Świadomość produktów bankowych w wybranych grupach

  • Published on
    11-Jan-2017

  • View
    215

  • Download
    1

Embed Size (px)

Transcript

  • F I N A N S E I P R A W O F I N A N S O W E

    www.finanseiprawofinansowe.uni.lodz.pl

    Finanse i Prawo Finansowe Journal of Finance and Financial Law Kwartalnik 2016, III(1): 723

    Alicja Benachir, wiadomo produktw bankowych w wybranych grupach spoecznych

    7

    Journal of Finance and Financial Law

    Marzec/March 2016 vol. III, no. 1

    ISSN 2353-5601

    WIADOMO PRODUKTW BANKOWYCH

    W WYBRANYCH GRUPACH SPOECZNYCH

    Alicja Benachir*

    Streszczenie:

    Kwestia rzekomego braku wiedzy na temat produktw bankowych i mechanizmu ich dziaa-

    nia jest podawana bardzo czsto za przyczyn wielu bdnych decyzji, zwizanych z zarzdzaniem

    wasnymi rodkami pieninymi przez klientw bankw i instytucji finansowych. Celem niniej-

    szejszego opracowania jest ocena wiadomoci dotyczcej produktw bankowych w grupie deta-

    licznych klientw bankw. Autorka zaoya, e poziom wiedzy finansowej Polakw jest niski,

    czego nie potwierdziy przeprowadzone przez ni badania empiryczne.

    Sowa kluczowe: produkt bankowy, odpowiedzialno, ryzyko, zysk.

    JEL Class: D01, D12, G21.

    WPROWADZENIE

    W 1943 r. Abraham Maslow opracowa teori potrzeb czowieka, ktra staa

    si punktem wyjcia dla wielu innych autorw i badaczy rnych dziedzin

    [www1, dostp: 20.06.2015]. Stworzy tak zwan piramid Maslowa, ktra ob-

    razuje zesp piciu gwnych potrzeb warunkujcych dziaanie ludzi. Nale do

    nich potrzeby: fizjologiczne, bezpieczestwa, spoeczne, szacunku i samoreali-

    zacji. Ten amerykaski psycholog postawi tez, e czowiek zawsze realizuje je

    zaczynajc od potrzeb fizjologicznych i zapewnienia sobie bezpieczestwa, po-

    niewa wtedy jest mu atwiej skupi si na zaspokajaniu wyszych dozna [Stre-

    lau 2007: 641643]. Podajc za t myl mona by zastanowi si czy w dzi-

    * Absolwentka kierunku Finansw i Rachunkowoci, Wydzia Ekonomiczno-Socjologiczny,

    Uniwersytet dzki.

    Przyjto/Accepted: 07.03.2016 Opublikowano/Published: 31.03.2016

  • Finanse i Prawo Finansowe Journal of Finance and Financial Law Kwartalnik 2016, III(1): 723

    Alicja Benachir, wiadomo produktw bankowych w wybranych grupach spoecznych

    8

    www.finanseiprawofinansowe.uni.lodz.pl

    Marzec/March 2016 vol. III, no. 1

    ISSN 2353-5601

    siejszym wiecie zdominowanym przez pienidz nie zostao zachwiane realizo-

    wanie jednej z nich, a mianowicie potrzeby bezpieczestwa, zwizanej z poczu-

    ciem stabilnej sytuacji finansowej. W tej pracy podjto prb rozpatrzenia kwe-

    stii czy klienci bankw maj dostateczn wiadomo proponowanych im pro-

    duktw bankowych oraz czy banki i instytucje finansowe rzetelnie informuj

    konsumentw o wasnociach swojej oferty, i jak takie przekazy wpywaj na

    osigane przez nie zyski oraz na zmian standardu ycia ich klientw.

    Celem niniejszejszego opracowania jest ocena wiadomoci dotyczcej pro-

    duktw bankowych w grupie detalicznych klientw bankw. Autorka zaoya,

    e poziom wiedzy finansowej Polakw jest niski, czego nie potwierdziy prze-

    prowadzone przez ni badania empiryczne.

    1. DEFINICJA PRODUKTU BANKOWEGO

    Od najdawniejszych czasw ludzie wiadcz sobie rnego rodzaju usugi

    i wytwarzaj wiele produktw potrzebnych im w yciu. W dziedzinie finansw

    mona wyrni dwa podejcia do definicji produktu bankowego i usugi ban-

    kowej. Jedno z nich zrwnuje oba te okrelenia. W ksice, ktrej autorem jest

    P. Kotler zawarta jest definicja stwierdzajca, e: Produktem jest wszystko to

    co mona zaoferowa na rynku w celu zaspokojenia potrzeby lub pragnienia.

    (...) Oprcz realnych towarw produkty obejmuj usugi, ktrymi s oferowane

    na sprzeda dziaania lub korzyci nie majce charakteru rzeczowego i nie pro-

    wadzce do posiadania czegokolwiek na wasno [Kotler i in. 2002: 41].

    A wic s to wszelkiego rodzaju rzeczy materialne, ale nie tylko. Produktem s

    te wartoci niematerialne, rnego rodzaju rozwizania, systemy doradztwa

    i obsugi, ktre prowadz do uzyskania korzyci przez klienta. W inny sposb

    jest on okrelany w literaturze przedmiotu a inaczej z pozycji praktycznej dzia-

    alnoci bankw. W pierwszym przypadku odnosi si prosto do definicji produk-

    tu jako takiego. W drugim za, jest okrelany przez zapisy prawa bankowego

    i ustalenia biecej lub oglnej polityki danego banku [Krawiec 2012: 48], ktra

    zazwyczaj jest dwupoziomowa. Polityka popytowa ksztatuje produkty i usugi

    bankowe wedug aktualnych zapotrzebowa na rynku. Natomiast polityk poda-

    ow ksztatuje bank, ktry chce umieci okrelone rodzaje produktw na ryn-

    ku w danym momencie adekwatnie do swoich potrzeb [Flejterski i wiecka

    (red.) 2007: 244]. Przy wymienianiu cech produktw bankowych naley pami-

    ta, e nie s one chronione patentami, jedynie marka ich indywidualnych wa-

    riantw podlega zabezpieczeniom z mocy prawa. Wanym faktem jest take to,

    e w momencie sprzeday nie dochodzi do scedowania praw wasnoci z banku

    na nabywc. Obie te waciwoci stanowi warto dodan produktu banko-

    wego i s zasadnicz kwesti w podejmowaniu decyzji marketingowych przy

  • www.finanseiprawofinansowe.uni.lodz.pl

    Finanse i Prawo Finansowe Journal of Finance and Financial Law Kwartalnik 2016, III(1): 723

    Alicja Benachir, wiadomo produktw bankowych w wybranych grupach spoecznych

    9

    Marzec/March 2016 vol. III, no. 1

    ISSN 2353-5601

    kreowaniu jego obrazu, za pomoc ktrego ksztatuje si cykl ycia produktu

    [Flejterski i wiecka (red.) 2007: 54].

    Drugie podejcie definiuje produkty i usugi bankowe jako dwa, odrbne

    pojcia. Wedug M. Daszkowskiej bardziej adekwatne jest uywanie okrelenia

    wyroby i usugi [Krawiec 2012: 48] ni produkty i usugi. W bankowoci wy-

    stpuj obie te klasyfikacje. Usugi finansowe s jedyne w swoim rodzaju.

    Ich specyfika polega na cisym zwizku z regulowaniem patnoci i przepy-

    wem kapitau, co jest wynikiem alokacji funduszy [Flejterski i wiecka (red.)

    2007: 243]. Usugi i produkty bankowe nie maj same w sobie moliwoci za-

    spokojenia potrzeb klienta, poniewa posiadaj cechy abstrakcyjnoci i s za-

    zwyczaj drog do osignicia zamierzonego celu, czy to w postaci uzyskania

    funduszy na konkretne cele, czy te zainwestowania lub gromadzenia rodkw

    wasnych [Flejterski i wiecka (red.) 2007].

    2. SEGMENTACJA KLIENTW

    Wiadomym faktem jest, e jeli jakie przedsibiorstwo wytworzyo dany

    produkt, to zaley mu na jego sprzeday. Chcc tego dokona i wypracowa

    zysk, przede wszystkim naley okreli dla jakiej grupy odbiorcw powinien on

    by dedykowany. Nie inaczej jest z bankami. Aby dotrze do jak najwikszej

    iloci potencjalnych nabywcw przeprowadza si segmentacj klientw, ktra

    ma cisy zwizek z polityk produktow banku [Flejterski i wiecka B. (red.)

    2007]. Pierwszymi podstawowym ich podziaem jest pogrupowanie na klientw

    bankowoci korporacyjnej i bankowoci detalicznej, i to wanie w tej drugiej

    grupie klient banku jest okrelany jako osoba fizyczna bd gospodarstwo do-

    mowe [Grzegorczyk 1999: 148]. W literaturze przedmiotu D. Sikora i A. Kul-

    czycki [2009: 37] dziel osoby fizyczne na klientw masowych i klientw indy-

    widualnych. Takie rozrnienie jest powodowane zakresem produktw i usug

    banku oraz wysokoci kwoty rodkw, ktrymi dysponuj osoby korzystajce

    z usug bankowych. Klienci bankowoci detalicznej s najwikszymi dostawca-

    mi kapitau dla bankw i instytucji finansowych. Wkady uzyskiwane w ten

    sposb piciokrotnie przewyszaj kwoty przeznaczane przez banki na finanso-

    wanie potrzeb konsumentw z tego segmentu [Sikora i Kulczycki 2009].

    Biorc pod uwag dynamiczne zmiany zachodzce na rynku usug banko-

    wych, firma Ernst & Young od lipca do padziernika 2014 r. przeprowadzia

    badanie potrzeb i nastrojw klientw, w wyniku ktrego wprowadzono bardziej

    rozbudowan i lepiej dostosowan do obecnej rzeczywistoci segmentacj klien-

    tw bankw. Pozwolia ona na odpowiednie dopasowanie do konkretnych osb,

    pasujcych do ich profilu produktw bankowych. W badaniu wzio udzia po-

    nad 32 000 osb z 43 krajw, w tym z Polski grupa 500 osb. Wyodrbniono,

    miedzy innymi, grup nazwan Samowystarczalni, do ktrej zaliczono osoby

  • Finanse i Prawo Finansowe Journal of Finance and Financial Law Kwartalnik 2016, III(1): 723

    Alicja Benachir, wiadomo produktw bankowych w wybranych grupach spoecznych

    10

    www.finanseiprawofinansowe.uni.lodz.pl

    Marzec/March 2016 vol. III, no. 1

    ISSN 2353-5601

    starsze, czsto korzystajce z usug jednej instytucji finansowej. Cechuj si one

    ograniczonym zaufaniem do porad konsultantw i przekonaniem o dobrym

    poziomie wasnej wiedzy na temat produktw bankowych. Druga przykadowa

    grupa to tak zwani klienci: Zachowawczy. Charakteryzuje si ona udziaem

    osb modych, posiadajcych po kilka produktw bankowych i preferujcych

    wizyty w oddziaach i osobisty kontakt z doradc finansowym [www2, dostp:

    27.11.2014].

    Inn segmentacj osb korzystajcych z usug bankw zaproponowano

    natomiast w Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady MiFID II Markets

    in Financial Instruments Directive L 173/349 z dnia 15 maja 2014 r.

    w sprawie rynkw instrumentw finansowych [www3, dostp: 27.11.2014],

    ktra zostaa opublikowana 12 czerwca 2014 r. Podzielono w niej klientw na

    trzy grupy:

    klientw detalicznych, klientw profesjonalnych, uprawnionych kontrahentw. Dokument ten ma na celu zwikszenie ochrony klientw poprzez dopaso-

    wanie do prawa Unii Europejskiej metod oferowania im stosownych produktw

    bankowych i instrumentw finansowych [www4, dostp: 15.11.2014 ].

    Powysze przykady pokazuj, e nieustanny postp generuje rwnie

    zmiany w bankowoci. Dynamiczny rozwj nowoczesnego postrzegania wiata

    przez ludzi zmusza banki do kreatywnego podchodzenia zarwno do swoich

    produktw, jaki i do wyrniania wielu nowych, podlegajcych cigym prze-

    obraeniom grup klientw.

    3. KONSEKWENCJE DLA KLIENTW WYNIKAJCE

    Z NASTAWIENIA BANKW NA ZYSK

    Bank, jako instytucja zarzdzajca powierzonymi rodkami pieninymi

    pod jakimikolwiek tytuami zwrotnymi [Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r,

    art. 1], jest instytucj zaufania spoecznego. Kada osoba korzystajca z usug

    bankowych wierzy, e jej depozyty s bezpieczne i e zostan alokowane z nale-

    yt starannoci, i z najwysz ostronoci. Jednake ju kilkanacie razy

    w historii, dziaania kadr zarzdzajcych i pracownikw bankw poddaway t

    tez w wtpliwo. Wystarczy wspomnie o Wielkim Kryzysie z 1929 r., wywo-

    anym nadmiernym udzielaniem kredytw pod zastaw przewartociowanych

    akcji i narastajcej bace spekulacyjnej [Rothbard 2010: 148], czy o anulowaniu

    systemu ustalonego w Bretton Woods, ktra to decyzja zniosa jake wany dla

    stabilnoci pienidza parytet zota. Nie bez znaczenia jest odgrne manipulowa-

    nie cenami tego kruszcu i wpyw takich decyzji na poszczeglne gospodarki

    wiata [Lips 2010: 39]. Niefrasobliwo oraz naduycia pracownikw banko-

    wych byy w latach 19311958 przyczyn 25% upadkw bankw z oglnej licz-

  • www.finanseiprawofinansowe.uni.lodz.pl

    Finanse i Prawo Finansowe Journal of Finance and Financial Law Kwartalnik 2016, III(1): 723

    Alicja Benachir, wiadomo produktw bankowych w wybranych grupach spoecznych

    11

    Marzec/March 2016 vol. III, no. 1

    ISSN 2353-5601

    by ich bankructw. W latach 19601974 defraudacja i naduycia byy przyczyn

    88% upadoci amerykaskich bankw [Masiukiewicz (red.) 2010: 15]. Nie

    naley pomin wydarze z ostatnich lat, kiedy to zawodna kontrola wewntrzna

    i niepohamowana dza zysku niektrych finansistw doprowadziy po raz ko-

    lejny do zniknicia pienidzy deponentw. Jako przykad mona poda tu cho-

    ciaby dziaalno Nicka Leesona z nieistniejcego ju z powodu jego hazardo-

    wych decyzji Barings Banku, czy Bernarda Madoffa, twrcy gigantycznej pira-

    midy finansowej, ktra wietnie prosperowaa przez lata. Niepokojcy jest fakt,

    e nikt, z ani jednego organu nadzoru nie wykry w jej funkcjonowaniu adnych

    nieprawidowoci, a przecie klientami B. Madoffa byli nie tylko klienci deta-

    liczni, ale rwnie takie instytucje jak bank HSBC, Citigroup, UBS czy Bank of

    America [www5, dostp: 26.07.2015]. Rwnie niechlubnym przykadem jest

    postpowanie prezesa najwikszego woskiego Banco Ambrosiano, ktry okaza

    si winien malwersacji. Zarzucano mu rwnie bycie bankierem prowadzcym

    interesy loy masoskiej i woskiej mafii [Masiukiewicz (red.) 2010: 5].

    Patrzc na takie sytuacje, automatycznie nasuwa si spostrzeenie jak byo

    to moliwe, aby takie sprawy umkny nadzorom bankowym. Swobodne trakto-

    wanie norm ostronociowych przez niektrych pracownikw bankw, byo

    niewtpliwie spowodowane agresywnym systemem wynagrodze zalenych od

    bardzo wysokich prowizji oraz obaw przed utrat pracy za niewykonane plany

    sprzedaowe. Znaczce dla tej sytuacji byo rwnie istnienie tak zwanego

    shadow banking1, za pomoc ktrego przeprowadzano sekurytyzacj kredytw,

    emitujc instrumenty dune zabezpieczone innymi aktywami i przy zastosowa-

    niu dwigni finansowej [Proniewski i Tarasiuk 2012: 69].

    Przy analizie powyszych faktw nasuwa si wtpliwo czy banki nie sta-

    ny obecnie w obliczu zachwiania swojej pozycji w systemie spoecznym.

    Oprcz komercyjnej roli, ktr jest istnienie na rynku jako przedsibiorstwa

    z nadrzdnym zadaniem powikszania swojej wartoci oraz dziaaniem dla inte-

    resariuszy i osiganiem zyskw, maj one rwnie peni rol suebn, jako

    organizacje dziaajce dla dobra jednostki, ktr jest kady klient banku [Kore-

    nik 2009: 56], nawet ten z najmniejszym dochodem, przynoszcy do instytucji

    finansowej swoje pienidze chcc, aby byy one tam bezpieczne. Dlatego warto

    przeanalizowa, jak obecnie jest traktowana przez banki komercyjne odpowie-

    dzialno wobec klienta i deponowanych przez niego rodkw. W niniejszym

    opracowaniu opisano to zagadnienie na przykadzie polis inwestycyjnych oraz

    usug bancassurance [zob. Czechowska 2004].

    Bank jako instytucja porednictwa finansowego umoliwia swoim klientom wprowadzenie w ycie planw i strategii rozwojowych, poprzez sprzeda pro-

    duktw i usug bankowych, ktre zapewniaj ich finansowanie [Korenik 2009:

    1 Jest to okrelenie firm poyczkowych, emitentw papierw wartociowych zabezpieczo-

    nych innymi aktywami, dealerw, treaderw i maklerw rynkw kapitaowych, specjalistycznych

    funduszy nieruchomoci (REIT).

  • Finanse i Prawo Finansowe Journal of Finance and Financial Law Kwartalnik 2016, III(1): 723

    Alicja Benachir, wiadomo produktw bankowych w wybranych grupach spoecznych

    12

    www.finanseiprawofinansowe.uni.lodz.pl

    Marzec/March 2016 vol. III, no. 1

    ISSN 2353-5601

    205]. Wida to szczeglnie w akcjach kredytowych przeprowadzanych przez

    banki oraz w sprzeday strukturyzowanych produktw majcych na celu zara-

    bianie pienidzy, jak na przykad polis inwestycyjnych. S one jednym z bar-

    dziej kontrowersyjnych produktw bankowych. Jako program systematycznego

    oszczdzania i ubezpieczenia na ycie oferuje si klientom zakup polis ubezpie-

    czeniowych z ubezpieczeniowym funduszem kapitaowym. W przedstawianej

    ofercie atutem jest brak koniecznoci odprowadzenia tzw. podatku Belki i po-

    datku od spadku i darowizn, w przypadku mierci posiadacza polisy. Do

    ogldnie wspomina si o faktycznie minimalnej ochronie ubezpieczeniowej,

    bardzo wysokich opatach za zarzdzanie wkadem, ktre s tak skonstruowane,

    e zdarzaj si przypadki, kiedy pochaniaj one czsto cay wypracowany zysk.

    Naley rwnie podkreli stosowanie praktyk odwracania uwagi klientw od

    ryzyka zwizaneg...

Recommended

View more >