transport sistemlerinin işletme şartları

  • Published on
    08-Apr-2018

  • View
    220

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

  • 8/7/2019 transport sistemlerinin iletme artlar

    1/31

    BLM 5.

    TRANSPORT SSTEMLERN LETME ARTLARI VE PERFORMANSLARI

    5. GR

    Krenin grev yapt birimlerin iletme artlarnn ve teknolojik sre iin gereken krenperformansnn bilinmesi nemlidir.Aslnda bu konu ok geni olmasna karn; bu blmde yalnzca krenin tasarm aamasndanemli olan ksmlar ele alnacaktr.Tasarmc, krene ve kren elemanlarna servis hayatlar boyunca uygulanacak yklerin saysnve bykln bilmelidir. Bu byklkler, krenin iletme artlarna ve performansnabamldr. Bu nedenle tm karakteristiklerin dikkate alnmas gereklidir.

    5.1.1. Teknolojik srecin rasgele olduunu gz nne alarak ve rasgele fonksiyonlarn

    teorisini kullanarak belirli bir yakla

    mda bulunulabilir; nk gerekte teknolojik ilemler birok deikene baldr ve bu tr bir bilgiyi net olarak elde etme ok zordur.

    Tasarm aamasnda tasarmc kendini iki kriter yardmyla elde edilmi olan kaba yaklamlasnrlamaldr. Bu iki kriter: iletmenin devamll ve younluudur. Bu kriterlerin,teknolojik ilemlerin deiken olmad kabul edilerek ilgilenilen zaman iindeki ortalamasele alnmaldr.Devamllk, ilgilenilen zaman iinde kren ileminin devamll; younluk ise herhangi birandaki kren performansnn maksimum performansa oran olarak karakterize edilir. Grafikselbir rnekekil 5.1 de grlmektedir.

    ekil 5.1 Yl iindeki kren iletme koullar. t1, t2, t3, ..., ti krenin saat olarak iletme zamanaral; Tk, saat olarak takvim zaman; P, krenin alma performans; Pmax, krenin maksimum

    performans ve Pm ise krenin yl iindeki ortalama alma performansdr.

    5.1.2. Kren iletmesinin kesintiye uramas krenin kendi teknolojik zelliklerine bal olduugibi; ayrca da aadaki artlara da bal olabilir:

    1. alma ekli vardiyal bile olsa, vardiyalar arasnda zaman kayb olacandan ve tatilgnleri de dnldnden iletmeler 24 saat alamazlar.2. Teknolojik srete, krenden kaynaklanmayan planlanan veya planlanmayan kesintiler

    olacakt

    r (transport sisteminin ykleme veya boalt

    lmas

    ndan kaynaklanan, yk tutmaelemannn deitirilmesinden kaynaklanan, okun uzunluunun deiiminden kaynaklanan,

    Dr smail GERDEMELgerdemeli@itu.edu.tr MAK 625 - Transport Tekniinde leri Konular

  • 8/7/2019 transport sistemlerinin iletme artlar

    2/31

    Transport Teknii leri Konular2

    kren yardmc ekipmanlarndan birinin hasrlanmasndan kaynaklanan ve enerji kesintisindenkaynaklanan kesintiler grlebilir).5. Krenin bir iletme yerinden baka bir yere tanmas.4. Bakm ve onarm ilemleri.5. Krenin hasarndan kaynaklanabilecek beklenmedik duraksamalar.

    6. ok kuvvetli rzgar, sis, kar ve dk dereceler gibi krenin altrlamayaca veyailetmenin yaplamayaca hava artlar kaynakl kesintiler grlebilir.Elbetteki hava artlar yalnz d ortamda alan krenler iin etkilidir.

    Krenin belirli bir blgeye tanmas ii ana kategoriye ayrlabilir:1. letme blgesinin iinde ok ksa mesafeli ilemler.2. Gerekiyorsa krenin bir ksmnn sklebilecei, iletmenin hizmet ettii alan iinde ortamesafeli tama.5. Bir blgeden bir dierine ve krenin tamamen sklmesiyle salanabilecek, uzak mesafelitama.Son gruptaki tama, kren endstri veya elektrik santrali tesisinde alyorsa dikkatealnmaldr.Bu tr krenler belirli bir yerde yllarca altktan sonra baka bir blgeye tanrlar ve ilevgrdkleri iki blge genellikle birbirlerine yakndr.Krenlerin tanma zaman, krenin devingenliine ve eer tama iin kren skleceksetanabilirliine baldr.

    Luik, krenlerin devingenliini V hareket orannn iletme istasyonundaki P performansnaoran olarak tarif etmektedir:

    P

    Vm = (5.1)

    Tanabilirlik ise krenin belirli bir istasyondan bir bakasna tanrken serviste olamamasresine Tt ye bal olarak tanmlanr:

    PTm

    t

    t

    1= (5.2)

    Burada tt TV

    LT += olarak ifade edilir.

    tT skme ve tekrar monte etmek iin gereken zaman, L ise iletme istasyonlar arasndaki

    mesafedir. Eer krenin her zaman sklmesi veya tekrar monte edilmesi gerekmiyorsa tT , 1

    den kk bir faktr ile arplmaldr.

    Krenin iletme kavram en iyi Luik tarafndan, i miktarnn konsantrasyonu olaraknerilmitir:

    L

    Wr= (5.3)

    n

    W

    w = (5.4)W, kren tarafndan bir istasyonda yaplan i miktardr.

    Dr smail GERDEMELgerdemeli@itu.edu.tr MAK 625 - Transport Tekniinde leri Konular

  • 8/7/2019 transport sistemlerinin iletme artlar

    3/31

    Transport Sistemlerin letme artlar ve Performanslar 3

    (5.3) ve (5.4) kullanarak, krenin tanmas iin gereken zamann genel ifadesi eldeedilebilir:

    ot

    t Twmrm

    n

    T

    +

    =

    11

    (5.5)

    To, krenin iletme zamandr.

    ren sklmeden tand zel durum iin (n=0; w=)K

    ot Trm

    T1

    = (5.6)

    .1.5. kesintisi birbirlerine bamsz veya ilgili olan bir ok faktre baldr.

    lbette ki i iki vardiya halinde yaplyorsa onarm ve bakm kesintileri, vardiyaya gre

    eklenmedik bir hasardan sonra yaplacak onarmlarla kaybedilen zaman ve planl bakm

    5

    Edaha az olacaktr. Ayrca almaya hava artlar gibi bir etkiden dolay belli bir sezonboyunca ara veriliyorsa, onarmlardan dolay olacak kesinti de daha az olacaktr.

    Bzaman arasnda bir bant vardr. Bulov, portal krenlerde yapt aratrmalardan aadakibanty elde etmitir:

    +=

    o

    p

    o

    a

    T

    tba

    T

    texp (5.7)

    u bantda; tp planl bakm iin gereken zaman, ta beklenmedik hasarlardan sonra

    lanlanamayan onarmlar iin gerekli zaman, byk oranda onarm servisinin

    kesintilerinin sreleri, Rusyadaki kren iletmelerindeki deneysel almalara bal olarak

    Tablo 5.1 Kren operasyonunun kesintileri y bana saat bana iklime bal

    Bplanlanamayan onarmlar iin gereken zaman; a ve b ise sabitlerdir.

    Porganizasyonuna ve krenin onarlabilme kolaylna baldr.

    tablo 5.1, tablo 5.2 ve tablo 5.3 te verilmitir.

    Krenden yararlanma ekliA

    olan kesintilerKren tipi alma yeri

    1vardiya vardiya vardiya

    zTatil

    gnleriPlanl

    k

    kesintisi2 3 Aralks

    almadnda

    bakmHasaraynakl

    zela Metalrjik

    + 45 15 40mal

    kprlkrenler

    tesisler

    Makinakon

    + + 20 7 100strksiyonu

    Yap endstrisi + + + 20 7 50Kereste ve metal

    depolamatesisleri

    + + 20 7 150

    Genelamalkprlkrenler

    Elektrik + 10 5 250

    Dr smail GERDEMELgerdemeli@itu.edu.tr MAK 625 - Transport Tekniinde leri Konular

  • 8/7/2019 transport sistemlerinin iletme artlar

    4/31

    Transport Teknii leri Konular4

    santralleriDkme mal

    50-100tesisleri

    + + + 40 10

    Gemistrksiyokon nu

    20 7 150

    Kereste ve metaldepolamatesisleri

    + + 20 10 150

    Endstriyelnstrksiyonko

    + + 10 5 200

    Gezerkprl

    Hidroelektrik1

    krenler

    santralleri+ 4-20 - 70

    Mahallenstrksiyonko u

    + + + 14-20 - 100

    E lndstriyekonstrksiyon

    + + 80-100 - 50Kulelikrenler

    1Hidroteknik

    konstrksiyon+ 70 00 50

    Portalkrenler

    14 0Limanlar + 0-15 - 100

    Hidroteknik veendstriyelkonstrksiyonlar

    + + + 24-28 - 150Kendinden itilmivinler Yardmc

    ilemler+ 14-12 - 70

    Tablo 5.2 rme ilemleri (krenin tanmas) nedeniyle kaybedilen zaman [saat/yl]YerletiKren tipi

    Kuleli krenkren

    las myonlarla kprlkren

    MobilKauuk Gezer

    Portaltikler Kale kren

    K apaldrma k asitesi 8 t > 8 t > 10 t 50 t 10 t 10 t 15 t

    Krenin ortalama tanma mesafesi 20 20 5 7 0,03 0,062 0,0Krenin tanma zaman [saat] 70 150* 0,5 0,5 1 0,03 0,1Yl bana krenin tanma says 3 1,5 1 1 1 240**500 300 500 0000Krenin tanmas nedeniyle [saat/yl] 210 500225 750 650 30 24

    * Krenin sk esi v rar m edilm birlikteemi uu si (8a

    Tablo 5.2 de kren sahi nne alnmamtr.

    Ta n

    lm e tek onte esi ile** G yolcul sre y)

    binin deimesinden dolay oluacak zaman kayplar gz

    blo 5.3naat mhendisliinde kullanlan krenlerin iletme artlarna iklim koullarn

    etkisiBlgeler

    I II V VIIII IVFrtnaya, yamura, kara, sise balkesintiler [gn/yl]

    Kuleli krenler 8 12 19 22 36 78Oklu krenler 6 9 11 - - -

    Ayakl kprl krenler 8 12 19 22 36 78K sresi [ay] 3 5 6 7 7 8K sresince performans azalmas

    naat mhendisliinde 0,9 0,85 0,8 0,8 0,75 0,75

    Nehir tamacl 0,950,950,92*

    0,940,87

    0,920,84

    0,90,82

    0,830,75

    * K ve i ek deerler, ilk son k aylar in ge rlidir

    Dr smail GERDEMELgerdemeli@itu.edu.tr MAK 625 - Transport Tekniinde leri Konular

  • 8/7/2019 transport sistemlerinin iletme artlar

    5/31

    Transport Sistemlerin letme artlar ve Performanslar 5

    5.1.4. Yukarda anla ini saat olarak elde

    letme artlarnn gz nne alnd tablo 5.4 teki tipik iletme diyagramlar ekil 5.2 de

    Tablo 5.4letmenin sreklilii bakmndan krenlerin snflandrlmas

    Grup lealma artlar rnekler

    tlanlarn nda, krenin yllk ortalama iletme sresedebiliriz. Bu deer, kren iletmesinin devamlln karakterize etmektedir.Pratik hesaplamalarda, yl boyunca krenin iletme sresinin elde edilmesinden sonra bubykln ortalamasn alnp, iletme srelerine gre gruplandrlm krenlere blnr. Builem tablo 5.4 te yaplmtr.

    grlmektedir.

    tmeninYllk ortalama

    ekliiletme zaman

    [saat]no.

    IVUzun sreli

    6000Tek bir yerde, tatil gn olmadan,

    Metalrjik santrallerdeki,

    devaml 3 vardiyalHidroteknik konstrksiyonalanlarnda alanlar

    III Devaml 4500

    1)Tek bir yerde, sezonluk

    )Hava artlarna gre ve tatil

    ekli

    lu istasyonlarnda

    nler

    kesintilerle, 3 vardiyal

    2gnlerinde kesintili, 3 vardiyal

    1)Liman krenleri, byk l

    imar konstrksiyonlarndaalanlar2)Demiryokereste ymak amacylaalan ayakl kprl kre

    II Periyodik 2500yal

    1)Sezonluk kesintilerle, 1 veya 2vardiyal2)Yl boyunca, 1 vardi

    1)Kereste alannda alanlar2)Makina konstrksiyonfabrikalarnda alanlar

    I Ksa sreli 500Gnde 2 saatten fazla olmamak

    ndaki

    zere 1 vardiyal

    Yardmc ilemler iinalanlar, makina odlarkprl krenler, hidroelektriksantrallerinde kapak

    ykseltenler

    ekil 5.2 Tablo 5.4 teki gruplara gre kren iletme sreleri. a) uzun sreli devaml; b)devaml; c) periyodik; d) ksa sreli

    Dr smail GERDEMELgerdemeli@itu.edu.tr MAK 625 - Transport Tekniinde leri Konular

  • 8/7/2019 transport sistemlerinin iletme artlar

    6/31

    Transport Teknii leri Konular6

    5.1.5. Teknolojik ilemin younluu sabit ekilde deiim gsterir. Ufak istisnalarsaymazsak; tm teknolojik sreler aadaki gruplara ayrlabilir:1. Younluu neredeyse sabit olan deimeyen (sabit) ilemler.2. Younluu periyodik olarak deien ilemler. Bunlar, i younluu ile artan ve gittikeazalan i younluuna uygun devam eden ilemlerdir.

    5. Yardmc ilemler ve onarm iin kullanlan krenler iin younluu rasgele olan ilemler.Tipik younluk erileri ekil 5.3 te grlmektedir.

    ekil 5.3 Teknolojik ilemlerin younluklar. a) sabit ilemler; b) periyodik olarak deienilemler; c) rasgele deiim gsteren ilemler. Qm: ortalama younluk; Qmax: maksimum

    younluk

    Dr smail GERDEMELgerdemeli@itu.edu.tr MAK 625 - Transport Tekniinde leri Konular

  • 8/7/2019 transport sistemlerinin iletme artlar

    7/31

    Transport Sistemlerin letme artlar ve Performanslar 7

    ekil 5.3 ten de grld gibi ilk grup iin maksimum younluk, yllk ortalama younluayakndr. Ancak dier iki grubun ortalama ilem younluklar tablo 5.5 te gsterilen ki faktryardmyla yaklak olarak hesaplanabilir.

    5.1.6. Krenin iletme artlar, krenin bir ok mekanizmalarnn iletme artlar tarafndan

    belirlenir.

    alma saat saysnn ve ilem younluunun bilinmesi ile yk ak oran elde edilir.Yk dalm (datm) ve yklerin alnaca ve iletilecei noktalarn koordinatlar verilirse;istenilen performansn salanabilmesi iin herhangi bir krenin hz ve ivmesi bulunabilir.

    5.1.7. Kren performans krenin saat bana tad yk saysna gre ifade edilir. Bundansonra bu blmde bu kavram; teknolojik srete krenin kaldrd ve tad faydal yklerolarak bahsedilecektir. Eer faydal yk bir konteynrn iindeyse ve yk konteynr ile birliktekaldrlyorsa; konteynrn arl da bu arla eklenmelidir.Ancak kepe gibi kren elemanlarnn arlklarnn, ykn arlna eklenmemelidir. Buedenle, baz durumlarda kesin bir ayrm yapmak ok zordur.

    Tablo 5.5. Proses younluuna gre ilerin paylatrlmasgrub

    u

    1 2 3

    Younluk

    faktrk

    i

    1.0

    0.5

    0.25

    Benzer yaklam kaldrma kapasitesini kararlatrmak iinde kullanlmaldr. Bu bazenzorluklara neden olabilir. Bu nedenle deitirilebilir yk kavrama cihazlarnn kullanm,

    Dr smail GERDEMELgerdemeli@itu.edu.tr MAK 625 - Transport Tekniinde leri Konular

  • 8/7/2019 transport sistemlerinin iletme artlar

    8/31

    Transport Teknii leri Konular8

    kaldrma kapasitesinin birka deerini belirtmeyi gerektirir. Eer kren geni kaldrmayksekliine (200 mden fazla) veya alalma derinliine sahipse, ykseklikteki hanginoktann belirtilen kaldrma kapasitesi iin bu noktay tanmlamak gereklidir. Bunun nedenien st pozisyonda kaldrma halatlarnn arl ihmal edilebilir, oysa alt pozisyonda buarlk krene etkiyen ykn %10-15 arasnda artmasna neden olabilir. Bundan dolay krenin

    kaldrma kapasitesinin yukarda belirtilen durum gz nne alnarak azaltlmas ihtiyaduyulan gvenlii garantilemek iin gereklidir.

    Kullanlan (ele alnan) ykler arla gre deiim gsterdii zaman, performans u ekildetanmlanr:

    =

    =

    =ni

    i

    iQP1 t/s (5.8)

    Burada; n, bir saatteki yk evrim says.

    QnP= t/s (5.9)

    eer operasyondaki her evrim sresince transfer edilen yk ayn arlkta ise;her evrimin sresinden evrimin says bulunur:

    pdt tttT ++= sn (5.10)tt, tama operasyonu iin gerekli zaman; td, ykleme noktasnda bo kavrama cihazn veboaltma noktasnda ykl kavrama cihazn sabitlemek ve onlar bolukta ynlendirmek iingerekli zaman; tp, yk kavrama ve yk boaltma iin gerekli zaman.

    Tama operasyonlarnn sresi; her evrimde kren tarafndan uygulanan ayrk operasyonlarnsresinin toplamdr. Bu sre krenin bir istasyondan dierine transfer edildiinde uygulanmasgereken yerletirme operasyonlarn iermemektedir, halbuki bu operasyonlar ana krenmekanizmalar tarafndan sk sk uygulanr.

    Baz yerletirme operasyonlar transfer operasyonu olabilir, veya bunun aksi, krenin almaartlar deitirildii zaman olur. Eer kren dizayn baz deiikliklere izin verirse bummkndr. Bu nedenle, palet zinciri ile salanan kren hareketi genellikle yerletirmeoperasyonudur. Fakat baz durumlarda her evrimde yaplabilir.

    Devaml alan krenin alma evrimlerinin says aadaki ekilde tanmlanabilir:

    600,31

    ==

    =

    ni

    i

    iTsn (5.11)

    farkl evrimlerin sresi aynysa;

    Tn

    600,3=

    (5.12)5.1.8. Genel durumda her evrimin sresi ve ele alnan ykn arlnn deiimi.Performans belirleyen iddetin deiimi kararlatrlm veya deiken olabilir. Bu nedenle,

    eer kren hz ve ivmesi yke balysa (ayarlanabilir hidrolik ve elektrik iletme

    Dr smail GERDEMELgerdemeli@itu.edu.tr MAK 625 - Transport Tekniinde leri Konular

  • 8/7/2019 transport sistemlerinin iletme artlar

    9/31

    Transport Sistemlerin letme artlar ve Performanslar 9

    mekanizmas, vites kutusu), her bir evrim boyunca tama operasyonu iin gerekli zamantransfer edilen ykn arlna baldr.

    Performans belirleyen rastgele yk deiimleri her tip krende olur. Bunlar, ykn transferolmas gereken mesafedeki deiimlerden, ykn kaldrlmas ve sabitlenmesi iin gereken

    zaman deerlerinin dalmndan, iklim koullarndan (kar,sis,rzgar..), kren srcsnndeneyimi gibi nedenlerden etkilenebilirler.

    Performans ok geni limitler iinde deiebilir. Krenin alma karakteristii olarakkullanlabilen tekil maksimum performans deerine karar vermek ok zor olabilir. Verilenkoullar altnda bir saatlik alma esnasnda elde edilen ortalama performans deerinitanmlamak mmkndr. Bunlar aadaki iddetlerle karakterize edebiliriz:Ele alnan ykn arl, tama operasyonunun hz ve yolu, yk kavrama cihaz ile yknsabitlenmesi ve kaldrlmas iin gerekli zaman. Manuel kontrol olmas halinde krensrcsnn vasflar ve krenin alt iklim artlar dikkate alnmaldr.

    Performans teknik olarak ifade edilebilir. alma koullarndaki deiiklikler (tamamesafesi, ele alnan yklerin arl), performansn teknik performanstan farkl olmasnaneden olur.

    Tersanelerde, depolama plklerinde veya ele alnan ykler snrlandrlmsa ve nakliyemesafeleri ve hzlar az deimekte ise dier objelerde kullanlan krenlerin almayounluunu deerlendirme iin teknik performans ok uygun bir zelliktir.

    Fakat, kren deiik arlklarda ve boyutlarda yke sahip olduun...

Recommended

View more >