Utjecaj monetarne i fiskalne politike na postizanje eksterne ravnoteže

  • Published on
    04-Aug-2015

  • View
    453

  • Download
    7

Embed Size (px)

Transcript

<p>SVEUILITE U MOSTARU EKONOMSKI FAKULTET</p> <p>DADO ARI</p> <p>UTJECAJ MONETARNE I FISKALNE POLITIKE NA POSTIZANJE EKSTERNE RAVNOTEE</p> <p>DIPLOMSKI RAD</p> <p>KOLEGIJ: Meunarodna ekonomija MENTOR: prof. dr. sc. eljko Mari</p> <p>Mostar, oujak, 2012.</p> <p>Utjecaj monetarne i fiskalne politike na postizanje eksterne ravnotee</p> <p>SADRAJ1. UVOD .................................................................................................................................... 1 1.1. Predmet rada .................................................................................................................... 1 1.2. Hipoteze rada ................................................................................................................... 1 1.3. Ciljevi rada ....................................................................................................................... 2 1.4. Metodologija rada ............................................................................................................ 2 1.5. Struktura rada ................................................................................................................... 2 2. BILANCA PLAANJA ....................................................................................................... 4 2.1. Struktura bilance plaanja ................................................................................................ 6 2.1.1. Bilanca tekuih transakcija........................................................................................ 7 2.1.2. Bilanca kapitalnih i financijskih transakcija ........................................................... 10 2.1.3. Raun rezervi (raun slubenih transakcija) ........................................................... 13 3. NERAVNOTEA BILANCE PLAANJA ..................................................................... 16 3.1.Vrste neravnotee bilance plaanja ................................................................................. 16 3.2. Mjere neravnotee bilance plaanja ............................................................................... 19 4. UNUTARNJA I VANJSKA RAVNOTEA .................................................................... 20 4.1. Ravnotea na robnom i novanom tritu...................................................................... 20 4.1.1. Ravnotea na robnom tritu (IS kruvulja) ............................................................. 20 4.1.2. Ravnotea na novanom tritu (LM krivulja) ......................................................... 21 4.2. Vanjska ravnotea .......................................................................................................... 22 4.3. Dugorona ekonomska ravnotea otvorenog gospodarstva ........................................... 27 4.4. Politika unutarnje i vanjske ekonomske ravnotee (Swanov dijagram) ........................ 27 4.5. Kombinacija mjera monetarne i fiskalne politike u postizanju unutarnje i vanjske ravnotee ............................................................................................................................... 30 4.5.1. Utjecaj mjera fiskalne politike na postizanje ravnotee bilance plaanja ............... 32 4.5.2. Utjecaj mjera monetarne politike na postizanje ravnotee bilance plaanja ........... 33 5. URAVNOTEENJE BILANCE PLAANJA................................................................. 35 5.1. Financiranje i prilagoavanje bilance plaanja .............................................................. 35 5.1.1. Financiranje bilance plaanja .................................................................................. 38 5.1.1.1. Kvantitativni pristup meunarodnoj likvidnosti nacionalne privrede .............. 41</p> <p>Utjecaj monetarne i fiskalne politike na postizanje eksterne ravnotee</p> <p>5.1.2. Prilagoavanje bilance plaanja .............................................................................. 44 6. METODE URAVNOTEENJA BILANCE PLAANJA .............................................. 45 6.1. Automatsko uravnoteenje bilance plaanja .................................................................. 45 6.1.1. Automatsko uravnoteenje bilance plaanja promjenom cijena ............................. 45 6.1.2. Automatsko uravnoteenje bilance plaanja promjenom domaeg proizvoda ....... 48 6.1.3. Problemi automatskog uravnoteenja bilance plaanja .......................................... 53 6.2. Uravnoteenje bilance plaanja mjerama diskrecijske makroekonomske politike........ 54 6.2.1. Monetarna i fiskalna politika................................................................................... 54 6.2.1.1. Monetarna politika ............................................................................................ 54 6.2.1.2. Fiskalna politika ............................................................................................... 56 6.2.2. Devizno teajna politika u prevladavanju neravnotee bilance plaanja ............. 58 6.2.2.1. Klasini pristup uravnoteenju bilance plaanja .............................................. 59 6.2.2.2. Keynesijanski pristup uravnoteenju bilance plaanja ..................................... 60 6.2.2.3. Monetarni pristup uravnoteenju bilance plaanja ........................................... 61 6.2.3. Monetarna i fiskalna politika u prevladavanju neravnotee bilance plaanja ......... 63 6.2.3.1. Efekti primjene mjera monetarne politike na eksternu ravnoteu .................... 63 6.2.3.2. Efekti primjene mjera fiskalne politike na eksternu ravnoteu ........................ 64 7. ZAKLJUAK ..................................................................................................................... 66 8. SAETAK ........................................................................................................................... 68 9. LITERATURA ................................................................................................................... 70</p> <p>Utjecaj monetarne i fiskalne politike na postizanje eksterne ravnotee</p> <p>1. UVODPrivredni subjekti neke zemlje, u razdoblju od jedne godine, obavljaju mnogo razliitih transakcija u razmjeni s ostatkom svijeta. Kako bi bili u mogunosti analizirati ekonomsko znaenje tih transakcija na zemlju i njihov utjecaj na proizvodnju, zaposlenost, potronju i ostale makroekonomske agregate, potrebno je sve transakcije agregirati i klasificirati, kako bi dobili njihov sumarni izraz. Takav sumarni izraz svih transakcija privrednih subjekata zemlje s inozemstvom ini njenu bilancu plaanja. Eksterna ravnotea je uz punu zaposlenost, privredni rast i stabilne cijene jedan od etiri temeljna cilja makroekonomske politike. Eksterna ravnotea, odnosno ravnotea bilance plaanja, je postignuta kada je raun tekuih transakcija jednak raunu kapitalnih transakcija suprotnog predznaka. Postoji mnogo razloga koji mogu dovesti bilancu plaanja u neravnoteu, pa tako ovisno o uzroku i strukturi neravnotee, postoji i razne metode njenog uravnoteenja. Stoga, dobro poznavanje uzroka neravnotee nuan je uvjet koji moraju ispuniti nositelji ekonomske politike kako bi donijeli ispravne mjere za njeno uravnoteenje. Postoje dvije metode kojima se moe bilancu plaanja dovesti u ravnoteu, a to su: automatska metoda uravnoteenja bilance plaanja i metoda primjene diskrecijskih mjera makroekonomske politike.</p> <p>1.1.</p> <p>Predmet rada</p> <p>Monetara i fiskalna politika predstavljaju osnovne instrumente makroekonomske politike kojima nositelji ekonomske politike mogu utjecati na ekonomsku aktivnost u zemlji. Iako su krajnji ciljevi monetarne i fiskalne politike isti (puna zaposlenost, gospodarski rast, stabilne cijene, ravnotea bilance plaanja), naini njihova odstvarenja se razlikuju. Predmet ovog rada je utjecaj mjera monetane i fiskalne politike na uravnoteenje bilance plaanja, te efikasnost tih mjera ovisno o primjenjenom sustavu deviznih teajeva.</p> <p>1</p> <p>Utjecaj monetarne i fiskalne politike na postizanje eksterne ravnotee</p> <p>1.2.</p> <p>Hipoteze rada</p> <p>Na temelju definiranog predmeta rada mogue je utvrditi radne hipoteze u radu: Poduzimanjem mjera monetarne i fiskalne politike postie se eksterna ravnotea Neravnotea bilance plaanja strukturnog karaktera ne moe prevladati financiranjem iz monetarnih rezervi monetarna politika je efikasnija od fiskalne politike u postizanju vanjske ravnotee</p> <p>1.3.</p> <p>Ciljevi rada</p> <p>U skladu sa predmetom rada, cilj ovog rada je utvrditi primjenom kojih mjera ekonomske politike (monetarna i fiskalna) ili kojom kombinacijom mjera ekonomske politike se postie eksterna ravnotea, te koja od tih mjera, s obzirom na uvjete u kojima se primjenjuje, je najefikasnija u postizanju zadanog cilja.</p> <p>1.4.</p> <p>Metodologija rada</p> <p>U radu su koritene metode sinteze, kojoj se analiziraju dijelovi bilance plaanja, odnosno podbilance te njihove promjene na primjene mjera ekonomske politike, metode sinteze kojima se analiziraju utjecaji mjera ekonomske politike na cjelokupno gospodarstvo, metode komparacije kojom se usporeivala efikasnost primjene mjera monetarne i fiskalne politike na bilancu plaanja, te metoda dokazivanja koja se temelji na dokazivanju istinitosti odreenih tvrdnji (hipoteza) na temelju istinitosti drugih stavova ili teza.</p> <p>1.5.</p> <p>Struktura rada</p> <p>Diplomski rad se sastoji iz devet dijelova koji predstavljaju logian slijed u obradi pojma bilance plaanja, odnosno eksterne ravnotee te utjecaju mjera ekonomske politike na njeno uravnoteenje. U uvodnom dijelu rada su obraeni predmet, hipoteze, ciljevi, metodologija i struktura rada. U drugom dijelu rada objanjen je pojam bilance plaanja, klasifikacije bilance plaanja te njena struktura.</p> <p>2</p> <p>Utjecaj monetarne i fiskalne politike na postizanje eksterne ravnotee</p> <p>U treem dijelu je objanjena neravnotea bilance plaanja, uzroci neravnotee, vrste neravnotee te mjere neravnotee bilance plaanja. U etvrtom dijelu objanjena je unutarnja i vanjska ravnotea, odnosno ravnotea na robnom tritu, ravnotea na novanom tritu, eksterna ravnotea i izvoenje BP krivulje, njeni pomaci, Swanov dijagram te Mundellov dijagram. U petom dijelu se govori o financiranju i prilagoavanju bilance plaanja, o izboru izmeu financiranja i prilagoavanja, te o funkciji monetarnih rezervi. U estom dijelu se govori o metodama uravnoteenja bilance plaanja, odnosno o metodi automatskog uravnoteenja bilance plaanja i njenim problemima, i o utjecaju mjera diskrecijske makroekonomske politike na uravnoteenje bilance plaanja. Na koncu je izveden zakljuak, saetak i naveden popis koritene literature.</p> <p>3</p> <p>2. BILANCA PLAANJAPrivredni subjekti neke zemlje, u razdoblju od jedne godine, obavljaju mnogo razliitih transakcija u razmjeni s ostatkom svijeta. Kako bi bili u mogunosti analizirati ekonomsko znaenje tih transakcija na zemlju i njihov utjecaj na proizvodnju, zaposlenost, potronju i ostale makroekonomske agregate, potrebno je sve transakcije agregirati i klasificirati, kako bi dobili njihov sumarni izraz. Takav sumarni izraz svih transakcija privrednih subjekata zemlje s inozemstvom ini njenju bilancu plaanja. Bilanca plaanja je dokument u kojem je prikazan sistematizirani i agregirani popis svih ekonomskih transakcija izmeu rezidenata jedne drave i rezidenata ostatka svijeta u tijeku jedne godine.1 Bilanca plaanja predstavlja statistiko-dokumentacijski temelj za donoenje mjera ekonomske politike. Sve transakcije u bilanci plaanja evidentiraju se u trenutku nastanka prava naplate ili obveze plaanja, odnosno u trenutku prelaska vlasnitva nad imovinom koja je predmet transakcije, a ne utrenutku stvarnog naplaivanja ili plaana. Bilanca plaanja je statistiki pregled za odreeni period koji iskazuje (a) transakcije robom, uslugama i dohotkom izmeu jedne privrede i ostalog svijeta, (b) probleme vlasnitva i druge promjene u monetarnom zlatu i Specijalnim pravima vuenja koja data privreda posjeduje, promjene u potraivanjma i obvezama prema ostalom svijetu, i (c) jednostrane transfere i protustavke koje su potrebne za uravnoteenje u raunovodstvenom smislu.2 Sve transakcije izmeu zemlje i inozemstva klasificiraju se i iskazuju u bilanci plaanja u tri grupe: trgovinske transakcije robama i uslugama, transferne transakcije i kapitalne transakcije. Transakcije u bilanci plaanja moemo podijeliti na autonomne i kompenzacijske. Autonomne transakcije se one koje obavljaju tuzemni privredni subjekti u cilju ostvarenja poslovnih ili profitnih motiva, neovisno o bilanci plaanja. Tu spadaju sve transakcije iz bilance tekuih transakcija i kretanja privatnog kapitala. Kompenzacijske transakcije1 2</p> <p>Prli, J., Mari, ., Meunarodna ekonomija, Sveuilite u Mostaru, SOUTH- EAST, 2008., str. 263. Kurtovi, S., i sur., Meunarodna ekonomija, Fakultet za spoljnu trgovinu i bankarstvo, Beograd, 2003., str. 262.</p> <p>Utjecaj monetarne i fiskalne politike na postizanje eksterne ravnotee</p> <p>obavlja uglavnom vlada, odnosno monetarne vlasti s ciljem izravnavanja neravnotee u bilanci autonomnih transakcija. Tu spadaju promjene rezervi i dravna zaduenja u inozemstvu. Ekonomska ravnotea se postie autonomnim transakcijama, a tehnika kompenzirajuim, odnosno izravnavajuim transakcijama (kretanjem kratkoronog kapitala i monetarnih rezervi).3 Treba razlikovati pojmove financiranje i prevladavanje neravnotee bilance plaanja. Prevladati neravnoteu bilance plaanja znai dovesti u ravnoteu potraivanja i dugovanja autonomnih transakcija, odnosno uspostaviti ekonomsku ravnoteu bilance plaanja.4 Dok, financiranje predstavlja odgaanje stvarnog prevladavanja neravnotee bilance plaanja, odnosno dobivanje na vremenu.</p> <p>3 4</p> <p>Strahinja, D., Meunarodna ekonomija, Express digitalni tisak, Rijeka, 2002., str. 111. Prli, J., Mari, ., Meunarodna ekonomija, Sveuilite u Mostaru , SOUTH EAST, 2008., str. 265.</p> <p>5</p> <p>Utjecaj monetarne i fiskalne politike na postizanje eksterne ravnotee</p> <p>2.1.</p> <p>Struktura bilance plaanja</p> <p>Ekonomske transakcije rezidenata sa nerezidentima registriraju se u bilanci plaanja kao debitne ili kreditne stavke. Pri tome se kreditne stavke odnose na transakcije koje utjeu na stjecanje i formiranje kupovne snage zemlje u inozemstvu, odnosno stavke koje formiraju ukupnu ponudu deviza. Kreditne transakcije znae priljev deviza. U transakcije koje doprinose priljevu deviza ili stjecanju kupovne snage u inozemstvu spadaju: izvoz robe, izvoz usluga, jednostrani transferi, uvoz kapitala, izvoz monetarnog zlata. U transakcije koje djeluju na smanjenje kupovne snage zemlje u inozemstvu, odnosno koje vode odljevu deviza spadaju: uvoz robe, uvoz usluga, jednostrani transferi, izvoz kapitala, uvoz monetarnog zlata.5 Tabela 1. Pojednostavljena bilanca plaanja Bilanca plaanja Kreditna strana (primanja) Trgovinske transakcije 1.Materijalni izvoz (tj. izvoz raznih dobara) 2.Nematerijalni izvoz (tj. plaanje inozemnih rezidenata za usluge uinjene od strane domaih rezidenata) Kapitalne transakcije 3.Izvoz zlata (faktiki izvoz ili smanjenje koliine zlata deponiranog u inozemstvu) 4.Jednosmjerni prihodi ( pokloni i slina Primanja iz inozemstva) 5.Priljev ka...</p>