Utjecaj Klimatskih Promjena Na Biodiverzitet

  • Published on
    16-Dec-2015

  • View
    9

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Klimatske promjene

Transcript

<p>Utjecaj klimatskih promjena na biodiverzitet</p> <p>Utjecaj klimatskih promjena na biodiverzitet2014.</p> <p>PRIRODNO MATEMATIKI FAKULTETSARAJEVO</p> <p>Amra Husika</p> <p>UTJECAJ KLIMATSKIH PROMJENA NA BIODIVERZITET</p> <p>Globalna ekologija</p> <p>-Seminarski rad-</p> <p>Sarajevo, 2014.</p> <p>SADRAJ</p> <p>UVOD2Klimatske promjene3Biodiverzitet4UTJECAJ KLIMATSKIH PROMJENA NA BIODIVERZITET5Utjecaj klimatskih promjena na svjetski biodiverzitet5Utjecaj klimatskih promjena na biodiverzitet u BiH8Aktivnosti za smanjenje efekata klimatskih promjena.....................................................................................................13Smanjenje efekata klimatskih promjena u BiH ........................................14ZAKLJUAK ......................................................................................................16LITERATURA .....................................................................................................17</p> <p>1. UVOD</p> <p>Klimatske promjene su dugotrajne promjene u statistikoj raspodjeli klimatskih faktora, u vremenskom periodu od desetaka do milion godina. To moe biti promjena u prosjenim klimatskim elementima ili promjena raspodjele klimatskih dogaaja s obzirom na prosjene vrijednosti, ili pojava sve vie krajnjih vremenskih dogaaja. Klimatske promjene se mogu odnositi na odreene posebne regije ili se moe odnositi na cijelu Zemlju. Biodiverzitet je sveobuhvatna raznolikost i razliitost ivih organizama ukljuujui kopnene, morske i druge vodene ekosisteme i ekoloke komplekse. Raznolikost ivog svijeta se posmatra na nivou gena, vrsta i ekosistema. Genetiki diverzitet predstavlja varijacije u genetikom sastavu jedinki unutar ili izmeu vrsta. Diverzitet vrsta je predstavljenj brojem zastupljenih vrsta u nekom regionu. Diverzitet ekosistema predstavlja varijacije u zajednici organizama i fizikom okruenju u kojem ive. Ovaj diverzitet ukljuuje: tipove i konfiguraciju stanita, ekoloke procese (poari, sukcesije, hidrologija) i ekoloke servise (filtracija, kontola erozije, kontrola poplava, hrana, resursi, biogeohemijski ciklusi, fotosinteza i sl.). Zatita diverziteta ekosistema moe pomoi i u zatiti biodiverziteta na nivou gena i ekosistema. Naime, da bi se efikasno zatitila neka vrsta mora se prvo zatiti njeno stanite. Klimatske promjene se prirodna pojava, meutim antropogenim utjecajem su se one ubrzale i uinile ekstremnijim. Najznaajniji razlog ovome je sagorijevanje fosilnih goriva, kojim se poveava koncentracija CO2 u atmosferi i pojaava se efekat staklenika. Sa sigurnou moemo rei da su klimatske promjene samo jedna u nizu antropogenih faktora koji utiu na smanjenje biodiverziteta. MEA je 2005. definisala 5 glavnih uzroka gubitka biodiverziteta, a to su: konverzija stanita, prekomjerna eksploatacija prirodnih resursa, zagaenje zraka, vode i zemljita, klimatske promjene i invazivne vrste. Mi, kao biolozi odmah uoavamo veliku povezanost izmeu ovih uzroka. Tako naprimjer, eksploatacijom prirodnih resursa, u isto vrijeme smanjujemo koliine neobnovljivih ili vrlo sporo obnovljivih resursa, vrimo konverziju stanita, zagaujemo zrak (pr. miniranje na povrinskim kopovima), vodu (primjena raznih hemikalija u vodama), smanjujemo biodiverzitet nekih ekosistema, inimo ih slabijim i manje stabilnim ime otvaramo put invazivnim vrstama, a u isto vrijeme i pojaavamo efekte klimatskih promjena. Posebno ukoliko se radi o eksploataciji uma, koje reguliu mikroklimu podruja i utjeu na koliinu padavina, kao i na zadravanje vode u zemljitu. Zadravanje vode utie na produkciju hrane (poljoprivreda), ali i opstanak vrsta u ekosistemima. Ovo je samo jedan od mnotva primjera povezanosti antropogenih utjecaja na biodiverzitet i kvalitet ivota openito. Sa sigurrnou moemo rei da je svim ovim utjecajima zajedniko to to unitavaju prirodne ekosisteme ili ih slabe, ime naruavaju kvalitet ivota openito. Naprimjer, unitavanjem uma se slabije regulie temperatura podruja i ona se poveava, a to otvara put mnogim prenosnicima bolesti pa su infekcije ee na datom prostoru. U svijetu su danas veliki problem ovakvi nametnici zbog poveanja prosjenih godinjih temperatura. Poveanje temperatura takoer utie na topljenje lednika, i njihovo ulijevanje u svjetske okeane kojima mijenjaju hemijska svojstva. S obzirom na to da su hemijska svojstva jedan od uslova ivota jedinki u nekom podruju, njihovom promjenom dolazi do smanjenja populacije nekih vrsta, ili njihovog potpunog izumiranja. Najvee koliine slatke vode se nalazi upravo u lednicima, tako da e se njena koliina enormno smanjiti topljenjem lednika. U poetku mnogi nisu prihvatali ideju o klimatskim promjenama jer je zaista teko prihvatiti injenicu da je ovjek, svojom sebinoti i nagonom za profitom, uspio naruiti prirodnu ravnoteu ekosistema, koji su savreno graeni i tako i funkcioniu. Danas ve ljudi shvataju vanost klimatskih promjena i njihov utjecaj na ivi svijet pa imamo primjere aktiviranja na njihovom zaustavljanju. Jedna od takvih zamisli je i Kovencija o biolokoj raznolikosti. Takoer, moramo spomenuti aktiviranje mnogih evropskih gradova koji rade na smanjenju efekta globalnog zatopljavanja gradei zelene gradove, uvodei alternativne izvore goriva i sl. U ovom seminarskom radu e biti objanjeni utjecaji klimatskih promjena na nivou gena, vrsta i ekosistema uz adekvatne primjere. Prije svega e biti objanjene klimatske promjene, kao i biodiverzitet. Poseban osvrt e biti na vanosti biodiverziteta, posebno e biti naglasak na ljudskoj potrebi za biodiverzitetom. Takoer e biti objanjene i aktivnosti koje se trenutno provode na smanjenju efekata klimatskih promjena kako u svijetu, tako i u Bosni i Hercegovini. 1.2. Klimatske promjeneU zadnje vrijeme, posebno u vezi sa zatitom prirodnog okolia, klimatske promjene se obino odnose na dananje promjene klime. Posebno se to odnosi na sve vei ljudski utjecaj na klimatske promjene, koji je povezan sa dananjim globalnim zatopljenjem. Faktori koji utjeu na oblikovanje klime se nazivaju prisilna djelovanja. To ukljuuje takve pojave kao promjene u Sunevom toplinskom zraenju, odstupanju od Zemljine planetarne putanje ili orbite, promjenjiva tektonika ploa i pomicanje kontinenata, te promjene u koncentraciji staklenikih plinova. Postoji itav niz povratnih veza klimatskih faktora, koje mogu biti pojaane ili oslabljene. Neki dijelovi klimatskog sistema, kao to su oceani i slojevi leda, odgovaraju slabije na klimatske promjene, zbog svojih ogromnih masa, tako da im treba due vremena na odgovor, ponekad stoljee ili due. Meuvladin panel o klimatskim promjenama, grupa naunika i strunjaka za klimatske promjene tvrdi da: Klima se mijenja i te klimatske promjene su uglavnom nastale zbog ljudskog djelovanja. Zbog toga, sve vie se raspravlja kako smanjiti ljudski utjecaj na klimu i kako se prilagoditi promjenama koje se ve javljaju, te kako moemo predvidjeti budue klimatske promjene.Najvea zabrinutost zbog ljudskog djelovanja na klimu se odnosi na poveanu koncetraciju ugljinog dioksida (CO2) u atmosferi, zbog potronje fosilnih goriva i sve veom koliinom krutih estica u zraku. Osim toga, sve vie smo zabrinuti zbog ozonskih rupa, sve veeg iskrivanja uma i poveanja obradivih povrina, to isto utjee na klimatske faktore.Prijetnja koju klimatske promjene predstavljaju za ljude, ivi svijet i nau ivotnu sredinu sada je prihvaena u irokim razmjerama, kako na naunom nivou tako i meu donosiocima odluka i, sve vie, politiarima i javnou uopte. Niko ne moe da predvidi budunost; meutim, svi aktuelni podaci i informacije, kao i niz sloenih modela, ukazuju da ekosistemi, proizvodi i usluge koje obezbjeuju, kao i biodiverzitet koji je njihov sastavni dio, postaju sve vie degradirani i manje sposobni da funkcioniu.Na osnovu ranijih trendova, aktuelnih mjerenja i modela koji prikazuju budua scenarija, danas je iroko prihvaeno u naunoj zajednici da globalna temperatura raste i da klima Zemlje ima potencijal za brzu promjenu (slika 1). Veliki dio toga je direktna posljedica poveane emisije gasova staklene bate i drugih ljudskih aktivnosti i donosi posebne izazove za drutvo u cjelini. Donosioci odluka i politiari poinju da reaguju na taj izazov i postoji sve vea svijest u javnosti uopte da moe da doe do uticaja koji e se odraziti na njihov ivot i ivotnu sredinu.</p> <p>Sl. 1: Zapaene promjene kod (a) globalne prosjene temperature povrine; (b) prosjeni globalni nivo mora prema podacima mjernog stuba za plimu (plavo) i satelita (crveno); i (c) Snijeni pokriva na sjevernoj hemisferi za period mart-april. Sve razlike se odnose na odgovarajue prosjeke za period 1961-1990. Kontinualne linije predstavljaju srednje vrijednosti za deceniju, dok take prikazuju godinje vrijednosti. Osjenene povrine su intervali nesigurnosti procjenjeni na osnovu sveobuhvatne analize poznatih nesigurnosti (a i b) i vremenskih redova (c).</p> <p>1.3. Biodiverzitet Najjednostavnije reeno, biodiverzitet je raznolikost ivog sveta na planeti. Biodiverzitet na Zemlji danas ine milioni razliitih biolokih vrsta, koje su proizvod etri milijarde godina evolucije. Sama re biodiverzitet je relativno nova, ozvaniena je u 1985. godini spajanjem dve rei, bioloki diverzitet. Na simpozijumu 1986. godine, nakon izdavanja knjige BioDiversity (Wilson 1986), iji uredenik je biolog E. O. Wilson, generalno je prihvaeno korienje ove rei i njenog koncepta.Svijet je, u posljednjh nekoliko decenija, poeo da gubi vrste i stanita sa sve rastuom i zabrinjavajuom brzinom. To je jedan od razloga zbog kojih se svijet poeo zanimati za biodiverzitet I njegovo ouvanje. Naunici su bili iznenaeni pronalaskom ogromne koliine raznolikosti insekata u tropskim imama 1980. godine. U jednom istraivanju, na samo 19 stabala u Panami, 80% od 1,200 vrsta tvrdokrilaca koje su pronaene bile su nepoznate nauci... Zaudujue je da naunici imaju vie podataka o broju zvezda u naoj galaksiji, nego o broju vrsta na planeti Zemlji.Ipak postoji veliki broj podataka koji ukazuju da trenutno stanje nije uopte dobro. Da bismo ilustrovali nivo gubitka biodiverziteta sa kojim se suovamo, proi emo kroz kratku naunu analizu. Ubrzan gubitak vrsta koji vidimo danas je od 1000 do 10000 puta vei nego prirodni tok izumiranja vrsta*, upozoravaju strunjaci. Strunjaci procjenjuju da izmeu 0.01 i 0.1% cjelokupnog broja vrsta isezne svake godine. Ako za primjer uzmemo da je nia procjena ukupnog broja vrsta tana - tj. da postoji oko 2 miliona razliitih vrsta na naoj planeti - onda se izmeu 200 i 2,000 sluajeva isezavanja vrsta desi na godinjem nivou. Ali ako je via procjena broja vrsta tana tj. da postoji 100 miliona razliitih vrsta na planeti onda izmeu 10,000 i 100,000 vrsta isezne svake godine. Strunjaci koriste termin background extinction rate, to je u sutini tok izumiranja vrsta koji bi se odvijao kad ljudi ne bi bilo na planeti. Za razliku od masovnih izumiranja koja su bila prouzrokovana zbivanjima iz geoloke historije nae planete, izumiranje o kojem govorimo ovdje, skoro je iskljuivo odgovorna jedna vrsta - naa.Bioloka raznolikost je resurs od kojeg porodice, zajednice, nacije i buduce generacije zavise. To je veza izmeu svih organizama na planeti, spajnje ekosistema u kojem sve vrste imaju svoju ulogu. Drugim rijeima, to je mrea ivota. Prirodne resurse nae planete ine biljke, ivotinje, zemljite, voda, atmosfera, ak i sami ljudi! Svi zajedno inimo dio ekosistema nae planete, to znai da ako postoji kriza biodiverziteta, nae zdravlje i sredstva za ivot e se takoe nai u opasnosti. Koliina i tempo kojim trenutno koristimo prirodne resurse nae planete prevazilazi odrivost sa itavih 25%. Direktan efekat ovakvog odnosa prema prirodnim resursima je jak pritisak i izazivanje opsanosti na vrste, stanita i lokalne zajednice (kao primjer navodimo, gubitak pristupa istoj i pitkoj vodi). Biodiverzitet je temelj zdravlja planete i ima direktan uticaj ivot svih nas. Jednostavno, smanjenje biodiverziteta znai suoavanje miliona ljudi sa buducnou u kojoj su zalihe hrane podlonije bolestima i tetoinama, i gdje ista i pitka voda nee biti esta pojava ili je uopte nee ni biti dovoljno.Termin usluge ekosistema obuhvata veliki broj stvari koje mi dobivamo iz prirode, esto bez razmiljanja o posljedicama naih postupaka. Pod usluge ekosistema moemo navesti vodu, stvaranje i zatita obradive zemlje, apsorpcija i razgraivanje zagaujuih materija, klimatska stabilnost i spreavanje prirodnih nepogoda. Na osnovu izvetaja IUCN-a (Svjetske unije za zatitu prirode), novana vrijednost proizvoda i usluga ekosistema se procjenjuje da dostie 33 triliona amerikih dolara godinje. irom svijeta, mi koristimo oko 60,000 razliitih vrsta biljaka za proizvodnju tradicionalnih i savremenih lijekova. Okot 100 miliona tona morskih i slatkovodnih vrsta se lovi godinje, ukljuujuo ribe, mekuce i rakove. Divlja je vrlo bitan izvora hrane u odreenim dravama, naroito u siromanijim i nestabilnim krajevima planete. WWF je pripremio brojne izvjetaje pod nazivom Argumenti za zatitu. Ovi izvjetaji ukazuju na injenicu da mi ni ne moemo da kupimo ovakve usluge, ali ih nam priroda ipak obezbjeuje gratis. Jedini uslov za besplatno pruanje ovakvih usluga je da se vodi rauna da se ne naruava priroda.</p> <p>2. UTJECAJ KLIMATSKIH PROMJENA NA BIODIVERZITET2.1. Utjecaj klimatskih promjena na svjetski biodiverzitetPostepeno zagrijavanje atmosfere izaziva brojne i dalekosene posljedice za cjelokupnu ljudsku zajednicu. Ljudska civilizacija je i pored snanog tehnolokog razvoja i dalje sutinski vezana za prirodne sisteme i direktno zavisi od procesa koji se u njima odvijaju. Direktne posljedice klimatskih promjena kao to je porastctemperature, topljenje leda, porast nivoa mora i okeana i izmjena reima padavina mogu prouzrokovati znaajne probleme u funkcionisanju ljudskog drutva. Proizvodnja i dostupnost hrane i vode, zdravlje ljudi, transport, snadbijevanje energijom samo su neki od elemenata na kojima je zasnovano funkcionisanje ljudskih zajednica, a koji su veoma zavisni od klimatskih uslova i koji mogu biti znaajno destabilizovani klimatskim promjenama. Poveanje uestalosti katastrofalnih pojava kao to su poplave, sue, poari takoe se povezuje sa klimatskim promjenama. Moe se rei, uz srednji nivo pouzdanosti, da je uestalost sua i poplava porasla u nekim dijelovima svijeta i da je takav trend povezan sa klimatskim promjenama (IPCC, 2012). Vrlo je vjerovatno da e ovjeanstvo ubudue biti izloeno sve veem riziku od ovakvih pojava. Prema IV izvetaju Meuvladinog panela o klimatskim promjenama (IPCC, 2007) i najoptimistinijem scenariju temperatura e u 21. vijeku porasti za 1.8C (1.1C do 2.9C), a prema najpesimistinijem scenariju za itava 4oC (2.4C do 6.4C). Prema istom scenariju nivo mora e porasti za 18-38 cm, odnosno 26-59 cm.</p> <p>Kada doe do nestanka nekih vrsta iz ekosistema, slabi ravnotea datog ekosistema i on se otvara za neke druge vrste. Nove vrste su esto invazivne koje doprinose daljem unitavanju ekosistema guei vegetaciju oko sebe. Klimatske promjene su jedan od razloga slabljenja ekosistema i gubitka vrsta, pa doprinose irenju invazivnih vrsta. Invazivne vrste se veoma brzo ire...</p>