Sztuka Cyrkowa, Sztuka ludzkich możliwości

  • Published on
    11-Jan-2017

  • View
    218

  • Download
    2

Embed Size (px)

Transcript

  • Uniwersytet Mikoaja Kopernika w Toruniu

    Wydzia Nauk Historycznych Katedra Etnologii

    Agnieszka Kwiatkowska Etnologia

    Studia Magisterskie Uzupeniajce Nr albumu 143259 / WNH

    SZTUKA CYRKOWA SZTUKA LUDZKICH MOLIWOCI

    Etnologiczny opis zjawiska kuglarstwa

    Praca magisterska Napisana pod kierunkiem

    Prof. dr hab. Iwony Kabziskiej

    Toru 2005

  • 2

    SPIS TRECI

    Wstp........................................................................................................................4

    Rozdzia I. Historia cyrku europejskiego...............................................................7

    I.1 Cyrk staroytny........................................................................................8

    Prehistoria........................................................................................................8

    Cyrki w Rzymie...............................................................................................9

    Kuglarze, grupy wdrowne............................................................................11

    redniowieczne jarmarki i karnaway............................................................13

    Linoskoczkowie i akrobaci w XVI XVII wieku.........................................14

    I.2 Cyrk nowoytny (od XVIII do XX wieku)...........................................16

    Wstp.............................................................................................................16

    A) CYRK W ANGLII................................................................................... 18

    Cyrk Astleya..................................................................................................18

    B) CYRK W FRANCJI..................................................................................20

    Cyrk Olimpijski Franconich.........................................................................20

    C) CYRKI NIEMIECKIE..............................................................................26

    Cyrk Wiedeski De Bacha..........................................................................26

    Ernest Renz..................................................................................................27

    Inne cyrki w Berlinie...................................................................................29

    D) CYRKI W ROSJI.....................................................................................31

    Cyrki w Petersburgu.....................................................................................31

    Cyrki wielkomiejskie.....................................................................................35

    Cyrki prowincjonalne.....................................................................................37

    Alfabet cyrkowy, dygici i zapanicy............................................................39

    Cyrk w okresie ZSRR....................................................................................41

    E ) SAWNE RODZINY CYRKOWE.........................................................44

    Wstp............................................................................................................44

    Chiarini najstarsza dynastia cyrkowa.........................................................44

    Rozdzia II :Widowiskowo cyrku. Zwizek cyrku z teatrem i filmem..........46

    II. 1 Pantonima i mimodramy...................................................................47

  • 3

    II. 2 Trapez..................................................................................................51

    II. 3 Chodzenie po linie. Sawni linoskoczkowie......................................54

    II. 4 Klownada. Historie najsawniejszych klownw...............................61

    II. 5 Cyrki teatry......................................................................................69

    II. 6 Sztuka cyrkowa w teatrze. Cyrkowe inspiracje w przedstawieniach

    teatralnych ..................................................................................................74

    II.7 Inspiracje cyrkowe w filmie................................................................77

    Rozdzia III : Nowe spojrzenie na cyrk. Dzisiejsza sztuka kuglarska..............79

    III. 1 Wstp...................................................................................................80

    III. 2 Nowe zastosowanie onglerki............................................................84

    Pochodzenie onglerki...................................................................................84

    onglerka a rozwj mzgu............................................................................85

    Przydatno onglerki w rnych dziedzinach aktywnoci czowieka..........87

    III.3 ,,Fire show wystpy z ogniem...........................................................90

    Fire- poi .........................................................................................................91

    Podzia ze wzgldu na poziom dowiadczenia w poi....................................93

    Podzia ze wzgldu na sposb struktury wystpu..........................................94

    Podzia ze wzgldu na opraw dwikow....................................................95

    Podzia wystpu ze wzgldu na ich charakter................................................95

    Podzia ze wzgldu na form.........................................................................96

    III. 4 Artyci uliczni...................................................................................98

    Wstp...........................................................................................................98

    Ulica szczeglne miejsce dla sztuki............................................................ 99

    Ulice Irlandii, Szkocji, Anglii, Holandii wybrane przykady...................100

    A) IRLANDIA...........................................................................................101

    B) SZKOCJA.............................................................................................102

    C) ANGLIA...............................................................................................103

    D) HOLANDIA.........................................................................................103

    Artysta uliczny nomada, wczga, kontestator.......................................104

    Relacje z publicznoci...............................................................................105

    III.5 Pedagogika cyrku.............................................................................107

    III.6 Spotkania i konwencje onglerskie.................................................109

    Zakoczenie................................................................................................ 112

    Bibliografia................................................................................................. 114

  • 4

    Wstp

    ,,Cyrk jest ostatnim schronieniem czystej sztuki.

    Francois Mauriac

    Tematem mojej pracy magisterskiej jest szeroko rozumiana sztuka cyrkowa. Pisz o

    kulturalnej i estetycznej ewolucji jakiej dokona cyrk, o jego spoecznej i obyczajowej

    funkcji w rnych epokach historycznych. Zaczynam od opisu dziejw cyrku, zwracajc

    uwag na rozwj jego rnych dyscyplin takich jak woltyerka, chodzenie po linie,

    klownada, akrobatyka oraz onglerka. Nie brakuje tu take opisw najwikszych dokona

    cyrkowych oraz wspomnie o mistrzach areny, ludziach o wyjtkowej zrcznoci, nabytej

    dugotrwa, wieloletnia prac. Nastpnie pisz o widowiskowym charakterze cyrku, oraz

    o elementach czcych cyrk z teatrem i filmem. W ostatniej czci pracy opisuje

    dzisiejsz sytuacje kuglarstwa w Polsce oraz nowe formy pochodzenia cyrkowego

    Skd pomys na taki temat pracy?

    Czynnikw skadajcych si na moja decyzje podjcia tej uwaam, e jeszcze

    nieznanej tematyki w dziedzinie nauk etnologicznych, jest wiele. Przede wszystkim

    kuglarstwo, onglowanie jest od kilku lat moja pasj i dziedzin w ktrej chciaabym si

    rozwija. Postanowiam pisa na temat cyrku, take dlatego, aby udowodni , e jest to

    sztuka rwnie wysoka i zasugujca na takie samo uznanie jak teatr, balet, czy opera. W

    naszym kraju sztuk cyrkow zawsze traktowano jako najpoledniejszego gatunku

    rozrywk dla mas. W mowie potocznej utar si zwrot ,,cyrk, ktrym okrelany jest

    splot czynnoci zaskakujcych swym karykaturalnym nadrealizmem. Tymczasem

    cyrkiem w XIX wieku fascynowali si wybitni romantyczni pisarze jak np. Goethe, a w

  • 5

    Cyrku Olimpijskim w Paryu bywa Juliusz Sowacki Chciaabym, aby ta praca

    przyczynia si do zmiany wyobraenia na temat cyrku.

    Czy cyrk jest rdem wzorcw kulturowych, ma wpyw na kultur?

    Uwaam, ze sztuka cyrkowa odznacza si licznymi walorami dydaktycznymi i

    humanistycznymi. Uczy solidarnoci, niezbdnej przy wsppracy na arenie, gdzie

    silniejszy, take psychicznie, musi pomc sabszemu. Cyrk jako wzorzec kultury czy w

    sobie odwieczny model odwagi i rwnowagi psychicznej z doskonaoci ciaa i jego

    estetyk.

    Jaki zwizek moe mie sztuka cyrkowa z etnologi?

    Myl, ze w grupach cyrkowych mona odnale wiele elementw etnicznych.

    Artyci cyrkowi, nazywani rwnie kuglarzami lub wagantami, rekrutowali si z

    rnych ras, narodw, wyznawali rne religie. Niektre cyrki europejskie, jak i budy

    jarmarczne tworzyy wsplnoty czy te komuny, nie znajce podziaw wedug

    pochodzenia, rangi socjalnej itp. Nie uznaway adnych hierarchii spoecznych, adnych

    protekcji, a decydujc rol odgryway w nich wycznie umiejtnoci.

    Dawny cyrk opiera si na patriarchacie, role ojca rodu za peni pryncypa.

    Przekroczenie progu cyrku byo jakby wejciem do nowej rodziny, ktra od tej pory

    udzielaa wszelkiej pomocy. Personel cyrku zobowizany by mie przy sobie

    odpowiednie legitymacje, wydawane przez dyrekcj . Chodzio o to , by do cyrkowej

    wsplnoty nie dopuci intruzw, ktrzy mogliby zagrozi rozbiciem jej zayej

    solidarnoci lub przywaszczy sobie tajemnice zawodu. W cyrkowej rodzinie panowa

    rwnie surowy rygor , zapobiegajcy nie tylko pijastwu, lecz take zbytniej swobodzie

    obyczajw.

    Moja praca jest podzielona na trzy gwne czci: historia cyrku, ze szczeglnym

    uwzgldnieniem elementw etnicznych, zwizek cyrku z innymi formami sztuki oraz

    wspczesne formy cyrkowe.

    Pierwsza cz pracy oparta jest na wiedzy, jaka zdobyam z ksiek na temat historii

    cyrku. W literaturze polskiej na temat historii cyrku jest niewiele ksiek. Przyznam si,

    e miaam wiele trudnoci z szukaniem pozycji o tej tematyce. Bogatym rdem wiedzy

    o cyrku jest dzieo ,,By cyrk Olimpijski... Bogdana Danowicza. W latach 1964-1967

    Danowicz by konsulem literackim Zjednoczonych Przedsibiorstw Rozrywkowych,

    ktrym podlegay rwnie cyrki. Wwczas to zacz sprowadza z zagranicy ksiki o

    cyrku, ktre nastpnie przekada i streszcza. Powsta w ten sposb pkaty maszynopis-

    brulion oraz artykuy w ,,Przekroju. Kilka lat pniej Danowicz popad w cik

  • 6

    depresje psychiczn i przestawszy by czynnym publicyst i reporterem, przystpi do

    pisania ksiki ,,By cyrk Olimpijski.... Jak sam stwierdzi podczas pisania pracy, bra

    przykad z ludzi cyrku, ich gbokiej pasji i nieugitoci.

    Druga cz pracy na temat zwizku cyrku z teatrem i kinem jest wynikiem moich

    poszukiwa zarwno w literaturze na temat historii i teorii cyrku, jak i zbierania

    informacji na temat cyrku w teatrze i filmie, poprzez uczestnictwo w przedstawieniach

    teatralnych i seansach filmowych.

    Trzecia ostatnia cz mojej pracy dotyczca wspczesnych zjawisk kuglarskich

    powstaa dziki informacjom ktre posiadam , poniewa aktywnie uczestnicz w polskich

    wydarzeniach zwizanych z ta tematyk. W Polsce jest to zjawisko zupenie nowe i

    jeszcze nie ma literatury temu powieconej. Ta cz mojej pracy jest najbardziej

    osobista, poniewa w duym stopniu dotyczy mnie samej i tego czym si zajmuj.

    Najczciej stosowan metod badawcz w tej czci pracy jest obserwacja uczestniczca.

    Korzystam tu take z rnych rde pisanych takich jak artykuy w gazetach , programy

    teatralne, foldery, informacje z internetu, wypowiedzi kuglarzy internautw na forum

    kuglarskim, ulotki. Dotaram take do niemieckiej gazety powiconej wspczesnemu

    cyrkowi ,,Kaskade

    Mimo wielu poszukiwa i gromadzeniu rnych informacji na temat cyrku uwaam ,

    ze nie wyczerpaam cakowicie tego obszernego tematu. O kadej specjalnoci cyrkowej,

    kuglarskiej mona byoby napisa osobn prac, Jednak jednym z gwnych celw jakie

    zaoyam sobie podejmujc si napisanie pracy o sztuce cyrkowej jest ukazanie tego

    szerokiego tematu w wietle bada etnologicznych, ktre moe w przyszoci by

    inspiracja do napisania innych prac.

  • 7

    Rozdzia I:

    Historia cyrku europejskiego

  • 8

    I.1. Cyrk staroytny

    Prehistoria

    Sztuka cyrkowa zaczyna si tam, gdzie zaczyna si sztuka rk ludzkich. Archeolog

    Arthur Evans, badacz Knossos na Krecie, zauway, e jeli przyj za cyrk zamknit

    przestrze, w ktrej manifestuje si zrczno i miao, to wwczas stanie si

    oczywiste, e jest on tak stary jak sama ludzko. Evans wykaza, e przedstawienia o

    charakterze cyrkowym byy prezentowane publicznie ju okoo 2400 r p.n.e, o czym

    wiadcz malowida znalezione w Knossos przedstawiajce rytualne skoki przez byka,

    wykonywane podczas ceremonii religijnych. Skok przez byka wymaga niezwykej

    odwagi i sprawnoci akrobatycznych. Jak pisz John i Alice Durantowie w ksice

    ,,Pictorial History of the American Circus , mimo i od czasu tych wyczynw upyno

    ju przeszo 4 tys, mao jest na wiecie cyrkw, ktre pokazywaby co na miar owych

    skokw. 1

    W tym samym mniej wicej okresie sztuka cyrkowa pojawia si w Chinach, Egipcie

    czy w Grecji. Unaoczniaj nam to zachowane freski z Grnego Egiptu oraz stare medale

    greckie, na ktrych znalazy si pierwotne formuy sztuki cyrkowej, takie jak akrobatyka,

    onglerka, klownada. W staroytnym Egipcie ju okoo 4600 p.n.e nad Nilem

    prezentowali swoje umiejtnoci kuglarze. W grobowcu z Memfis oglda mona

    malowida cienne ukazujce umiejtnoci akrobatyczne, ekwilibrystyczne, atletyczne.

    1 za John Durant, Alice Durant Pictoral History of American Circus, New York 1957

  • 9

    W Tebach mona zobaczy na murze filaru jedca uprawiajcego woltyerk. Domen

    kobiet ze staroytnego Egiptu byo onglowanie pikami.

    Cyrki w Rzymie

    Zdaniem Bogdana Danowicza wielkie widowiska cyrkowe na du skal w sposb

    zorganizowany wprowadzili staroytni Rzymianie. To wanie z jzyka aciskiego

    pochodzi nazwa ,,circus oznaczajca obwd lub okrg, wzdu ktrego rozgrywane byy

    wycigi rydwanw, a potem walki gladiatorw i inne pokazy zrcznociowe.2

    Najsynniejszym cyrkiem rzymskim byo Koloseum, nazwane te Amfiteatrem

    Flawiuszw. Uksztatowane w formie misy opierao si na 80 ukach. Koloseum mogo

    pomieci 85 tys. widzw.

    Najwikszym by Circus Maximus, ktrego budow rozpocz w 328 r. p.n.e.

    Tarkwiniusz. Cyrk ten, ktry mg pomieci 150 tys ludzi zbudowany by w ksztacie

    elipsy i pooony by pomidzy wzgrzami Awentyskim i Palatyskim. Pocztkowo

    program Circus Maximus obejmowa przede wszystkim wycigi rydwanw

    zaprzo...

Recommended

View more >