Turystyka biograficzna - istota, znaczenie, ?· Turystyka biograficzna - istota, znaczenie, perspektywy…

  • Published on
    28-Feb-2019

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

Turystyka Kulturowa, www.turystykakulturowa.org Nr 1/2008 (Listopad 2008)

Izabela Wyszowska, Akademia Wychowania Fizycznego w Poznaniu

Turystyka biograficzna - istota, znaczenie, perspektywy

Sowa kluczowe: biografia, biografistyka, turystyka kulturowa, turystyka biograficzna, turystyka literacka, szlaki turystyczne, szlaki biograficzne, muzea biograficzne i literackie Streszczenie

Celem artykuu jest refleksja nad problemem turystyki biograficznej, jej znaczeniem i szansami rozwoju w kontekcie turystyki kulturowej. Jest prb odpowiedzi na pytania: czy obserwuje si obecnie rozkwit czy regres turystyki biograficznej? Co mogoby zwikszy jej rozwj w przyszoci? Turystyka biograficzna jest jedn z form turystyki kulturowej. Jest konsekwencj odwiecznych zainteresowa yciem i dokonaniami wybitnych jednostek. Wyrosa na gruncie wielowiekowej tradycji biografistycznej. Jej znaczenie edukacyjne w spoeczestwie jest nieocenione. W duych centrach turystycznych (Warszawa, d, Krakw, Wrocaw, Pozna, Lublin) widoczny jest wzrost liczby ofert zwizanych z t form turystyki. Na podstawie dostpnych rde: ofert turystycznych, programw, publikacji, wywiadw i obserwacji wasnych, a take danych dotyczcych frekwencji w muzeach mona stwierdzi, e biografie zwaszcza twrcw literatury, muzea biograficzne (zwaszcza literackie), a take szlaki biograficzne ciesz si staym zainteresowaniem szczeglnie wrd modziey szkolnej i studenckiej. Wcza si ona coraz aktywniej w tworzenie turystyki biograficznej (wytyczanie tras, gromadzenie materiaw o wybitnych jednostkach swych regionw itd.). Wiedza zdobywana na szlakach biograficznych jest atrakcyjnym sposobem autopsyjnego poznania miejsc zwizanych ze synnymi postaciami i stanowi uzupenienie szkolnych oraz uczelnianych programw nauczania z zakresu historii kultury czy literatury. Turystyka biograficzna ma szanse dalszego rozwoju pod warunkiem cigego poszerzania i uatrakcyjniania oferty, przystosowania jej do potrzeb wspczesnego turysty, stworzenia szerokiej reklamy i promocji szlakw biograficznych. Organizatorzy tej formy aktywnoci turystycznej winni pooy nacisk na aspekt edukacyjno-wychowawczy, aby bohaterowie szlakw mogli sta si wzorcami osobowymi dla modego pokolenia i by uprawianie turystyki biograficznej mogo przyczynia si do wzrostu poziomu czytelnictwa w Polsce oraz wiedzy na temat wybitnych twrcw naszego dziedzictwa kulturowego.

Wstp

Turystyka kulturowa zaliczana jest do najstarszych rodzajw aktywnoci podrniczej, sigajcej czasw staroytnych. Pojcie turystyki kulturowej jest wieloznaczne i szeroko dyskutowane w krgach jej teoretykw [Gaworecki 2003, s. 81; Mikos v. Rohrscheidt 2008, s. 31]. Faktem jest, e staa si trwaym i znaczcym segmentem usug turystycznych dla szerokiego krgu zainteresowanych ni odbiorcw. Konieczna jest wic i w tym miejscu prba stworzenia jej definicji. Turystyka kulturowa (indywidualna lub grupowa), to aktywno o charakterze turystycznym, ktrej gwnym celem i motywacj do jej podjcia jest poznawanie dziedzictwa kulturowego materialnego i duchowego ludzkoci obiektw architektury i sztuki, wydarze kulturalnych, obyczajw, tradycji i sposobw ycia grup ludzi lub regionw. Wyrnia si trzy rodzaje turystyki kulturowej: turystyk kultury wysokiej (turystyka dziedzictwa kulturowego, muzealna, literacka, eventowa kultury wysokiej), turystyk edukacyjn (podre edukacyjne, tematyczne, jzykowe, seminaryjne) oraz powszechn turystyk kulturow (turystyka miejska, kulturowa obszarw wiejskich, etniczna, militarna, obiektw przemysowych i technicznych, ywej historii, kulturowo-

Turystyka Kulturowa, www.turystykakulturowa.org Nr 1/2008 (Listopad 2008)

przyrodnicza, egzotyczna, religijna i pielgrzymkowa, kulinarna, hobbystyczna, regionalna) [Mikos v. Rohrscheidt 2008, s. 52].

Wrd wielu form turystyki kulturowej wyrnia si turystyk biograficzn wyros na kanwie tradycji biografistycznej. Wedug powyszego podziau moe by ona zaliczona zarwno do turystyki kultury wysokiej jak i edukacyjnej ze wzgldu na swj charakter i funkcj.

Celem artykuu jest refleksja nad istot, znaczeniem oraz moliwociami rozwoju turystyki biograficznej w przyszoci.

Biografia i biografistyka Sowo biografia w jzyku greckim skada si z dwch czonw: bios znaczy ycie,

grapho pisz, opisuj. Sowniki wyjaniaj to pojcie jako: yciopis, ywotopis, yciorys, ywot lub opis ycia jednostki obejmujcy jej intelektualny i moralny rozwj, opis ycia i dziaalnoci jakiej osoby, zwaszcza kogo wybitnego, sawnego . W zalenoci od celu biografia moe mie charakter naukowo-historyczny, literacki, panegiryczny, popularyzatorski. [Sownik jzyka 1978; Sownik terminw 1988; Sownik wyrazw 1980; Wielka 1962]. Zdaniem Czesawa Majorka biografia jest narracj obejmujc rekonstrukcj sekwencji zdarze z ycia jednego czowieka, opisujc i wartociujc jego osobowo oraz wyjaniajc wpyw jaki wywar na istotne fakty i zjawiska mu wspczesne i po nim nastpujce. W odrnieniu od historii, ktra opisuje, wyjania i wartociuje fakty w skali globalnej, biografia dokumentuje i relacjonuje fakty z ycia jednostki [Majorek 1996, s. 179]. Biografistyka jest trwaym elementem historiografii i szerzej mwic kultury. Przyczyn jej trwaoci mona doszukiwa si w odwiecznym zainteresowaniu czowieka losami drugiego, porwnywaniu swego ycia do innych. Wedug Tadeusza epkowskiego s trzy zasadnicze przyczyny istnienia, trwaoci i rozwoju biografistyki. Pierwsza to potrzeba rozrywki, druga to potrzeba dydaktyki, wzorcw osobowych, trzecia natomiast to potrzeba nauki [epkowski 1964, s.713]. Na przestrzeni dziejw w biografistyce wymienione potrzeby wystpuj ze zrnicowanym nateniem. W staroytnoci powstay reguy gatunku. Biografowie ukazywali jednostk w moliwie penej formie dyli do indywidualizacji, akcentowania jej wyjtkowoci, pojawiaa si refleksja charakterologiczna, poszukiwanie motyww postpowania, wreszcie refleksja antropozoiczna zmierzajca do uzasadnienia egzystencji jednostki, sensu jej ycia. W staroytnoci duy nacisk kadziono te na aspekt moralizatorski w biografistyce, ktry przez wiele stuleci bdzie odgrywa znaczc rol. W redniowieczu zgodno z prawdami wiary odgrywaa niebagateln rol, na ich podstawie ksztatowano wyobraenia sposobu i celu ycia czowieka. Istniay wzory dobrego ycia, ktre byy inspiracj dla utworw hagiograficznych. Renesans oddali si znacznie od akcentu moralizatorskiego i wprowadzi jako dominujc zasad indywidualizacji. W kolejnych epokach widoczna jest ewolucja w kierunku poszukiwania prawdy na podstawie rzetelnie analizowanych rde. W wieku XVIII skrystalizowaa si biografistyka historyczna, odchodzono coraz bardziej od konwencji moralizatorskiej i pragmatyzmu. Proces ten ugruntowa si w XIX wieku. Biografistyka przeja wwczas w peni zasady krytycyzmu i obiektywizmu. Do gosu dosza tendencja pokazujca bohatera w kontekcie spoecznym i w powizaniu z nim. Wprowadzono te najnowsze osignicia i metody z dziedziny psychologii. Istniaa te w tym stuleciu druga tendencja oparta o koncepcje heroistyczne. Reakcj na biografistyk naukow natomiast by popularny typ biografia-romans [Zalejko 1988, s. 46-54]. Na gruncie wielkopolskim w XIX wieku w trudnych historycznie warunkach zaboru pruskiego obserwuje si rozwj publikacji typu wspomnieniowo-hagiograficznych, tworzonych czsto przez nieprofesjonalistw w tej dziedzinie ksiy, dziennikarzy, lekarzy, ktrym przywiecaa idea utrwalenia pamici

23

Turystyka Kulturowa, www.turystykakulturowa.org Nr 1/2008 (Listopad 2008)

wybitnych Wielkopolan. Odczuwano szczegln potrzeb zapisania w wiadomoci spoecznej dokona nieprzecitnych jednostek dziaajcych zwaszcza na niwie spoecznej. Celem tych wszystkich opracowa biograficznych byo tworzenie wzorcw osobowych do naladowania w dobie zaborw. Mona wic powiedzie, e warunki historyczne uksztatoway okrelone podejcie do biografii, w ktrym nie rzetelny warsztat naukowy odgrywa wiodc rol ale sposb w jaki jednostka pokazywana bya spoeczestwu. Biografie tego czasu mona by niejednokrotnie okreli mianem hagiograficznych ze wzgldu na swoiste potraktowanie w nich postaci. Biografistyka naukowa moga si w peni rozwin po odzyskaniu niepodlegoci. Obserwuje si wwczas w samej choby Wielkopolsce prawdziwy jej rozkwit za spraw prnego rodowiska naukowego skupionego wok wybitnego historyka profesora Adama Skakowskiego [Molik 1991, s. 116-118]. Ponowny biograficzny bum obserwuje si w drugiej poowie XX wieku. Duy procent powstajcych wwczas i aktualnie opracowa ma jednak charakter popularnonaukowy skierowany do szerszego krgu odbiorcw. Zdaniem W. Molika istnieje potrzeba jednak penych naukowych biografii postaci zasuonych, zwaszcza tych, ktre jeszcze takich opracowa si nie doczekay [Molik, 1991, s. 125-126].

Turystyka biograficzna Cech turystyki biograficznej jest eksponowanie wybitnych postaci, ktre w sposb

trway i znaczcy zapisay si w dziejach danego pastwa, regionu czy miasta. Realizuje ona swoje zaoenia edukacyjne przyczyniajc si do popularyzacji ale i niekiedy te ocalenia od zapomnienia mniej znanych aczkolwiek zasuonych jednostek, stawiajc je za wzr do naladowania wspczesnym odbiorcom. Wrd postaci, ktre ciesz si zainteresowaniem turystyki biograficznej s zazwyczaj reprezentanci wiata literackiego, artystycznego, naukowego, politycznego, spoecznego. Przyblianie ich ycia i osigni odbywa si midzy innymi przez tworzenie szlakw biograficzno-krajoznawczych, ktrych tytu czsto rozpoczynany jest sowem: ladami.

Szlak turystyczny to powszechnie rozumiana trasa naturalna lub wytyczona, suca celom turystycznym. W odniesieniu do turystyki kulturowej jest on rodkiem do tematycznego powizania duszych wypraw kulturowych stanowic czynnik przycigajcy turyst o okrelonych zainteresowaniach. Jest rdem do podry tematycznych i studyjnych. Cz istniejcych szlakw turystyczno-kulturowych (w tym biograficznych) moe by okrelana jako materialna, a cz jako wirtualna. Pierwsza musi spenia nastpujce warunki: posiada oznakowanie, wszystkie obiekty na trasie winny by udostpnione, powinna posiada opis, wasn literatur fachow, ktra wyznacza i uzasadnia temat szlaku, wreszcie aktualn ofert. Ostatnim kryterium szlaku materialnego jest staa opieka i koordynacja wadz lokalnych, stowarzysze, z moliwoci staego z nimi kontaktu. Szlaki wirtualne natomiast to te, ktre nie speniaj opisanych wyej warunkw oraz oferty posiadajce: sprecyzowany temat, opis, podany zasig trasy, aktualn ofert wycieczek. A take majce form oferty lub propozycji szlaku tematycznego [Mikos v. Rohrscheidt 2008, ss. 291-294]1.

W szlakach biograficznych uwzgldniane s istotne miejsca zwizane bezporednio lub porednio z danym bohaterem, jego rodzin, gronem przyjaci, wsppracownikw itd. Szlak czy zazwyczaj miejsce urodzenia (dom rodzinny), edukacji (kolejne szkoy), zamieszkania, pracy, dziaalnoci, podry, spoczynku. Prezentuje take zachowane efekty dziaalnoci np. spucizn pisarsk, artystyczn zgromadzon w placwkach muzealnych.

1 Projekty szlakw kulturowych powstaj od wielu lat na Wydziale TiR AWF w Poznaniu w ramach: prac licencjackich, magisterskich oraz referatw SKN Historii Kultury i Sztuki prezentowanych przez studentw na konferencjach Studenckich K Naukowych.

24

Turystyka Kulturowa, www.turystykakulturowa.org Nr 1/2008 (Listopad 2008)

Ponadto wskazuje instytucje, ktre obray sobie dan posta za patrona (szkoy, stowarzyszenia, organizacje)2. Obecne w narracji jest te tzw. ycie pomiertne czyli sposoby upamitniania bohatera od momentu mierci po czasy wspczesne (publikacje, obchody rocznicowe, a take pomniki i tablice pamitkowe oraz muzea biograficzne, izby pamici i ich dziaalno edukacyjna i popularyzacyjna itd.). Daje to turycie pogld, jaki jest poziom wiedzy i wiadomo spoeczna dokona danej jednostki oraz czy istnieje zjawisko swoistego jej kultu wrd potomnych [zob. Molik 1996].

Wspomniany wyej rozkwit biografistyki zwaszcza na gruncie wielkopolskim, ktry nastpi ju w dwudziestoleciu midzywojennym i w okresie powojennym XX wieku niewtpliwie wywar wpyw na turystyk biograficzn w tym regionie. Biografie i pamitniki stanowi bowiem znakomity materia przydatny w wytyczaniu szlakw ladami ich bohaterw [zob. Wyszowska 2004; Wyszowska 2007].

Obecnie take na rynku wydawniczym obserwuje si spor liczb opracowa naukowych czy popularnonaukowych biografii, pamitnikw, dziennikw itd.3, co jest niewtpliwie dowodem wzrostu zapotrzebowania na tego typu publikacje wrd czytelnikw poszukujcych niekoniecznie sensacji w cudzych yciorysach ale odpowiedzi na pytania dotyczce wasnej egzystencji, potwierdzenia wyborw yciowych, sposobw na odniesienie sukcesu w jakiej dziedzinie czy odnalezienie si we wspczesnym wiecie. Jest to take i sygna dla wacicieli biur podry aby zwrcili uwag na ten kierunek zainteresowa spoecznych.

Najbardziej rozpoznawalnymi postaciami, ktre szczeglnie kojarz si cudzoziemcom z Polsk, i ktrych szlaki ciesz si popularnoci wrd turystw to wedug chronologii: Mikoaj Kopernik4, Fryderyk Chopin5, Papie Jan Pawe II6 i Lech Wasa7. Warto byoby poszerzy ten krg o osoby godne wyeksponowania pozostajce nieco w cieniu, ktre przycignyby zainteresowanych kultur i histori Polski. O intensyfikacji dziaa w tym wzgldzie naleaoby pomyle w odniesieniu do postaci o znaczeniu oglnopolskim, ktrym ju wczeniej powicona zostaa uwaga i funkcjonuj w turystyce ale trasy ich ladami wymagayby odwieenia, zaktualizowania, wzbogacenia i uatrakcyjnienia w sensie merytorycznym i pod wzgldem zagospodarowania turystycznego dostosowania do nowych potrzeb. Na uwag zasuguj te jednostki o znaczeniu regionalnym, ktre tworzyy

2 Szk noszcych imiona pisarzy jest bardzo wiele w Polsce. Imi Marii Konopnickiej przyjo ponad 50 szk. Chtnie za patronw obierano te: Jana Kochanowskiego, Stanisawa Staszica, Adama Mickiewicza, Bolesawa Prusa, Henryka Sienkiewicza, Stanisawa Wyspiaskiego. 3 Przykadami mog by nastpujce ksiki: B. Wachowicz, Ty jeste jak zdrowie, Warszawa 2007; B. Wachowicz, Ciebie jedn kocham. Tropami Stefana eromskiego w najcilejszej ojczynie, Warszawa 2008; Szczublewski J., Sienkiewicz. ywot pisarza, Warszawa 2006; T. ubieski, M jak Mickiewicz, Warszawa 2005; J. Sokolski, wiat Jana Kochanowskiego, Wrocaw 2005; W. Czapliski, Wadysaw IV i jego czasy. Krakw 2008 i wiele innych. 4 Jest to najwaniejszy polski szlak biograficzny obejmuje: Toru, Frombork, Olsztyn, Lidzbark Warmiski, Dobre Miasto, Ornet, Pienino, Braniewo, Malbork, [Szewczykowie 2008, ss. 126-129, Mikos v. Rohrscheidt , s. 302]. 5 Do walorw postrzeganych jako najbardziej kojarzone z regionem mazowieckim zaliczono posta Fryderyka Chopina. W ramach tworzenia i wdraania zintegrowanych produktw turystyki kulturowej na I miejscu podano: Kompleksowy projekt zwizany z obecnoci Chopina na Mazowszu, Warszawa, elazowa Wola, Brochw, Sanniki [Strategie rozwoju 2007]. Planowany jest szereg projektw z okazji jubileuszu 200-lecia urodzin kompozytora [Szewczykowie 2008, ss. 130-131]. 6 Krakw posiada miejsca zwizane niemal z...

Recommended

View more >