pies kojarzony by ze wiatem zmar-ych stranikiem jego wrt by Cerber, ol-brzymi trjgowy pies. Grekom zawdziczamy pierwszy obraz psiej wiernoci i oddania:

    w Odysei Homer opisuje Argosa, psa Odyse-usza, ktry jako jedyny rozpozna go, gdy boha-ter powrci do domu po dwudziestu latach nie-obecnoci.

    W mitologii rdziemnomorskiej psy kojarzono rwnie ze zdrowiem. Zapewne staro-ytni znali lecznicze waciwoci psiej liny. Pies towarzyszy bogu Asklepiosowi, opiekuno-wi chorych. W niektrych ateskich wityniach na kamiennych tablicach mona odczyta in-skrypcje w rodzaju: "Tyson z Hermiony by lepy od urodzenia, psy ze wityni wylizay jego oczy i wnet przejrza".

    Cesarstwo rzymskie

    Psy odegray znaczc rol przy kszta-towaniu si imperium rzymskiego jako po-mocnicy legionistw ochraniay najwaniejsze szlaki komunikacyjne, pilnoway obozw woj-skowych. W yciu codziennym peniy rol str-a domu i obejcia. Synna mozaika odkryta w Pompejach przedstawia gronego brytana i napis: Cave canem - Strze si psa.

    Za czasw imperium rzymskiego wyod-rbniy si pierwsze rasy psw, bardzo zrni-cowane i hodowane specjalnie do konkretnych celw. Na arenach cyrkowych psy musiay mie-rzy si w walce z niedwiedziami. Pierwsze psy myliwskie towarzyszyy obywatelom rzymskim na polowaniach. Znano rozmaite rasy psw pa-sterskich i strujcych, a w wielu domach mieszkay pierwsze psy przeznaczone specjalnie do towarzystwa.

    redniowiecze

    Polowanie i trzymanie sfor psw my-liwskich byo przywilejem wysoko urodzonych. Biada szaraczkowi, ktrego napotkano w lesie z psem. W owych czasach wielu psom chop-skim, aby uniemoliwi kusowanie, obcinano jedn z przednich ap! owiectwo byo wwczas najpopularniejsz rozrywk szlacheck, a wielu rycerzy tak rozsmakowao si w polowaniu i psach myliwskich, e wymogo nawet na du-chowiestwie zgod na wpuszczanie psw do kocioa!

    W czasie mszy psy musiay pomieci si w przedsionkach kocielnych, gdzie zazwy-czaj w dniu witego Huberta, patrona mylistwa i psiarstwa, wicono je. W czasach redniowie-cza uksztatoway si rozmaite typy psw my-

  • Pies w yciu czowieka

    Opracowania informacyjne 81

    liwskich, znane do dzi: charty, wyy i ogary, psy wystawiajce, a obok nich take i psy pa-sterskie, strujce i zaganiajce.

    Czasy nowoytne

    Od mniej wicej XVIII wielu szczegln popularno zdobyway psy pokojowe, znane ju przecie w czasach antyku. Wtedy to szlachetnie urodzone damy szczyciy si swymi boloczy-kami, miniaturowymi pudelkami czy spaniel-kami. Znaczenie psw myliwskich, wraz z za-nikaniem szlacheckich przywilejw myliw-skich, malao, a pojawiao si coraz wicej ras psw, ktre musiay odpowiada nie tylko kryte-riom uytkowoci, ale i estetyki. Nowoczesna hodowla psw rasowych rozpocza si prak-tycznie w XIX wieku. Obecnie w Federation Cynologique International (FCI) zarejestrowa-nych jest ponad 400 ras psw. Psy wikszoci hodowanych dzi na wiecie ras peni rol psw rodzinnych i do towarzystwa.

    Psy na wojnie

    Nie tylko staroytni Grecy czy Rzymia-nie, ale i cakiem wspczeni nam Europejczycy uywali psw na frontach wojen. Podczas I woj-ny wiatowej wojska sprzymierzonych miay na stanie ponad 15 000 psw, uywanych gownie jako pomocnicy sanitariuszy i psy cznikowe.

    W literaturze

    Pies dotar take na karty literatury, gdzie zazwyczaj pokazywany by ze swej pozy-tywnej strony. By przykadem wiernego przyja-ciela, ktry nie opuci nigdy swego pana i kt-remu mona bardziej zaufa ni ludziom. W Odysei Homera jedynie wierny Argos rozpo-zna swego pana, Odyseusza, ktry w przebraniu ebraka wrci do domu po dwudziestu latach nieobecnoci. Ten sam motyw znajdujemy w podaniu o Tristanie i Izoldzie: Tristan optany mioci do utraty zmysw wraca do domu zmieniony nie do poznania i rozpoznaje go jedy-nie jego pies Husdent. Posta psa jako najlep-szego przyjaciela czowieka znajdujemy take i w znacznie pniejszych dzieach literackich, choby u Henryka Heinego, ktry w wierszu Mopsik Heinego" sawi wdziczno i przywi-zanie swego czworonoga. Ale take diabelska lbo piekielna natura psa znalaza swe miejsce

    w wiatowej literaturze: Mefisto zblia si do Fausta w synnym dramacie Goethego w postaci czarnego psa i dopiero wtedy daje si pozna to wanie istota pudla". Wiele lat pniej Sir Arthur Conan Doyle opisa psa Baskervillw sowami cile z piekem zwizanymi demon z Baskerville", szataski pies" czy piekielna bestia". Warto take wspomnie o psach wyst-pujcych jako postacie w komiksach, takich jak buldog w kreskwkach o Tomie i Jerrym, zako-chany kundel czy synny Ideefix z komiksu o Asterixie, a take najsynniejszy Snoopy z komiksu o Fistaszkach. Psy trafiy take do filmu, by wspomnie tylko o 101 dalmatyczy-kach, bernardynie Beethovenie czy utalentowa-nym detektywie komisarzu Rexie. W literaturze polskiej o psach pisa ju ojciec polskiego jzyka literackiego, sam Mikoaj Rey, wychwalajc zajcia psw myliwskich.

    Pamitamy z literatury polskiej synny spr o Kusego i Sokoa z Pana Tadeusza, Ogary poszy w las z Popiow i to w zasa-dzie wszystko. Tymczasem, pies by czstym tematem literatury XIX-wiecznej: Prus pisa z rozczuleniem o kundysach, a swej ulubionej postaci, staremu Rzeckiemu, da do towarzystwa modnego pudla. Dygasiski napisa kilka nowe-lek o swym ulubionym wyle Asie. Przybyszew-ski w swych ksikach ukaza psa jako posanni-ka losu lub wysannika piekie, za Sienkiewicz przyda Sabie z W pustyni i w puszczy cech prawie ludzkich.

    W filmie

    Znacznie lepiej powodzio si psom w polskich filmach. Pierwszoplanow rol dosta Szarik w serialu Czterej pancerni i pies, a tytuow Cywil w Przygodach psa Cywila.

    Do dzi funkcjonuj rne powiedze-nia zwizane z psami. Mwimy o kim, e zszed na psy, na psa urok czy pieskie ycie, wspominamy rwnie o psiej wierze i psiej pogodzie.

    W potocznym odbiorze pies jest symbo-lem wiernoci i bezinteresownej przyjani, a lojalno i oddanie, ktre wykazuje, to cz jego naturalnego instynktu, cile zwizanego z ludzkim poczuciem mioci i przyjani. To wielu wacicielom psw pozwala na traktowa-nie ich jak penoprawnych czonkw rodziny.