sztuka czy wiedza? - ?· sztuka czy wiedza? Wyszukiwanie usterek − czy to jest sztuka, czy wiedza?…

  • Published on
    01-Mar-2019

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

65ELEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 6/99

Przedrukowany z Elektora artyku pod takim tytuem wywoa yw reakcj. Na apel zamieszczonynieco pniej w rubryce Poczta odpowiedziao kilku naszych Czytelnikw. Poniej zamieszczamy dwa listy elektronikw starszych wiekiem, ktrzy zgodnie zwracaj uwag na pewne bardzo istotne czynniki,zbyt czsto niedoceniane przez modsze pokolenie. W najbliszej przyszoci przedstawimy kolejne materiay na temat usuwania usterek i uruchamiania ukadw, zarwno wasnych, prototypowych, jak i wzitych z literatury.Tymczasem zachcamy bardziej dowiadczonych Czytelnikw do nadsyania swoichuwag dotyczcych sposobw i metod wyszukiwania bdw i usterek.

Wyszukiwanie usterekWyszukiwanie usterekWyszukiwanie ustereksztuka czy wiedza?

Wyszukiwanie usterek czy to jest sztuka,czy wiedza? pyta si Autor publikacjiw Elektorze (EdW 12/98). Uwaamy, e tojest jednak "sztuka" znalezienie usterki, czyte wielu usterek. Dowiadczeni elektronicy nie potrafiliby "sformuowa jakichkolwiek jasnych wskazwek" (jw. str. 19).Trzeba si pokusi o sformalizowanie przygotowania do montau i prawidowegouruchomienia urzdzenia elektronicznego.Rozrniamy dwa etapy prac: opracowaniekonstrukcji i przygotowanie do montauoraz monta i uruchomienie urzdzeniaelektronicznego. Zilustrujemy to przypadkiem budowy wzmacniacza gramofonowego do adaptera magnetycznego.

Opracowanie konstrukcji i przygotowania do montau

Opracowany przez nas schemat ideowyurzdzenia oddajemy do sprawdzenia drugiej, a nawet trzeciej osobie . Musi to bydowiadczony elektronik. (...) Niech takielektronik przeanalizuje schemat i obliczenia do tego schematu, a potem odpowiena pytanie, czy ta konstrukcja speni oczekiwane zaoenia, czy bdzie np. prawidowo wzmacnia, mierzy okrelone wartoci mechaniczne, elektryczne, elektroniczne. Sprawdzanie opracowanego schematu przez jego autora nie daje poprawnychwynikw, mija si z celem. My, ktrzy tenschemat opracowalimy, przy sprawdzaniu sugerujemy si tym co chcielibymy,by ten schemat spenia, a nie sprawdzamy, czy moe spenia. Konieczna jest weryfikacja dokonana przez innego elektronika. Podobnie jest ze sprawdzaniem maszynopisu. Sugerujemy si tym, co chcielibymy napisa, a nie tym co zostao napisane. Nie zauwaamy wic bdw literowych (przeliterowa), kolawej skadniczy niepoprawnych sformuowa.W czasie przygotowa do montau sprawdzamy wszystkie elementy, ktre mamyzamontowa. Sprawdzamy i te stare elementy, wylutowane z innych urzdze i tenowe, dopiero co kupione. Sprawdzamyw dostpny dla nas sposb. Mierzymyomomierzem rezystory i inne elementy,

mierzymy indukcyjnoci cewek, pojemno kondensatorw itp. Mona dosprawdzenia elementw wykorzysta rnego rodzaju posiadane przyrzdy, jakprbniki z miliamperomierzem, ze suchawk, przyrzdy do pomiaru tranzystorw (prdu bazy, prdu kolektora), generatory wielkiej lub maej czstotliwoci, itp.Po sprawdzeniu (weryfikacji) schematuideowego oraz oblicze i sprawdzeniuwszystkich czci wg listy elementwmamy poprawny schemat montaowyoraz sprawne czci montaowe. Do tychdwch spraw nie powinnimy wicej powraca.Przyjmujemy zaoenie, e prowadzimykolejno monta poszczeglnych blokw(zespow) naszego urzdzenia. W tymprzykadzie zaczynamy od montau ZASILACZA. Po cakowitym zmontowaniu(transformatora toroidalnego, diod prostowniczych, tranzystora i diody Zenera,kondensatorw elektrolitycznych i diodyLED) pomiarem na wyjciu zasilaczastwierdzamy poprawno jego pracy. Zgodnie z zaoeniami, napicie biegu luzemwynosi 11,5V=. Moemy wic wmontowa zasilacz do skrzynki adaptera.Przyjrzyjmy si jednak LUTOWANIU. Zeszkem powikszajcym w rku sprawdmy poprawno wszystkich lutw. Podstawowym warunkiem poprawnego lutowania jest absolutna czysto powierzchniprzeznaczonych do lutowania. Czycimy jedokadnie z izolacji (koszulki izolacyjne),z brudu, tlenkw metali. Do oczyszczaniauywamy scyzoryka, yletki, papieru ciernego, pilnika, nie dotykamy brudnymi palcami. Jako lutowania nie zaley od ilocizuytej cyny, od wielkoci jej kropli na lutowanym styku powinna by gadka, prawie idealna "ezka". Jako zaley od waciwego nagrzania tych powierzchni, ktresi maj ze sob poczy. Naley starannie unika kapania cyny do montowanegourzdzenia kad kropl, ktra wpadnienaley natychmiast usun. Naley teusuwa kady odcity kawaek drutu,ktry wpadnie. Do usterek czsto spotykanych na tym etapie zaliczamy: wadliwegniazdka, pknite cieki, zlutowaniedwch cieek ze sob. Sprawdzamy, czykondensatory elektrolityczne, diody, tran

zystory, ukady scalone s prawidowoskierowane i zamontowane (biegunowo). Poruszamy palcem lub pincet kady z elementw, sprawdzajc poprawnolutowania (jest to prymitywny sposb, alenaprawd skuteczny). Chcc prawidowowlutowa element czy powierzchni elementu, trzeba ten drut czy element pokrycienk warstw cyny (pobieli). Pamitajmy, e miejsce lutowania naley podgrzado temperatury wikszej od temperaturytopnienia cyny. Uwaajmy, by spoiwo dobrze przenikao do wskich szczelin elementu. Naley te uy jakiego topnika(albo tego zawartego w cynie, albo np. kalafonii).Przystpujemy do montau nastpnegozespou PRZEDWZMACNIACZA. Dzielimy go na monta wstpny, czyli tylko teelementy, ktre spowoduj "prac" zespou. Zmontowalimy, pamitajc o zasadach prawidowego lutowania i montau.Zesp pracuje poprawnie. Napicie staena wyjciu zasilacza si troch obniyo.Montujemy przedwzmacniacz do skrzynkigramofonu. Nie pracuje. Napicie na wyjciu zasilacza wzroso do 11,5V. Co simogo sta? Okazuje si, e pod pytkznalaz si kawaek drucika odcitego przylutowaniu. Spowodowa on zwarcie cieek, nie wiadomo po wyjciu, ktrych.Przykrcamy zesp do obudowy po razdrugi. Sprawdzamy napicie zmienne najego wyjciu, jest rzdu 0,42V. Przy sprawdzeniu suchawkami sycha muzyk z pyty gramofonowej. Bd zosta usunity.Montujemy wzmacniacz mocy. Peny sukces? Nie. Po wmontowaniu do skrzynkigramofonowej i przyczeniu potencjometru P1, urzdzenie nie "gra". Wadliwy jestpotencjometr P1. By przecie sprawdzany! W kocu odkrywamy "zimny lut" najednej jego kocwce. By zmniejszy mocwzmacniacza obniylimy napicie zasilania do 10V. Osignlimy zamierzony skutek.Pamitajmy, e liczba moliwych bdwjest nieograniczona. Po wykryciu bdu nienaley si denerwowa, bo urzdzenienie musi po pierwszym wczeniu pracowa. Naley odczeka "do jutra" i ponownie przystpi do uruchomienia. Zachowajmy spokj. Schemat jest poprawny,

SSeerrwwiiss

SSzzaannoowwnnaa RReeddaakkccjjoo!!Pierwsze radioamatorskie "kroczki" stawiaem przed sam wojn; pamitam jeszczenauk lutowania ("kolba" rozgrzewana na kuchence gazowej) oraz wykonanie wariometru pod kierunkiem mego Ojca.W okresie powojennym miaem ju lutownic elektryczn (grzejnikow) a w ramach hobbystycznego zainteresowania elektronik poznawaem rne rodzaje wykonawstwa fabrycznych odbiornikw; od montowanych narubki elementw RC, poprzez mocowanietych elementw w uchwytach sprystych,lutowanie, do spawania punktowego wcznie. Zainteresowanie si krtkofalarstwemspowodowao, e zajem si wybranymidziaami z szeregu dziedzin. Te hobbystycznezainteresowania wykorzystywaem z powodzeniem w swej pracy zawodowej, polegajcej w duej mierze na obsudze, serwisie,a nawet projektowaniu i wykonywaniu aparatury przemysowej i naukowobadawczej,czsto unikalnej lub prototypowej.Z tego okresu mej pracy zawodowej mogprzekaza poniszy wniosek: kade urzdzenie, kady obiekt, a szczeglnie prototypowy,musi mie dokadn, szczegow dokumentacj, uzupenian i aktualizowan z odnotowanymi przeprowadzanymi naprawami.Przyzwyczajony do intensywnej pracy zawodowej, dydaktycznej i spoecznej, z mylo przygotowaniu sobie sposobu zagospodarowania nadmiaru wolnego czasu, zgromadziem literatur hobbystyczn (czsto w postaci fotokopii, odbitek ksero a nawet notatek),a take rozmaite materiay i podzespoy (zakupy w Skadnicy Harcerskiej, w BOMiSie, moduy poserwisowe, pytki drukowane rnychodbiornikw a nawet podzespoy wysuonych odbiornikw TV, uzupeniane w miarpotrzeb biecymi zakupami w sklepach lubfirmach wysykowych). Teraz mam czas natestowanie rozmaitych "nowinek" i nierazstwierdzam rne rozbienoci pomidzy ichfaktycznym dziaaniem a opisami z literatury.Sposb postpowania i rozwaania zawartewe wzmiankowanym artykule s podaneprzystpnie i konkretnie, podane w podsumowaniu przyczyny s w czci do uniknicia. Dlatego, z myl o ich unikniciu przezpocztkujcych radioamatorw, ktrych pocztkowe niepowodzenia mog zniechci,podaj sposb postpowania stosowanyprzeze mnie od lat.Po zgromadzeniu potrzebnych do zmontowania wybranego ukadu, przystpuj bezapelacyjnie do sprawdzenia wszystkich ele

mentw, niezalenie od tego, czy s fabrycznie nowe, czy z demontau.Szczegln uwag zwrci naley na elementy regulacyjne: potencjometry, kondensatory obrotowe i niektre typy trymerw,przeczniki a take wyczniki. Potencjometry powinny mie zmierzon oporno cakowit, a take zmiany opornoci pomidzy lizgaczem a kocami. Przy parokrotnym pokrcaniu naley sprawdzi take wpyw naciskania i pocigania na napd lizgacza. Niektre nowe, lecz dugo skadowane potencjometry starszych typw maj czasami kontakt kocwki z elementem oporowym pokryty nalotem. Kondensatory obrotowe (strojeniowe) z dielektrykiem powietrznym mogczasami mie (punktowe) zwarcie dziki niewaciwemu dogiciu zewntrznych segmentw rotora, trymery powietrzne cylindryczne zwieraj czasami przy max pojemnoci. Przeczniki sprawdza si na przejcie,podobnie wyczniki, te ostatnie jednak podpewnym obcieniem.Sprawdzanie elementw R, a take niektrych tranzystorw nie stanowi problemudla posiadaczy zestawu startowego AVT700, gorzej z elementami C (maa pojemno). Jeeli ukad zawiera take transformator sieciowy naley go sprawdzi (z zachowaniem ostronoci) przez arwk (na uzw.pierwotnym).Przystpujc do wykonania pytki drukowanej (osobicie robi to rzadko, jedynie zmuszony gabarytami urzdzenia lub jego portatywnoci jak to omijam opisz dalej) robiszablon w skali 1:1. Po przeniesieniu otworw i cieek na pytk szablon wykorzystujjako "matryc" umieszczajc na nim, na swoich miejscach, elementy, szczeglnie R wyjmujc je po kolei wlutowuj je na pytce.Schemat ukadu, szablon i notatki dot. uruchomienia stanowi dokumentacj. Sprawdzanie maych elementw C jest moliwepoprzez zmontowanie, na np. 555, mostkaC; gdy w montau tym zastosowana bdziepodstawka, suy on moe take do sprawdzania tego typu kostek. Opierajc si naszeregu publikacji Waszego Wydawnictwamona wykona "przyrzdy" pomocnicze,ktre mog take suy do sprawdzaniawielu egzemplarzy uytej kostki.Konieczno sprawdzania danego typu kostek zaley od stanu posiadania np. do UL 1111 (z demontau), i podobnych, zrobiem przystawk umoliwiajc mi sprawdzenie ich uniwersalnym miernikiem.Idc dalej tym tokiem mylenia, posiadajcpewn ilo ukadw TTL, w duej mierzez demontau, na pytce wymiaru kartki zamontowaem 8 podstawek DIL 14; zostay

zmontowane: ukad generatora symetrycznego na 7400; diody LED; wy. astabilny dosterowania bramkami, poczenia do sprawdzania niektrych NANDw, przerzutnikw,dzielnikw czstoci. Obserwacja LEDw,mrugajcych z rn czstotliwoci i faz,to, poza dokonanym sprawdzeniem, dobrazabawa.A dlaczego rzadko wykonuj pytki drukowane jeeli literaturowy przykad ma by tylkosprawdzony i opisany (dla ewentualnego zastosowania w przyszoci), traktuj to jakoukad prbny. Poniewa s to przewanie 2,3 tranzystorowe lub 1 do 2 kostkowe ukady,to stosuj zakupione (na podstawie ogoszenia drukowanego u Was) w firmie "Cyfronika"moduy UM111 lub UM106. Jednakelementw RC nie przylutowuj do kokwlutowniczych lecz do listew czeniowychwymontowanych z wyzomowanych moduw telewizyjnych. Majc ich par kompletw mog przy uyciu jednego moduu UMprzeprowadza prby rnych ukadw. Listwy mog by wykorzystane wielokrotnie.Majc oddzielne zasilacze stabilizowanea take regulowane oraz mierniki uniwersalne i mierniki, a ponadto wzmacniacz n. cz.mog sprawdzi dziaanie wybranych (zewzgldu na moliwoci pomiarowe) ukadw.Inaczej przedstawia si sprawa, gdy wybrany do testowania ukad ma w przyszociwchodzi w skad zestawu pomiarowego lubjest ukadem w. cz. Jak wspomniaem, zgromadziem troch rnych pytek drukowanych. W zalenoci od potrzeb wybierampytki z drukiem do 1 lub 2 ukadw scalonych, przy czym obowizkowo stosuj podstawki, do pytek z tranzystorami rwniestosuj podstawki (przewanie cz DILprezyjne). Uwaga: naley dokadnie przestudiowa ukad cieek i przerwa zbdne poczenia oraz uzupeni zworami brakujce;zdejmowanie schematu, nawet z czci zastosowanej pytki, to doskonaa nauka poprzedzajca samodzielne projektowanie. Takzmontowaem m.in. "przystawki": do pomiaru aktywnoci kwarcw, mostek do pomiarumaych C. Cz pytek mona wykorzystado zmontowania maego wzmacniacza n.cz., poszczeglnych blokw typowegoodbiornika, wyprbowania nietypowychukadw odbiorczych.Bardzo si rozpisaem, mam jednak nadziej,e niektre z mych uwag bd przydatne.Z yczeniami dalszego rozwoju Waszego Pisma.

EEddwwaarrdd KKrraacchh

bo by sprawdzony, czci do montau tes "dobre", wic praca urzdzenia zaley tylko od naszego opanowania, spokoju. Wikszo usterek jest spowodowana bdamiw montau.A oto proponowana tablica prawidowegouruchamiania urzdze elektronicznych.Przyjrzyjmy si jej dokadnie przyda si, gdymontowane urzdzenie nie zechce poprawnie dziaa.

ZZddzziissaaww BBoogguucckkii

ELEKTRONIKA DLA WSZYSTKICH 6/9966

Tabela 1

Recommended

View more >