Stranke i Zastupnici u Parničnom Postupku

  • Published on
    16-Nov-2015

  • View
    12

  • Download
    3

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Stranke i Zastupnici u Parninom Postupku

Transcript

  • Doc. dr Slobodan StaniiAdvokat iz Banjaluke i docent na Fakultetu pravnih nauka Panevropskog univerziteta APEIRON u Banjaluci

    Pregledni nauni rad UDC 347.91/.95

    165

    O strankama i zastupnicima u parninom postupku

    Rezime: Pored optih izlaganja o pojmu parnice i uesnicima parninog procesnog odnosa, u lanku se razmatraju teorijska i zakonodavna rjeenja koja se odnose na stranke i zastupnike i njihov poloaj i ulogu u parninom postupku, uz navoenje odgovarajuih primjera iz sudske prakse.

    U tom pravcu, je obraena stranaka, parnina i po-stulaciona sposobnost tuioca, tuenog i drugih ue-snika parnice, sa osvrtom na njihovu procesnu legiti-maciju u parninom postupku.

    Posebna panja je posveena svim oblicima zastupa-nja u parninom postupku, a naroito tzv. organima-zastupnicima i razliitom postupanju sudova u nekim sluajevima.

    Kljune rijei: spor, stranke, zastupnici, punomo-nici, parnica, legitimacija

    UVOD

    U graansko-pravnim odnosima izmeu pojedinih subje-kata prava, pojavljuju se razni sporovi o postojanju ili neposto-janju nekog graanskog prava ili pravnog odnosa, o sadrini ili pak obimu toga prava ili pravnog odnosa.

    Pravno ureene drutvene zajednice svojim sistemskim propisima obezbjeuju svakom licu pravo, da u takvim slua-

  • S. Stanii: O strankama i zastupnicima u parninom postupku

    166

    jevima, od nadlenog suda, u propisanom postupku, zatrai rjeenje postojeeg spora od-nosno zatitu svoga subjektivnog graanskog prava, ukoliko smatra da je isto povrijeeno, ugroeno ili pak osporeno.

    Kada se spor, kao vid neslaganja lica u graansko-pravnom odnosu, na propisan na-in iznese pred sud, u cilju traenja rjeenja spornog odnosa, a nadleni sud prihvati da o tom odnosu donese odluku, moemo rei da u tom trenutku navedeni spor dobija karakter parnice kao svojevrsnog procesno-pravnog odnosa u kojoj e isti biti razrijeen sudskom odlukom.

    Postupak u parnici, kao odreeni drutveni fenomen, manifestira se kao niz ak-tivnosti procesnih subjekata suda, stranaka i ostalih sudionika u postupku koje se odvijaju nadovezujui se jedna na drugu radi toga da se raspravi i odlui o osnovanosti tuiteljeva traenja da mu se prui pravna zatita odreenog sadraja.11

    U naem pozitivnom procesnom zakonodavstvu22 su propisana pravila postupka na osnovu kojih sudovi u Republici Srpskoj raspravljaju i odluuju u graanskopravnim spo-rovima.

    To su pravila prinudnog ili dispozitivnog karaktera koja reguliu aktivnost suda, stra-naka i ostalih uesnika u postupku kao procesnih subjekata.

    U parnici odnosno postupku koji se pred sudom povodom spornog odnosa vodi oba-vezno uestvuju sud i parnine stranke, kao osnovni procesni subjekti u uem smislu sa odreenim, zakonom propisanim ulogama.

    Od trenutka zasnivanja parninog procesnog odnosa pa do njegovog zavretka vanu ulogu imaju odreene procesne pretpostavke u pogledu stranaka i njihovih zastupnika bez kojih se parnica ne moe zasnovati niti voditi.

    To su pitanja stranake, parnine i postulacione sposobnosti uesnika spornog proce-snog odnosa, kao i pitanja zastupanja stranaka i drugih lica kojima je stranaka sposobnost priznata u parninom postupku.

    U ovom referatu u se uglavnom ograniiti na razmatranje navedenih pitanja sa po-sebnim osvrtom na sporna pitanja u vezi sa zastupanjem ustanova u parninom postupku.

    PARNINE STRANKE I DRUGI UESNICI PARNINOG PROCESNOG ODNOSA

    Parnine stranke su: t u i l a c - koji postavlja zahtjev da mu sud prui pravnu zatitu i

    1 Citirano prema djelu Graansko parnino procesno pravo, autora Dr.Sinie Trive,Dr.Velimira Belajeca i Dr.Mihajla Dike; VI izmjenjeno i dopunjeno izdanje, Narodne Novine, Zagreb, 1986.

    2 l.1 Zakona o parninom postupku (Slubeni glasnik Republike Srpske br.58/03, 85/03, 74/05, 63/07 i 49/09)

  • GODINJAK FAKULTETA PRAVNIH NAUKA Godina 1 Broj 1 Banja Luka, jul 2011 pp. 165-199

    167

    t u e n i - prema kome se zatita trai.

    Sud je trei procesni subjekat koji treba da odlui o ishodu spora odnosno parnice.

    Radnje suda i stranaka u parnici (parnine radnje), u svojoj ukupnosti predstavljaju jednu kontinuiranu aktivnost koja se odvija tako da svaka prethodna radnja uslovljava onu koja, prema propisanom redosljedu, iza nje slijedi, pri emu procesni subjekti, sa svakom novom parninom radnjom dolaze u drugi procesni poloaj, razliit od onoga u kome su do tada bili.

    Ovakva procesna aktivnost suda i stranaka stvara utisak kretanja unaprijed i ima za cilj saznanje odnosno utvrenje suda o postojanja nekog prava ili pravnog odnosa, zbog ega se parnini postupak u pravnoj teoriji i oznaava kao kognicioni postupak.

    Poloaj tuioca i tuenog u parnici se stie, po pravilu, podnoenjem sudu tube ko-jom jedno lice, kao aktivna strana u tom procesnom odnosu trai sudsku zatitu prema drugom licu kao pasivnoj strani. Na opisani nain tuilac i tueni, po pravilu i u najveem broju sluajeva, stiu poloaj stranke u parnici.

    Meutim, poloaj stranke u parnici moe se stei i zajednikim prijedlogom za razvod braka i zahtjevom za razvod braka na osnovu sporazuma.

    U ovim sluajevima podnosioci imaju poloaj predlagaa.

    Poloaj stranke u parnici ne stie se samo podnoenjem tube odnosno zahtjeva ve i tzv.sukcesijom u procesni poloaj lica koje je do trenutka sukcesije imalo svojstvo stranke u parnici.

    Ova procesnopravna sukcesija nastupa uglavnom kao posljedica univerzalne graan-sko-pravne sukcesije.

    Naime, smrt fi zikog lica koje je do trenutka delacije bilo stranka u postupku ima ui-nak da ono prestaje biti stranka u postupku jer je prestalo da postoji, a njen pravni sljednik (sukcesor) preuzima njen poloaj.

    Prestanak ili pak statusna promjena pravnog lica (spajanje, pripajanje ili pak podjela pravnog lica), takoe dovodi, po samom zakonu, do sukcesije u procesnom odnosu.

    Na mjesto pravnog lica koje prestalo postojati ili se pak statusnom promjenom spo-jilo, pripojilo ili podjelilo) stupaju kao sukcesori njegovi pravni sljednici preuzimajui po-loaj svog pravnog prethodnika kao stranke u onom stadiju u kojem se parnica zatekla u trenutku sukcesije.

    Graansko-pravni sukcesori se ne mogu protiviti procesno-pravnoj sukcesiji jer ona nastupa ex lege, a oni postaju parninom strankom u trenutku kada je nastupila graan-sko-pravna sukcesija.

  • S. Stanii: O strankama i zastupnicima u parninom postupku

    168

    Procesnopravna sukcesija moe biti samo univerzalna. Sukcesor stupa u sva procesna ovlatenja i preuzima sve procesne terete prethodnika.

    Do isto procesno-pravne sukcesije dolazi i u sluaju: pribavljanja stvari ili prava o kojem tee parnica; preinaenja tube u subjektivnom smislu;

    Obzirom da su parnine stranke tuilac i tueni, subjekti procesnog odnosa za koje se i protiv kojih se prua sudska zatita, poloaj stranke u parnici nemaju umjeai na strani stranke i zastupnici stranke, jer oni uestvuju u tuoj parnici.

    Pored stranaka, u parnici se mogu pojaviti i trea lica u sporednim postupcima koji se vode uz postupak o glavnoj stvari, kao subjekti posebnog sporednog (incidentalnog) procesnog odnosa koji nastaje povodom parnice.

    Ova lica stupaju u pomenute posebne sporedne procesne odnose upravo povodom parnice koja se izmeu tuioca i tuenog vodi o glavnoj stvari.

    Ona imaju u tom sporednom procesnom odnosu poloaj stranke ad hoc, ali one nisu parnine stranke, ve incidentalne stranke koje se nalaze u posebnom procesnom odnosu sa sudom i u tom odnosu imaju odreena prava i obaveze.

    Poloaj stranke ad hoc imaju svjedoci, vjetaci, prevodioci, tumai, trea lica obavje-tena o parnici i sl.

    Oni imaju poloaj stranke ad hoc kada sud odluuje o nekom njihovom pravu ili du-nosti (na pr. o zahtjevu svjedoka o trokovima, te vjetaka, tumaa i prevodilaca i sl. o trokovima i nagradama) ili pak o zahtjevu treeg lica da uestvuje u parnici, o kanjavanju zbog naruavanja reda, svjedoka, vjeataka i zastupnika.

    Poloaj stranke u parnici imaju i odreeni organi ustanova kojima je zakonom priznato svojstvo stranke.

    To svojstvo ima, na primjer, Centar za socijalni rad u svojstvu organa starateljstva, kada na osnovu zakonskog ovlatenja moe da podigne tubu.

    Svojstvo stranke se moe stei i na osnovu odluke suda da odreenim oblicima udru-ivanja prizna svojstvo stranke u konkretnoj parnici.

    Da bi odreeno lice moglo biti stranka u parninom postupku i u tom postupku samo-stalno preduzimati procesne aktivnosti, postupku potrebno je da su ispunjeni i odreeni uslovi i to: da se radi o licu koje ima stranaku sposobnost; da se radi o stranci koja ima parninu, a u nekim sluajevima i postulacionu sposobnost; da se radi o stranci koja ima procesno ovlatenje za voenje parnice ili tzv. procesnu

    legitimaciju, (aktivnu i pasivnu legitimaciju)

  • GODINJAK FAKULTETA PRAVNIH NAUKA Godina 1 Broj 1 Banja Luka, jul 2011 pp. 165-199

    169

    U predstojeim izlaganjima e biti govora o ovim procesnim pretpostavkama.

    STRANAKA SPOSOBNOST

    Da bi se pravilno razumio pojam stranake sposobnosti potrebno je prethodno ukrat-ko objasniti pojmove pravne i poslovne sposobnosti, kao pojmove materijalnog prava.

    Naime, pravna sposobnost se poklapa sa pojmom pravnog subjektiviteta ili subjekta prava.

    Pravni subjektivitet imaju fi zika i pravna lica.

    Pravni subjekt je lice koje moe biti nosilac prava i obaveza u pravnom odnosu. Ovo svojstvo pravnog subjekta (bilo kao fi zikog ili pravnog lica) da bude nosilac prava i obave-za u pravnim odnosima, naziva se i terminom pravna sposobsnost.

    Pravnu sposobnost fi zika lica stiu roenjem, a gube smru.

    Pravna lica stiu pravnu sposobnost ili pravni subjektivitet upisom u sudski registar, a gube prestankom odnosno brisanjem iz registra.

    Pravna sposobnost je uslov za sticanje stranake sposobnosti33 jer svi pravno spo-sobni, dakle svi subjekt

Recommended

View more >