Temel Bilgi Teknolojileri Unite03

Embed Size (px)

Text of Temel Bilgi Teknolojileri Unite03

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite03

    1/16

    41

    BLACK320 C

    Anahtar Kavramlar Yazlm letim Sistemi Program Yorumlayc Programlama Dili Arayz Derleyici Bro Yazlmlar Paket Program Masast Yaynclk

    Uygulama Program Kullanc Dostu

    41

    Bilgisayar Yazlm 3

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite03

    2/16

    GiriEskiler bir lisan bir insan derlerdi. Bilgisayarlarn yaygnlamaya balad d- nemlerde, bu szden ilham alarak, her bilgisayar dili bir insan demeye balan- mt. Ancak bugn ounuz bu deyii duymamtr. Hatta halk dilinde bilgisayar dili eklinde sylenen programlama dili terimini bile duymam olanlarnz var- dr. Gnmzn bilgisayar kullanclarnn bir ou, bir tek programlama dili bilmeden, her gn saatlerce bilgisayar kullanyor. Oysa 1980li yllarda byle bir gelecein hayal edilmesi bile olanakszd.

    Bugn programlama dillerine hi ihtiya duymadan bilgisayar kullanabiliyor olmamz, bilgisayar yazlm alanndaki gelimeler sayesinde gerekleti. Bu ni- tede, bir nceki nitede tandmz bilgisayar donanmndan yararlanabilme- miz iin zorunlu olan bilgisayar yazlmn ele alacaz.

    Bilgisayar yazlmn tarihsel geliim perspektifi iinde izlemekte yarar vardr.nk yazlm alanndaki gelimeler, daha nce kullanclarn stlendii eitli

    grevlerin, kademeli olarak bilgisayara aktarlmas sayesinde gereklemitir.Bilgisayar sadece programlar ileyebilen bir cihazdr. Biz program yazmad-

    mzda da ayn durum geerlidir. Ancak bu durumda biz, bakalar tarafndan yazlm programlardan yararlanyoruz demektir.

    Bu niteyi tamamladmzda aadaki yeterliklere sahip olacaz:1. Bilgisayar yazlmn tanmlayarak ilevlerini sralayabileceiz.2. Birletirici diller, programlama dilleri, derleyiciler, yorumlayclar terimlerini

    tanmlayabileceiz.3. Paket program terimini tanmlayarak, farkl paket program kategorilerini bir-

    birinden ayrdedebileceiz.4. letim sistemi terimini tanmlayabileceiz.

    Bilgisayar Yazlm42

    AMALARIMIZ

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite03

    3/16

    YAZILIM KAVRAMI

    Bilgisayar yazlmn tanmlayarak ilevlerini sralayabileceiz.

    Bir nceki nitede bilgisayarlarn eitli donanm birimlerini tandk. Bilgisayarnnasl ilediini de genel hatlaryla grdk. Tahmin edebileceiniz gibi, eer bilgi-sayarn ne yapmas gerektii kullanclar tarafndan belirlenmezse, bilgisayar do-nanmnn herhangi bir ilemi gerekletirmesi mmkn deildir. ekil 2.2de gr-dmz ana bellek rnei ekil 3.1de tekrarlanmtr. rnekte de grld gi-bi, bilgisayara her admda ne yapaca kullanc tarafndan tarif edilmi olmaldr.

    Yani kullanc bilgisayara uygun ve geerli komutlar vermi olmaldr. Bilgisayarabelirli bir ii gerekletirmesi iin verilen komutlar toplamna program (ya da

    bilgisayar program ) denir. Her bilgisayarda ok eitli bilgisayar programlar

    kullanlr. Genel olarak btn bilgisayar programlarnn tamam yazlm olarak ad-landrlr. Yani bir bilgisayar sistemi iki temel bileenden meydana gelir: Donanm ve yazlm.

    Donanm, gzle grebildiimiz, elle tutabildiimiz maddi cihazlara verdiimizgenel isimdir. Yazlm ise sz konusu cihazlarn ileyebilmesi iin gereken vemaddi olmayan komutlara verilen genel isimdir.

    Nasl basit bir motosiklet ile dev bir TIR aslnda ayn temel prensiplerle alr-sa, basit bir oyun bilgisayar ile hava tahminlerinde kullanlan sper bilgisayarlarda ayn temel prensiplerle alr. Bir bilgisayarn oyun oynamak gibi basit biramala almas ile uzay aratrmalarnn karmak ilemlerini yapmak amacylaalmas arasnda da prensip olarak hibir fark yoktur. Her durumda bilgisayarnilemcisi, ana bellekte depolanm olan komutlar okur, bu komutlar uyarnca, yi-ne ana bellekte yer alan veriler zerinde istenen ilemleri yapar ve sonular yineana bellee yazar. Gereken durumlarda yine ana bellekteki komutlar uyarncaevre birimleri ile iletiim salar, ana bellekteki baz verilerin ekrana ya da yaz-cya ulamasn salar, klavyeden ya da baka cihazlardan gelen verileri ana bel-lee yazar. Byle bakldnda, ekil 3.1deki rnek, bilgisayarlarn almas ko-nusunda yeterli bir rnektir.

    Yazlm Kavram 43

    Belirli bir iigerekletirmesi iinbilgisayara verilenkomutlarn toplamnabilgisayar program denir.

    Bir bilgisayar sisteminimeydana getiren iki temelbileenin biri donanm,dieri yazlmdr.

    Donanm bilgisayarsisteminin maddi unsurlar,yazlm ise maddi olmayanunsurlardr.

    1A M A

    ekil 3.1

    rnek bir ana bellek.

    12 23 5 adresindeki veri ile 8 adresindeki veriyi topla, sonucu 8 adresine yaz. zleyen komut

    7 adresinde.

    4 355 1667 8 adresindeki veriyi 4 adresindeki veri ile karlatr. Eer 4 adresindeki veri byk ise

    dur. Aksi halde 9 adresindeki komuta ge.8 219 8 adresindeki veriden 2 adresindeki veriyi kar. Sonucu 8 adresine yaz. zleyen komut

    7 adresinde.10

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite03

    4/16

    ekil 3.1de, ilemci, ana bellekteki komutlara gre yine ana bellekteki verileri ilemek- teydi. Acaba sz konusu komutlar ana bellee nasl yerlemi olabilir?

    Baz zel durumlarda, bilgisayar olarak kabul edebileceimiz baz cihazlarnana belleklerine, sz konusu komutlar daha retim aamasnda yerletirilmitir vebir daha da deimez. rnein otomatik amar makinelerinin, bir tr bilgisayarsaylabilecek bileenleri vardr ve ilenebilecek btn komutlar bu bileenlerinbelleine, makine imal edilirken kaydedilmitir. Makinenin dmelerini belirli

    ynlerde ve belirli miktarlarda evirerek ya da belirli dmelere basarak, kullan-clar, bellekteki verileri deitirmi olurlar. Ama bellekteki komutlar hibir biim-de deimez.

    Ancak genel olarak bilgisayar bal altnda ele aldmz sistemlerde durumfarkldr. Bu tr sistemler kapatld anda, ana belleklerindeki btn bilgiler kay-bolur. Dolaysyla bilgisayarn almasnn ardndan, ilenecek komutlarn bilgisa-

    yarn ana belleine tanmas gerekir. Bu ii de ilemci yapar. Yani komutlarnbilgisayarn ana belleine yerletirilmesi ii iin de bilgisayardan yararlanlr. Bil-gisayar bu ii yaparken, elbette, kullancnn istek ve taleplerine uygun olarakdavranr.

    Normal artlarda, bir kiisel bilgisayar aldktan sonra, ksa bir hazrlanma d-neminin ardndan, kullancdan komut bekler hale gelir. Kullanc rnein klavye-nin bir tuuna basarsa, bilgisayar kullancnn gerekletirdii ilemi alglar. Fare-nin hareket ettirilmesi ya da CD srcsne bir CD taklmas gibi ilemleri de bil-gisayar fark eder. Bilgisayarn herhangi bir ii yapabilmesi iin mutlaka bir prog-ramn almasnn gerektiini grmtk. O halde klavyenin tulandn, fareninhareket ettirildiini, CD srcsne bir CDnin takldn alglayabilmesi iin de

    bilgisayarda bir programn almas gereklidir. Baka bir deyile, farenin hareketettirildiini ya da tklandn alglayan, bir programdr. Eer uygun bir program

    yoksa ya da almyorsa, bilgisayar farenin hareket ettirildiini de alglayamaz.Kullanma hazr bekleyen bilgisayarn hibir i yapmadn zannedebiliriz.

    Oysa bu durumda da, evre birimlerini durmakszn kontrol eden programlar a-lmaktadr. Kullanc herhangi bir uyarda bulunduunda, sz konusu program-lardan uygun olan, uyarnn gerektirdii ii yapar. Eer fare imleci ekrann ilgisizbir alanna getirilip tklanrsa, bu uyarya kar tepki gsterilmemesi gerekir. Prog-ram da tepki gstermez. Baz durumlarda kullancnn yapt i, bilgisayarn yar-dmc belleinde saklanm olan bir programn ana bellee yklenmesini gerekti-rir. Bylelikle, kullanc giri-k birimleri yardmyla, bilgisayarn bir programana bellee ykleyip altrmasn salam olur.

    Bilgisayarn alnda kendiliinden alan ve bilgisayar komut bekler duru-ma hazrlayan programlar btnne iletim sistemi ad verilir. letim sistemleri-ni bu nitenin son kesiminde daha iyi tanyacaz. Ancak iletim sistemi ile dierprogramlar arasnda prensip olarak hibir fark olmadn burada belirtmi olalm.Bilgisayar her durumda, sadece ana bellee yklenmi olan komutlar iler ve bukomutlarn kendisinden bekledii ilemleri gerekletirir.

    Sz konusu ilem iki saynn birbiriyle arplmas gibi basit bir ilem olsa bile,bilgisayar bu ilemi ok sayda admda ancak gerekletirir. Bilgisayarn basite

    yapabildii iler bir veriyi bir yerden bir yere tamak, iki deeri toplamak ve iki veriyi birbiri ile kyaslamaktan ibarettir. Dier btn ilemler bu basit ilem adm-larna indirgenerek gerekletirilir. Dolaysyla her komutta birok ilem admnn

    gerekletirilmesi gerekir. Kullanc iin basit grnen tek ilem, rnein klavye-

    Yazlm Kavram44

    DNELM

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite03

    5/16

    de bir harf tuuna basldnda ilgili harfin ekranda grnmesi, bilgisayar iin ye-terince karmak bir ilemdir. Bilgisayar yine de bu ii baaryla, neredeyse hi ha-ta yapmadan ve her istendiinde gerekletirir, nk ilem admlarn ok hzl

    yapabilme ve sklmadan tekrarlayabilme yetenei vardr.

    BLGSAYAR PROGRAMLAMA

    Birletirici diller, programlama dilleri, derleyiciler, yorumlayc- lar terimlerini tanmlayabileceiz.

    Bilgisayarn herhangi bir ilemi gerekletirebilmesi iin, uygun yazlmn alt-rlmas gerekir. lk bilgisayarlarn bugn anladmz anlamda yazlmlar yoktu.Komutlar ilemciye dardan ve dorudan veriliyordu. Bu durumda her komutun,her gerektiinde yeniden yazlmas gerekiyordu. Komutlarn bellekte saklanmas

    fikri, bu yzden, devrimci bir fikir oldu. Bylelikle programclar, bir defa yazdk-lar komutu defalarca kullanabilmeye baladlar.

    Birletirici DillerBilgisayar sadece 0 ve 1lerden oluan bir alfabeye sahiptir. Alfabelerinin bu ka-dar snrl olmas bilgisayarlar asndan bir skntya yol amaz. nk, rneinsekiz karakteri birarada okumak artyla, istenen her harf iin ayr birer sembol di-zisi oluturulabilir. rnein 01010000 A harfine, 01010001 B harfine kar gelebi-lir. Bylelikle bilgisayar da bizim alfabemizdeki btn sembolleri kullanabilir.

    lk dnemlerde programclar bilgisayarn alfabesini bilmek zorundaydlar. Ko-mutlarn bilgisayarn anlayaca biimde yazyorlard. Ancak bu hem ok zamanalc, hem ok skc bir iti. stelik ok insani bir sre olmad iin ska veoka hata yaplmasna yol ayordu. Bilgisayar bu biimde kullanmay ren-mek iin ok uzun sreli uzmanlk eitimi gerekiyordu.