Uczestnictwo w Kulturze

  • Published on
    21-Jan-2016

  • View
    44

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

  • W STRON YWEGO UCZESTNICTWA W KULTURZE

  • KIERUNEKKULTURAW STRON YWEGO UCZESTNICTWA W KULTURZE

    red. Wojciech Kosowski

    Mazowieckie Centrum kultury i SztukiWarszawa 2011

  • Niniejsza ksika ukazuje si w ramach Projektu Kierunek Kultura realizowanego przez Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki

    REDAKTOR WYDANIA

    Wojciech Kosowski

    AUTORZY

    Janusz Byszewski, Patrycja Jastrzbska, Wojciech Kosowski, Weronika Paranowicz-Vertun, Anna Rogoziska, Magdalena Rycka, Aleksandra Staczuk, Marcin liwa

    Wywiad Pawa Althamera, Igora Stokszewskiego i Artura mijewskiego z Marcinem liw publikujemy za zgod Autorw; dzikujemy!W rozdziaach 1.2. 1.9. zostay wykorzystane materiay koncepcyjne z prac zespou Szczecin 2016: Dana Jeswein, Robert Jurszo, Wojciech Kosowski, Jzef Szkandera, Marek Sztark; dzikujemy!Wywiad Pauliny Capay z Januszem Byszewskim Dom kultury jako rzeba spoeczna ukaza si pierwotnie na portalu organizacji pozarzdowych NGO.pl; artyku Patrycji Jastrzbskiej MUZEUM BEZ CIAN. Otwarta przestrze sztuki ukaza si na portalu OBIEG.pl; dzikujemy obu portalom i autorom za moliwo przedruku. KOREKTA

    Magorzata Zamojska

    ZDJCIA

    Adam Biskup, Zbigniew Gozdecki, Wojciech Kosowski, Pawe Koacz, Magda Mosiewicz, Beata Nowak, Weronika Paranowicz-Vertun, Kamila Szuba

    PROJEKT I OPRACOWANIE TYPOGRAFICZNE KSIKI

    Grzegorz LaszukK+S

    Copyright for this edition by MCKiS

    Wydanie wspnansowane przez Urzd Miasta Stoecznego Warszawy

    Wydawca

    Mazowieckie Centrum Kultury i SztukiWarszawa 2011

    Wydanie I

    NAKAD

    1000 egzemplarzy

    DRUK

    Drukarnia Pasa sp. z o.o., 30-363 Krakw, ul. Rydlwka 24, tel. (+48 12) 260 2000 fax. (+48 12) 260 2001, www.pasaz.com

  • Spis treci

    WPROWADZENIE: Wzmocni drugi lar 7 WSTP: Przede wszystkim praxis 9 Od redaktora 13 Posaniec, ktry nas budzi 17

    1. UCZESTNICTWO, WSPLNOTA, ROZWJ; WSPCZESNE DYLEMATY ANIMATORA KULTURY 311.1. Jakim jzykiem o jakiej kulturze? 351.2. Uczestnictwo a dostp 431.3. Animacja i edukacja kulturalna 531.4. Kultura jako rdo 611.5. Kultura jako agora 671.6. Kultura jako pole szans 751.7. Kultura na rzecz zmiany spoecznej 791.8. Kultura zarabia pienidze 911.9. Kultura a rnorodno 971.10. Kultura a hiperlokalno 103

    2. KIERUNEK KULTURA: CO ZROBILIMY PRZEZ TRZY LATA? 1112.1. Program okiem organizatora 1152.2. Kierunek Kultura 2009 1192.3. Kierunek Kultura 2010 1212.3.1. Opis idei i warsztatw Kultura Tworzy Rozwj 1212.3.2. Warsztaty okiem uczestnikw 1272.4. Kierunek Kultura 2011 1312.4.1. Projekt edukacyjny Mazowieccy Liderzy Kultury 1312.4.2. Projekt edukacyjno-animacyjny MULTIPOLIS 1352.5. Zamiast podsumowania 1532.5.1. Jak tu wybra? W poszukiwaniu uczestnika idealnego. 1532.5.2. Nie bj si ewaluacji!. O potrzebie i dobrych skutkach przemylanej ewaluacji. 157

    ANEKS 163 Dom kultury jako rzeba spoeczna 165 Muzeum bez cian. Otwarta przestrze sztuki 171 PODAJ RK czyli o promocji projektw kulturalnych 179

  • 7

    Szanowni Pastwo,od 2009 roku pracujemy w Mazowieckim Centrum Kultury i Sztuki nad pro-gramem Kierunek Kultura. Pod tym szyldem zorganizowalimy konferencj, konkurs na projekty kulturalne, a wreszcie kolejne cykle warsztatw dla osb dziaajcych na rzecz kultury na Mazowszu. Wydalimy take publikacj pre-zentujc nasze dziaania wok pierwszej czci projektu. Ksika, ktr ma-cie Pastwo w rkach, jest drug z serii, podsumowujc trzy lata pracy nad programem i przekadania pomysu na praktyk. W historii naszego Centrum jest to projekt nowy, powiedziaabym nawet, e przeomowy. Zrozumielimy bowiem, e regionalna instytucja kultury powin-na bazowa na dwch uzupeniajcych si larach. Z jednej strony na prezen-towaniu na Mazowszu wytworw sztuki wysokiej np. koncertw, wystaw czy spektakli, ale te, z drugiej strony, na organizowaniu dziaa animacyjnych i edukacyjnych. Osobicie jestem zwizana raczej z tradycyjn form kultury. Odpoczy-wam i aduj akumulatory raczej w lharmonii czy w operze, ni na mazowie-ckiej, nawet eksperymentalnej czy odwanej scenie. Swoj prac zaczynaam w Krajowym Biurze Koncertowym, ktre, poczone w ramach reformy samo-rzdowej z Biurem Wystaw Artystycznych i Warszawskim Orodkiem Kultu-ry, przeksztacio si w Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki. Jestem dumna z dokona Mazowieckiego Centrum Kultury i Sztuki jeli chodzi o krzewienie na Mazowszu kultury wysokiej. Ale te z ogromn satysfakcj przyjmuj roz-wj w naszym Centrum projektw animacyjno-edukacyjnych i badawczych, bo to niezbywalna i nieoceniona funkcja nowoczesnej instytucji kultury o za-sigu regionalnym.

    PRZEDMOWA

    Wzmocni drugi lar

    ALEKSANDRA KIELAN, DYREKTOR MCKIS

  • KIERUNEK KULTURA

    Program Kierunek Kultura koncentruje si na tym drugim obszarze dziaa. Jego celem jest stworzenie regionalnego obserwatorium i laboratorium kul-tury, w ktrym zastanawiamy si, jaka kultura tworzy rozwj? A rozwj ro-zumiemy tu szeroko: jako zmian spoeczn, wzrost aktywnoci, wiadomo-ci i popraw samooceny wrd mieszkacw Mazowsza, wrd lokalnych spoecznoci regionu. Zastanawiamy si te, jaka kultura zachca ludzi do uczestniczenia w tej sferze ycia i jej wsptworzenia, a jaka wyklucza odbior-cw i wsptwrcw. Nie jestemy wszelako instytutem badawczym; intere-suje nas nie samo zdobywanie i tworzenie wiedzy, ale przede wszystkim jej dystrybucja i przeoenie na praktyk, o ktrej pisze we wstpie prof. Burszta: na praktyk funkcjonowania instytucji i twrcw kultury na Mazowszu. Temu suy program Kierunek Kultura, a w jego ramach publikacja, ktr Pastwu przekazujemy. ycz satysfakcjonujcej lektury!

  • 9

    Patrzc na niebywa dzisiaj karier sowa kultura, a nie chce si wie-rzy, i przez wieki ludzie wietnie sobie radzili w wiecie materialnym i spo-ecznym, zupenie nie majc wiadomoci, e reprezentuj/tworz/okrelaj rzeczywisto, ktra dzisiaj mieci si w tym pojemnym pojciu. Spoeczno-ci i jednostki rodziy si, dorastay i umieray w historycznym i kosmologicz-nym cyklu struktury trwania. Dopiero w XIX wieku musieli pojawi si antro-polodzy, by stwierdzi, e ludzie yjcy w zbiorowociach maj rne kultury, odrbne style ycia, ale dowiadczenie pokazuje, e dana grupa moe y zgodnie z wasnym kulturowym modelem wcale go nie znajc. S tylko dwa momenty, w ktrych kultura niejako si ujawnia, zostaje poddana metajz-kowemu namysowi. Po pierwsze, kiedy zostaje zderzona z krytyczn anali-z, ktra pokazuje, jak ona funkcjonuje; albo, po drugie, kiedy pojawia si konkurencyjny model, majcy swe rdo rwnie dobrze wewntrz kultury, jak i poza ni. Te kultury, ktrych dowiadczenia z innymi, obcymi kulturami nie stay si powodem spoecznej traumy, nie postrzegaj siebie na poziomie metakulturowym (jako odrbne kultury), ale jako czysty i prosty model czo-wieczestwa. Tutaj sprawa jest prosta poza granicami ich wiata wszystko jest barbarzyskie, ergo jest nie-kultur. Dawne to czasy jasnoci i pewnoci. Rozplenienie si sensw wizanych z coraz bardziej rnicujcym si po-jciem kultury i jego niezbdnoci we wspczesnym sowniku wszyst-kich nieomal dziedzin ycia powoduje, e na dobre przyszo nam si pogo-dzi z nieusuwaln wieloznacznoci i mglistoci znacze, jakie z kultur wiemy. Nikt ju dzisiaj nie moe by w tym wzgldzie prawodawc i auto-rytatywnie orzec: kultura to jest to, tylko to, i z tym wanie naley j iden-tykowa. Kultura to pojcie ksenogamiczne w tym rozumieniu, e nieustan-nie jest zapylane przez rne dziedziny spoecznej praktyki. Najpierw s to

    WSTP

    Przede wszystkim praxis

    PROF. DR HAB. WOJCIECH JZEF BURSZTA

  • KIERUNEK KULTURA

    10

    odmienne tradycje naukowe, modelujce kultur dla wasnych potrzeb ba-dawczych i nadajce jej w zwizku z tym sensy analityczne, a nie tylko w cha-rakterze heurystycznego ornamentu. Ale kultur zapylaj dzisiaj w gwnej mierze rnice si ideologie i wizje polityki, dla ktrych kultura jest nade wszystko orem i argumentem w walce o okrelone wartoci. Jest to starcie niedajcych si uzgodni aksjologii. Multikulturalizm, etnonacjonalizm, myl konserwatywna, liberalna i lewicowa znacznie przemodeloway naukowo-te-oretyczny sens kultury po to, by uywa jej do osignicia praktycznych celw emancypacyjnych albo wspiera konkurencyjne ideologie adu spoeczno-po-litycznego. Swoj prac rzetelnie wykonuj take administracje pastwowe i lokalne, gromko woajc, e kultura si liczy i produkujc kolejne regula-cje, jak j wzi w ryzy. Jednym sowem urywajc si ze smyczy nauki, kultura-jako-argument wdruje po wiecie i zadomawia si we wszystkich niszach spoecznego bytu. Do znudzenia moemy czyta, sucha i oglda rnorodne emana-cje tego sowa, coraz bardziej traccego jakikolwiek sens w ogle. Kultury jest dzisiaj za duo, ale dziwnym trafem, im wicej si o niej rozprawia, tym mniej wida ludzi, bez ktrych ten abstrakcyjny byt byby wszak przedmiotem li tyl-ko lozocznego sporu jako kolejne pojcie ze sfery ontologii i epistemologii. Trawestujc biologiczn maksym Jeana Rostanda Teorie mijaj. aba zo-staje powiedziabym, e zmiennoci md mylenia o kulturze odpowiada nie-zmienna rzeczywisto spoecznego milieu, w ktrym zawiera si to wszystko, co ludzie intencjonalnie czyni, jak myl i jak organizuj sens wasnego y-cia. Kultura to forma praxis, podobnie jak praxis jest dziaalno polegajca na prbie jej opisu i interpretacji. Przyjmijmy, e owa praxis oznacza tutaj ca-o dziaa indywidualnych i grupowych, ktre tworz spoeczn egzysten-cj czowieka. Takie jej rozumienie znajdziemy u tak rnych skdind myli-cieli, jak Luis Althusser, Antonio Gramsci czy Stanisaw Brzozowski. Kade dziaanie praktyczne jest nie tyko przeksztaceniem przedmiotu, ale take tworzeniem sensu, wartoci kulturowej, a rezultat to take uzewntrznienie podmiotowoci czowieka jako mieszkaca kultury. Kade dziaanie jest jak wiemy komunikowaniem, a jego rezultat, o ile zostanie odczytany przez innych ludzie i o ile wcz si oni aktywnie w jego wsptworzenie, staje si elementem wiata spoecznego. O taki ksztat spoecznej praxis toczy si dzi-siaj bj, na tym gruncie stare zmaga si z