Studija Gljive BiH

  • Published on
    18-Feb-2015

  • View
    61

  • Download
    1

Embed Size (px)

Transcript

<p>RAZVOJ SEKTORA GLJIVARSTVA, ODRIVOG I INKLUZIVNOG TRITA</p> <p>Pripremili: Prof. dr Nezir Tanovi Amela osovi - Medi1</p> <p>Bosnia and Herzegovina</p> <p>RAZVOJ SEKTORA GLJIVARSTVA, ODRIVOG I INKLUZIVNOG TRITA Markiranje aktivnosti Strateka opredjelenja za kultivaciju, odrivo sabiranja, izvozni potencijal u Evropsku uniju. Procjena okolinih i socijalnih aspekataUvjereni smo da e ova publikacija biti vodilja svim njegovim korisnicima u sektoru gljivarstva i orjentisati ih na uspostavljanje meuovisnosti sa prirodom, u kojima e Priroda istinski biti uvana, a njeni korisnici sa njom mudro gospodariti i ostvarivati ekonomske, ekoloke i zdrastvene aspekte.</p> <p>Pripremili: Prof. dr Nezir Tanovi Amela osovi Medi2</p> <p>SadrajUVOD ............................................................................................... 2.VIZIJA I ZADACI SEKTORA ................................................. 2.1. Vizija razvoja ............................................................................. 2.2. Zadaci u sektoru ......................................................................... 3. PRISTUPI U RAZVOJU ............................................................ 3.1. Metodologija pristupa u izradi studije ....................................... 3.2. Polazita i principi razvoja u sektoru ......................................... 3.3. Izbor scenarija za izradu studije ................................................. 4. RAZLOZI ZA RAZVOJ SEKTORA.................................... 4.1. Razlozi pristupu razvoja ............................................................ 4.2. Odriva industrija u sektoru ....................................................... 4.3. Analiza profita i trgovinski odnosi ............................................ 5. DOSTIGNUTI NIVO U RAZVOJU ........................................ 5.1. Obim i struktura proizvodnje kultivisanih gljiva ....................... 5.2. Raspoloivi kapaciteti za proizvodnju, doradu i preradu gljiva 5.3. Unutranji trini ambijent ......................................................... 6. PRIJEDLOG MJERA ZA UNAPREENJE SEKTORA ..... 6.1. Opa naela ................................................................................ 6.2. Proizvodne mogunosti .............................................................. 6.2.1. Kultivisane gljive .................................................................... 6.2.2. Samonikle gljive ..................................................................... 6.2.3. Modeli i ekonomski parametri ................................................ 6.2.4. Modeli i ekonomski parametri za samonikle gljive. ............... 6.3. Minimum opreme za proizvodnju ampinjona, bukovae i shiitake 6.5. Aspekti upoljavanja .................................................................. 7. STANITA SAMONIKLIH GLJIVA....................................... 7.1. Procjena resursa samovniklih gljiva .......................................... 7.2. Pravila, mjere i postupci kod sakupljanja gljiva ........................ 7.3. Zablude pri branju gljiva ............................................................ 7.4. Gljivarska oprema ...................................................................... 7.5. Osnovna pravila pri branju gljiva .............................................. 8. PRERADA GLJIVA ................................................................... 8.1. Suenje gljiva ............................................................................. 8.2. Zamrzavanje gljiva..................................................................... 8.3. Salamurenje gljive ..................................................................... 8.4. Pakovanje gljiva ......................................................................... 9. POVEZIVANJE UNUTAR SEKTORA ................................ 10. NIVO ZNANJA I KADROVSKA OSPOSOBLJENOST . 11. PRISTUP TRITU ................................................................ 11.1. Stanje i zadaci razvoja trita ................................................... 11.2. Opskrbe i konkurencija ............................................................ 11.3. Cijene mare i lanac vrijednosti ............................................... 12. POKAZATELJI PROVEDBE - EFEKATI ........................... 13. SOCIJALNA I OKOLINA PROCJENA.............................. 14. SWOT ANALIZA .................................................................... 15. STUDIJE SLUAJA ............................................................... PRILOG 2 ........................................................................................ 5 6 6 6 7 7 7 8 8 8 9 9 10 10 11 12 12 12 14 14 15 16 19 20 21 22 23 23 24 25 26 27 27 29 29 29 30 30 30 30 32 33 33 35 38 40 413</p> <p>ema Proizvodnje Gljiva .............................................................. PRILOG 3 ........................................................................................ ema Pakovanja .............................................................................. PRILOG 4 ........................................................................................ Primarna Priprema ........................................................................ PRILOG 5 ........................................................................................ Smrzavanje Gljiva .......................................................................... PRILOG 6 ........................................................................................ BLOK ema Konzerviranja Gljive ............................................... PRILOG 7 ........................................................................................ ema Proizvodnje Supa .................................................................. PRILOG 8 ........................................................................................ Formule Proizvoda.......................................................................... PRILOG. 9. ...................................................................................... Izgled Savremenog Otkupljivakog Objekta za Gljive ............ PRILOG 10 ...................................................................................... Privredno Vane Kultivisane Gljive.............................................</p> <p>41 42 42 43 43 44 44 45 45 46 46 47 47 48 48 49 49</p> <p>4</p> <p>UVODIzrada studije nastala je na osnovu opredjeljenja i nastojanja da se sektoru uzgoja gljiva dadne istaknuto mjesto i ukae na mogunost odrivosti, posebno u ruralnim podrujima BiH. Studija je nastala kao rezultat zajednikog rada velikog broja sakupljaa samoniklih i proizvoaa kultivisanih gljiva, predstavnika naunih i strunih slubi i brojnih konsultacija na razliitim nivoima. Dragocjenu pomo u koncepciji i konanom oblikovanju studije doprinijela je u velikoj mjeri Projekt menader UNDP ga. Amela osovi-Medi . Tokom pripreme u izradi studije, odran je veliki broj radno konsultativnih sastanaka, rasprava sa aktivnim ueem blizu 100 predstavnika razliitih interesnih grupa u sektoru uzgoja i sakupljanja gljiva, od kojih su dobiveni korisni savjeti i usmjerenja prema ciljevima i rjeenjima za unapreenje sektora i mogunosti da bude jedan od pravaca budueg radnog angamana i odrivosti u podrujima sa oteanim uvjetima privreivanja. Ovaj sektor je u bliskoj prolosti, naalost samo ohrabrivan i nije ni u jednoj mjeri postican, pa je djelomino njegova transformacija ka progresu i odrivosti koena. Nadamo se da e ova studija stvoriti klimu i predpostavke koje e voditi prema razvojnim projektima u ovoj oblasti, motivisati stanovnitvo ruralnog podruja ka mogunou veeg i odrivog sakupljanja, pogotovo kultivisanja gljiva. Zadatak studije je da predloi viziju razvoja sektora koja bi bila argumentovano prihvatljiva sa prijedlogom konkretnih mjera i mogunou primjene u iroj proizvodnoj praksi. Do ovih ciljeva moe se uspjeno doi samo stvaranjem adekvatnog ambijenta za minimum uvjeta u poduzetnikim aktinovstima u sektoru gljivarstva za koju do danas nisu od strane nadlenih vlastitih institucija iznaena adekvatna rjeenja. Vea i raznovrsnija proizvodnja gljiva danas je usporena. Tekoe se javljaju, u prvom redu zbog neureenog trita i nepoznavanja mnogih faktora koju utjeu na vrlo osjetljivu proizvodnju razliitih vrsta gljiva. Nastojanja da se povea uzgoj razliitih vrsta gljiva, pogotovo u ruralnom podruju BiH utoliko su znaajnija ukoliko se ima u vidu da su realne anse da ovakva proizvodnja moe biti odriva, radno intenzivna, profitabilna i izvozno orjentisana. Uz dobro osmiljen koncept organizacije, proizvodnje i djelomine dorade i prerade gljiva, povezanou posebno sa ino tritem, profit u ovoj proizvodnji moe biti zadovoljavajui za sve uesnike u lancu proizvodne i trgovake svere. Iako je fokus studije da realno sagleda mogunosti i perspektive trinih aspekata kultivisanih i sakupljenih gljiva, djelomino su pravljene usporedbe, zbog injenice da je jedan i drugi aspekt, posebno u prehrambeno-preraivakom opusu i tritu neraskidiva veza. Studija treba da poslui kao argument, veem broj ljudi, posebno u ruralnom podruju BiH da sagledaju mogunost novih investicionih poduhvata, ili da aktiviraju neiskoritene objekte (podrume, upe, garae, tale, staklare i sl.), kao i razne biljne materijale za mogunost proizvodnje ne samo ampinjona, ve i drugih vrsta gljiva za domae i ino trite, odnosno za samoodrivo radno mjesto.</p> <p>5</p> <p>Svakako, studija ukazuje na mjere i postupke odrivog sakupljanja gljiva sa akcentom na: procjenu okolinih i socijalnih aspekata, markiranja aktivnosti i odrivog i inkluzivnog trita.</p> <p>2.VIZIJA I ZADACI SEKTORA 2.1. Vizija razvojaInicijativa i vizija od strane UNDP da se pokrenu znaajnije aktivnosti na procesu uzgoja i sakupljanja gljiva, te razvoju inkluzivnog i odrivog trita, moe biti objektivna formula da se mobilizira znaajan dio stanovnitva ruralnog podruja, realna je i apsolutno ostvarljiva. Zapravo, studija treba da definira i pojasni niz pitanja u ovom sektoru, prije svega, mogunosti racionalnijeg i odrivog sakupljanja samoniklih privredno vanih, pogotovo kultivisanih gljiva, trite, regulatorni okvir, okolinu i socijalnu odrivost, uloge i odgovornosti interesnih grupa, koji su neophodni uslovi za unapreenje, profitabilan i odriv sektor. Meutim, nema jednostavnih rjeenja koji e imati formulu poslovanja na odrivoj osnovi. To je zapravo proces postepene promjene (transformacije) koja ukljuuje niz dopunjavajuih intervencija iz niza interesnih grupa, od kojih bi svaka trebala pruiti doprinos dugoronom cilju odrive industrije. Imajui u vidu esto i konfliktne interese razliitih interesnih grupa, neophodna je kordinirajua uloga kako u sakupljanju samoniklih gljiva, tako i u uzgoju, ukljuujui preraivae i trgovce. Fokus rjeenja u sektoru gljivarstva iskazan je kordinacijom tri meusobno povezane funkcije: analiziranje svih informacija vezanih za ovaj sektor, bilansiranje razliitih interesa i implementacija dogovora i usvojenih ciljeva. Procesi revitalizacije sektora imaju zadatak: Strukturno je transformisati prema uveanju broja kultivisanih gljiva; Poveati proizvodnost i radno angairati stanovnitvo ruralnog podruja, Racionalno i odrivo sakupljati samonikle gljive U najsaetijem obliku reeno vizija razvoja sektora moe se definisati tenjom da se iz dananjeg nerazvijenog ovog sektora definie i obezbijedi ambijent: Za ruralno podruje primjeren, Sakupljanjem i kultivacijom gljiva odriv, Tehniko-tehnoloki moderan, Ekoloki prihvatljiv.</p> <p>2.2. Zadaci u sektoruUzgoj i sakupljanje gljiva izmeu onoga to ono do sada jeste i to se od nje oekuje jeste: Da postupcima sakupljanja i mjerama uzgoja daje proizvod (gljivu) koja e biti prihvaena od proizvoaa u zemlji i inozemstvu, Osigura nivo profitabilnosti i odrivosti, Radno angaira vei broj stanovnitva ruralnih podruja, Transformie postojeu sakupljaku praksu i proizvodnu strukturu gljiva i vodi je u proces revitalizacije.6</p> <p>3. PRISTUPI U RAZVOJU 3.1. Metodologija pristupa u izradi studijeOsposobljavanje i transformacija ukupnog sektora gljivarstva u odrivu sakupljaku praksu i proizvodnju moe se postii na temeljima jasnih razvojnih vizija. Izrada ove studije upravo je izraz takvih potreba. Ovaj sektor spada u najslabije ureenu agrarnu oblast, pa se s njom u vezi postavlja niz pitanja: kako funkcionalno usmjeriti odreen broj stanovnitva ruralnog podruja u oblast uzgoja gljiva (upoljavanje), kako ih tehnoloki osposobiti za proizvodnju, kako postii stabilnu (odrivu) proizvodnju, kako joj nai supstance konkurentnosti na ino tritu, kako obezbijediti iri asortiman proizvodnje, kako uspostaviti jedinstveno BiH i ino trite, kako organizirati interesno povezivanje (asocijacija udruenje i sl.).</p> <p>3.2. Polazita i principi razvoja u sektoruSektor gljivarstva smatra se cjelinom koja nema vrstih veza sa drugim privrednim granama agrarnog sektora, iako moe vezati za sebe niz ulaznih i izlaznih interakcija sa brojnim subjektima, posebno prehrambeno preraivakim kompleksom. Ovaj sektor zbog vanosti radnog angamana u ruralnom podruju treba postati odriv pa se borba za konkurentnost i trini principi nameu kao dominantna opredjelenja njenog razvoja. U praksi se to treba postii na sljedei nain: Stvaranjem makro-ambijentalnih uslova i vee razvojne podrke sektoru, Snagom mikro-marketinkog ponaanja, poboljanjem i raznovrsnou proizvodnje, tehniko-tehnolokim poboljanjem kako u proizvodnji, tako i u preradi, iznalaenjem trita (posebno ino trita), podizanjem nivoa znanja. Kako u proizvodnji, tako i u oblasti sakupljanja samoniklih gljiva nuno je podravati samo dio koji se oslanja na obezbijeeno trite i u okviru takvih okolnosti prepustiti odluke samim proizvoaima, koju vrstu gljive i u kom obimu e je proizvoditi ili sakupljati. Interesno udruivanje (budue udruenje) trebalo bi davati dovoljno informacija da njihove proizvodne odluke budu dobre i kvalitetne. Trina opredjelenje ostvariva su samo postizanjem ekonomske konkurentnosti sektora do koje se izmeu ostalog, moe doi: Veim ueem u robnoj proizvodnji gljiva, pogotovo u veeoj i raznovrsnijoj proizvodnoj strukturi, Uvoenjem modernijih tehniko tehnolokih rjeenja u toj proizvodnji, Prihvatanjem markentinga kao poslovnog ponaanja.</p> <p>7</p> <p>3.3. Izbor scenarija za izradu studijeObjektivno od sektora moe se uz ostvarenje navedenih predpostavki traiti da postane znaajniji sudionik u proizvodnji i upoljavanju stanovnitva u ruralnim podrujima BiH. To se moe postii u kombinaciji sljedeih inioca: Odrivim sakupljanjem i proizvodnjom u postojeim proizvodnim kapacitetima i uspostavljanjem novih proizvodnih kapaciteta, Trino i profitno oblikovane proizvodnje (najvaniji faktor). Ovi faktori nisu tehnikog karaktera, ve se radi o odlukama koje sa sobom nose ekonomske i socijalne posljedice ruralnih podruja. Za prijedlog revitalizacije sektora u studiji se mogu koristiti dva scenarija: Proizvodnja gljiva sa potpuno slobodnim tritem i prisustvom drave samo u cjenovnoj zatiti kada prekomjerni i dampinki uvoz nanosi tete domaoj proizvodnji (uvaavat...</p>