Turkey Ecological Footprint Report 2012

  • Published on
    10-Mar-2016

  • View
    220

  • Download
    4

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Measuring the pressure on natural resources and the factors that lead to that pressure is a prerequisite for achieving sustainability. Turkeys Ecological Footprint Report examines the sustainability of the countrys use of natural resource and ecosystem services over the past 46 years. It also examines the key drivers as well as the possible ecological and socioeconomic consequences of such natural resource use.

Transcript

  • Trkiyenin Ekolojik Ayak zi Raporu

    TRWWF.ORG.TR

    TRKYENN EKOLOJK AYAK Z RAPORU

    TRKYENN EKOLOJK AYAK Z RAPORU

    %50%46

    %35

    x3%26

    Trkiyenin Ekolojik Ayak zinin kresel biyolojik kapasiteyi at oran.

    Karbon Ayak zinin Trkiyede toplam Ekolojik Ayak zi iindeki pay.

    Tarm Ayak zinin Trkiyenin toplam Ekolojik Ayak zi iindeki pay.

    Trkiyede en yksek gelirli grubun Ekolojik Ayak zinin en dk gelirli gruba gre bykl.

    Elektrik retiminin Karbon Ayak zindeki pay.

    Burada olmamzn nedeni

    WWF-Trkiyenin misyonu; doal evrenin bozulmasnndurdurulmas ve insanlarn doayla uyum iinde yaadbir gelecek kurulmasdr. Bunun iin WWF-Trkiye; biyolojikeitlilii korur, yenilenebilir doal kaynaklarn srdrlebilirkullanmn destekler, kirlilik ve ar tketimin azaltlmasnsalamaya alr.

    wwf.org.tr

    BU PROJENN

    GEREKLETRLMESNDE

    KATKIDA BULUNANLAR:

  • NDEKLERGRnsz 3

    Trkiyenin Srdrlebilir Gelecei ne Odaklanmak 4

    Ynetici zeti 6

    Srdrlebilirlie Yeni Bir Bak: 12

    Ekolojik Ayak zi

    BLM I: KRESEL VE BLGESEL BYOLOJK KAPASTE 16VE EKOLOJK AYAK Z ELMLER Kresel Biyolojik Kapasite ve Ekolojik Ayak zi Eilimleri 16

    Akdenizde Biyolojik Kapasite ve Ekolojik Ayak zi Eilimleri 18

    BLM II: TRKYENN BYOLOJK KAPASTES, 22EKOLOJK AYAK Z VE EKOLOJK AII Trkiyenin Biyolojik Kapasitesi 22

    Trkiyenin Ekolojik Ayak zi 23

    BLM III: ARAZ TRNE GRE AYAK Z: 26TRKYENN EKOLOJK AYAK Z BLEENLER Karbon Ayak zi 30

    Tarm Ayak zi 31

    Orman Ayak zi 32

    Otlak Ayak zi 34

    Yaplam Alan Ayak zi 35

    Balklk Sahas Ayak zi 35

    BLM IV: TRKYEDE NHA TKETM 38KATEGORLERNE GRE EKOLOJK AYAK Z Kiisel, Toplumsal ve Yatrm Amal Tketim 38

    Tketim Kategorilerine Gre Ayak zi 39

    BLM V: GELR DZEY VE EKOLOJK AYAK Z 42

    BLM VI: ELEKTRK SEKTRNN EKOLOJK AYAK Z 48Elektrik retiminin Ayak zi 51

    BLM VII: GELECE MODELLEMEK: 2050YE DORU 56TRKYENN EKOLOJK AYAK Z Mevcut Durumun Devam Senaryosu 58

    En yi Koullar Senaryosu 59

    SONU: TRKYENN SRDRLEBLR GELECE 64

    TEKNK NOTLAR 74

    KAYNAKA 82

  • Trkiyenin Ekolojik Ayak zi Raporu 2

  • Trkiyenin Ekolojik Ayak zi Raporu 3

    NSZBilmediimiz sularda yzyoruz. Dnyann srdrlebilir bir ekilde salayabildii doal kaynak miktaryla talep ettiimiz miktar arasndaki ak, yaammz biimlendiren en nemli etkenlerden biri haline geliyor.

    Bu raporla, Trkiyedeki doal kaynaklarn eilimleri ilk kez irdelendi. almada ne kadar kaynamz olduunu ve bu kaynaklarn hangi hzda ve kimler tarafndan tketildiini len bir doal kaynak muhasebe arac Ekolojik Ayak zi kullanld.

    Hesaplamalar, Trkiyedeki doal kaynaklarn eilimlerinin kresel eilimlere benzediini ortaya koyuyor. Trkiyede yaayan insanlar, dnya ortalamasyla ayn miktarda kaynak tketiyorlar. Baka bir deyile, ayn miktarda Ekolojik Ayak zine sahipler. Dnyada grld gibi Trkiyede de 1970lerden beri biyolojik kapasite a artyor. Ancak, bu kaynak a kresel lekteki ortalama aktan daha byktr. Gnmzde Trkiyedeki biyolojik kapasite a, lkedeki Ekolojik Ayak zinin yarsna denk geliyor. Dnya ortalamasnda bu ak Ekolojik Ayak zinin yaklak te biridir.

    Trkiyedeki ekosistemlerin lkedeki kaynak tketiminin yalnzca yarsn karlayabiliyor olmas, Trkiye iin hangi sonular dourmaktadr? Kendileri de ekolojik darboazlara giren dier lkelere bamllnn artmas, Trkiye iin ne anlama gelmektedir?

    Gnmzde, biyolojik kapasiteye eriim iin rekabet giderek artmaktadr. Zaman iinde doal kaynaklarn temini garanti altna alnamayacaktr. Trkiyenin zenginliini ve istikrarn tehdit eden ekolojik riskler hafife alnmayacak dzeydedir.

    Gidiat, Trkiyede biyolojik kapasite andan kaynaklanan ekonomik alkantlar yaanacan gsteriyor. Bununla birlikte, byk bir ykm engellemek iin zamanmz var. Ekolojik Ayak zi kaynak muhasebesi sayesinde elde edilen bilgiler, kaynak ynetimi konusunda stratejik kararlar vermek iin yol gstericidir. Bu da, lkenin daha byk baarlar ve ekonomik gvence elde etmesinde kilit rol oynayabilir.

    lkeler, kaynaklar kstl dnyada da rekabet glerini ellerinde tutabilir. Bu baar uygulanacak kararlara baldr. Trkiye politikalarn ve yatrmlarn planlamak iin hangi aralar kullanacaktr? Gerek zenginliini ve krlganln nasl lecektir?

    Doal kaynaklarn durumunu, snrlarn ve bamllklarn anlamay seen nc lkeler, vatandalarnn refahn ve lkelerinin zenginliini garanti altna alabilirler. Trkiye bu nc lkelerden birisi olabilir.

    Mathis Wackernagel, Ph.D.BakanKresel Ayak zi A

  • Trkiyenin Ekolojik Ayak zi Raporu 4

    TRKYENN SRDRLEBLR GELECENE ODAKLANMAKevresel srdrlebilirlii llebilir klmay salayan Ekolojik Ayak zi kavram, doa ve insan arasndaki ilikiyi yeni bir bak asyla ele alyor. Trkiyenin Ekolojik Ayak zi Raporu, lkemizde doa zerindeki insan talebiyle doal kaynak arz arasndaki dengeyi inceliyor. Ekolojik Ayak zi ulusal biyolojik kapasitesini %100 aan Trkiyede, toplumun tm kesimlerinde ekolojik an kapatlmasna ynelik stratejik kararlarn alnmas, srdrlebilir gelecein n koulu olarak karmza kyor.

    nsann gezegenin snrlarn at gnmzn dnyasnda, doal kaynaklar giderek daha fazla nem kazanyor. lkeler ekolojik risk profillerini karyor. Pek ok lkenin Ekolojik Ayak zi biyolojik kapasitesini ayor. Ekolojik a olan lkeler, dnyann baka blgelerinin tatl su kaynaklarna, ormanlarna, tarm alanlarna baml durumdalar. lkelerin ekolojik bilanosunu karan Ekolojik Ayak zi hesaplamalar, kaynaklar ynetmek iin gereken verileri temin ederek, gelecei gvence altna almamz salayabilir. Ekolojik Ayak zi hesaplamalarn yapan lkeler, ekolojik varlklarnn deerini lebiliyor, izleyebiliyor ve ynetebiliyor. Ekolojik Ayak zlerini tm bileenleriyle, nedenleri ve sonularyla tanmlayan lkeler; ekolojik an beraberinde gelen riskleri ortadan kaldrmann yollarn bulabiliyorlar. Ekolojik snrlar gz nnde bulunduran politikalar, doal kaynaklarn korunmasn ncelikli olarak ele alyor. Sonu olarak, Ekolojik Ayak zi bilanosunu hazrlayan lkeler, kalknma hedeflerini evresel srdrlebilirlii de gz nnde bulundurarak tanmlyor ve ilerleme gstergelerini kapsaml bir biimde ortaya koyuyor. Bu noktada, srdrlebilir ekonomilerle ekolojik an kapatan gelecein refah toplumlarna doru hzl admlarla ilerleyeceklerdir.WWF-Trkiye tarafndan, Kresel Ayak zi A (Global Footprint Network) ile ibirlii iinde, Trkiyede ilk kez hazrlanan Ekolojik Ayak zi Raporu, srdrlebilirlii gerek ve salam temellere oturtmak iin ok nemli bir frsat sunuyor. Trkiyenin Ekolojik Ayak zi Raporu, arz ve talep arasndaki uurumu gzler nne sererek ekolojik limit amnn kapatlmasna ynelik zmler gelitiriyor.

    Haziran 2012de gerekletirilecek olan Birlemi Milletler Srdrlebilir Kalknma Konferans (Rio+20) sosyal adalet, ekonomik ve evresel srdrlebilirlik kavramlarnn, kalknma modellerine dahil edilebilecei, uluslararas mutabakata dayal yeni bir vizyon belirleme frsat salayacak. Rio+20 taraflara, srdrlebilir kalknmann mevcut ekonomik (Gayr Safi Yurtii Hasla, GSYH) ve sosyal (nsani Gelime Endeksi, HDI) gstergelerine ek olarak, evresel performans lecek yeni gstergelerin oluturulmasna ynelik almlar yaratmal. Ekolojik Ayak zi hesaplamalar srdrlebilirlik trenini yakalamakta ok nemli bir adm. Trkiye de Ekolojik Ayak zi bilanosunu karan lkelerden biri olarak, srdrlebilir bir gelecee doru ilerleyen nc lkeler arasnda yer alabilir ve ekolojik an kapatmaya ynelik admlar atabilir.

  • Trkiyenin Ekolojik Ayak zi Raporu 5

    Trkiyede karar vericilerin zm aramas gereken en nemli sorunlardan biri artan nfus ve refah seviyesiyle birlikte, insanlarn tek dnya snrlar ierisinde yaayabilecei bir yol bulmaktr. Burada bireylere de, kullanlan kaynaklar ve tketilen enerji konularnda aklc tercihler yapmak dmektedir. Bundan byle daha az kaynaktan daha fazlasn elde etmek iin yeni yollar bulmak zorundayz. Kaynaklar, kendilerini yenileme hzndan daha fazla tketmeyi srdrmemiz dnyamz yok etmek anlamna gelir. Artk kaynaklar, doann koullarna ve snrlarna gre ynetmek durumundayz.

    Trkiyenin srdrlebilir gelecei iin byme hz dndaki gstergeler kalknma planlarna entegre edilmeli ve kalknma politikalaryla doa koruma politikalar btnletirilmelidir. Bu kapsamda etkin olmayan politikalardan ve maliyeti gn getike artan uygulamalardan uzaklalmal, ekosistem hizmetleri deerlendirilmesi rn ve hizmetlerin fiyatlarna entegre edilmelidir. Ekolojik Ayak zinin azaltlmas ekolojik an azaltlmas iin yeterli deildir, limit amna son vermek iin ayn zamanda biyolojik kapasiteye yatrm yaplmal, retken alanlarn verimlilii artrlmaldr. Kamu kurumlar, zel sektr, sivil toplum kurulular, niversiteler ve dier ilgi gruplar evresel sorunlar ele almak iin ortak hareket etmelidir. dnyas ve karar vericilerin nclk yapmas gereken bu srete, srdrlebilir finansman kriterlerinin yasal erevesi oluturulmal ve bankaclk sistemlerine dahil edilerek yeil yatrmlarn lei geniletilmelidir. Bireylerin yaam biimlerini deitirerek, ar ve israfa ynelik tketimden uzak durmalar ve doal kaynaklar verimli kullanan rnleri tercih etmeleri Ekolojik Ayak zlerinin azalmasnda kilit neme sahiptir.

    Bu Rapor ile Trkiyenin biyolojik kapasitesiyle Ekolojik Ayak zini dengelemek iin zm nerilerimizi sunarken, karar vericilerin ve i dnyasnn srdrlebilir bir gelecek iin, insanlarn doayla uyum ierisinde ve ekolojik snrlar dahilinde yaamasn salamak zere gerekli admlar atmalarn umuyoruz.

    Uur BayarYnetim Kurulu BakanWWF-Trkiye

  • Trkiyenin Ekolojik Ayak zi Raporu 6

    YNETC ZETDoal kaynaklar zerindeki basknn niceliinin ve bunun hangi etmenlerden kaynaklandnn ortaya konmas, srdrlebilir kullanmn n kouludur. Trkiyenin Ekolojik Ayak zi Raporu, yenilenebilir doal kaynak kullanmmz nedenleri ve sonularyla inceleyerek, mevcut eilimlerin srdrlebilirliini sorgular.

    nsan faaliyetleri sonucu ortaya kan Ekolojik Ayak zini ayn sre ierisinde retebileceimiz doal kaynak miktaryla, yani biyolojik kapasite ile karlatrarak, doal kaynaklarn kendini yenileme snrlar ierisinde yaayp yaamadmz grebiliriz.

    Kullanlan kaynak (Ekolojik Ayak zi) ve kullanlabilir kaynak (biyolojik kapasite) miktar arasndaki ilikiyi ele alan alma, Trkiyede arazi kullanm biimlerini ve nihai tketim kategorilerini incelemitir. Bununla birlikte, Ekolojik Ayak zinin eit olmayan dalm, gelir dzeylerine gre ayrtrlarak ele alnmtr. 2050 ylna ynelik senaryolarla gelecee ilikin ngrler yaplmtr. Bylece, doal kaynaklar zerindeki basknn azaltlmas iin etkili ve uygulanabilir zmlere bilimsel zemin oluturulmutur.

    Ekolojik Ayak zi: Mevcut teknoloji ve kaynak ynetimiyle bir bireyin, topluluun ya da faaliyetin tkettii kaynaklar retmek ve yaratt at bertaraf etmek iin gereken biyolojik olarak verimli toprak ve su alandr. Ekolojik Ayak zi kresel hektar (kha) ile ifade edilir. Buna altyap ile atk karbondioksitin (CO2) emilimini salayacak bitki rts iin gerekli alanlar da dhildir. Biyolojik Kapasite: Bir corafi blgenin yenilenebilir doal kaynaklar retme kapasitesinin gstergesidir. Bir yerin biyolojik kapasitesini iki etmen belirler: snrlar dahilindeki tarm arazisi, otlak, balklk sahas ve ormann yzlm ve bu topran ya da suyun ne kadar retken olduu. Biyolojik kapasite de Ekolojik Ayak zi gibi alan cinsinden hesaplanr ve kresel hektar (kha) ile ifade edilir. Kresel Hektar (kha): Ekolojik Ayak zi ve biyolojik kapasitenin l birimi olan kresel hektar, dnyann ortalama verimlilii zerinden 1 hektar arazinin retim kapasitesini temsil eder. Bylece belirli bir sre ierisinde farkl arazi trlerinden elde edilen toplam kaynak miktar ve bu kaynaklara ynelik talep ortak bir birime indirgenmi saysal deerle ifade edilir. Tketimin Ekolojik Ayak zi: Doal kaynaklar salayan corafyadan bamsz olarak, bir kii ya da bir topluluk tarafndan tketilen rnlerin retimi iin kullanlan yenilenebilir doal kaynaklar ifade eder. Kii bana den tketim Ayak zinin kresel lekte kii bana den biyolojik kapasiteyi amas, bir birey ya da blgede yaayan insanlarn tketim biiminin, tm dnyadaki insanlar tarafndan tekrarlanrsa uzun sre devam ettirilemeyecei anlamna gelir.retimin Ekolojik Ayak zi: Bir lkeden ya da bir corafi blgeden salanan biyolojik kapasitenin kullanmn ifade eder. Bu gstergenin, ayn alan iindeki mevcut biyolojik kapasite ile kolayca karlatrlmasyla yerel/ulusal/kresel bir srdrlebilirlik lt elde etmek mmkndr: Bir yerdeki retimin Ayak zinin, biyolojik kapasiteyi amas, oradaki doal kaynaklarn srdrlebilir olmayan biimde kullanld anlamna gelir.

    EKOLOJK AYAK Z VE BYOLOJK KAPASTENN

    KARILATIRILMASI GEZEGENN KENDN YENLEME SINIRLARI

    NDE YAAYIP YAAMADIIMIZI

    GSTERR.

  • Trkiyenin Ekolojik Ayak zi Raporu 7

    Kresel lekte 2007 ylnda, tketimin Ekolojik Ayak zi, toplam 18 milyar kresel hektar (kha), kii bana ise 2,7 kha dzeyindeydi. Ayn ylda, toplam biyolojik kapasite ise 11,9 milyar kha ve kii bana 1,8 kha olarak hesaplanmtr. Bu da 0,9 khalk ekolojik aa iaret eder. Kii bana den biyolojik kapasite, nfus artna paralel olarak srekli azalmaktadr. Kii bana den Ekolojik Ayak zi sabit kalsa bile, dnyann biyolojik kapasitesi, toplamda hzla artan Ekolojik Ayak zini karlamak iin yetersiz kalmaktadr. Bu kresel ekolojik ak, baka bir deyile ekolojik limit am giderek bymektedir.

    Akdeniz leinde Ekolojik Ayak zi ile biyolojik kapasite arasndaki fark Trkiyenin de iinde bulunduu Akdeniz Havzasnda giderek bymektedir. Blgedeki toplam tketimin Ekolojik Ayak zi 1961den 2007ye kadar %36lk bir artla kii bana 2,4 khadan 3,3 khaya kmtr. Ayn zaman diliminde kii bana biyolojik kapasite 2,1 khadan 1,3 khaya dmtr. Yani blgedeki ekolojik limit am yaklak 50 ylda sekiz kat byyerek 0,2 khadan 1,9 khaya ykselmitir. Bu durum, dnya ortalamasnn olduka zerinde bir ekolojik akla sonulanmaktadr. Akdeniz Havzasndaki ou lkeye gre Trkiyenin ekolojik a daha dk olsa da, lkedeki kaynak kullanm hem ulusal hem kresel boyutta srdrlebilir deildir.

    Trkiyede 2007 ylnda 2,7 kha olan tketimin Ekolojik Ayak zi dnya ortalamasna eit, Akdeniz lkelerinin ortalamasndan daha dktr. Trkiyede tketimin Ekolojik Ayak zi, kii bana kresel biyolojik kapasitenin %50 zerindedir. Bu durum, dnya genelinde olduu gibi, Trkiyede de srdrlebilir olmayan bir yaam biiminin iaretidir. Trkiyede kii bana 1,3 kha olan ulusal biyolojik kapasite dnya ortalamasnn altnda olduu iin, ulusal ekolojik amz kresel aktan ok daha yksektir. Ekolojik limit am olarak adlandrlan bu ak, biyolojik kapasite ihtiyacnn ksmen lke dndan tedarik edildiini gsterir.

    Trkiyede kii bana den Ekolojik Ayak zinde yllar iinde byk bir deiiklik grlmemitir. Kii bana den Ayak zinin 1961den bu yana sergiledii bu istikrara karn, kii bana den Gayri Safi Yurtii Haslada (GSYH) ciddi bir art sz konusudur. Bunun nedenlerinden biri, 1961-2007 yllar arasnda kaynak verimliliinin yaklak %10 artm olmasdr. Kii bana den Ekolojik Ayak zinin sabit seyrine karn, tketimin Toplam Ayak zi %150 bymtr. Bu bymenin en temel nedeni, 1961-2007 yllar arasnda Trkiyenin nfusunda ayn oranda art yaanmasdr.

    TRKYENN 1,5 GEZEGENE HTYACI VAR!2007 ylnda Trkiyede kii bana den tketimin Ekolojik Ayak zi 2,7 kha ile kii bana kresel biyolojik kapasitenin %50 zerindeydi. Bir baka ifadeyle; dnyadaki herkes ortalama bir Trkiye vatanda kadar tketseydi, 1,5 gezegene ihtiyacmz olacakt. Trkiye, doal kaynaklarn, kendini yenileyebilme hzndan daha fazla tkettii iin ekolojik adan borlu lkeler arasnda yer alr. Trkiyenin, biyolojik kapasite fazlasna sahip olma durumundan biyolojik kapasite ana gelmesinin en temel nedeni nfus artdr.

    Trkiyede retken alanlarn d...

Recommended

View more >