Temel Bilgi Teknolojileri Unite03

  • Published on
    07-Apr-2018

  • View
    217

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

<ul><li><p>8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite03</p><p> 1/16</p><p>41</p><p>BLACK320 C</p><p> Anahtar Kavramlar Yazlm letim Sistemi Program Yorumlayc Programlama Dili Arayz Derleyici Bro Yazlmlar Paket Program Masast Yaynclk </p><p>Uygulama Program Kullanc Dostu </p><p>41</p><p>Bilgisayar Yazlm 3</p></li><li><p>8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite03</p><p> 2/16</p><p>GiriEskiler bir lisan bir insan derlerdi. Bilgisayarlarn yaygnlamaya balad d- nemlerde, bu szden ilham alarak, her bilgisayar dili bir insan demeye balan- mt. Ancak bugn ounuz bu deyii duymamtr. Hatta halk dilinde bilgisayar dili eklinde sylenen programlama dili terimini bile duymam olanlarnz var- dr. Gnmzn bilgisayar kullanclarnn bir ou, bir tek programlama dili bilmeden, her gn saatlerce bilgisayar kullanyor. Oysa 1980li yllarda byle bir gelecein hayal edilmesi bile olanakszd.</p><p>Bugn programlama dillerine hi ihtiya duymadan bilgisayar kullanabiliyor olmamz, bilgisayar yazlm alanndaki gelimeler sayesinde gerekleti. Bu ni- tede, bir nceki nitede tandmz bilgisayar donanmndan yararlanabilme- miz iin zorunlu olan bilgisayar yazlmn ele alacaz.</p><p>Bilgisayar yazlmn tarihsel geliim perspektifi iinde izlemekte yarar vardr.nk yazlm alanndaki gelimeler, daha nce kullanclarn stlendii eitli </p><p>grevlerin, kademeli olarak bilgisayara aktarlmas sayesinde gereklemitir.Bilgisayar sadece programlar ileyebilen bir cihazdr. Biz program yazmad- </p><p>mzda da ayn durum geerlidir. Ancak bu durumda biz, bakalar tarafndan yazlm programlardan yararlanyoruz demektir.</p><p>Bu niteyi tamamladmzda aadaki yeterliklere sahip olacaz:1. Bilgisayar yazlmn tanmlayarak ilevlerini sralayabileceiz.2. Birletirici diller, programlama dilleri, derleyiciler, yorumlayclar terimlerini </p><p>tanmlayabileceiz.3. Paket program terimini tanmlayarak, farkl paket program kategorilerini bir- </p><p>birinden ayrdedebileceiz.4. letim sistemi terimini tanmlayabileceiz.</p><p>Bilgisayar Yazlm42</p><p>AMALARIMIZ</p></li><li><p>8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite03</p><p> 3/16</p><p>YAZILIM KAVRAMI</p><p> Bilgisayar yazlmn tanmlayarak ilevlerini sralayabileceiz.</p><p>Bir nceki nitede bilgisayarlarn eitli donanm birimlerini tandk. Bilgisayarnnasl ilediini de genel hatlaryla grdk. Tahmin edebileceiniz gibi, eer bilgi-sayarn ne yapmas gerektii kullanclar tarafndan belirlenmezse, bilgisayar do-nanmnn herhangi bir ilemi gerekletirmesi mmkn deildir. ekil 2.2de gr-dmz ana bellek rnei ekil 3.1de tekrarlanmtr. rnekte de grld gi-bi, bilgisayara her admda ne yapaca kullanc tarafndan tarif edilmi olmaldr.</p><p> Yani kullanc bilgisayara uygun ve geerli komutlar vermi olmaldr. Bilgisayarabelirli bir ii gerekletirmesi iin verilen komutlar toplamna program (ya da</p><p> bilgisayar program ) denir. Her bilgisayarda ok eitli bilgisayar programlar</p><p>kullanlr. Genel olarak btn bilgisayar programlarnn tamam yazlm olarak ad-landrlr. Yani bir bilgisayar sistemi iki temel bileenden meydana gelir: Donanm ve yazlm.</p><p>Donanm, gzle grebildiimiz, elle tutabildiimiz maddi cihazlara verdiimizgenel isimdir. Yazlm ise sz konusu cihazlarn ileyebilmesi iin gereken vemaddi olmayan komutlara verilen genel isimdir.</p><p>Nasl basit bir motosiklet ile dev bir TIR aslnda ayn temel prensiplerle alr-sa, basit bir oyun bilgisayar ile hava tahminlerinde kullanlan sper bilgisayarlarda ayn temel prensiplerle alr. Bir bilgisayarn oyun oynamak gibi basit biramala almas ile uzay aratrmalarnn karmak ilemlerini yapmak amacylaalmas arasnda da prensip olarak hibir fark yoktur. Her durumda bilgisayarnilemcisi, ana bellekte depolanm olan komutlar okur, bu komutlar uyarnca, yi-ne ana bellekte yer alan veriler zerinde istenen ilemleri yapar ve sonular yineana bellee yazar. Gereken durumlarda yine ana bellekteki komutlar uyarncaevre birimleri ile iletiim salar, ana bellekteki baz verilerin ekrana ya da yaz-cya ulamasn salar, klavyeden ya da baka cihazlardan gelen verileri ana bel-lee yazar. Byle bakldnda, ekil 3.1deki rnek, bilgisayarlarn almas ko-nusunda yeterli bir rnektir.</p><p>Yazlm Kavram 43</p><p>Belirli bir iigerekletirmesi iinbilgisayara verilenkomutlarn toplamnabilgisayar program denir.</p><p>Bir bilgisayar sisteminimeydana getiren iki temelbileenin biri donanm,dieri yazlmdr.</p><p>Donanm bilgisayarsisteminin maddi unsurlar,yazlm ise maddi olmayanunsurlardr.</p><p>1A M A </p><p> ekil 3.1</p><p>rnek bir ana bellek.</p><p>12 23 5 adresindeki veri ile 8 adresindeki veriyi topla, sonucu 8 adresine yaz. zleyen komut</p><p>7 adresinde.</p><p>4 355 1667 8 adresindeki veriyi 4 adresindeki veri ile karlatr. Eer 4 adresindeki veri byk ise</p><p>dur. Aksi halde 9 adresindeki komuta ge.8 219 8 adresindeki veriden 2 adresindeki veriyi kar. Sonucu 8 adresine yaz. zleyen komut</p><p>7 adresinde.10</p></li><li><p>8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite03</p><p> 4/16</p><p>ekil 3.1de, ilemci, ana bellekteki komutlara gre yine ana bellekteki verileri ilemek- teydi. Acaba sz konusu komutlar ana bellee nasl yerlemi olabilir?</p><p>Baz zel durumlarda, bilgisayar olarak kabul edebileceimiz baz cihazlarnana belleklerine, sz konusu komutlar daha retim aamasnda yerletirilmitir vebir daha da deimez. rnein otomatik amar makinelerinin, bir tr bilgisayarsaylabilecek bileenleri vardr ve ilenebilecek btn komutlar bu bileenlerinbelleine, makine imal edilirken kaydedilmitir. Makinenin dmelerini belirli</p><p> ynlerde ve belirli miktarlarda evirerek ya da belirli dmelere basarak, kullan-clar, bellekteki verileri deitirmi olurlar. Ama bellekteki komutlar hibir biim-de deimez.</p><p> Ancak genel olarak bilgisayar bal altnda ele aldmz sistemlerde durumfarkldr. Bu tr sistemler kapatld anda, ana belleklerindeki btn bilgiler kay-bolur. Dolaysyla bilgisayarn almasnn ardndan, ilenecek komutlarn bilgisa-</p><p> yarn ana belleine tanmas gerekir. Bu ii de ilemci yapar. Yani komutlarnbilgisayarn ana belleine yerletirilmesi ii iin de bilgisayardan yararlanlr. Bil-gisayar bu ii yaparken, elbette, kullancnn istek ve taleplerine uygun olarakdavranr.</p><p>Normal artlarda, bir kiisel bilgisayar aldktan sonra, ksa bir hazrlanma d-neminin ardndan, kullancdan komut bekler hale gelir. Kullanc rnein klavye-nin bir tuuna basarsa, bilgisayar kullancnn gerekletirdii ilemi alglar. Fare-nin hareket ettirilmesi ya da CD srcsne bir CD taklmas gibi ilemleri de bil-gisayar fark eder. Bilgisayarn herhangi bir ii yapabilmesi iin mutlaka bir prog-ramn almasnn gerektiini grmtk. O halde klavyenin tulandn, fareninhareket ettirildiini, CD srcsne bir CDnin takldn alglayabilmesi iin de</p><p>bilgisayarda bir programn almas gereklidir. Baka bir deyile, farenin hareketettirildiini ya da tklandn alglayan, bir programdr. Eer uygun bir program</p><p> yoksa ya da almyorsa, bilgisayar farenin hareket ettirildiini de alglayamaz.Kullanma hazr bekleyen bilgisayarn hibir i yapmadn zannedebiliriz.</p><p>Oysa bu durumda da, evre birimlerini durmakszn kontrol eden programlar a-lmaktadr. Kullanc herhangi bir uyarda bulunduunda, sz konusu program-lardan uygun olan, uyarnn gerektirdii ii yapar. Eer fare imleci ekrann ilgisizbir alanna getirilip tklanrsa, bu uyarya kar tepki gsterilmemesi gerekir. Prog-ram da tepki gstermez. Baz durumlarda kullancnn yapt i, bilgisayarn yar-dmc belleinde saklanm olan bir programn ana bellee yklenmesini gerekti-rir. Bylelikle, kullanc giri-k birimleri yardmyla, bilgisayarn bir programana bellee ykleyip altrmasn salam olur.</p><p>Bilgisayarn alnda kendiliinden alan ve bilgisayar komut bekler duru-ma hazrlayan programlar btnne iletim sistemi ad verilir. letim sistemleri-ni bu nitenin son kesiminde daha iyi tanyacaz. Ancak iletim sistemi ile dierprogramlar arasnda prensip olarak hibir fark olmadn burada belirtmi olalm.Bilgisayar her durumda, sadece ana bellee yklenmi olan komutlar iler ve bukomutlarn kendisinden bekledii ilemleri gerekletirir.</p><p>Sz konusu ilem iki saynn birbiriyle arplmas gibi basit bir ilem olsa bile,bilgisayar bu ilemi ok sayda admda ancak gerekletirir. Bilgisayarn basite</p><p> yapabildii iler bir veriyi bir yerden bir yere tamak, iki deeri toplamak ve iki veriyi birbiri ile kyaslamaktan ibarettir. Dier btn ilemler bu basit ilem adm-larna indirgenerek gerekletirilir. Dolaysyla her komutta birok ilem admnn</p><p>gerekletirilmesi gerekir. Kullanc iin basit grnen tek ilem, rnein klavye-</p><p>Yazlm Kavram44</p><p>DNELM</p></li><li><p>8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite03</p><p> 5/16</p><p>de bir harf tuuna basldnda ilgili harfin ekranda grnmesi, bilgisayar iin ye-terince karmak bir ilemdir. Bilgisayar yine de bu ii baaryla, neredeyse hi ha-ta yapmadan ve her istendiinde gerekletirir, nk ilem admlarn ok hzl</p><p> yapabilme ve sklmadan tekrarlayabilme yetenei vardr.</p><p>BLGSAYAR PROGRAMLAMA</p><p> Birletirici diller, programlama dilleri, derleyiciler, yorumlayc- lar terimlerini tanmlayabileceiz.</p><p>Bilgisayarn herhangi bir ilemi gerekletirebilmesi iin, uygun yazlmn alt-rlmas gerekir. lk bilgisayarlarn bugn anladmz anlamda yazlmlar yoktu.Komutlar ilemciye dardan ve dorudan veriliyordu. Bu durumda her komutun,her gerektiinde yeniden yazlmas gerekiyordu. Komutlarn bellekte saklanmas</p><p>fikri, bu yzden, devrimci bir fikir oldu. Bylelikle programclar, bir defa yazdk-lar komutu defalarca kullanabilmeye baladlar.</p><p>Birletirici DillerBilgisayar sadece 0 ve 1lerden oluan bir alfabeye sahiptir. Alfabelerinin bu ka-dar snrl olmas bilgisayarlar asndan bir skntya yol amaz. nk, rneinsekiz karakteri birarada okumak artyla, istenen her harf iin ayr birer sembol di-zisi oluturulabilir. rnein 01010000 A harfine, 01010001 B harfine kar gelebi-lir. Bylelikle bilgisayar da bizim alfabemizdeki btn sembolleri kullanabilir.</p><p>lk dnemlerde programclar bilgisayarn alfabesini bilmek zorundaydlar. Ko-mutlarn bilgisayarn anlayaca biimde yazyorlard. Ancak bu hem ok zamanalc, hem ok skc bir iti. stelik ok insani bir sre olmad iin ska veoka hata yaplmasna yol ayordu. Bilgisayar bu biimde kullanmay ren-mek iin ok uzun sreli uzmanlk eitimi gerekiyordu. Sonunda uzmanlar birprogram gelitirdiler. Sz konusu program, bizim sembollerimizle yazlm olankomutlar bilgisayarn anlayaca dile tercme ediyordu. Daha sonra farkl bilgisa-</p><p> yar donanmlar iin benzer ii yapacak programlar gelitirildi. Bu tr programla-ra Birletirici Diller ad verilir.</p><p>Birletirici diller sayesinde bilgisayar kullanmak, eskisine kyasla olaanstkolaylat. nk artk programlarmz kendi sembollerimizle yazyorduk. Bilgisa-</p><p> yarn birletirici diline ait program altryor ve yazdmz program bilgisayarndiline tercme etmesini salyorduk. Bu noktada iki noktaya iaret etmekte fayda</p><p> var:</p><p>Birincisi, birletirici diller kullanlmaya baladktan sonra da bilgisayarlar sade-ce kendi dillerini, yani makine dilini bilir ler. Bilgisayarlarn yeteneklerinde birart ya da ileyi prensiplerinde bir deiiklik ortaya km deildir. Sadece eski-den kullanclarn grevi olan baz iler bilgisayara devredilmitir.</p><p>kincisi, birletirici diller bugn hl kullanlyor olsalar da, pek az uzman d-nda kimse onlar kullanmaz ve kullanmay da bilmez. nk daha ncesine k-</p><p> yasla ciddi bir adm olsa da, birletirici dillerin renilmesi zor, kullanm ok s-kcdr. Birletirici dillerde bilgisayarn her ilem adm iin ayr bir komut yazlma-s gerekir.</p><p>rnein bir toplama ilemi1. belirli bir bellek adresinden verinin alnmas,2. bir baka adresten baka bir verinin alnmas,</p><p>Bilgisayar Programlama 45</p><p>Aslnda ilk bilgisayarlarnklavyeleri de yoktu.Dolaysyla komutlarklavyeden yazarak daverilmiyordu. Filerinsoketlere takp karlmasgibi karmak ve olaanstuzmanlk gerektiren ilemlergerekiyordu.</p><p>Her basama 0 ya da 1ler-den olumak kaydyla, birbasamakl iki sayyazlabilir: 0 ve 1. kibasamakl ise drt sayyazlabilir: 00, 01, 10 ve 11.Denerseniz, her basama 0ya da 1lerden olumakkaydyla, sekiz basamakl256 farkl sayyazlabileceini gre-bilirsiniz. Dolaysylabelleindeki 0 ve 1lerisekizer sekizerblokladnda, bilgisayar,256 farkl karakter alglaya-bilir. Bu da bizimalfabemizdeki byk vekk harfleri, rakamlar,noktalama iaretlerini ve</p><p>eitli zel sembollerigstermek iin yeterlidir.</p><p>2A M A </p></li><li><p>8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite03</p><p> 6/16</p><p>3. iki verinin toplanmas ve4. sonucun bir bellek adresine yazlmas</p><p>gibi drt adm gerektiriyorsa, her adm iin ayr bir komut yazlmaldr. rneinbir saynn bir baka sayya blnmesi sz konusu olduunda ok daha fazla i-lem adm gerekir. stelik birletirici dillerde kullanc, verilerin ve ilem sonula-rnn bellein hangi adresine yazld gibi ayrntlar da bilmek zorundadr.</p><p>Kendi bildiimiz sembollerle yazlm programlar bilgisayarn bildii sembollere dn- tren programlar yazlabildiini grdk. Biz program yazarken rnein TOPLA A, Bkomutu yazsak ve bir bilgisayar program bu komutu birletirici dillerin anlayaca yuka-rdaki drt komuta tercme etse daha iyi olmaz m?</p><p>Programlama DilleriBilgisayar program yazmn daha da kolaylatrmak amacyla, kurallarnn kulla-nclar tarafndan hatrlanmas daha kolay olan terimlerden oluan bilgisayar dille-ri gelitirildi. Sz konusu dillerde, yukarda rneini verdiimiz drt admn herbiri iin bir komut yazmak yerine, kullanc bir tek komut yazyordu. Ayrca bilgi-sayar A, B gibi deikenlerin deerlerinin bellein hangi hcresinde saklandnkendisi takip ediyordu. Kullanc rnein</p><p> A = B + C yazyor, bilgisayar B verisi ile C verisini toplamak iin gereken drt adm gerek-letirip, sonucu bellein belirli bir hcresine yazyordu. leride bir baka komutiin A deeri gerektiinde, Ann deerinin nerede saklandn kendisi bildiiiin, kullancnn bellein haritasn srekli olarak aklnda tutmas gibi zor bir ih-tiya ortadan kalkyordu.</p><p> Ancak bu aamada da baka bir problemle yz yze gelindi. Kullancnn yan-llkla A = B + C yerine A B + C yazmas da mmknd. Bu tr hatalar, kulla-ncnn yanllkla, istemedii bir tua basmas ve bunu farketmemesi yzndenolabilecei gibi, baz durumlarda kulland dilin zelliklerini bilmemesi yzn-den de ortaya kabilir.</p><p>Programlama dilleri iki genel kategoriye ayrlabilir: Yorumlayclar ve derleyiciler.</p><p> Yorumlayclar genellikle yle alr: Komut yorumlayc ad verilen bir bil-gisayar programna gnderilir. Her bilgisayar dilinin yorumlaycs farkldr. Yo-rumlayc komutun, kullanlan dilin szdizim kurallarna uygun olup olmadndenetler. Eer uygunsa komutu birletirici dile evirir, ilenmek zere yollar veprogramn izleyen komutuna geip ayn ilemi tekrarlar. Aksi halde program i-lemeyi keser ve kullancya, komutun hatal olduuna dair bir uyar mesaj yollar.</p><p>Buna karlk derleyiciler bir programdaki btn komutlar okur, hi birinialtrmadan nce her birini szdizim kurallarna gre denetler. Eer programnbtn komutlar bilgisayar dilinin szdizim kurallarna uygunsa, program birle-tirici dile tercme eder ve altrlmak zere yollar. Aksi halde hatal komutlaraiaret eden bir mesaj hazrlar ve kullancya iletir.</p><p>Bu noktada akldan karlmamas gereken konu, yorumlayc ya da derleyicidediimiz eylerin kendilerinin de birer bilgisayar program olduudur. altrl-dklar zaman bilgisayarn ana belleine yerleirler ve bizim yazdmz programnkomutlarn birer veri olarak kabul edip ilerler. Uygun bulurlarsa sz konusu ko-</p><p>mutlar bilgisayarn anlayaca dile tercme edip bellee yazarlar. Bellee bir tr</p><p>Bilgisayar Programlama46</p><p>Yorumlayclar vederleyiciler, kendi bilgisayardilleri ile yazlm olanprogramlar bilgisayarnanlayaca dile tercmeeden bilgisayarprogramlardr.</p><p>DNELM</p></li><li><p>8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite03</p><p> 7/16</p><p> veri olarak yazlm olan bu deerler, daha sonra bilgisayar tarafndan birer ko-mut olarak deerlendirilip ilenirler.</p><p>Her programlama dilinin derleyicisi farkldr. Derleyici, yabanc dil bilen birtercman olarak grlebilir. Bildii yabanc dilde verilen mesajlar,...</p></li></ul>