Teorije odlucivanja

  • Published on
    10-Jul-2015

  • View
    1.989

  • Download
    2

Embed Size (px)

Transcript

SVEUILITE U ZAGREBU FAKULTET ORGANIZACIJE I INFORMATIKE VARADIN

Ivan Kudeljnjak

TEORIJE ODLUIVANJAZAVRNI RAD

Varadin, 2011.

SVEUILITE U ZAGREBU FAKULTET ORGANIZACIJE I INFORMATIKE VARADIN

Ivan Kudeljnjak Redoviti student Broj indeksa: 35917/07-R Smjer: Informacijsku sustavi Preddiplomski studij

TEORIJE ODLUIVANJAZAVRNI RAD

Mentor: Dr. Sc. Tihomir Hunjak, redoviti profesor

Varadin, 2011.

Sadraj

1. 2.

Uvod ........................................................................................................................................ 1 Problem odluivanja ............................................................................................................. 3 2.1. Programirane i neprogramirane odluke ............................................................................ 4 Programirane odluke ................................................................................................. 4 Neprogramirane odluke ............................................................................................. 5 Usporedba programiranih i neprogramiranih odluka ................................................ 6

2.1.1. 2.1.2. 2.1.3. 3.

Teorija odluivanja ............................................................................................................... 7 3.1. 3.2. Normativna i preskriptivna teorija odluivanja ................................................................ 9 Deskriptivna teorija odluivanja ..................................................................................... 11

4.

Individualno i grupno odluivanje..................................................................................... 13 4.1. 4.2. Individualno odluivanje ................................................................................................ 13 Grupno (skupno) odluivanje ......................................................................................... 15 Koraci odluivanja u grupi ...................................................................................... 16 Prednosti grupnog odluivanja ................................................................................ 18 Mane grupnog odluivanja ...................................................................................... 18 Tehnike donoenja odluka u grupi .......................................................................... 21

4.2.1. 4.2.2. 4.2.3. 4.2.4. 5.

Teorija igara ........................................................................................................................ 22 5.1. 5.2. 5.3. 5.4. Fundamentalni modeli teorije igara ................................................................................ 23 Sekvencijalne igre........................................................................................................... 23 Istodobne igre ................................................................................................................. 26 Pregovaranje - Igre pregovaranja ................................................................................... 27 Vrijednost neslaganja .............................................................................................. 28 Igre pregovaranja uzmi ili ostavi .......................................................................... 29 Igre pregovaranja alternirajue ponude ................................................................ 30

5.4.1. 5.4.2. 5.4.3. 5.5. 6.

Ekvilibrij ......................................................................................................................... 31

Viekriterijsko odluivanje................................................................................................. 33

6.1. Metode izbora u viekriterijskom odluivanju................................................................... 35 6.1.1. Kompenzacijske metode ............................................................................................. 35 6.1.2. Nekompenzacijske metode ......................................................................................... 36 6.2. Usporedba donoenja odluka kroz nekoliko metoda ......................................................... 37 6.2.1. Weighted Point Method .............................................................................................. 37 6.2.2. AHP metoda ................................................................................................................ 39 6.2.3. Metoda jednakih razmjena .......................................................................................... 42 7. Zakljuak ................................................................................................................................. 45 8. Popis literature ........................................................................................................................ 46

Tablica figura

TABELA 2.1 : ODLUKE S OBZIROM NA STRUKTUIRANOST

6

SLIKA 3.1: MODELI ODLUIVANJA [NATURALISTIKI PRISTUP ODLUIVANJU TEORIJA SLIKA, PROF. DR. SC. DARKO TIPURI, EFZG, STR 2, 2011] SLIKA 4.1 : OSAM KORAKA RACIONALNOG DONOENJA ODLUKA [DAFT E11-2 P. 406)] SLIKA 4.2. : OGRANIENJA PRILIKOM DONOENJA NEPROGRAMIRANIH ODLUKA [DAFT E11-3 P. 408] TABELA 4.1. : METODE GRUPNOG ODLUIVANJA SLIKA 5.1. : PRIMJER SEKVENCIJALNE IGRE SLIKA 5.2. : IGRA ALTERNIRAJUIH PONUDA SLIKA 5.3. : PRIMJER EKVILIBRIJA 1 SLIKA 5.4. : PRIMJER EKVILIBRIJA 2 SLIKA 6.1. : MODEL VIESTRUKOG ODLUIVANJA TABELA 6.1. : WPM TEINSKI FAKTORI TABELA 6.2. : OCJENJENI ATRIBUTI PONUAA TABELA 6.3. : KONANA WPM TABLICA TABELA 6.4. : SAATY-EVA SKALA TABELA 6.5. : AHP KRITERIJI SLIKA 6.2. : EXPERT CHOICE SUELJE SLIKA 6.3. : AHP USPOREDBA KRITERIJA SLIKA 6.4. : ODNOSI PONUAA PO KRITERIJIMA SLIKA 6.5. : SINTETIZIRAN REZULTAT AHP METODE SLIKA 6.6. : ANALIZA DINAMIKE OSJETLJIVOSTI TABELA 6.6. : TABELA KRITERIJA ZA ESM TABELA 6.7. : TABELA KRITERIJA, ELIMINIRANE DOMINIRANE OPCIJE TABELA 6.8. : ESM SVEDEN NA JEDNOKRITERIJSKO ODLUIVANJE 8 14 14 18 25 30 31 32 34 37 38 38 39 40 40 41 41 41 42 43 43 44

1. Uvod

Donoenje odluka je u sutini staro koliko i ovaj svijet, odnosno barem onaj kojega mi poznajemo, od poetka civilizacija. Lako je uvidjeti kako je odluivanje zapravo proces prisutan u gotovo svakom trenutku naih ivota, a o rezultatima tog procesa znatno ovisi kvaliteta istih. Stoga je lako uvidjeti kako je odluivanje, odnosno pravilno odluivanje izuzetno vano. Naravno, u ovom radu emo poneto manje govoriti o svakodnevnim problemima odluivanja, budui da su oni relativno jednostavni te u mnogo emu ovise o osobnim preferencama i stavovima, a neto vie o poslovnom odluivanju i naravno razliitim teorijama odluivanja. Iako smo utvrdili da je sam koncept odluivanja i donoenja odluka star kao i ovjeanstvo, sama teorija odluivanja kao znanstvena disciplina, a pogotovo odluivanje u uvjetima nesigurnosti, nije bilo prouavano dugo vremena. Kao relativan poetak ove discipline uzet emo poetke teorija vjerojatnosti. Ti poeci datiraju negdje sredinom sedamnaestog stoljea kada je Blaise Pascal osmislio svoju uvenu Pascalovu okladu. U to vrijeme je vrlo esta i popularna tema prouavanja znanstvenika kao i filozofa bila religija, preciznije postojanje Boga. Blaise Pascal se ipak odrie svih ontologija, telologija i slinih pokuaja dokazivanje te jednostavno izrie teoriju vjerojatnosti koja nam govori kako je bolje vjerovati u Boga, budui da tako uvijek dobivamo, postojao zagrobni ivot ili ne. Njegova teorija temeljila se na injenici da je patnja u ovom ivotu uvijek konana, za razliku od one u zagrobnom ivotu, koja nema granice. Isto je vrijedilo za nagradu, ukoliko vjerujemo i pridravamo se principa vjere, nagrada e biti vjena. Pascal je tako upotrijebio teoriju vjerojatnosti da pokae kako je ivot vjere nuno isplativiji izbor za svakog smrtnika. Moda nije arobno koliko bi htjeli, ali je svakako pragmatino. Ian Hacking u svojoj knjizi The Emergence of Probability (1975) navodi kako je Pascalova oklada : ...prvi dobro proueni doprinos teoriji odluivanja.... Itzhak Gilboa u svom lanku Decision Theory (Svibanj 2009.) tvrdi kako je Pascal tada predstavio nekoliko temeljnih naela teorije odluivanja. Ona su redom: ... Matrica odluivanja Dominacija djela (gdje je jedno djelo uvijek bolje od drugog) Utilizacija maksimuma Subjektivne vjerojatnosti

1

Nejedinstvene vjerojatnosti...

Premda je Pascalov iskorak u dano vrijeme bio gotovo nevjerojatan, napredak u polju se nije nastavio dogaati sljedno, ve u daljnim skokovima tijekom stoljea i preko razliitih polja znanosti i filozofije. Za slubeni poetak znanstvenog prouavanja teorija odluivanja uzimamo tridesete godine dvadesetog stoljea kada se poinju dogaati dobro dokumentiratni i usmjereni napori razrade ovog polja. Vrlo brzo nakon formalizacija teorije odluivanja kao znanstvene discipline i prouavanja samog odluivanja podie se svijest i interes za odluivanjem i kod drugih znanosti. Jo od tog vremena odluivanje promatramo kroz prizmu mnogih znanosti. Teorija odluivanja postaje podruje gdje se susreu ekonomija, matematika, statistika, psihologija, sociologija, organizacijska teorija, filozofija i druge znanosti. (Tihomir Hunjak, Nina Begievi, prezentacije s predavanja na kolegiju Poslovno odluivanje, Teorije odluivanja, str. 3, travanj 2010). Razlog ove interdisciplinarnosti je vie nego oit. Svaki dan svjedoimo nasilnim ekonomskim kretanjima na svjetskim tritima. injenica je da su burzovni brokeri esto kvalitetno obueni u podruju donoenja odluka, poslovnom odluivanju i teorijama odluivanja kako bi mogli donositi odluke u uvjetima nesigurnosti i uvjetima rizika. U informatikim djelatnostima imamo sustave za potpomaganje odluivanju koji pokuavaju formalizirati i sistematizirati podatke, znanje i informacije u kvalitetnu podlogu za donoenje odluka menade