Socijalni pristup u psihijatriji

  • Published on
    03-Jul-2015

  • View
    253

  • Download
    2

Embed Size (px)

Transcript

<ul><li> 1. 1 SOCIJALNI PRISTUP U PSIHIJATRIJI Prof dr Marko Munjiza, e-mail: marko. munj@sbb.rs munjizamarko011@gmail.com Web stranica na Internetu: www.munjiza.com </li></ul><p> 2. 2 SADRAJ I Istorijski osvrt II Sociodinamski aspekti socijalnog pristupa III Vaniji izvori socijalnog pristupa 1.Ui psihijatrijski izvori 2. Nepsihijatrijski izvori IV Preventivno orijentisana psihijatrija kao izvor socijalnog pristupa V Socijalni pristup u preventivnim aktivnostima 1. Pojedini oblici prevencije (primarna, sekundarna i tercijarna) 3. 3 SADRAJ VI Sociodinamski koncept organizacije psih.slube 1. Terapijski znaaj organizacije slube 1.1. Socioterapijski klubovi VII Sociokulturni inioci u socijalnom pristupu VIII Druga podruja psihijatrije znaajni za sociodinamski pristup IX Zakljuak X Literatura 4. 4 U V O D Socijalni pristup u psihijatriji nije ni izdaleka jasno odreen kao to je to sluaj sa biomedicinskim i/ili psihodinamskim modelima koji inae, imaju i znatno duu istoriju. 5. 5 U V O D-nastavak Ta neodreenost predmeta i ciljeva uslovljena je nedovoljnom jasnoom poloaja u odnosu na vei broj drutvenih disciplina i naunih oblasti koje savremena psihijatrija koristi 6. 6 U V O D-nastavak Danas se koristi vie termina vezanih za ovu oblast; sociodinamski, socijalni i preventivni pristup, psihijatrija u zajednici, sociologija mentalnih poremeaja i slino. 7. 7 Istorijski osvrt Socijalni pristup u psihijatriji svoj poetak duguje bar dvema veoma vanim fazama razvoja psihijatrije u celini i to pre svega moralnom tretmanu krajem 18. i tokom 19. veka. Kasnije se nadovezuje tzv. kulturna i socijalna faza, posebno tokom proteklog 20. veka sa radikalnom reorganizacijom i veom humanizacijom u psihijatrijskim bolnicama irom sveta. 8. 8 Istorijski osvrt/nastavak Poslednjih pola veka idu i nastojanja za to celovitiju integraciju psihijatrijskih pacijenata u socijalni sistem i drutvenu zajednicu u celini. Socijalni pristup obogatio je psihijatriju u celini. Njemu dugujemo fleksibilnu i solidnu organizovanu slube, organizaciju epidemiolokih istraivanja, uvoenje grupne terapije, razvoj vie savremenih modela prevencije, manju stigmatizaciju i etiketiranje obolelih i njihovih porodica, bolju pravnu zatitu pacijenata i drugo. 9. 9 Istorijski osvrt/nastavak Institucionalna faza ovog pristupa u psihijatriji pojavljuje se od 50-tih godina prolog veka. To dovodi do boljeg definisanja sadraja aktivnosti u okviru socijalnog pristupa u psihijatriji. Sve vie se uvaava sociokulturna implikacija dijagnostikih pristupa, tretman i prevencija psihijatrijskih poremeaja 10. 10 Istorijski osvrt/nastavak Sve ove faze mogu da se samu u etiri grupe aktivnosti: 1) socioloke i antropoloke; 2) epidemioloke i antropoloke; 3) preventivnu i 4) terapijsku aktivnost. Sadrajno odreenje pomenutih tematskih okvira pojma socijalnog pristupa u psihijatriji moe se iskazati i u dve glavne hipoteze i to: a) sociodinamski orijentisanu aktivnost i b) preventivne aktivnosti. 11. 11 SOCIODINAMSKI ASPEKT SOCIJALNOG PRISTUPA Sociodinamska dimenzija socijalnog pristupa u psihijatriji prvenstveno se ogleda se u razliitim socioterapijskim postupcima, rehabilitaciji i poboljanju kvaliteta ivota psihijatrijskih bolesnika. 12. 12 SOCIODINAMSKI ASPEKT SOCIJALNOG PRISTUPA/nastavak U ovaj oblik aktivnosti uvode jo: grupno voenje, savetovanje, neki oblici organizacije psihijatrijske slube kao na primer ustanove za parcijalnu hospitalizaciju, tretman u porodinoj sredini, zatitne radionice, socioterapijske klubove. Ovde je karakteristina vremenska, prostorna i funkcionalna povezanost, meuzavisnost i vaan dinamini odnos. 13. 13 SOCIODINAMSKI ASPEKT SOCIJALNOG PRISTUPA/nasavak Za razliku od drugih pristupa u psihijatriji kao npr. bioloki, psihodinamski, gde su jedini nosioci aktivnosti lekari, u socijalnom pristupu kao nosioci aktivnosti pored lekara znaajnu ulogu igraju brojni profili koji ine multidisci- plinarni tim strunjaka. Tu mogu da spadaju i lanovi bolesnikove porodice, njegove radne i socijalne sredine i znaajne osobe iz pacijentovog okruenja SOCIODINAMSKI ASPEKT SOCIJALNOG PRISTUPA/nastavakSOCIODINAMSKI ASPEKT SOCIJALNOG PRISTUPA/nastavak 14. 14 VANIJI IZVORI SOCIJALNOG PRISTUPA Ui psihijatrijski izvori Ui psihijatrijski izvori za ovaj koncept psihijatrije su veoma brojni. Kao najvaniji mogu se navesti sledei inioci i postupci: 15. 15 VANIJI IZVORI SOCIJALNOG PRISTUPA Ui psihijatrijski izvori psihijatrijska praksa u celini i posebno psihijatrijske bolnice, psihodinamski pokret koji je zaetnik principa psihodinamike psihijatrije, uvodjenje pojedinanih i grupnih postupka u tretman sve veeg broja psihijatrijskih pacijenata 16. 16 VANIJI IZVORI SOCIJALNOG PRISTUPA-nastavak Oni pruaju bolji uvid u razliite socijalne uloge koje se dogaaju. Za bolje odreenje socijalnog modela u psihijatriji veoma je vana teorija psihologije malih grupa i to naroito kohezija grupe, uticaji i aktivnosti unutar grupa, njena struktura i podela vlasti u grupi. 17. 17 VANIJI IZVORI SOCIJALNOG PRISTUPA-nastavak Nepsihijatrijski izvori Takozvani nepsihijatrijski izvori socijalne dimenzije u psihijatriji, takoe su veoma brojni. Tu su pre svega institucionalni vidovi meuljudskih odnosa, teorije socijalne komunikacije i polja, psihologija malih grupa. Ovi stavovi proistiu iz brojnih sociolokih i socijalnopsiholokih studija i istraivanja. 18. 18 VANIJI IZVORI SOCIJALNOG PRISTUPA-nastavak Njihova osnovna koncepcija svodi se na stav o vanosti interpersonalnih odnosa i socijalnih interakcija i relacija u kojima se raa i formira linost. Tako objekti psihijatrijskog interesovanja postaju interpersonalni, meuljudski odnosi u svim oblicima i okolnostima u kojima postoje. Sve to dovodi do razvoja grupne terapije, koja je i bogat izvor za socijalni koncept u psihijatriji 19. 19 VANIJI IZVORI SOCIJALNOG PRISTUPA-nastavak Psihofarmakoterapija je veoma vaan faktor za unapreenje socijalnog pristupa u psihijatriji. Primenom savremenih psihofarmaka znaajno je omoguen vanbolniki tretman velikom broju psihijatrijskih bolesnika 20. 20 VANIJI IZVORI SOCIJALNOG PRISTUPA-nastavak Pojam i razvoj grupne terapije kao naina leenja izraz je sve vee afirmacije u psihijatriji da je pacijent ne samo bioloko i psiholoko, ve i socijalno bie 21. 21 VANIJI IZVORI SOCIJALNOG PRISTUPA-nastavak Kao mogui zakljuak moe se naglasiti da je nezaobilazno meusobno pribliavanje i dopunjavanje socijalnog modela sa biolokim, psihodinamskim, bihevioralnim i drugim konceptima u psihijatriji 22. 22 PREVENTIVNO ORJENTISANA PSIHIJATRIJA KAO DEO SOCIJALNOG PRISTUPA U najirem smislu rei preventivno usmerena psihijatrija obuhvata nekoliko znaajnih oblasti koja su relativno nova polja delatnosti u savremenoj psihijatriji. 23. 23 PREVENTIVNO ORJENTISANA PSIHIJATRIJA KAO DEO SOCIJALNOG PRISTUPA-nastavak Danas psihijatrija raspolae velikom lepezom direktnih i indirektnih mera u prevenciji velikog broja psihijatrijskih poremeaja 24. 24 PREVENTIVNO ORJENTISANA PSIHIJATRIJA KAO DEO SOCIJALNOG PRISTUPA-nastavak Postoji dosta argumenata za tvrdnju da zadovoljavajuim merama primarne prevencije je mogue uspeno spreiti ak dve treine psihijatrijskih poremeaja i oboljenja 25. 25 Socijalni pristup u preventivnim aktivnostima u psihijatriji Ovaj spektar aktivnosti u psihijatriji ne odnosi se samo na tri klasina oblika prevencije primarne, sekundarne i tercijarne ve poslednjih nekoliko decenija obuhvata koncept psihijatrije u drutvenoj zajednici i epidemiologiju psihijatrijskih poremeaja. 26. 26 Pojedini oblici prevencije 1. Primarna prevencija - Nedovoljna teorijska znanja i iskustvo lekarima predstavljaju problem u radu na polju zatite i unapreenja opteg mentalnog zdravlja. - Ovo po pravilu treba da bude multiprofesionalna timska aktivnost. Postoje kritine take u planiranju mera primarne psihijatrijske prevencije. 27. 27 1. Primarna prevencija/nastavak Danas je jo uvek teko odrediti prirodu tzv. pozitivnog mentalnog zdravlja koje je podjednako bioloki, psiholoki i socijalno kulturni fenomen, a ne samo blagostanje i odsustvo odreenih simptoma. Njegovo odreenje je izvan psihijatrije, ak i mentalne higijene u spletu sloenih interakcija sredine i individualnih ljudskih potreba. 28. 28 1. Primarna prevencija/nastavak - Specifina zatita mentalnog zdravlja predstavlja preventivno-medicinsku i psiholoku zatitu u uem smislu rei, ono se bavi merama za spreavanje bolesti. - Realizuje se otklanjanjem uzroka bolesti pre nego to deluju na oveka i/ili primenom line zatite i jaanjem odbrambenih snaga pojedinca. 29. 29 1. Primarna prevencija/nastavak - Uspeh mera primarne prevencije meri se dostignutim stepenom, kvalitetom zdravlja stanovnitva. Postepeno se fokus procesa pomera sa borbe protiv bolesti na borbu za bolje zdavlje. - Mere primarne prevencije mogu se podeliti na opte, nespecifine i specifine. 30. 30 1. Primarna prevencija/nastavak Opte mere imaju za cilj da uklone ili ublae tetne inioce i da podstie one pozitivne koji unapreuju mentalno zdravlje. To su pre svega: osiguravanje uslova za normalan rast i razvoj, borba za zdravu sredinu, zdrave uslove i stilove ivljenja i pomo u stresnim i kriznim situacijama. 31. 31 Specifine mere primarne prevencije Specifine mere primarne prevencije ukljuuju vei broj ekolokih i drugih faktora koji utiu na vie psihijatrijskih poremeaja i oboljenja koji se mogu uspeno prevenirati. Tu je pre svega velika grupa mentalnih retardacija, psihoorganskih sindroma, gde su mogunosti za uspenu prevenciju relativno velike. 32. 32 Specifine mere primarne prevencije Znatno manje mogunosti postoje za endogene psihoze. Sloeno delovanje brojnih, prvenstveno spoljanjih psihosocijalnih inilaca u pojavi neurotskih, psihosomatskih, somatoformnih poremeaja, poremeaja linosti i bolesti zavisnosti omoguava primenu uspenih mera prevencije. 33. 33 Specifine mere primarne prevencije/nastavak Programi primarne prevencije esto se usmeravaju na pojedince i grupe sa poveanim rizikom razvoja psihikih poremeaja. Da bi bili kompletniji i uspeniji, takvi programi treba da obuhvate porodinu i socijalnu sredinu. 34. 34 Sedundarna prevencija-rano otkrivanje, dijagnostikovanje i leenje Kada se uzme u obzir da su mere primarne prevencije jo uvek nedovoljno efikasne, onda znaaj sekundarne prevencije postaje jo vei. Poznato je da se i u leenju psihijatrijskih poremeaja postiu bolji rezultati ako se oni to ranije otkriju i zapone to je mogue ranije leenje. Primera za to ima veoma mnogo. 35. 35 Sedundarna prevencija-rano otkrivanje, dijagnostikovanje i leenje-nastavak 1) Rano otkrivanje, dijagnostikovanje i leenje treba da je usklaeno sa aktuelnim dostignuima psihijatrije i medicine uopte i drugih strunih i naunih disciplina koje se bave ovekom; 2) Dobroj koordinaciji i povezanosti psihijatrijske slube sa drugim zdravstvenim slubama i drutvenim sektorima koji brinu o mentalnom zdravlju stanovnitva i 36. 36 Sedundarna prevencija-rano otkrivanje, dijagnostikovanje i leenje-nastavak 3) Zdravstveni i socijalni segmenti slube treba da naue da prepoznaju mentalne poremeaje i zajednikim radom pomau njihovo leenje. Sam izbor tretmana zavisi od prirode psihijatrijskog poremeaja, ali i drugih okolnosti. 37. 37 Sedundarna prevencija-rano otkrivanje, dijagnostikovanje i leenje-nastavak Najoigledniji su poremeaji u ranom detinjstvu kada se u tom uzrastu moe mnogo vie postii nego u adolescentnom i pogotovu u srednjem i kasnijem ivotnom dobu. Uspeno sprovoenje mera sekundarne prevencije mogue je ukoliko je ispunjeno nekoliko uslova: 38. 38 Sedundarna prevencija-rano otkrivanje, dijagnostikovanje i leenje-nastavak Prednost imaju one metode i mere koje zahtevaju manje angaovanje kadra i vremena, zatim gde je mogue ukljuiti porodicu i uu socijalnu sredinu, jer esto od njihovog uea zavisi konaan uspeh tretmana. 39. 39 Tercijarna prevencija-rehabilitacija i kvalitet ivota Tercijarna prevencija, rehabilitacija u psihijatriji i poboljanje kvaliteta ivota ima za cilj da otkolni i/ili ublai posledice poremeaja ili bolesti, da ponovo uspostavi izgubljenje sposobnosti i razvije nove. Osnovni cilj je da se bolesnik osposobi za to zdraviji ivot u porodinoj, socijalnoj i radnoj sredini 40. 40 Tercijarna prevencija-rehabilitacija i kvalitet ivota Tercijarna prevencija mora da pome od samog poetka tretmana. Time se znaajno ublaava ili otklanja alijenacija pacijenata i pojava sekundarnih posledica invaliditeta i hendikepiranosti. Izbor ciljeva, programa, rehabilitacionih tehnika i procedura zavisi od vrste i stadijuma bolesti, vrste simptoma, poremeaja ponaanja i stepena oteenja koje je bolest izazvala. 41. 41 Tercijarna prevencija-rehabilitacija i kvalitet ivota Ove ciljeve odreuje stepen izgubljene i ouvane sposobnosti i rehabilitacioni potencijali bolesnika. Mora se voditi rauna o pozitivnim i negativnim faktorima vezanim za linost bolesnika, njegovu porodinu i radnu sredinu. Savremeni program tei da pacijent postigne vee i pouzdanije funkcije za ivot i rad nego to su postojali pre bolesti. 42. 42 PSIHOSOCIJALNI I SOCIODINAMSKI KONCEPT ORGANIZACIJE RADA NA ZATITI I U NAPREENJU MENTALNOG ZDRAVLJA Dananja organizacija i funkcionisanje psihijatrijske slube doivela je svoju ekspanziju tokom dvadesetog veka. Vievekovni oblik psihijatrijske zatite odvijao se iskljuivo u okviru psihijatrijskih bolnica. Tokom poslednjih sedamdeset godina i naroito posle drugog svetskog rata osnivaju se prve institucije za deliminu, parcijalnu hospitalizaciju u psihijatriji. 43. 43 PSIHOSOCIJALNI I SOCIODINAMSKI KONCEPT ORGANIZACIJE RADA NA ZATITI I U NAPREENJU MENTALNOG ZDRAVLJA- nastavak U okviru psihosocijalnog koncepta sledi iroko otvaranje brojnih vanbolnikih ustanova i razvoj koncepta psihijatrije u drutvenoj zajednici. Nasuprot ranijih velikih psihijatrijskih bolnica danas se prednost daje manjim psihijatrijskim odeljenjima u okviru optih bolnica. Time se velikoj meri otklanjaju brojni nepovoljni aspekti same psihijatrijske hospitalizacije. 44. 44 Prednosti sociodinamskog koncepta u psihijatriji Stacionarni oblik leenja i tretmana u psihijatriji jo uvek ima dosta negativnih aspekata u odnosu na parcijalnu hospitalizaciju i vanbolniko leenje. 45. 45 Prednosti sociodinamskog koncepta u psihijatriji-nastavak U prvom redu to je ok za pacijenta kada treba da bude primljen u psihijatrijsku bolnicu. Na zatvorenim odeljenjima javljaju se sekundarni problemi koji nisu direktno u vezi sa oboljenjem i poremeajem kao to je pojava hospitalizma 46. 46 Prednosti sociodinamskog koncepta u psihijatriji-nastavak tetne posledice se javljaju i zbog dueg odvajanja pacijenata iz njihovog svakodnevnog socijalnog okruenja i ambijenta. Isto tako prisutan je strah od naknadnog etiketiranja pacijenta i njegove porodice. 47. 47 Sve to ukazuje da je vanbolniki oblik tretmana prihvatljiviji, a istovremeno je znaajno i jeftiniji. Meutim i kod ove kategorije pacijenata takoe se javljaju odreeni problemi. 48. 48 Prednosti sociodinamskog koncepta...</p>