Temel Bilgi Teknolojileri Unite10

  • Published on
    07-Apr-2018

  • View
    220

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite10

    1/20

    197

    BLACK320 C

    Anahtar Kavramlar

    Veri Taban Gvenlik

    Kayt Tamlk

    Alan ndeksleme

    Tablo Sorgulama

    Veri Taban Ynetim Sistemi Raporlama

    197

    Veri Tabanlar10

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite10

    2/20

    Girifl

    Nfus czdanlarn arkasnda yazl olan verilerin ne ifle yaradn hi dflnd-nz m? Askerlik tecili, evlilik, pasaport ya da ehliyet almak gibi gerekelerle nfusidaresine baflvurduunuzda, sz konusu veriler sayesinde sizinle ilgili kaytlara eri-flilebilir. Bykleriniz, nfus idaresine baflvurduklarnda memurlarn masalarnzerine indirip atklar kocaman siyah ciltleri size anlatabilirler. Gnmzde artkbu ciltleri grmyorsunuz. nk nfus iflleri de byk lde bilgisayara aktarld.

    Milyonlarca kifliye ait temel verilerin kaydedilip ifllendii nfus iflleri gibi bilgi-sayar uygulamalarnda, genellikle, yaplan ifllemler ok basittir. Her doan kiflikaydedilir ve ihtiya ortaya ktka kaydedilmifl olan bu verilere dayanarak ba-sit raporlar hazrlanr. Ancak bilgisayar olmadan bu kadar byk miktarlardaverileri kaydetmek, gerektiinde arayp bulmak, snflandrmak ya da sralamakok zaman alc ifllerdir.

    Verilerin uygun bir biimde bir araya getirilip dzenlenmifl haline veri tabandenir. Bilgisayarlar, ortaya ktklar ilk gnlerden bu yana, veri tabanlarn sak-layp ifllemekte bize baflaryla yardmc oldular. Bilgisayarlara bu kadar byk l-ekte yatrm yaplmasnn ardndaki en temel drtlerden biri, veri tabanlarnifllemekte gsterdikleri baflardr. Gnmzde de, zellikle byk bilgisayar sis-temleri, genellikle veri tabanlarnn ifllenmesi amacyla kullanlr. Bu nitede bil-gi teknolojilerinin nemli bir uygulama alan olan veri taban kavramn tanya-caz. Kiflisel bilgisayarlarda veri taban uygulamalar, kelime ifllem ya da ifllemtablolar kadar yaygn olmasa da, zaman zaman gerekli olur. Veri tabanlarn ifl-lemek amacyla gelifltirilen yazlmlar olan Veri Taban Ynetim Sistemlerinin ki-flisel bilgisayarlardaki bir rneine de bu nitede ksa bir girifl yapacaz.

    Bu niteyi tamamladmzda afladaki yeterliklere sahip olacaz:1. Veri taban, kayt ve alan terimlerini tanmlayarak, iliflkisel veri tabanlarnntemel zelliklerini sralayabileceiz ve veri tabanlarnn neden gerekli olduu-nu aklayabileceiz.

    2. Veri Taban Ynetim Sistemi kavramn tanmlayarak, Veri Taban YnetimSistemlerinin zelliklerini sralayabileceiz.

    3. Veri Taban Ynetim Sistemi yazlmlarnda belirli bir iflin gereklefltirilmesiiin gereken admlar sralayabileceiz.

    Veri Tabanlar ve Access198

    AMALARIMIZ

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite10

    3/20

    TEMEL KAVRAMLAR

    Veri taban, kayt ve alan terimlerini tanmlayarak, iliflkisel veritabanlarnn temel zelliklerini sralayabileceiz ve veri tabanla-

    rnn neden gerekli olduunu aklayabileceiz.

    rgtlerde gereklefltirilen ifllerin byk blm, ok byk miktarlardaki verile-

    rin ifllenmesini gerektirir. rnein; niversitelerde onbinlerce rencinin ad, so-yad, cinsiyeti, doum yeri ve tarihi, mezun olduu okul, adresi, blm, snf gi-

    bi kimlik bilgilerinin yan sra, snavlarda ald notlar da dzenli olarak tutulur.stelik ifllenmesi gereken sadece rencilere ait veriler deildir. niversite perso-

    neli hakknda da birok verinin ifllenmesi gerekir.Bu lekte verinin ifllendii tek yer niversiteler de deildir. Sanayi iflletmele-

    rinde de personel verilerinin yan sra stoklanan malzeme ve retilen rnler hak-

    knda byk miktarl veriler ifllenir. Birok snai iflletmede milyonlarca kalem mal-zemenin stokland dflnlrse, bu malzemelerin hepsi hakkndaki stok bilgile-

    rinin hatasz bir biimde tutulmasnn ne kadar zor olduu grlebilir.rgt faaliyetlerinin dzenli olarak yrtlebilmesi iin verilerin salkl bir bi-

    imde kaydedilmesi, her deiflikliin gecikmeden ve doru bir biimde gncel-lenmesi gerekir. rnein; dnem sonunda renci karnelerinin ya da her ayn so-

    nunda personel bordrolarnn hazrlanabilmesi iin, rencilerin snav sonular-nn her snavdan hemen sonra, personelin ifle devam ve fazla mesaileri durumla-

    rnn da her gnn sonunda dzenli olarak ifllenmifl olmas gerekir.Verilerin zerinde dier ifllemlerin yaplmas iin ncelikle kaydedilmeleri ge-

    rektiini grmfltk. rnein; bir lisede her renci iin, kaydolduu anda bir

    dosya alr ve btn kimlik bilgileri bu dosyada saklanr. Her dnem sonundarencinin btn derslerden ald notlar da kendi dosyasna ifllenir. Gnmzde

    sadece niversitelerde deil, neredeyse btn rgtlerde veriler bilgisayarla iflle-nir. Personel, renci ya da malzeme verileri bilgisayara girilir ve bilgisayarn yar-

    dmc belleinde saklanr.

    Tablolar, Kaytlar ve Alanlarrencilere ait verilerin bilgisayar yardm olmadan ifllendii bir lise dflnelim.

    renci dosyalar ve snav evraklar bir masann zerine gelifligzel ylrsa, r-nein; belirli bir rencinin mezun olmay hak edip etmediini anlamak ya da

    mezuniyet not ortalamasn hesaplamak tahmin edilemeyecek kadar g olur.

    Bir rencinin mezuniyet not ortalamasn hesaplamak iin ne tr ifllemler ve bu ifllemleriyapmak iin de ne tr veriler gerektiini dflnn. Sz konusu verileri ieren evraklar birmasann zerine ylmfl halde duruyorsa, iflinizin nasl glefleceini hayal etmeye alfln.

    Bu glk, masann zerine ylan veriler ne kadar artarsa, o kadar byr. Ve-

    rilerin salkl bir biimde ifllenebilmesi ve gerekli bilgilerin retilebilmesi iin ren-ci dosyalarnn ve snav evraklarnn belirli bir dzen iinde yerlefltirilmesi gerekir.

    Verilerin dzenlenmesi, bilgisayarl sistemlerde ok daha nemlidir. nk,birincisi, bilgisayarl sistemlerde ifllenecek veriler genellikle ok daha byk mik-

    tardadr. kincisi, bilgisayarlar insanlar gibi inisiyatif kullanamazlar. Bir masannzerine ylmfl olan verilerin iinden, insanlar, uzun sre uraflmalar gerekse

    de, gerekli olanlar bulup sonuca ulaflabilirler. Bilgisayarlarn gelifligzel ylmfl

    Temel Kavramlar 199

    1A M A

    DfiNEL M

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite10

    4/20

    Temel Kavramlar200

    verilerin iinden uygun olanlar ayklamas mmkn deildir. Bu yzden bilgisa-yarda veriler, belirli bir dzen iinde saklanr.

    Bir fakltenin kayt dnemini dflnelim. renciler kayt srasnda eflitliformlar doldururlar (fiekil 10.1a). Formlar yardmyla, mezun olmasna kadar ge-

    ecek sre iinde renciyle ilgili olarak yaplacak ifllemlerde gerekebilecek veri-

    ler derlenir. Formlardaki veriler bilgisayara aktarlrken fiekil 10.1bde olduu gibidzenlenebilir.

    fiekil 10.1bde grlen bir tablodur. Her tablonun bir ad olmas gerekir. r-neimizdeki tablonun ad renci Tablosu olabilir. renci tablosunda, her -renciye ait btn veriler tek satrda yer alr. Her biri ayr bir renciye ait verileriieren satrlara kaytad verilir.

    fiekil 10.1bde grlen rnek renci Tablosunda ka kayt vardr?

    fiekil 10.1bde grlen rnek renci tablosunda 9 kayt grnmektedir. Dokuzuncu kayttan sonraki nokta, baflka kaytlarn da olduunu ima etmektedir. Bir okuldaki renci says, renci tablosun-

    daki kayt saysna eflittir.

    fiekil 10.1

    renci Tablosu.rencilerin

    faklteye ilkkaytlar srasndaeflitli veriler zel

    formlaryardmyladerlenir (a).Derlenen verilerbilgisayarda birtablo halindedzenlenebilir (b).

    (a)

    (b)

    Kayt, bir unsura aitverilerin bir arayagetirilmesiyle elde edilir.Kaytlar bir araya gelerekTabloyu meydana getirir.

    DoumNo Soyadi Adi Yeri Tarihi Blm Cinsiyet Adresi980158 Gler Ayse Bursa 1981 Mimarlk K Zafer Mah. Damla so. 23/7 Bursa981102 Asmaz Murat Eskisehir 1981 Mimarlk E Esentepe Mah. Cihan so. 17 Eskisehir981204 Seyrek Muammer Aydin 1980 Resim E stiklal Mah. Esen so. 2 Eskisehir981207 Zeytinci Mahinur stanbul 1981 Heykel K Gven Mah. Senlik so. 12/3 Sivrihisar980305 Karali Serhat Eskisehir 1981 Resim E Akarbasi Mah. Sucu so. 7 Eskisehir980033 Uysal Hakan Eskisehir 1980 Resim E Cumhuriyet Mah. Yavus so. 2 Bozyk980122 Zeybek Ayten Erzincan 1981 Heykel K Aydinlik Mah. Gunes so. 7 Erzincan980507 Haskalfa Zekiye Mersin 1980 Heykel K Atatrk Mah. Can so. 22/3 stanbul980932 Tatar Semih stanbul 1979 Heykel E 338 so. 21/5 Karsiyaka zmir

    ... ... ... ... ... ... ... ...

    SIRA S ZDE

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite10

    5/20

    fiekilden de grld gibi her kayt ayn yapsal zelliklere sahiptir. Hepsi

    ayr bir renci hakknda da olsa, numara, ad, soyad, adres, cinsiyet gibi ayn ve-rileri ierir. Bir tablonun kaytlarn meydana getiren ad, soyad gibi blmlerin her

    birine alan ad verilir.

    fiekil 10.1bde grlen rnek renci Tablosunun alanlar nelerdir?

    fiekil 10.1bdeki rnek renci Tablosunda No, Soyad, Ad, Doum Yeri, Doum Tarihi, Blm, Cin-siyet, Adresi olmak zere 8 alan vardr. Ancak sz konusu tablonun bir rnek olduu akldan karl-mamaldr. Normal bir renci Tablosunda ok daha fazla alan yer alr.

    fiekil 10.2de bir fakltenin Dersler Tablosu grlmektedir. Tablonun zelliklerini ince-leyin. Tablonun kaytlar neler hakkndaki verileri iermektedir? Tabloya hangi durum-larda yeni kayt eklenmesi gerekir?

    Bir fakltede her yaryln baflnda renciler belirli derslere kaydolur. fiekil10.3te grlen Notlar Tablosu hangi rencinin hangi derse kaytl olduu bilgi-sini iermektedir. Grld gibi tablonun ders notlar blm bafllangta bofl-tur. Her snavdan sonra tablonun ilgili alanlarna rencinin ald not kaydedilir.fiekil 10.4ada eflitli snav sonu belgeleri grlmektedir. rnekteki snav sonu

    belgeleri, fiekil 10.4bdeki biimde Notlar Tablosuna kaydedilmifltir.

    Temel Kavramlar 201

    SIRA S ZDE

    Kaytlar meydana getirenhcrelere alan ad verilir.

    Tablonun btn kaytlarayn alanlar ierir.

    fiekil 10.2

    fiekil 10.3

    DerslerTablosu

    Ders HaftalkKodu Ders Ad retim yesi Ders Saati Kredi

    AU101 Trk Dili Hseyin Ceylan 3 3AU102 ngilizce I Burhan zmirli 5 5

    AU103 Atatrk lkeleri ve nk. Tarihi Ayflenur Sevimli 3 3

    IS101 letiflim Sanatlarna Girifl Salime Bingl 3 5

    IS102 letiflim Teknolojileri Ceren zbek 3 3

    ST101 Temel Sinemaclk Bilgisi Mehmet Ali Aknc 3 5

    BY103 Basm Teknolojileri Sreyya Yorulmaz 3 3

    BY121 Reklamcla Girifl Zeynep Uygar 3 3

    ... ... ... ... ...

    DfiNEL M

    Notlar Tablosu.980158numaralrencininAU101, AU102,AU103, BY103ve BY121 kodluderslerekaydolduu

    grlyor. Hersnav sonunda,rencilerinaldklar notlartabloyaifllenecektir.

    renci DnemsonuNo Ders Kodu 1. Arasnav 2. Arasnav dev / Proje Snav980158 AU101980158 AU102981102 AU101981102 AU102980158 AU103981204 AU101

    980158 BY103981204 AU102981102 AU103980158 BY121

    ... ... ... ... ... ...

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite10

    6/20

    Veri Tabanlarnn zelliklerirneimizdeki renci, Dersler ve Notlar tablolar ok baflka biimlerde de d-

    zenlenebilirlerdi. Ancak rencilerin dnem iindeki baflar dzeylerinin izlenebil-mesi iin rnekteki dzenlemenin de uygun bir dzenleme olduu grlmektedir.

    Dikkat edilmesi gereken husus, bir fakltenin rencilerinin baflarsn izleye-bilmek iin her tabloya da ihtiya duyulmasdr. Tablolarn herhangi biri eksik

    olursa faklte, rencilerinin baflar durumunu izlemeyi baflaramaz. Sz konusu tablo, bir araya geldiinde, fakltenin renci Veri Tabann meydana getirir.

    Belirli bir amaca ulaflabilmek iin hepsi gereken, birbiriyle iliflkili tablolarn tama-mnaveri tabanad verilir.

    Bir iflletmede personel, stoklanan malzemeler, rnler, rnlerin hangi malze-

    melerden meydana geldiini gsteren rn aalar, satclar, mflteriler gibi okeflitli unsurlar hakknda veriler ifllenir. Bu veriler uygun tablolar halinde dzen-

    lenir ve retim ynetiminin ihtiya duyduu bilgiler sz konusu tablolar aracl-yla retilir. Btn bu tablolar bir araya geldiklerinde iflletmenin retim Veri Ta-

    bann meydana getirirler.Baz durumlarda bir veri taban tek tablodan da meydana gelebilir. rnein,

    evinizdeki kitaplar kaydettiiniz tek tablo, kitaplarnzla ilgili btn gerekli iflleri

    yapmanza yetebilir. Ya da birinci nitede rnek olarak baflvurduumuz pop m-

    Temel Kavramlar202

    fiekil 10.4

    Notlar Tablosuna

    snav sonularnnifllenmesi. Hersnav evrakifllendiinde,Notlartablosundakialanlarn bazlardolacaktr.

    Anadolu niversitesiletiflim Bilimleri Fakltesi

    Snav Sonu FormuDers Kodu: AU101Ders: Trk Diliretim yesi: Hseyin CeylanTarih: 14 Kasim 20021. Arasinav 2. Arasinav Dnemsonu

    renci No Soyadi Adi Not980158 Gler Ayse 68981102 Asmaz Murat 81981204 Seyrek Muammer 45981207 Zeytinci Mahinur 54980305 Karali Serhat 60980033 Uysal Hakan 65980122 Zeybek Ayten 66980507 Haskalfa Zekiye 94

    980932 Tatar Semih 100... ... ... ...

    renci DnemsonuNo Ders Kodu 1. Arasnav 2. Arasnav dev / Proje Snav980158 AU101 68980158 AU102981102 AU101 81981102 AU102980158 AU103981204 AU101 45980158 BY103981204 AU102

    981102 AU103980158 BY121... ... ... ... ... ...

    (a)

    (b)

    Veri taban, belirli biramaca ulaflabilmek iingereken ve birbiriyle iliflkilitablolarn tamamdr.

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite10

    7/20

    zik deerlendirme defteri tek tablo halinde dzenlenebilir. Tablonun her satrn-

    da bir para yer alr. Baflka bir deyiflle her para iin bir kayt ayrlr. Bu durum-da sz konusu tablo kendi baflna bir veri tabandr.

    Btn nivesitelerin renci Veri Tabanlar ya da btn iflletmelerin retimVeri Tabanlar birbirinin ayn deildir. niversitelerin ya da iflletmelerin anlayfl ve

    ihtiyalarndaki farkllklar veri tabanlarna da yansr. Ayrca veri tabanlarn tasar-layan kiflilerin beceri dzeyleri de veri tabanlarnn yapsn belirler. Ancak her ve-

    ri tabannda dikkat edilmesi gereken zellikler vardr.

    rnein, renci Veri Taban, farkl kifliler tarafndan farkl amalarla kullan-lacaktr. Dersler Tablosu sadece renci iflleri iin gerekli deildir. rnein, fakl-

    te ynetimi ayn tablodan, ders veren retim yelerinin ders yklerini kontrol et-mek amacyla da yararlanacaktr. Dikkat edilirse, her kullanc, tablolarn sadece

    belirli alanlaryla ilgilidir, dier alanlardaki verilerin neler olduu onun vereceikararlar etkilemez. Veri tabanlarnn dzenlenmesi srasnda, farkl kullanclarn

    ihtiyalarnn da farkl olaca hesaba katlmaldr.Veri taban tasarmnda dikkat edilmesi gereken bir baflka zellik, veri tekrar-

    larnn en aza indirgenmesidir. renci Veri Tabannda Notlar Tablosu hi yapl-mayabilir ve rencinin ald notlar renci Tablosuna kaydedilebilirdi. Ancak

    bu durumda rencinin kimlik bilgilerinin her ders iin tekrar etmesi gerekirdi.Bu konuda kendi pop mzik deerlendirme tablomuza dnersek, problemin

    kaynan anlamak daha kolay olabilir. Her kaydnda bir para yer alan tek tablo

    halinde kendi deerlendirmelerimizi sakladmz varsayalm. Tablonun her kay-dnda parann ad, bestecisi, hangi kasette yer ald, kasetin hangi yl yaynlan-

    d ve bizim paraya verdiimiz not bulunmakta olsun. Eer bir kasette 10 paravarsa, sz konusu on parann her birinin kaydnda ayn kasetin ad yer almak

    durumundadr. Benzer biimde btn bu kaytlarda yayn yl olarak da ayn de-erler yer alacaktr. Bu durumda bilgisayarn bellei verimsiz bir biimde kullanl-

    mfl olurdu.Ancak asl sorun bilgisayar belleinin verimsiz kullanm da deildir. Bu du-

    rumda, bir renciye ait bir veri deifltiinde, rnein, rencinin adresi deiflti-inde, birok alandaki adres verisinin de deifltirilmesi gerekirdi. Eer adres dei-

    fliklii kaytlarn bazlarnda deifltirilir, bazlarnda bu deiflikliin yaplmas unu-tulursa, veri tabannda birbiriyle eliflen veriler yer almfl olurdu. Bu durum, veri

    tabanlar iin en istenmeyecek durumdur. Dolaysyla tasarm aflamasnda, ayn

    verinin birden daha ok defa tekrarlanmasnn nne gemek gerekir.

    VER TABANI YNETM SSTEMLERNN

    GENEL ZELLKLER

    Veri Taban Ynetim Sistemi kavramn tanmlayarak, Veri Taban

    Ynetim Sistemlerinin ze...