Rozdział 2: Co należy wiedzieć o budowie ?· gna mięśnia czworogłowego uda i poprawia jego mechanikę…

  • Published on
    28-Feb-2019

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

17ROZDZIA 2 CO NALEY WIEDZIE O BUDOWIE KOLANA

Rozdzia 2: Co naley wiedzie o budowie kolanaKolanoKolano jest stawem zawiasowym, czcym mocn ko, ko udow zkoci goleni znan jako ko piszczelowa. Wsza ko podudzia, nazywana strzak, zlokalizowana jest rwnolegle po ze-wntrznej stronie piszczeli. Zprzodu stawu kolanowego znajduje si rzepka. Ta ko oowalnym ksztacie znajduje si wcigu ci-gna minia czworogowego uda ipoprawia jego mechanik na przedniej czci kolana (Rycina 4).Powierzchnie stawowe koci udowej, piszczeli i rzepki tworzce staw kolanowy s pokryte substancj zwan chrzstk stawow, ktra stanowi gadk warstw ochronn stawu, podobn do po-wierzchni oyska kulkowego. Wewntrz stawu kolanowego, midzy koci udow ipiszczelow, znajduj si dwie poduszki chrzstne, znane jako kotki, ktre pomagaj rwnomiernie roz-oy nacisk wywierany przez ko udow na piszczel.Sam staw kolanowy otoczony jest podobn do worka struktur zwan torebk stawow, ktra pomaga wjego stabilizacji. Zawiera ona rwnie nawilajcy pyn, ktry kry wewntrz stawu kola-nowego ipeni funkcj odywcz. Strzaka

Rycina 4. Prawy staw kolanowy

Ko udowa

Rzepka

Piszczel (ko podudzia)

18

Kolejnymi elementami podpierajcymi staw kolanowy s cztery tamowate struktury zwane wizadami, kt-re utrzymuj staw w zwartoci i steruj jego ruchami. Wizado znajdujce si na wewntrznej stronie kolana znane jest jako wizado przyrodkowe, awizado po zewntrznej stronie kolana jako wizado boczne. Oba te wizada zabezpieczaj staw w ruchach dobocznych i stabilizuj staw. Wewntrz samego kolana znajduj si dwie inne struktury znane jako wizada krzyowe przednie itylne. Funkcj tych dwch wizade jest ogra-niczenie przemieszczania si piszczeli wprzd ity wsto-sunku do koci udowej (Rycina 5). Ichocia wszystkie wymienione wizada kolanowe s bardzo wytrzymae, jednak wprzypadku powanych kontuzji kolana czsto zdarzajcych si wtrakcie uprawiania forsownych spor-tw, takich jak pika nona czy narciarstwo, mog one ulec nacigniciu, aniekiedy nawet zerwaniu.

ROZDZIA 2 CO NALEY WIEDZIE O BUDOWIE KOLANA

Rycina 5. Prawy staw kolanowy

Wizado boczne

kotka boczna

Wizado krzyowe przednie

Chrzstka stawowa

Wizado przyrodkowe

kotka przyrodkowa

Wizado krzyowe tylne

19

Dwie gwne grupy mini powoduj ruch stawu kola-nowego za porednictwem krzyujcych si na kolanie, podobnych do sznurw struktur nazywanych cignami. Minie tylnej grupy uda znajduj si ztyu uda ipra-cuj wtedy, gdy unosi si pit wkierunku poladkw. Grupa mini wchodzcych wskad minia czworogo-wego uda znajduje si zprzodu uda ikurczy si podczas prostowania nogi oraz wykonywania takich czynnoci, jak wspinanie si na wzgrze lub na schody albo peni funkcj hamulca, powoli rozluniajcego si w trakcie takich czynnoci jak siadanie czy schodzenie ze wzgrza lub ze schodw (Rycina 6). cigno minia czworogo-wego uda, rzepka icigno rzepki pochaniaj znaczn cz energii wytworzonej podczas ruchw wykonywa-nych przez kolano wobcieniu iczasem mog by r-dem blu kolana. Stan ten nazywa si blem przedniej czci kolana izosta omwiony wRozdziale 3.

Wizado rzepki

Rycina 6. Prawy staw kolanowy

Minie kulszowo-

-goleniowe

cigno mini kulszowo-

-goleniowych

Misie czworogowy uda

cigno minia czworogowego uda

Rzepka

ROZDZIA 2 CO NALEY WIEDZIE O BUDOWIE KOLANA

20

Zdjcie 6. Podnoszenie duych ciarwZdjcie 5. Wstawanie zpozycji siedzcej

ROZDZIA 2 CO NALEY WIEDZIE O BUDOWIE KOLANA

21

Funkcje kolanaKonstrukcja kolana pozwala na podtrzymywanie masy nasze-go ciaa izapewnia moliwo przenoszenia si imocy potrzeb-nej do wykonywania szeregu czynnoci fi zycznych, poczwszy od wstawania zpozycji siedzcej (Zdjcie 5) przez podnoszenie iprzenoszenie cikich adunkw (Zdjcie 6) po wchodzenie lub schodzenie po schodach (Zdjcie 7) oraz bieganie (Zdjcie 8). Jednak kolano podatne jest rwnie na skrcenie, dziaanie si bocznych czy nacignicie, ktre mog prowadzi do uszkodzenia powierzchni staww, kotki lub wizade.

Zdjcie 8. BieganieZdjcie 7. Wchodzenie lub schodzenie po schodach

ROZDZIA 2 CO NALEY WIEDZIE O BUDOWIE KOLANA

22

Bl o podou mechanicznymBl opodou mechanicznym pojawia si wtedy, gdy struktura podatna na bl zostaa ustawiona w pozycji powodujcej nad-mierne nacignicie, przecienie lub ucisk albo wwyniku jed-norazowego zdarzenia, takiego jak skrcenie, albo wkonsekwencji powtarzanych ruchw, na przykad zbiegania wd zbocza, albo wzwizku zdugotrwaymi czynnociami, na przykad przedua-jcym si siedzeniem lub kucaniem. Dotyczy to blu opodou mechanicznym wszystkich czci organizmu, wtym rwnie ko-lana. Aby lepiej zrozumie, jak atwo mona wywoa bl opod-ou mechanicznym, moesz przeprowadzi proste dowiadczenie. Najpierw odegnij palec do tyu do momentu, a poczujesz naci-gnicie, tak jak pokazano na Zdjciu 9. Jeli przytrzymasz palec wtej pozycji, pocztkowo poczujesz tylko nieznaczny dyskomfort, ktry wmiar upywu czasu przemieni si wbl. Wniektrych przypadkach bl spowodowany dugotrwa-ym nacigniciem moe pojawi si nawet po upywie godziny. Sprbuj powtrzy dowiadczenie ale tym razem odginaj palec dalej, poza punkt nacignicia, a poczujesz nage pojawienie si blu. Nastpio nadmierne nacignicie tkanek iblowy system ostrzegawczy informuje Ci, e dalszy ruch wtym kierunku spo-woduje uszkodzenie.

Zdjcie 9. Odegnij palec do tyu do momentu, a poczujesz nacignicie

ROZDZIA 2 CO NALEY WIEDZIE O BUDOWIE KOLANA

23

Bl ostrzegawczy sygnalizuje, e naley zaprzesta nacigania, aby unikn uszkodzenia; jeli posuchasz, bl natychmiast ustpi. Nie doszo do uszkodzenia, abl znikn. Krtkotrwae nacignicie nie powoduje adnych trwaych problemw, oile zwracasz uwag na sygnay blowe wysyane przez system ostrzegawczy. Jeeli nie zwaasz na sygnay ostrzegawcze inadal trzymasz palec wpozycji nadmiernego nacignicia, wizada iotaczajce tkan-ki mikkie spajajce staw wkocu ulegn nadmiernemu naci-gniciu inaderwaniu. Naderwanie spowoduje bl, ktry bdzie utrzymywa si nawet wtedy, gdy zaprzestaniesz rozcigania palca. Wprawdzie zmniejszy si jego intensywno ale bl bdzie utrzy-mywa si rwnie wtedy, kiedy palec znajdzie si wpozycji spo-czynkowej. Dolegliwoci nasil si pod wpywem ruchu wniewa-ciwym kierunku inie ustan do czasu, a dojdzie do wygojenia uszkodze. Gojenie moe potrwa kilka dni, ale czas ten wyduy si, jeeli codziennie bdziesz poddawa palec takim samym na-preniom. Takie same zjawiska wystpuj wtedy, gdy dojdzie do nadmiernego nacignicia struktur wkolanie oraz wok niego.

Jeeli nie zwaasz na sygnay ostrzegawcze i nadal trzymasz palec w pozycji nadmiernego nacignicia, wizada i otaczajce tkanki mikkie spajajce staw w kocu ulegn nadmiernemu nacigniciu i naderwaniu.

ROZDZIA 2 CO NALEY WIEDZIE O BUDOWIE KOLANA

24

Bl kolana o podou mechanicznymZa stabilizacj stawu kolanowego iumoliwienie wykonywania ruchw odpowiedzialne s zlokalizowane wokolicy kolana wi-zada kolanowe, kotki, torebka stawowa i otaczajce kolano cigna. Bl kolana o podou mechanicznym czsto pojawia si wwyniku nadmiernego nacignicia, przecienia lub skr-cenia tych struktur. Moe wystpi bez nastpczych uszkodze, jak wopisanym wyej przypadku odginania palca. Nadmierne nacignicie moe by spowodowane przez nage zadziaanie na staw kolanowy mocnej siy, na przykad przy gwatownym skr-cie (Zdjcie 10) kolana lub przy upadku (Zdjcie 11) na kolano. Uniknicie tego rodzaju przecienia nie jest atwe, poniewa pojawia si ono niespodziewanie. Czciej jednak nacignicie lub przecienie stawu spowodowane s wadliw postaw, ktra wywiera sabszy, ale obecny przez du-szy czas nacisk na kolano. Przykadem moe by wykonywanie prac lub czynnoci wymagajcych dugiego stania wtej samej po-zycji lub wykonywania czynnoci wpozycji wymagajcej powta-rzajcego si lub dugotrwaego zgicia ng wklku lub wprzysia-dzie, na przykad przy zmianie opon wsamochodzie (Zdjcie 12) albo wpozycji siedzcej zkolanami zgitymi pod ktem wikszym ni 120 stopni (Zdjcie 13). Wniektrych przypadkach pojawie-nie si blu spowodowanego przez dugotrwae siedzenie lub sta-nie moe nastpi po upywie nie wicej ni godziny.Zdjcie 11. Upadek

Zdjcie 10. Nagy skrt

ROZDZIA 2 CO NALEY WIEDZIE O BUDOWIE KOLANA

25

Jeli rozumiesz, e powtarzanie wykonywania takich czynnoci lub utrzymywanie kolan wzgiciu przez duszy czas wie si zmo-liwoci powstania urazu, moesz nauczy si minimalizowa takie niesprzyjajce przecienia. Ina tym wanie polega Twoja gwna odpowiedzialno, stanowica klucz do samodzielnego leczenia izapobiegania blowi kolan.

Zdjcie 13. Kolana zgite pod ktem wikszym ni 120 stopniZdjcie 12. Dugotrwae zginanie ng

ROZDZIA 2 CO NALEY WIEDZIE O BUDOWIE KOLANA

26

Uszkodzenie tkanekKomplikacje pojawiaj si, gdy nacignicie lub przecienie tka-nek mikkich otaczajcych staw kolanowy prowadzi do ich fak-tycznych uszkodze. Czsto uwaa si, e bl kolan spowodowany jest napiciem mini. Nie jest to prawda. Minie, stanowice rdo siy i ruchu, mog by nacignite, ale zazwyczaj szybko si goj irzadko s przyczyn blu trwajcego duej ni jeden czy dwa tygodnie.Prawdziwy problem stanowi staw kolanowy iotaczajce go tkanki mikkie, ktre szybko ulegaj uszkodzeniom wwyniku nacignicia czy przecienia. Bl wynikajcy zuszkodzenia tych struktur bdzie wpywa na prawidow czynno mini, szczeglnie grupy mi-nia czworogowego uda, skutkujc ich osabieniem. To dodatkowo ogranicza si isprawno kolana, powoduje te, e struktury stawu kolanowego s bardziej podatne na dalsze uszkodzenia. Te struktury po uszkodzeniu przechodz proces gojenia, ktry moe skutkowa niecakowit napraw, wwyniku czego staj si mniej elastyczne isabn. Gdy tkanka mikka raz ulegnie uszko-dzeniu, bl odczuwany jest tak dugo, a proces gojenia si za-koczy, ajej funkcja zostanie wpeni przywrcona. Wwikszoci przypadkw rozwizaniem problemw ztymi wraliwymi na bl strukturami jest przebudowa uszkodzonych tkanek przez wywie-ranie na nie stopniowo zwikszanych si oraz unikanie lub mody-fi kacja niekorzystnego obciania zajtych struktur.

Jeli nie wykonuje si odpowiednich wicze, ktre stopniowo rozcign i wzmocni tkanki mikkie i przywrc im ich prawidow elastyczno oraz czynno, kolano moe sta si nieustajcym rdem blu. Niektrzy ludzie w gecie frustracji decyduj si na wstrzyknicia, a nawet na zabiegi chirurgiczne, ktre w rzeczywistoci nie s potrzebne.

ROZDZIA 2 CO NALEY WIEDZIE O BUDOWIE KOLANA

Recommended

View more >