THE NEUROPEDAGOGICAL CHARACTER OF HOWARD ?· THE NEUROPEDAGOGICAL CHARACTER OF HOWARD GARDNER'S THEORY…

  • Published on
    18-Jun-2018

  • View
    212

  • Download
    0

Transcript

  • Gabriela Chorab

    General and Professional Education 3/2017 7

    General and Professional Education 3/2017 pp. 7-10

    ISSN 2084-1469 DOI: 10.26325/genpr.2017.3.2

    NEUROPEDAGOGICZNY CHARAKTER TEORII PICIU UMYSW

    PRZYSZOCI HOWARDA GARDNERA

    THE NEUROPEDAGOGICAL CHARACTER OF HOWARD GARDNER'S THEORY OF FIVE MINDS

    Gabriela Chorab Uniwersytet Szczeciski Wydzia Humanistyczny Instytut Pedagogiki ul. Ogiskiego 16/17 71-431 Szczecin e-mail: gabriela.chorab@vp.pl Abstract: The knowledge on how particular spheres of a brainwork and their influence on absorbing information and understanding of cognition features is now demanded from a teacher by the contemporary educational environment. On the basis of educational background and an appropriate attitude of adults here are five minds, that H. Gardner writes about, developing: disciplinary mind, synthesizing mind, creative mind, respecting mind and moral mind. So, carefully selected methods of educational pedagogic work, cooperation atmosphere in a group, schedule adjusted to students individual needs and a way of motivating students are factors which can guarantee effective educational process if respected. Using innovative teaching methods, which are based on efficient usage of the whole brain capability and refer to students multi intelligence (Howard Gardner) contribute to the educational process being more productive. Adjusting learning to the neurological conditions of the educational process, students qualifications and intellectual capabilities is the future of education. Keywords: neuropedagogy, limbic system, teacher student relations, individual approach, creativity, development potential, minds of the future Wprowadzenie Wspczesne rodowisko wychowawcze wymaga od nauczyciela wiedzy na temat funkcjonowania poszcze-glnych obszarw mzgu i ich wpywu na przyswajanie informacji oraz znajomoci waciwoci procesw poznawczych. Trudnociami w pracy dzisiejszych peda-gogw, nauczycieli s: niedostateczna wiedza na temat funkcjonowania poszczeglnych obszarw mzgu i ich wpywu na przyswajanie informacji oraz nieznajomo waciwoci procesw poznawczych. Z tego wzgldu naley zastanowi si, nad wanoci neurodydaktyki. Na gruncie rodowiska wychowawczego i odpowied-niego podejcia dorosych rozwijanych jest pi umysw, o ktrych pisa H. Gardner: umys dyscy-plinarny, umys syntezujcy, umys kreatywny, umys respektujcy i umys etyczny. Zatem, efektywny proces edukacji zapewniaj: odpowiednio dobrane metody pracy dydaktyczno-wychowawczej, atmosfera wsp-pracy w grupie, program dostosowany do indywidu-alnoci uczniw i sposb motywowania. Stosowanie innowacyjnych sposobw nauczania, ktre bazuj na skutecznym wykorzystaniu moliwoci caego mzgu oraz odwouj si do wielorakiej inteligencji uczniw

    (Howard Gardner) oraz przyczyniaj si do efektywnoci procesu ksztacenia. Dostosowanie uczenia do neuro-logicznych uwarunkowa procesu uczenia si oraz predyspozycji ucznia i jego moliwoci intelektualnych jest przyszoci edukacji. Edukacja przyjazna mzgowi Badania nad mzgiem prowadzone s obecnie w wielu orodkach badawczych na caym wiecie i obejmuj wszelkie moliwe aspekty uczenia si. Neuronaukowcy obserwuj zmiany zachodzce w mzgu pod wpywem procesw uczenia si, a te z neuropedagogicznego punktu widzenia polegaj na zmianach struktury sieci neuronalnej i siy pocze synaptycznych. Nauczyciele powinni umie ocenia, jak warto maja konkretne zadania, co aktywizuje uczniw do pracy i wymusza aktywno neuronalna, a co jedynie obcia ich umysy. Jak wiadomo, i uatwiajc uczniom prace, hamujemy ich rozwj. Jedynie efektywna nauka moliwa jest tylko wtedy, gdy mzg jest aktywny i wykonuje prace. Dziki metodom neurobrazowania wiemy, co wspiera, a co hamuje proces uczenia si, to za pozwala na formuowanie wnioskw dotyczcych rodowiska i

    http://genproedu.com/

  • NEUROPEDAGOGICZNY CHARAKTER TEORII PICIU UMYSW PRZYSZOCI HOWARDA

    General and Professional Education 3/2017 8

    organizacji procesu dydaktycznego. Istnieje wiele prze-konujcych powodw, by sdzi, e system nauczania, pomijajc silne strony mzgu, dziaanie wewntrznego ukadu nagrody, detektora nowoci czy wydolno pamici operacyjnej utrudnia proces uczenia si. Dlatego nauka wymaga tak wiele wysiku i jest odbierana jako meczce, nudne i mao efektywne zajecie [9].

    Rozwijanie inteligencji wielorakich Wspczesna edukacja, mimo wielu zmian w wyniku reform owiatowych nadal nie jest przesiknita aktywizujcymi metodami pracy ucznia. Dzisiaj zwraca si szczegln uwag na to, e wiedza powinna si czy z praktyk, dowiadczeniem, niestety w wielu przypadkach s to wycznie zaoenia. Celem dzisiejszej edukacji zdaniem H. Gardnera powinno by wpojenie rozumowania i postpowania wymaganego w danej dyscyplinie. Jego zdaniem, mimo szczytnych zaoe, nie udaje si wprowadzi przeomu w nauczaniu, a problem tkwi rwnie w tym, e w dalszym cigu nie zauwaa si rnicy miedzy zdobywaniem wiedzy a myleniem kategoriami, ktre s charakte-rystyczne dla danej dyscypliny. Uczcy si podejmuj olbrzymi wysiek, by nauczy si na pami ogromu faktw, liczb, wzorw, definicji, terminw. Tak zdobyta wiedza, ktra nie jest powtarzana i praktykowana, szybko im ulatuje. Z czasem posiadaj jedynie szcztkowe, bezwartociowe informacje. Czym zupenie odmiennym jest mylenie kategoriami przynalenymi do danej dyscypliny. Narzuca ona bowiem charakterystyczne, specyficzne dla niej podejcie do wiata. Uczniowie i studenci powinni obserwowa wiat, przedstawia klasyfikacje, kon-cepcje, teorie, nastpnie poprzez eksperymenty weryfikowa posiadan wiedz i zmienia j pod naciskiem nowych dowiadcze. Kolejny krok jest analogiczny: osoba, ktra w ten sposb si uczy, nigdy nie pomyli si, co wynikao z czego, jakie byy zaoenia, skutki. Ta metoda uczy naukowego mylenia, ucze za jest nie tylko teoretykiem, ale take praktykiem, ktry widzi ca perspektyw wybranej dziedziny wiedzy, bo krok po kroku jej dowiadcza. Metoda ta wymaga o wiele wicej czasu ni wyoenie czy podyktowanie gotowej wiedzy, jednake dowiadczenie jej, osobiste do niej dochodzenie kreuje w uczniu naukowca z duym zasobem wiedzy, ktr potrafi on wykorzysta w praktyce. Ponadto potrafi j zweryfikowa i kreowa nowe teorie. Uczcy si dziki takiej formie nauczania zaczyna rozumie, e wiedza nie jest skoczona i jednoznaczna [5]. Nauczyciele nie skupiaj si tylko na jednej dyscyplinie naukowej, lecz maja kilka przedmiotw, ktre s zawarte w kanonie nauczania. Zdaniem H. Gardnera czowiek w przyszoci powinien mie umiejtno mylenia charakterystycznego dla najwaniejszych dyscyplin. Zakorzenienie w sobie dyscyplinarnego mylenia zaowocuje w dorosym yciu umiejtnoci selekcji informacji, rozrniania, ktre z nich s wiarygodne, wartociowe, jakich ludzi sucha i

    wybiera na swoich przywdcw mentorw. Ludzie , ktrzy nie posiedli tego typu mylenia, czsto staja si upem dla demagogw, guru prowadzcych sekty czy destrukcyjnych organizacji [5]. Howard Gardner napisa, e najlepszym sposobem, eby ukierunkowa umys na okrelon dyscyplin, jest przejcie w tym kierunku czerech krokw. Pierwszy krok obejmuje odnalezienie w dyscyplinie najwaniej-szych tematw i koncepcji - zarwno o tematyce mery-torycznej, jak i metodologicznej. Kolejnym krokiem jest praca nad wybranym zagadnieniem i powiecenie czasu na jego dogbne przestudiowanie. Nastpnie jest spojrzenie na to zagadnienie z rnych perspektyw. W tym miejscu ucze zauwaa przewag rozumowania kategoriami danej dyscypliny nad innymi metodami zdobywania wiedzy. Gdy do zrozumienia tematu docho-dzimy z ronych stron, wzrasta wwczas szansa na zro-zumienie tematu przez wikszo uczniw. Kady bo-wiem moe odnale metod, w ktrej bdzie dobry, ktra bdzie go interesowa i zawiedzie go do jego zro-zumienia. H. Gardner odwouje si do swojej wczeniej-szej pozycji Inteligencje wielorakie, w ktrej zauwaa, ze dobry pedagog, wpajajc najwaniejsze treci, potrafi stymulowa rne typy inteligencji. Takie podejcie nauczyciela skutkuje tym, e jego przekaz dociera do szerszego grona uczniw. Czowiek rozwija si w prze-strzeni siedmiu typw inteligencji: jzykowej, logiczno-matematycznej, przestrzennej, muzycznej, cielesno-kinestetycznej, interpersonalnej, intrapersonalnej [5]. Warto wic, stosowa warsztaty, na ktrych bd rozwizywane przez uczniw nowe problemy podsu-wane przez nauczyciela. Krokiem jest stwarzanie uczcym si rnych moliwoci zaprezentowania zrozumiaych treci, gdy ucze ma okazje wykorzysta zdobyt wiedz do rozwizania nowego problemu. Prowadzenie czstych wicze, w ktrych ucze moe si zaprezentowa, podzieli si zdobyta wiedz, umoliwia nauczycielowi zweryfikowanie, czy rozu-mienie tematu jest waciwe, czy jest ono pene, a jeli jest niewystarczajce, moe on na bieco wskaza braki oraz to, w jakim zakresie i w jaki sposbe uzupeni. Jest to rwnie forma do utrwalenia posiadanej ju wiedzy [8]. Tak wic, naley przygotowa pedagogw do zmiany sposobu nauczania i okreli moliwy cel do zrealizowania. Sam rozwj umysowy jest ju przecie syntez. W celu wyszukania informacji z danej dziedziny musimy j zna. Umys dyscyplinarny pomaga w selekcji informacji i kreatywnym myleniu. Trzymajc si znanych wzorcw, nigdy nie bdziemy wiedzie, czy inne rozwizania nie byyby bardziej skuteczne [8]. Bardzo wana w deniu do prawdy wprost naukowej i poszukiwaniu nowych drg rozwoju intelektualnego jest kooperacja. Nie osignie sukcesu - czy w strefie zawo-dowej, czy na szczeblu szkolnym, ten kto, nie potrafi rozmawia z ludmi i z nimi wsppracowa. Uczniowie, nauczyciele, pracownicy powinni szanowa si wzajemnie. Dzieli wiadomociami i dowiadcze-niem yciowym oraz wsplnie rozwiewa uwidaczniajce si przejciowe wtpliwoci. Zadaniem rodzicw jest uwiadamianie dojrzewajcemu dziecku,

  • Gabriela Chorab

    General and Professional Education 3/2017 9

    e wartoci jest czowiek jako osoba, e wany jest szacunek dla drugiej osoby e wartoci jest praca i szkolna nauka [11]. Rozumiejc korzyci pynce z rozwoju umysu respektujcego, wiedza, e istotnym czynnikiem w szkole jest atmosfera w klasie i relacja miedzy uczniami, ktra przekada si na wyniki w nauce. Proces uczenia si jest procesem kognitywno-afektywnym, a nie jak dotychczas przyjmowano czysto kognitywnym [5]. atwiej jest zatem wsppracowa i planowa przysze dziaanie, jeli motywowane jest ono akceptacja ze strony rwienikw i pedagogw. Gdy aktywno pozbawiona jest wikszych napi psychicznych i sytuacji stresowych, to dane zadanie zostanie wykonane lepiej, anieli dugo utrzymujcy si stan negatywnego nastawienia grupy wzgldem jednostki. Biologiczny rozwj czowieka charakteryzuje si skonnoci do naladowania otaczajcych go osb. Komrki lustrzane dziecka odgrywaj znaczc role w szkolnej edukacji, gdzie pocztkowo obserwuje si dane zachowanie, by potem przejawia podobn aktywno. M. Spitzer, tak wyjani proces funkcjonowania neuronw lustrzanych: Struktury lustrzane uaktywniaj si w mzgach dzieci automatycznie, gdy obserwuj one wok siebie aktywno innych osb, nastpnie wzorce te zostaj zapisane w postaci programw moliwych zachowa [9]. Dlatego przy efektywnym procesie nauki naley zway na prezentowana postaw, czy sposb zachowania si nauczyciela, wynikajce z kontaktu ucze- nauczyciel, relacji interpersonalnej opartej na zaangaowaniu i wsppracy. Koncepcja H. Gardnera wskazuje, z tego co widz, skoro nie mamy piguek pokoju ani nie umiemy neutralizowa obszarw mzgu lub genw odpowie-dzialnych za agresywne zachowania, to jedyna drog stanowi szeroko rozumiana edukacja [9]. Dlatego denie do wsplnego celu bez wzgldu na indywidualny poziom tolerancji czy cechy jednostek uwikanych w realne powizania midzygrupowe jest priorytetem przyszoci. Dlatego nie tylko tolerancja jest wana, ale i zainteresowanie innoci. Dobry nauczyciel to taki, ktry posiada kompetencje interpersonalne, wie, jak spostrzega mocne strony wychowankw, jak zachowywa si tolerancyjnie i by wzorem postawy szacunku, a celem nadrzdnym wychowania, ktry przywieca wychowawcy, jest wszechstronny rozwj osobowoci wychowanka, przy jednoczesnym poszano-waniu jego godnoci [8]. Istotnym skadnikiem pracy pedagogicznej jest dbao o autentyczny przekaz wartoci uniwersalnych zgodnie z indywidualn prac mzgu ucznia. Idea obecnej edukacji skania si ku zaszczepieniu norm moralnych przez pierwotne, naturalne, wrodzone rodowisko dziecka. Etyka zachowa niesie warto autoteliczna, jest pewnego rodzaju respektem przed wiatem i zacho-waniem godnym uwagi. U postaw kadego rozwoju moralnego lea praktyczne dowiadczenia yciowe, a nie dobre chci czy zamiary, to wynika z wiedzy w zakresie neurobiologii i neuroplastycznosci [2]. Za pored-nictwem wiedzy, dowiadczenia zdobywanego, personalnego systemu wartoci uprawnieni s do

    promowania wiary w godn przyszo zawodow modego pokolenia. Jednym z waniejszych celw wychowania moralnego, a zarazem podstawowym zadaniem szkoy jest ksztatowanie prawdziwej, a wiec niezafaszowanej i pozytywnej orientacji yciowej uczniw jako istotnego elementu ich indywidualnoci i charakteru [2]. Wiedza na temat umysu i rozwoju mzgu wie si z nieocenionymi korzyciami w dal-szym yciu, ksztatowaniem prawidowych relacji i nabywaniem moralnoci. Dobre wychowanie skutkuje poprawnym podejciem do otaczajcej rzeczywistoci, w ktrej brak miejsca na nieetyczne zachowania w przy-gotowaniu modych ludzi do godnego wspistnienia.

    Pi typw umysu wg H Gardnera Wielointeligentna edukacja pozwala dostrzec potencja kadego dziecka, zindywidualizowa jego edukacyjn aktywno, stworzy rodowisko edukacyjne sprzyjajce rozwojowi. Jej fundamentem teoretycznym jest teoria Multiple Intelligences H. Gardnera [4]. Dziaania nauczyciela, opierajcego si na zaoeniach koncepcji wielo inteligentnej edukacji, poprzedzone s wnikliw diagnoz pozwalajc okreli profil poznawczy dziecka. Dopenieniem jest autentyczny dialog podejmo-wany przez nauczyciela z dziemi i ich rodzicami. Edukacja doby wspczesnej powinna by edukacj dla ksztatowania umysw przyszoci. Zgodnie z teori inteligencji wielorakich, wszyscy ludzie posiadaj indywidualne zdolnoci poznawcze, ktre autor teorii okreli mianem inteligencji. H. Gardner, ktry przez wiele lat zajmowa si zgbianiem tajnikw ludzkiego umysu, opisa na bazie swoich dowiadcze badacza i psychologa pi typw umysw, ktre jego zdaniem bd najbardziej potrzebne czowiekowi przyszoci. Wielointeligentna edukacja to droga, ktra moe pro-wadzi do rozwijania i ksztatowania rnych typw umysw, umysw na miar XXI wieku. Kady z piciu typw umysw to nie zdolno, lecz sposb wyko-rzystania rozumowania, sposb postpowania w szkole czy miejscu pracy, odwoujcy si do wielorakich inteligencji. Na problematyk piciu umysw nie naley patrze z punktu widzenia psychologa, lecz osoby wyznaczajcej kierunki na przyszo. Trzy pierwsze wprowadzone przez Gardnera rodzaje umysw miay swj rodowd w sferze poznawczej, dwa kolejne powstay na bazie rozwaania ludzkich wartoci. Umys dyscyplinarny przyswajanie sposobw mylenia zwizanych z gwnymi dyscyplinami naukowymi i zawodowymi, umiejtno pilnego przykadania si, systematycznego doskonalenia i regularne wykraczanie poza formaln edukacj. Wane, aby czowiek przyszoci posiada taki poziom umiejtnoci i wiedzy przynajmniej w jednej dziedzinie, aby mg znale si w tej dziedzinie w gronie fachowcw. Kompetencje wymagaj doskonalenia przez cae ycie. Howard Gardner uwaa, e czowiek przyszoci powinien umie myle w sposb charakterystyczny dla najwaniejszych dyscyplin. Kolejny to, umys syntetyzujcy umiejt-no selekcji, przetwarzania i korzystania z naj-

  • NEUROPEDAGOGICZNY CHARAKTER TEORII PICIU UMYSW PRZYSZOCI HOWARDA

    General and Professional Education 3/2017 10

    waniejszych rzetelnych i aktualnych informacji, ktre czowiek bdzie umia wybra wiadomie spord mnstwa dostpnych. Sortowanie ich, organizowanie w taki sposb, aby byy uyteczne i przydatne dla innych (np. dla uczniw), ale take wzbogacay zasb wiedzy i umiejtnoci danej osoby. Umys kreatywny (twrczy) nieszablonowe mylenie, odrzucenie stereotypw, wykraczanie poza aktualny zasb wiedzy i poza istniejce syntezy, eby zada nowe pytania, przedstawi nowe rozwizania, wykona nowatorskie dziea, tworzy nowe wizje. Kreatywno bazuje na kompetencjach w przynajmniej jednej dziedzinie, co pozwala na ocen jej jakoci raz przydatnoci. Umys respektujcy (tolerancyjny) rozumienie i akceptowanie rnic dzie-lcych ludzi i zbiorowoci. Poszukiwanie porozumienia, to efektywna wsppraca z kadym czowiekiem, niezalenie od jego pochodzenia, pogldw, statusu oraz wykraczanie poza zwyk tolerancj i polityczn poprawno. Umys etyczny przestrzeganie naj-waniejszych wartoci niezalenie od trudnoci, przeciwnoci, zagroe. Rzetelne wywizywanie si z obowizkw, zarwno zawodowych, jak i obywa-telskich. Denie do dojrzaoci, prowadzcej do uzyskania miana autorytetu, sucego jakiej idei lub konkretnej sprawie, nawet kosztem wasnym. Dzi trudno jednoznacznie odpowiedzie na pytanie, ktry z piciu umysw przyszoci: umys dyscyplinarny, syntetyzujcy, twrczy, respektujcy czy etyczny, bdzie najbardziej ceniony. Mona jednak przypuszcza, e to umys syntetyzujcy i umys kreatywny bd najbardziej podane. Zdaniem Gardnera, inteligencja i charakter to prawdziwy cel dla edukacji, ale uksztatowanie charakterw modych ludzi moe si okaza waniejsze od wyksztacenia wybitnych specjalistw w danej dziedzinie. Niezwykle istotne jest, aby czowiek posiada wybrane cechy kadego z piciu umysw przyszoci, zwizane z jego cechami osobowymi. Gardner uwaa, e rozwj poszczeglnych umysw moe, a nawet powinien, odbywa si jednoczenie. Od pocztku powinno si ksztatowa wszystkie typy umysw, ale w rnych okresach rozwoju nacisk kadziony na poszczeglne umysy powinien by mocniejszy. Gardner podkrela, e tych pi umysw powinno dziaa w symbiozie Czowiek wyposaony w umiejtnoci

    charakterystyczne dla poszczeglnych typw umysw, potraficy zintegrowa je w sobie, bdzie przygotowany na funkcjonowanie w nieznanej mu przyszoci i na niespodziewane zdarzenia. Najwiksze szanse na sukces zapewni sobie ten, kto najlepiej opanuje ten kwintet umysw W epoce globalizacji, biologicznej i cyfrowej rewolucji oraz uczenia si przez cae ycie niezbdne jest znalezienie odpowiedzi na pytanie: jak uczy i wychowywa, by przygotowa dziecko do ycia w wiecie, ktrego dzisiaj jeszcze nie znamy [5]. Podsumowanie Efektywny proces edukacji zapewniaj: odpowiednio dobrane metody pracy dydaktyczno-wychowawczej, atmosfera wsppracy, program dostosowany do indywidualnoci uczniw i sposb motywacji wycho-wankw. Ucze nie musi by doskonaym, gotowym tworzywem do przyswajania wiedzy, lepiej kiedy posia-da swoiste spojrzenie na wiat. Niemniej jednak rzeczywista kreatywno wymaga dyscypliny. Pedagog powinien motywowa wychowanka do kreatywnego mylenia, syntezowania wiadomoci z rnych dyscyplin naukowych, rozwizywania trudnoci i do logicznego wnioskowania. Wartoci, w ktrych wzrasta, uczyni go godnym w spoeczestwie. Naley uwiadomi sobie, e wiedza zdobywana w szkole na wpyw na pniejsze ycie. Dlatego, dzisiejsza pedagogika jest zaintereso-wana zwikszeniem efektywnoci nauczania w taki sposb, ze coraz czciej przypomina sobie o potrzebie kreatywnoci, rozwoju emocjonalnych stron osobowoci ucznia, potrzebie nauczania bezstresowego [5]. Nie istniej reguy kolejnoci rozwoju piciu umysw przyszoci H. Gardnera, poniewa na rnych etapach ycia wykorzystujemy inny rodzaj umys bd czymy je ze sob. Im wczeniej dana informacja zostanie przyswojona przez mzg ludzki, tym trudniej pniej ja zmieni. Im dziecko szybciej przyswoi wiadomoci z danej dziedziny, tym umiejtniej bd one spoytkowane w przyszych latach edukacji szkolnej, poniewa ludzi mzg jest niezwykle plastyczny i rozwija te struktury, ktre s intensywnie wykorzystywane.

    Bibliografia 1. Bauer, J., Empatia. Co potrafi lustrzane neurony, PWN, Warszawa, 2008. 2. Blakemore, S.J., Frith, U., Jak uczy si mzg, Wyd. UJ, Krakw, 2008. 3. Blyth, L., Neurointeligencja, Wyd. Medium, Konstancin-Jeziorna, 2007. 4. Gardner, H., Inteligencje wielorakie. Nowe horyzonty w teorii i praktyce, Wyd. Laurum, Warszawa, 2009. 5. Gardner, H., Pi umysw przyszoci, Wyd. Laurum, Warszawa, 2009. 6. Hall, E.T., Ukryty wymiar, Warszawskie Wydawnictwo Literackie, Warszawa, 1976. 7. Petlak, E., Zajacova, J., Rola mzgu w uczeniu si, Wyd. Petrus, Krakw, 2010. 8. Sowiski, A.J., Szkice do teorii wychowania kreatywnego, Oficyna Wydawnicza Impuls, Krakw, 2013. 9. Spitzer, M., Jak uczy si mzg, PWN, Warszawa, 2007. 10. Szmidt, K. J., Pedagogika twrczoci, Wyd. GWO PL sp. z o.o., Sopot, 2013. 11. Sztejnberg, A., Podstawy komunikacji spoecznej w edukacji, Wyd. Astrum,Wrocaw, 2002.