Temel Bilgi Teknolojileri Unite11

  • Published on
    07-Apr-2018

  • View
    219

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite11

    1/24

    217

    BLACK320 C

    Anahtar Kavramlar

    Bilgisayar Alar Modem Veri Yolu Topolojisi

    letim Yntemi A Yneticisi Halka Topoloji

    A flletim Sistemi letim Ortam Yldz Topolojisi

    Genifl Alan A Ethernet Aa Topolojisi nternet Anda Halka rg Topoloji

    Bakr Kablo A Arayz Donanm Mbit/s

    Fiber Optik Kablo Ynlendirici Gbit/s

    Kablosuz letiflim Alt A Uydu

    Radyo Dalgalaryla etiflim Yerel Alan A

    Kzltesi Iflnlarla letiflim A Topolojisi

    217

    Bilgisayar Alar11

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite11

    2/24

    Girifl

    Buraya kadar ifllediimiz nitelerde sadece bir bilgisayar zerinde alflan yaz-

    lm ve donanm elerini iflledik. Bu nitede ise, belirli bir corafi blgeye yaylmfl

    olan birden ok bilgisayarn bir arada nasl kullanlabileceinden bahsedeceiz.

    Internet, www, e-posta, chat ve balanmak, eskiden yalnzca bilgisa-

    yar uzmanlarnn kullandklar ancak bugn, her gnk konuflmalarda sk kar-

    fllafltmz trde kavram ve uygulamalardr. Bu kavram ve uygulamalar daha

    iyi anlayabilmek iin, bunlarn altnda yatan bilgisayar alar gibi temel kav-

    ramlar tanmakta yarar vardr. Bilgisayar alar, birbirlerine bal ve birbirleri

    arasnda mesaj alfl verifli yapabilen bilgisayarlarn oluflturduu bir yapdr. Tek

    bir bilgisayarn salayabildiklerine gre, birden fazla bilgisayarn oluflturduu

    bir a kullanclara ek olanaklar salar.

    Bu nite, baflta bilgisayar alar olmak zere temel kavramlar renmemize

    yardmc olacaktr.

    Bu niteyi tamamladmzda afladaki yeterliklere sahip olacaz:

    1. Bilgisayar a kavramn ve bilgisayar alaryla ilgili dier temel kavramlar

    tanmlayabileceiz.

    2. Bilgisayar ann kurulumuna neden ihtiya duyulduunu aklayabileceiz.

    3. Bir bilgisayar an oluflturan eleri sralayarak, verilen a esinin ifllevlerini

    ve zelliklerini aklayabileceiz.

    4. Bilgisayar ana iliflkin verilen rnek durumlarda, corafi dalma ve a topo-

    lojisine gre alarn trlerini saptayabileceiz.

    5. Bilgisayar alarnda hzn ne anlam ifade ettiini aklayabileceiz.

    Bi lgisayar Alar218

    AMALARIMIZ

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite11

    3/24

    TEMEL KAVRAMLAR VE TANIMLAR

    Bilgisayar a kavramn ve bilgisayar alaryla ilgili dier temel kavramlar tanmlayabileceiz.

    Bilgisayar a, birbirlerine bal ve birbirleri arasnda metin, ses, sabit ve hare-ketli grnt aktarm yapabilen bilgisayarlarn oluflturduu yapdr. Alar sadecebilgisayarlardan oluflmaz. Yazc, tarayc, yedekleme niteleri gibi donanmlar daada bulunabilir. Bu tr cihazlar kendi bafllarna ifl yapmadklar ve dier bilgisa-yarlarn komutlarna uyduklar iin a iinde farkl bir grup olufltururlar.

    Bilgisayar kaynaterimi herhangi bir bilgisayara bal olan ve kullanclarnkullandklar kapasiteyi tanmlamak iin kullanlr. Bilgisayarn bilgi ifllemedeki h-z, disk kapasitesi, bal olan yazc ve taraycnn her biri bir bilgisayar kayna-dr. A iflletim sistemleri kullanclarn a kaynaklarna ulaflm iin olanak salar.

    Herhangi bir kayna (yazc, tarayc, disk alan, vb.) kendi zerinden a kullan-clarnn kullanmna aan cihaza a kaynak salaycsdenir.

    Bir bilgisayar a, drt temel eden oluflur:1. letim ortam,2. letim yntemi,3. Bilgisayarn iletim ortamna ulaflmn salayan bir arayz donanm,4. Adaki dier ifl istasyonlaryla veya cihazlarla balant kuracak olan yazlm.Bilgisayar alar oluflturulurken iletim ortamolarak, metal kablolar, fiber op-

    tik kablolar veya hava kullanlabilir.letim yntemi, ortam zerinden bir bilgisayardan dierine nasl mesaj gn-

    derdiimizdir. Ortam olarak metal kablolar seilirse, bilgisayarlar metal kablolarla

    birbirlerine balanr ve elektrik sinyalleri iletim yntemi olarak kullanlr. Fiberoptik kablolar, iinden flk geebilen cam gibi malzemelerden retilen kablolar-dr. Hava (boflluk) ortamnda kzltesi flnlar veya radyo dalgalar kullanlabilir.

    Bilgisayardan bir dierine gnderilmek istenen mesajlarn, iletim ortamna uy-gun bir flekle getirilmesi gereklidir. rnein, fiber optik kablo zerinden iletimiin gnderilecek mesajlarn flk sinyalleri haline getirilmesi gereklidir. Bu dn-flm ifllemi arayz donanmyla gereklefltirilir ve dnfltrlmfl mesaj fiber op-tik kabloya iletilir.

    Bir iletim ortam zerinden bir bilgisayarn dierine mesaj gnderebilmesi iin,her iki bilgisayar zerinde de alflan bir yazlma gereksinim duyulur. Bu yazl-ma a iflletim sistemiad verilir. Kullanc a iflletim sisteminin salad hiz-metlerle, adaki dier bilgisayarlarn kaynaklarna ulaflabilir ve yazc, tarayc gi-bi aa bal cihazlar kullanabilir.

    Birok bilgisayar anda genifl disk alanlar, dosyalar, bilgiler, eflitli hizmetlerkullanclarn ortak kullanmna alr. Bu, dosya sunucusu (file server) denilen,byk bir disk alanna ve zel yazlmlara sahip olan bir bilgisayarn aa eklen-mesiyle gereklefltirilir. Dier bilgisayarlardaki kullanclar, dosya sunucusundaki,bu disk alann kullanabilir.

    Bilgisayar alar, ierdikleri bilgisayarlarn byklklerine, kapladklar cora-fi alana gre deiflik isimler alrlar. Bir iflyerinde, bilgisayar laboratuvarnda, bina-da, kampusta bulunan bilgisayarlarn oluflturduklar aa,yerel alan aismi veri-lir. Yerel alan a dar bir corafi blgeye yaylmfl olan adr.

    Temel Kavramlar ve Tanmlar 219

    1A M A

    letim yntemleri, kullanlaniletim ortamna gre elektrikveya flk sinyalleri, ve radyo

    dalgalar olabilir.

    Dosya sunucular, adakikullanclara ihtiyaduyduklar kaynaklarsalamakla grevli,genellikle dierlerine gredaha hzl ve kapasitelerigenifl bilgisayarlardr.

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite11

    4/24

    Bir flehirdeki, bir lkedeki, bir ktadaki bilgisayarlarn oluflturduklar aa geniflalan a ismi verilir. Genifl alan alar birok yerel an birlefliminden oluflur vegenifl bir corafi alana yaylr. Bir an dierine fiziksel olarak baland nokta-lardaynlendiriciad verilen cihazlar bulunur. Bunlarn grevi, mesajlarn biradan dierine geifllerini salamaktr.

    Bilgisayarlar ok eflitli flekillerde birbirlerine balanabilirler. Bu balant flekil-lerine a topolojisiad verilir. Benzedikleri geometrik flekle gre, veri yolu, yl-dz, aa ve rg topolojileri gibi isimler alrlar.

    Bir bilgisayar andaki hz, bir bilgisayarn bir saniyede ne kadar bilgi aktara-bildiidir. A hzlar genellikle Megabit/saniye (Mbps) cinsinden llr. Genel-likle 10 Mbps, 100 MBps veya 1000 Mbps hzlarndadr ama daha yksek hzlarkullanan alar da vardr. Ayrca, 1000 Mbps hza 1 Gigabit/sde denilmektedir veGbps ile ksaltlmfltr. rnein, 1000 Mbps (1 Gbps) hzda, bir bilgisayar sistemi,uygun flartlarda 1 saniyede yaklaflk 2500 kitap sayfasnn ieriini dierine gn-

    derilebilir.Bir genifl alan anda, omurgadeyimi btn haberleflmenin topland bir

    merkezi anlatr. Birok yerel adan gelen mesajlar bu omurga zerinden geerekdier yerel alara ulaflr ya da dier bir genifl alan ana geer. Birok yerel anbalant noktas olduu iin gnderilen mesaj says olduka fazladr ve yksekbir hz gereklidir. Bir anlamda veri otoyoludur. Btn yan yollar buraya kar.Omurga zerinde yksek hz salayan a cihazlar kullanlr.

    BLGSAYAR ALARINA NEDEN HTYADUYULUYOR?

    Bilgisayar ann kurulumuna neden ihtiya duyulduunu

    aklayabileceiz.

    Bir bilgisayar ann kurulmas arkasnda yatan temel gereke bilgisayar kaynak-larnn kullanclar tarafndan paylafllmasdr. Bir aa katlan bilgisayarlarn btnkaynaklar adaki dier kullanclarn kullanmlarna alabilir. Kiflisel bilgisayarla-rn kullanmnn artmas bu tr bir yaplanmann nemini de artrmaktadr.

    Kiflisel bilgisayarlarn yaygnlaflmasndan nceki dnemde, bilgi ifllem gereksi-nimleri zaman paylaflml sistemler tarafndan karfllanmaktayd. Bunlar genel-likle byk yer kaplayan ve pahal sistemlerdi. flletimleri ve bakmlar uzman ki-fliler tarafndan yaplmaktayd. Klavye ve ekrandan oluflan terminaller araclylakullanclar ana sisteme eriflmekte, bilgisayar zamann ve disk alann dier kulla-

    nclarla paylaflmaktayd. Byk ifllem hzna gereksinim duyulan uygulamalardabu tr sistemlerden baflka seenek de yoktu.

    1980lerin bafllarnda kiflisel bilgisayarlarn ortaya kfl ve kapasitelerinin hzlbir geliflme gstermesi, byk kapasiteli sistemlerin kullanld uygulamalarn sa-ysn azaltt. Eskiden, sadece byk sistemlerin kaynaklaryla gereklefltirilebilenpek ok ifl, artk kiflisel bilgisayarlar zerinde de yaplabilmektedir. Geliflen tek-noloji, zellikle bireysel kullanclarn bilgi ifllem gereksinimlerinin kiflisel bilgisa-yarlar tarafndan karfllanmasn salamfltr. Buradaki en byk sknt, kullanlanbilgisayarn kapasitesinin artrlmasnda snrlamalar olmasdr. rnein, kiflisel bil-gisayarlarda sabit disk alan belirli bir seviyeye kadar artrlmakta ve ondan son-rasnda eflitli sorunlar yaflanmaktadr. Bilgisayar alarnn yaygnlaflmasyla birlik-

    Bilgisayar Alarna Neden htiya Duyuluyor?220

    Genifl bir alana yaylmfl vebirok yerel a ieren aagenifl alan a ad verilir.

    Dnya zerine yaylmflmilyonlarca bilgisayarnoluflturduu en byk geniflalan ana nternet adverilmektedir.

    2A M A

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite11

    5/24

    te bu snrlamalar belirli bir oranda ortadan kalkmfltr. Bir kiflisel bilgisayar bir aabaland zaman, aa bal dier bilgisayarlarn kaynaklarna ulaflabilmekte vekendi kapasitesini bylece artrabilmektedir.

    Zaman paylaflml sistemlere gre, kiflisel bilgisayarlarn oluflturduu alarngetirdii avantajlar flu flekilde sralanabilir:

    Fiyat/performans orannn dflmesi: Kiflisel bilgisayarlarn hzlar ve kapa-siteleri arttka, byk sistemlere gre, dflk fiyata daha yksek performans el-de edilebilmektedir. Bir a iindeki bilgisayarlar, bireysel sistemlerin getirdiiavantajla, genellikle pahal olan zaman paylaflml sistemlerin salad kaynakpaylaflmn kullanclara daha ucuza verebilmektedir.

    Performansn korunmas: Tek byk bilgisayar sisteminin oluflturduu za-man paylaflml yapda, bilgisayardaki efl zamanl kullanc says arttka birey ba-flna dflen bilgi ifllem performans da azalr. Kiflisel bilgisayarlardan oluflan adaher kullanc a zerinden kaynaklar kullanrken, eklenen her yeni kullanc di-

    er bilgisayarlarda yaplan ifllemlerin hzn etkilemez. Zira her kullancyla birlik-te bir bilgisayar da aa eklenir. Bu kullanc kendi iflini grrken, dier bilgisayar-da alflanlarn performanslar azalmaz.

    Gvenilirliin artmas: Bilgisayar a kritik kaynaklarda seenekler sunarak,kullanm gvenilirliini artrr. rnein, kullanlan bir yazc o anda baflka birisi ta-rafndan kullanlyorsa ya da bozulmuflsa, adaki baflka bir yazc kullanlabilir.

    Eklenebilir kaynaklar: Bilgisayar alar zerinden ulafllabilen kaynaklarayenileri rahatlkla eklenebilir. Ktphane kataloglar, yazlmlar, yazl dokman-lar, resimler, sabit ve hareketli grntler bilgisayar alar zerinden kullanclarasunulabilir.

    fllem gcnn artrlabilmesi: Tek bir sistem yerine, ok sayda bilgisaya-rn kullanlmas, ifllem performansnn artrlabilmesini de kolaylafltrr. Aa yenikullanc eklendiinde, yeni istasyonlar da eklenir. Zaman paylaflml sistemlerdekullanc eklendiinde sistem performansnn azalmas durumunun tersine, genifl-leyen aa yeni bir kullancyla birlikte, yeni bir bilgisayar, dier bir deyiflle yenikaynaklar da aa dahil olur.

    Bir bilgisayar anda bulunan 100 bilgisayarn hepsinin eflit hzda ve kapasitede olduu-nu varsayalm. Bir bilgisayarda bir ifli yapmann 10 dakika aldn dflnn. Aa yeni birkullancnn girdiini varasayn. Bu ifli ne kadar srede bitirebilir.

    Yeni kullanc, kendi bilgisayaryla aa girer. Her bilgisayar birbirinden bamsz alfltna gre, ifl

    10 dakikada bitirilir.

    Alarn kurulmas kullanclarn btn gereksinimlerini karfllyor mu?

    fiu ana kadar anlattklarmzn flnda, a haline getirilmifl bilgisayarlarn kar-fllafllan btn sorunlara zm getirdii dflnlebilir. Ama, bilgisayar alarnnbtn zellikleri avantaj salayc nitelikte olmayabilir. rnein, adaki bilgisayar-larda bulunan toplam kapasite byk olmakla birlikte, dank bir flekilde birokbilgisayarn zerine yaylmfltr. Bu kapasite tek para halinde kullanlamaz.

    Bir bilgisayar ann kurulumu iin belirli bir miktarda mali yatrm yaplmasflarttr. Yazlm dflnda her bilgisayara taklacak donanm da bir maliyet oluflturur.

    Bilgisayar Alarna Neden htiya Duyuluyor? 221

    SIRA S ZDE

    DfiNEL M

    Deiflik bilgisayarlardadank bir flekilde bulunana kaynaklar, anynetimini zorlafltrabilir.

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite11

    6/24

    zellikle, bilgisayarlara taklan arayz kartlar, a cihazlar ve kesintisiz g kay-naklar gibi cihazlarn belirli bir maliyeti vardr. Bilgisayar saysnn fazla olduudurumlarda, haberleflme hzn dflrmemek iin, daha yksek kapasiteli a cihaz-larnn alnmasyla, a kurulumu pahal bir yatrma dnflebilir. Fakat, geliflenteknolojiyle birlikte, a kurulum maliyetleri genellikle sabit kalmakta ve iletimhzlarnda nemli artfllar grlmektedir.

    BLGSAYAR AI ELER

    Bir bilgisayar an oluflturan eleri sralayarak, verilen a e-

    sinin ifllevlerini ve zelliklerini aklayabileceiz.

    Bir bilgisayar an oluflturabilmek iin, ilk olarak bilgisayarlarn bir flekilde birbir-

    lerine balanmalar gereklidir. Bir bilgisayardan dierine giden mesajlar, fiziksel

    bir ortam zerinden hedefine ulaflr. Mesajlarn, fiziksel ortama aktarlmasn sa-layan dnfltrclerin de bilgisayarlara takl olmas gereklidir. letilen mesajlarn

    anlafllmasn ve bunlara gre baz ifllemlerin yaplmasn da bilgisayar ann ya-

    zlm blm gereklefltirir.

    Bir bilgisayar an oluflturan drt temel eyi hatrlaynz. Bunlar,

    1. Fiziksel iletim ortam

    2. letim yntemi

    3. letim ortam ile bilgisayar arasndaki arayz donanm

    4. A iflletim sistemi

    Bir an kurulumunda alnmas gereken en nemli kararlardan biri kullanla-

    cak fiziksel iletim ortam konusunda yaplacak tercihtir. Her iletim ortamnn sa-

    lad avantajlar ve bir dierine gre baz dezavantajlar bulunur. letiflim hzlarn-

    daki fiziksel snrlar, an yayld corafi alann bykl, maliyet, an kurula-

    ca mekann zellikleri gibi unsurlar, fiziksel ortamn seiminde etkin rol oynar.

    Dier yandan iletim ortamna gre iletim yntemi belirlenir. Haberleflme iin

    elektrik sinyalleri mi yoksa radyo dalgalar m kullanlacak? Iflk m yoksa kzl-

    tesi flnlarn kullanm m daha aklc olur? Btn bu sorularn yantlar iletim or-

    tamlarnn zelliklerinin bilinmesiyle verilebilir.

    Bilgisayardan gnderilen mesajlarn, kodlarn ya da komutlarn dier bir bilgi-

    sayara iletilmesi, bir eflit dnfltrme ifllemi sayesinde gereklefltirilebilir. Mesaj-

    larn iletim ortamna aktarlmas arayz donanm sayesinde gereklefltirilir. Eer

    iletim yntemi olarak flk kullanlacaksa, mesajn flk sinyalleri haline evirilmesigereklidir. rnein, A harfi iin krmz renk, N harfi iin yeflil, E harfi iin mavi

    renk gnderildiini dflnn. ANNE mesajnn karfl tarafa iletilmesi iin, belirli

    srelerle krmz, yeflil, yeflil ve mavi renkli flk karan fenerleri birbiri arkasna

    yakp sndrmemiz gereklidir.

    A iflletim sistemi bir programlar btn olarak bir bilgisayarn dierleriyle ile-

    tiflimini salar. Bilgisayarda alflan iflletim sistemine bir ek niteliindedir. Bir a

    kurulumu srasnda, en son dflnlecek etken iflletim sistemidir. Gnmzde, ifl-

    letim sistemleri fiziksel iletim ortamndan, ynteminden ve arayz donanmndan

    genellikle bamsz alflrlar.

    Bi lgiyasar A eleri222

    3A M A

  • 8/4/2019 Temel Bilgi Teknolojileri Unite11

    7/24

    fiimdi iki insann konuflmasn ele alalm. Beynimizdeki kavramlar, mesajlar,

    komutlar, bilgiler karfl taraftaki insana iletilmek istendiinde, ses telleri, az, dil,

    difller ve dudaklar kullanlarak anlaml sesler dizisi retilir. Dier bir deyiflle, bey-

    nimiz vcudumuzun bir eflit iflletim sistemi olarak iletmek istedii mesajlar, ses

    retim sistemi sayesinde sese evirerek hava iletim ortamna aktarr. Anlafllaca

    gibi, insanlararas iletiflimde, iletim yntem...