Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii

  • Published on
    02-Jun-2018

  • View
    220

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

<ul><li><p>8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii</p><p> 1/119</p><p>PODSTAWOWE</p><p>Pojcia w muzyce</p><p>wierton</p><p>wierton- odlego midzy dwoma dwikami rwna poowieptonu,1/24 oktawy.</p><p>Stosowany w muzyce antycznej Grecji, obecny take wskalach typowych dla muzykiorientalnej. W klasycznej muzyce europejskiej rzadko spotykany, gdzie praktycznienajmniejszym interwaemjest pton.</p><p>wierton przywrcony zosta do praktyki muzycznej przez wspczesn awangard.Prekursorem muzyki wiertonowej byAlois Haba. Sporadycznie wiertonw uywalitakeAndrzej Panufnik Koysanka, Krzysztof Penderecki, WitoldLutosawskiorazEugene Ysaye III sonata na skrzypce solo - Ballada.</p><p>Wykonywanie wiertonw nie jest moliwe wstroju temperowanym, gdzienajmniejsz jednostk jest pton, odpowiadajcy odlegoci dwch najbliszychklawiszy na klawiaturze. Wymaga wwczas specjalnych instrumentw. Pierwszywiertonowyfortepian zbudowano w Czechosowacjiw 1923 roku. Wiele elektrycznych</p><p>instrumentw muzycznychmoe by strojonych do wiertonw. Natomiast wnaturalny sposb wiertony mog by wykonane przez instrumenty w strojunaturalnym (smyczkowe,strunowe szarpane, dte, gos ludzki), gdzie jest moliworegulowania wysokocidwiku. Wymaga to jednake duej lnoci.</p><p>Muzyka wiertonowa jest jedn z moliwych odmianmuzyki mikrotonowej.</p><p>PtonPtonto najmniejsza odlego midzy dwoma dwikami wsystemietemperowanym. W praktyce jest najmniejsz odlegoci uywan w muzyceeuropejskiej. Rozmiarem odpowiada sekundzie maejlub prymie zwikszonej. Dwaptony tworzcay ton.</p><p>W dawniejszych systemach ptony diatoniczny i chromatyczny miay nie tylko rnyzapis na piciolinii, ale rniy si te realn odlegoci.Pton diatonicznyby niecowikszy odchromatycznego. Miao to zwizek z systemem obliczania, ktry bypodstaw tzw. systemu pitagorejskiego. Pton temperowany jest przyblion rednitych dwch ptonw.</p></li><li><p>8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii</p><p> 2/119</p><p>Pton temperowanystanowi 1/12 czoktawy i jest odlegoci midzy dwomadwikami, ktrych czstotliwoci podstawowe pozostaj w stosunku:</p><p>Pod wzgldem notacji muzycznej ptony dzielimy na:</p><p>pton diatoniczny pton chromatyczny</p><p>Pton diatoniczny zawiera si midzy kolejnymi stopniami, np. e-f, g-as i wwczasjest sekund ma.</p><p>Pton chromatyczny powstaje przez alteracj tego samego dwiku zapomocznakw chromatycznych,np. f-fis, e-es i jest prym zwikszon.</p><p>Cay ton</p><p>Cay ton-jednostka odlegoci midzy dwoma dwikami. Skada si zdwchptonw. Rozmiarem odpowiada jej sekunda wielka.</p><p>Stopie</p><p>Stopie- kolejny dwikskali lub gamy diatonicznej liczc od dwiku centralnego,tzw. toniki (I stopie), w gr. Stopnie oznacza si cyframi rzymskimi, powtarzanymiodpowiednio w kadejoktawie.</p><p>Skala</p><p>Skalaszereg dwikwuoonych wedug staego schematu.[1]Kolejne dwiki skalioznacza si cyframi rzymskimi, tworzc stopnie. Zalenie od rodzaju skali, kadystopie peni inn funkcj. Skale mog by budowane w kierunku wznoszcym (odnajniszego dwiku do najwyszego) lub opadajcym (od najwyszego donajniszego).</p><p>Skaljest take zakres dwikw danego instrumentu lub gosu ludzkiego.</p>http://pl.wikipedia.org/wiki/Znak_chromatycznyhttp://pl.wikipedia.org/wiki/Znak_chromatycznyhttp://pl.wikipedia.org/wiki/Znak_chromatycznyhttp://pl.wikipedia.org/wiki/Znak_chromatyczny</li><li><p>8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii</p><p> 3/119</p><p>Najstarsze skale muzyczne</p><p>Obserwujc pieni pierwotnych ludw oraz najstarsze zabytki muzyki ludowej mona</p><p>zaoy, e pierwotna opieraa si na skalach dwu- lub trzydwikowych. Stare kulturyazjatyckie (Chiny, Japonia) wypracoway skal piciotonow tzw.pentatonik.</p><p>Wystpuje ona rwnie w europejskiej muzyce ludowej. Skale takie sporadycznie suywane rwnie w artystycznej muzyce europejskiej, gdy kompozytorowi zaley nastylistyce orientalnej. W Etiudzie Ges-dur z op.10 Fryderyka Chopina wystpujeredukcja skali durowej do pentatoniki, wynikajca z zaoe technicznych (etiudanapisana zostaa na czarne klawisze). Na pentatonice opiera si take wiele utworwwspczesnej muzyki rozrywkowej bardzo chtnie jest stosowana wbluesie, skdprzesza do kolejnych powstajcych gatunkw.</p><p>Staroytne skale greckie</p><p>Nazywane te starogreckimi.</p><p>Antyczna kultura muzyczna wyksztacia system skal siedmiostopniowych, ktrychnazwy pochodz od plemion greckich. W systemie skal greckich byy trzy gwneskale, z ktrychkada posiadaa dwie poboczne (poprzedzone przedrostkami hyper- ihypo-). Przedrostki hyper[gr. nad] oraz hypo[gr. pod] dodawane do nazw skal</p><p>starogreckich, oznaczay skale pooone okwint(pi stopni) wyej i o kwint niej.Skale greckie budowano w kierunku opadajcym.</p><p>Skale greckie:</p><p> skala dorycka</p><p> skala hyperdorycka (miksolidyjska)</p><p> skala hypodorycka (eolska)</p><p>skala frygijska skala hyperfrygijska (lokrycka)</p><p> skala hypofrygijska (joska)</p><p> skala lidyjska</p><p> skala hyperlidyjska</p><p> skala hypolidyjska</p></li><li><p>8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii</p><p> 4/119</p><p>Skale kocielne</p><p>Nazywane inaczej redniowiecznymi lub modalnymi. S to siedmiostopniowe skale</p><p>powstae wredniowieczu. Budowtetrachordoworaz nazwy wziy od skal greckich.Budowane byy od dwiku najniszego do najwyszego.</p><p> skala dorycka kocielna(authentus protus)</p><p>skala hypodorycka kocielna(plagius proti)</p><p> skala frygijska kocielna(authentus deuterus)</p><p>skala hypofrygijska kocielna(plagius deuteri)</p><p> skala lidyjska kocielna(authentus tritus)</p><p>skala hypolidyjska kocielna(plagius triti)</p><p> skala miksolidyjska kocielna(authentus tetrardus)</p><p> skala hypomiksolidyjska kocielna(plagius tetrardi)W okresie renesansu wprowadzono 4 dodatkowe skale:</p><p> skala joska kocielna</p><p>skala hypojoska kocielna</p><p> skala eolska kocielna</p><p>skala hypoeolska kocielna</p><p>Wspczesne skale</p><p>Wspczesne skale muzyczne oparte nasystemie temperowanym wyksztaciy si w</p><p>okresie baroku (XVII/XVIII wiek). Powstay wtedy siedmiostopnioweskale durowa i molowa, na ktrych opiera sisystem tonalny z 24 tonacjami (12 dur i12 moll) uoonymi wkole kwintowym. Na przeomieXIX/XX wieku wyksztaciy siskale pozbawione orodka tonalnego: szeciostopniowaskalacaotonowaoraz dwunastostopniowa(dodekafoniczna).</p><p>Inne skale</p><p>W polskiej muzyce ludowej mona spotka nastpujce skale:</p><p> skala cygaska</p><p>skala gralska</p><p>Istnieje te na przykad:</p><p> skala bluesowa</p>http://pl.wikipedia.org/wiki/Skala_miksolidyjska_ko%C5%9Bcielnahttp://pl.wikipedia.org/wiki/Skala_miksolidyjska_ko%C5%9Bcielnahttp://pl.wikipedia.org/wiki/Skala_miksolidyjska_ko%C5%9Bcielna</li><li><p>8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii</p><p> 5/119</p><p>Oczywicie nawet nie wyliczono tu bardzo wielu skal muzycznych, zarwnowystpujcych w europejskiej muzyce ludowej, jak i w muzyce ludwpozaeuropejskich.</p><p>Skala diatoniczna</p><p>Skala diatoniczna(gr. ; diczylipoprzez, tnosczyli dwik), znana</p><p>rwnie jakoheptatonia prima, jest to skala zoona z siedmiu dwikw,przebiegajca 5 caych tonw oraz 2 ptony:</p><p>T - T - PT - T - T - T - PT(skala durowa)</p><p>T - PT - T - T - PT - T - T(skala molowa)</p><p>W skali diatonicznej odlegoci pomidzy dwikami oraz zalenoci funkcyjne wobecdwiku centralnego s cile okrelone. Skala diatoniczna jest zatem skalgamowaciw, wykorzystujc tylko podstawowy materia dwikowyokrelonejgamy.</p><p>cile biorc mona j wyprowadzi jako szereg 7 dwikw w obrbie1 oktawy powstaych przez sprowadzenie dwikw 7 kolejnychkwint (f c g d a e h)do oktawy.</p><p>Istnieje 12 skal diatonicznych durowych i 12 odpowiadajcych im skal molowychnaturalnych.</p><p>Harmonika funkcyjna</p><p>Harmonika funkcyjna, czyli system dur-moll (od XV do pocztku XX w.) opiera sina dwch skalach:durowej i molowej; na wszystkich stopniach tych skal budowanesakordy; gwne to:tonika,subdominanta i dominanta, poboczne na pozostaychstopniach (II, III, VI, VII). Midzy akordami istniej cile okrelonestosunki.</p><p>Skala molowa</p><p>Skala molowa- (z ac.mollisznaczy mikki), zwana te minorow (z ac. minor -mniejszy, odnosi si do tercji maej zawartej midzy I a III stopniem skali) tosiedmiostopniowa skala z charakterystycznym ptonem midzy stopniami II i III.Obecnie uznaje si, e skale molowe i utwory na niej oparte maj smutne brzmienie.</p>http://pl.wikipedia.org/wiki/Subdominantahttp://pl.wikipedia.org/wiki/Subdominanta</li><li><p>8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii</p><p> 6/119</p><p>Odmiany skal minorowych</p><p>Skala minorowa eolska (naturalna)</p><p>Skala minorowa eolska (naturalna) to taka skala minorowa, w ktrejsekundy</p><p>maezawarte s tylko pomidzy stopniami II-III i V-VI. Pomidzy pozostaymistopniami skali wystpujsekundy wielkie. Zbudowana jest z dwchtetrachordw:doryckiego i lidyjskiego.</p><p>Ze wzgldu na archaizujcy charakter, uywana jest czsto w stylizacjach. Brakdwiku prowadzcego rozlunia tradycyjne brzmienie zwaszczaw kadencjach utworw.</p><p>Skala minorowa harmoniczna</p><p>Skala minorowa harmoniczna to taka skala minorowa, w ktrej sekunda maa zawartajest pomidzy stopniami II-III, V-VI oraz VII-VIII (powtrzony I stopie o oktawwyej). Pomidzy stopniami VI-VII powstaje sekunda zwikszona. Sidmy stopie,podobnie jak w skali durowej, ma charakter dwiku prowadzcego. Ta odmiana jestnajbardziej popularna[potrzebne rdo]. Podsumowujc, jest to skala minorowa naturalna zpodwyszonym VII stopniem.</p><p>Skala minorowa dorycka</p><p>Skala minorowa dorycka to taka skala minorowa, w ktrej sekunda maa zawarta jest</p><p>pomidzy stopniami II-III i VII-VIII (powtrzony I stopie o oktaw wyej). Sidmystopie ma charakter dwiku prowadzcego. Podsumowujc, jest to skala minorowanaturalna z podwyszonymi stopniami VI i VII.</p></li><li><p>8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii</p><p> 7/119</p><p>Skala minorowa melodyczna</p><p>Skala minorowa melodycznato poczenie odmiany doryckiej (w kierunkuwznoszcym) i naturalnej (w kierunku opadajcym).</p><p>Skala chromatyczna minorowa</p><p>Skala chromatyczna minorowa to skala dwunastostopniowa oparta na skali minorowej</p><p>naturalnej. Powstaje ona przez wstawienie midzy sekundy wielkie dodatkowegodwiku. W efekcie taka skala jest zbudowana z samychptonw(sekund maychlub prym zwikszonych).</p><p>Przyjto jako zasad stosowanie zmian chromatycznych w utworach wedugponiszych schematw.</p><p>Skala minorowa chromatyczna wstpujca</p><p>Skala minorowa chromatyczna w kierunku wstpujcym wyglda identycznie, jakskala durowa nieregularna o tym samym materiale dwikowym. Dla a-moll bdzie tomateria dwikowy gamy C-dur:</p><p>Zapenione nuty to materia dwikowy gamy. Kropk zaznaczono dwik c.</p><p>Dla porwnania gama C-dur chromatyczna,nieregularna:</p></li><li><p>8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii</p><p> 8/119</p><p>Skala minorowa chromatyczna zstpujca</p><p>Skala minorowa chromatyczna w kierunku opadajcym wyglda identycznie, jak skaladurowa jednoimienna. Dla a-moll bdzie to A-dur:</p><p>Zapenione nuty to materia dwikowy gamy A-dur.</p><p>Okrelanie tonacji molowych</p><p>Okrelenietonacji molowej, w ktrej zosta napisany utwr, sprowadza si</p><p>do okrelenia tonacji durowejna podstawie znakw przykluczowych. Nazwa tonacjimolowej pochodzi od dwiku niszego otercj maod prymy tonacji durowej w tensposb okrelonej.Tryb okrela si analizujc przebieg utworu.</p><p>Przykad:</p><p>1.Utwr w trybie molowym zosta napisany w tonacji zawierajcej 4 krzyyki (fis,cis, gis oraz dis), ktre okrelaj tonacj E-dur.</p><p>2.Dwik pooony o tercj ma niej odeto cis. Utwr jest napisany w tonacji</p><p>cis-moll.</p><p>Budowanie gam molowych</p><p>Budowanie gamy molowej sprowadza si do okrelenia znakw przykluczowychgamydurowej naturalnej o prymie pooonej o tercj ma wyej ni pryma zadanej gamymolowej. Odpowiedni odmian gamy uzyskuje si umieszczajc przygodneznakichromatyczne.</p><p>Skala durowa</p><p>Skala durowa(z ac.durusznaczy twardy), zwana te majorow (z ac.maior-</p><p>wikszy, odnosi si do tercji wielkiej zawartej midzy I a III stopniem skali) tosiedmiostopniowa skala z charakterystycznym ptonemmidzy stopniami III i IV orazVII i VIII (stanowicym powtrzenie I stopnia ooktawwyej). Obecnie uznaje si, e</p></li><li><p>8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii</p><p> 9/119</p><p>skale durowe i utwory na nich oparte maj radosne brzmienie. Jej pierwowzoremjest skala joska kocielna.</p><p>Odmiany skal majorowych</p><p>Skala majorowa naturalna</p><p>Skala majorowa naturalna (dur naturalny) to taka skala majorowa, w ktrejsekundymaezawarte s tylko pomidzy stopniami III-IV i VII-VIII. Pomidzy pozostaymistopniami skali wystpujsekundy wielkie. Zbudowana jest z dwchtetrachordwdoryckich.</p><p>Skala majorowa harmoniczna</p><p>Skala majorowa harmoniczna (major harmoniczny, dur harmoniczny) to taka skala</p><p>majorowa, w ktrej sekunda maa zawarta jest pomidzy stopniami III-IV, V-VI(dziki obnieniu stopnia VI) i VII-VIII. Pomidzy stopniami VI-VII wystpujeinterwasekundy zwikszonej, a midzy pozostaymi stopniami sekundy wielkie.Podsumowujc, jest to skala majorowa naturalna z obnionym VI stopniem.</p><p>Skala majorowa mikka</p><p>Skala majorowa mikka (dur-moll) to taka skala majorowa, w ktrej sekunda maazawarta jest pomidzy stopniami III i IV oraz V i VI. Pomidzy pozostaymi stopniamiwystpuj sekundy wielkie. Upraszczajc, jest to skala majorowa naturalna z</p>http://pl.wikipedia.org/wiki/Tetrachordhttp://pl.wikipedia.org/wiki/Tetrachordhttp://pl.wikipedia.org/wiki/Tetrachordhttp://pl.wikipedia.org/wiki/Tetrachordhttp://pl.wikipedia.org/wiki/Tetrachord</li><li><p>8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii</p><p> 10/119</p><p>obnionymi stopniami VI i VII. Obnienie VII stopnia powoduje, e taodmiana niebrzmi ju tak durowo jak wyej wymienione (std te alternatywna nazwa dur-moll).</p><p>Skala chromatyczna majorowa</p><p>Skala chromatyczna majorowa to skala dwunastostopniowa oparta na skali majorowej</p><p>naturalnej. Powstaje ona przez dodanie midzy sekundy wielkie dodatkowegodwiku. W efekcie taka skala jest zbudowana z samychptonw(sekund maychlub prym zwikszonych). Ze wzgldu na notacj skal chromatycznych majorowych</p><p>rozrnia si jej dwa rodzaje:regularni nieregularn. Naley zwrci uwag na fakt,e w obrbie kadego z wymienionych typw, w zalenoci od kierunku skaliwystpuje inny ukad interwaw.</p><p>Przyjto jako zasad stosowanie zmian chromatycznych w utworach wedug jednego zponiszych schematw.</p><p>regularn</p><p>y</p><p>Skala regularna w kierunku wznoszcym: podwyszanie I, II, IV, V i VI stopnia wdanej tonacji.</p><p>C-dur: c,cis, d,dis, e, f,fis, g,gis, a,ais, h, c2</p><p>Skala regularna w kierunku opadajcym: obnienie stopni: VII, VI, V, III i II wdanej tonacji.</p><p>C-dur: c2, h,b, a,as, g,ges, f, e,es, d,des, c</p><p>nie</p><p>regul</p><p>Skala nieregularna w kierunku wznoszcym: podwyszanie I, II, IV, V i obnienieVII stopnia w danej tonacji.</p></li><li><p>8/10/2019 Studium Podstaw Teorii Muzyki i Harmonii</p><p> 11/119</p><p>arny</p><p>C-dur: c,cis, d,dis, e, f,fis, g,gis, a,b, h, c2</p><p>Skala nieregularna w kierunku opadajcym: obnienie VII, VI, III i II oraz</p><p>podwyszenie IV stopnia w danej tonacji.</p><p>C-dur: c2, h,b, a,as, g, fis, f, e,es, d,des, c</p><p>Okrelanie tonacji durowych</p><p>Odmian tonacji (durow lubmolow) okrela si analizujc przebieg utworu. W</p><p>okreleniutonacji durowych z zapisu nutowego naley pamita o tym, e:</p><p> gdy nie ma adnych znakw przykluczowych, to jest to C-dur</p><p>w przypadku gam krzyykowych - ostatni (najbardziej oddalony) krzyyk lecyprzy kluczu okrela 7 stopie gamy (np. w przypadku gamy z 4 krzyykami: fis, cis,gis, dis, jest to gama E-dur)</p><p> w przypadku gam bemolowych - przedostatni bemol lecy przy kluczu okrela 1</p><p>stopie gamy (np. w przypadku gamy z 2 bemolami: b, es, jest to gama B-dur);jeli przy kluczu wystpuje jeden bemol (b), to jest to gama F-dur</p><p>W przypadku, gdy przy kluczu znajduj si wszystkie moliwe znaki przykluczowe,naley sprawdzi, czy utwr nie jest napisany w jakiej tonacji zawierajcej podwjneznaki chromatyczne.</p><p>Budowanie gam durowych</p><p>Budowanie gam durowych naley rozumie jako okrelenie znakw chromatycznych,zarwno przykluczowych jak i przygodnych, okrelajcych dan tonacj.</p><p>Aby szybk...</p></li></ul>