Veri Tabanı Ynetimi - 322 – Bahar 2005 2005.02.21 - SLAYT 1 Veri Tabanı Ynetimi Ya şar Tonta Hacettepe niversitesi Bilgi ve Belge Ynetimi Blm DOK 322: Veri ...

  • Published on
    06-Feb-2018

  • View
    214

  • Download
    2

Transcript

  • 2005.02.21 - SLAYT 1DOK 322 Bahar 2005

    Veri Taban Ynetimi

    Yaar TontaHacettepe niversitesi

    Bilgi ve Belge Ynetimi BlmDOK 322: Veri Taban Ynetim Sistemleri

    Baz slaytlar iin kaynak: Ray R. Larson, School of Information Management and Systems, UC Berkeley

    http://sims.berkeley.edu/courses/is257/s04

  • 2005.02.21 - SLAYT 2DOK 322 Bahar 2005

    Plan

    Dersin tanm Veri taban kavramlar ve terminolojisi Veri taban modelleri

  • 2005.02.21 - SLAYT 3DOK 322 Bahar 2005

    Ders Plan

    Web sayfas Dersin tanm Okuma paralar Notlandrma devler Takvim

  • 2005.02.21 - SLAYT 4DOK 322 Bahar 2005

    Dersin Web Sayfashttp://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/courses/spring200 5/dok322/

  • 2005.02.21 - SLAYT 5DOK 322 Bahar 2005

    Ders tanm

    Ders veri taban tasarmyla ilgili, veri taban yazlm tasarmyla deil VTYS ile ilgili detayl konular sadece veri

    taban tasarm ve yapsyla ilgili olarak tartacaz

    Veri taban uygulama tasarm zerinde epey zaman harcayacaz. Buna web uygulama veri taban destei de dahil

  • 2005.02.21 - SLAYT 6DOK 322 Bahar 2005

    Okuma Paralar

    Ders kitab: David M. Kroenke.

    Database Processing: Fundamentals, Design, and Implementation (9thEdition). International edition. Prentice Hall: Upper Saddle River, NJ, 2004.

    50YTL Baklar Kitabevi, Karanfil

    Sok. Amazon.com (122USD)

  • 2005.02.21 - SLAYT 7DOK 322 Bahar 2005

    Okuma Paralar

    Adm Adm Microsoft Access 2002 MS Access Yardm sayfalar

  • 2005.02.21 - SLAYT 8DOK 322 Bahar 2005

    indekiler

  • 2005.02.21 - SLAYT 9DOK 322 Bahar 2005

    Ders kitab web sayfalar

  • 2005.02.21 - SLAYT 10DOK 322 Bahar 2005

    Notlandrma

    Geme notu: Devam (%10)

    devler (%20) Ara snav (%20)

    Proje (%20) Son snav (%40)

  • 2005.02.21 - SLAYT 11DOK 322 Bahar 2005

    devler

    ki eit dev var nceden gelitirilmi veri tabanlarn (Cookie ve

    DiveShop) kullanarak arama, eriim ve deitirme, modelleme (varlk-iliki diyagram) devleri

    Kendi kiisel veri tabannz tasarlama, veri girme ve sorgulama

    Veri taban projesi trleri (Proje) Bireysel

    le ilgili

    Dersle ilgili Grup

    Dersle ilgili

    Proje

  • 2005.02.21 - SLAYT 12DOK 322 Bahar 2005

    Takvim http://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/courses/spring2005/dok322/d322takvim2005.htm

  • 2005.02.21 - SLAYT 13DOK 322 Bahar 2005

    Veri taban nedir?

  • 2005.02.21 - SLAYT 14DOK 322 Bahar 2005

    Dosyalar ve veri tabanlar

    Dosya: Bir rgt, kii, alan ya da konuyla ilgili kayt ya da belge dermesi (Rowley) Elci (kat) dosyalar Bilgisayar dosyalar

    Veri taban: Kaytlar arasndaki ilikileri de gsteren benzer kaytlar dermesi (Rowley) bibliyografik, istatistiksel, ile ilgili veriler,

    grntler, etc.

  • 2005.02.21 - SLAYT 15DOK 322 Bahar 2005

    Veri taban

    Belirli bir rgtteki uygulama sistemleri tarafndan kullanlan depolanm iletimsel veri dermesi (C.J. Date) Kat veri tabanlar

    Dnyadaki bilginin nemli bir ksmn ieriyor

    Dosya tabanl veri ileme sistemleri Erken dnem (genelde) i verilerinin toptan

    ilenmesi (batch processing)

    Veri Taban Ynetim Sistemleri (VTYS)

  • 2005.02.21 - SLAYT 16DOK 322 Bahar 2005

    Terimler ve Kavramlar

    Veri Taban Ynetim Sistemi - VTYS

    Veri taban tanmlamak, yaratmak, yaatmak ve veri tabanna denetimli eriim salamak iin kullanlan yazlm sistemi

  • 2005.02.21 - SLAYT 17DOK 322 Bahar 2005

    Terimler ve Kavramlar

    Depo (Havuz) Veri Szl (Data Dictionary) olarak da bilinir

    Belirli bir veri taban iin tm metadatann depoland yer

    Belirli bir veri tabanndaki dosyalar ya da tablolar arasndaki ilikiler hakknda bilgi de ierebilir

  • 2005.02.21 - SLAYT 18DOK 322 Bahar 2005

    Terimler ve Kavramlar

    Metadata Veri hakknda veri

    VTYSde bir varln tm zelliklerinin tanmlanmas, r:

    Ad Veri tr Byklk Biim veya zel karakteristikler

    Dosyalarn ya da ilikilerin zellikleri Ad, ierik, notlar, vs.

  • 2005.02.21 - SLAYT 19DOK 322 Bahar 2005

    Niin VTYS?

    Tarihe 1950lerde ve 60larda tm uygulamalar belli

    gereksinimler iin zel olarak gelitirildi Dosya temelliydi

    Benzer ya da tekrar uygulamalar gelitirildi Erken VTYSler programlama dillerinin

    uzantlaryd

    1970 - E.F. Codd ve likisel Model 1979 - Ashton-Tate ve ilk mikrobilgisayara

    dayal VTYS

  • 2005.02.21 - SLAYT 20DOK 322 Bahar 2005

    Dosya Temelli Sstemler

    Yaramaz

    Gzelstenen

    Kmr tahmini

    Teslimat Listesi

    Uygulama Dosya

    OyuncaklarAdresler

    Oyuncaklar

  • 2005.02.21 - SLAYT 21DOK 322 Bahar 2005

    Dosya Sistemlerinden VTYSye

    Dosya Sistemlerinin Sorunlar Tutarsz veriler Esnek olmama Kstl veri paylam Standartlarn uygulanamamas Ar program yaatm

  • 2005.02.21 - SLAYT 22DOK 322 Bahar 2005

    VTYSnin Yararlar

    Minimum veri tekrar Veri tutarll Veri btnletirme Eriim paylam Uygulama gelitirme kolayl Tekbiim gvenlik, mahremiyet ve tutarllk

    denetimleri Veri eriilebilirlii ve cevap verebilme Veri bamszl Azaltlm program yaatm

  • 2005.02.21 - SLAYT 23DOK 322 Bahar 2005

    Terimler ve Kavramlar

    Veri bamszl Verinin fiziksel temsili, bulunduu yer ve

    verinin kullanm birbirinden ayr Uygulamann veri tabannn veriyi nasl ve nerede

    depoladn bilmesi gerekmez; uygulama sadece ister

    Bir veri tabann bir VTYSden dierine aktarmann uygulama program zerinde etkisi olmamal

    Veri tabanna alanlar eklemek, verileri yeniden kodlamak uygulamalar etkilememeli

  • 2005.02.21 - SLAYT 24DOK 322 Bahar 2005

    Veri Taban evresi

    CASE Aralar

    VTYS

    KullancArayz

    Uygulama Programlar

    HavuzVeri

    Taban

  • 2005.02.21 - SLAYT 25DOK 322 Bahar 2005

    Veri Taban Bileenleri

    VTYS===============

    Tasarm aralarTablo YaratmaForm YaratmaSorgu yaratmaRapor yaratma

    Prosedrel dil derleyicisi

    (4GL)=============letim srasnda

    Form ileyiciSorgu ileyiciReport Writer

    Language Run time

    KullancArayz

    Uygulamalar

    UygulamaProgramlarVeri

    Taban

    Veri taban:Kullanc verileriMetadataDizinlerUygulama Metadataserir

  • 2005.02.21 - SLAYT 26DOK 322 Bahar 2005

    Veri Taban Sistemleri Trleri

    PC Veri tabanlar Merkezi Veri tabanlar stemci/Sunucu Veri tabanlar Datk Veri tabanlar Veri taban modelleri

  • 2005.02.21 - SLAYT 27DOK 322 Bahar 2005

    PC Veri tabanlar

    rnein.AccessFoxProDbasevs.

  • 2005.02.21 - SLAYT 28DOK 322 Bahar 2005

    Merkezi Veri tabanlar

    MerkeziBilgisayar

  • 2005.02.21 - SLAYT 29DOK 322 Bahar 2005

    stemci/Sunucu Veri tabanlar

    Astemci

    stemci

    stemci

    Veri tabansunucusu

  • 2005.02.21 - SLAYT 30DOK 322 Bahar 2005

    Datk veri tabanlar

    bilgisayarbilgisayar

    bilgisayar

    Yer A

    Yer CYer B

    Homojen Veri tabanlar

  • 2005.02.21 - SLAYT 31DOK 322 Bahar 2005

    Datk veri tabanlar

    Yerel a

    Veri tabansunucusu

    stemci

    stemci

    letiim sunucusu

    Uzakbilgisayar

    Uzakbilgisayar

    Heterojen veyaFedere veri tabanlar

  • 2005.02.21 - SLAYT 32DOK 322 Bahar 2005

    Terimler ve Kavramlar

    Veri taban uygulamas Bir dizi veri taban etkinliini gerekletirmek

    iin kullanlan uygulama program (veya ilgili programlar seti):

    Veri taban kullanclar adna Yarat Oku Gncelle Sil

  • 2005.02.21 - SLAYT 33DOK 322 Bahar 2005

    Veri Taban Uygulamalar Trleri

    PC veri tabanlar Genellikle kiisel

    alma Grubu veri tabanlar Yerel a zerinden herkesin veri tabanna eritii

    kk grup kullanm

    Blm veri tabanlar alma grubundan daha byk ama benzer

    rgt veri tabanlar ntranet zerinden (veya bazen Internet zerinden)

    tm rgte hizmet sunar

  • 2005.02.21 - SLAYT 34DOK 322 Bahar 2005

    Terimler ve Kavramlar

    Veri taban etkinlikleri: Create (Yarat)

    Veri tabanna yeni veri ekle

    Read (Oku) Read current data from the database

    Update (G ncelle) Mevcut veri tabann gncelle ya da deitir

    Delete (Sil) Veri tabanndan veri sil

  • 2005.02.21 - SLAYT 35DOK 322 Bahar 2005

    Terimler ve Kavramlar

    Giri im rgt

    Varlk Kii, Yer, Nesne, Olay, Kavram...

    zellikler Bir varlk hakkndaki veri geleri Bazen alan (field), madde veya alanad (domain

    olarak adlandrlr

    Veri deerleri Belli bir varlk iin belli bir zelliin grnmleri

    (instances)

  • 2005.02.21 - SLAYT 36DOK 322 Bahar 2005

    Terimler ve Kavramlar

    Kaytlar Belli bir varln tm zelliklerinin deerler seti

    likisel VTYSde satr ya da tuple olarak da bilinir

    Dosya Kaytlar dermesi likisel VTYSde liki ya da Tablo olarak

    da bilinir

  • 2005.02.21 - SLAYT 37DOK 322 Bahar 2005

    Terimler ve Kavramlar

    Anahtar Bir dosyadaki kaytlar belirlemek ve bulmak

    iin kullanlan zellik ya da zellikler dizisi

    Primer Anahtar Bir dosyadaki her kayd tekil olarak belirleyen

    zellik ya da zellikler dizisi

  • 2005.02.21 - SLAYT 38DOK 322 Bahar 2005

    Terimler ve Kavramlar

    DA Veri yneticisi Bir rgtteki Veri Ynetim

    ilevinden sorumlu kii Bazen CIO olabilir -- Chief Information Officer

    DBA Veri Taban Yneticisi Veri Taban Ynetim

    ilevinden sorumlu kii

  • 2005.02.21 - SLAYT 39DOK 322 Bahar 2005

    Terimler ve Kavramlar

    Veri Ynetimi Bir rgtteki veri kaynaklarnn topyekn ynetimi

    sorumluluu

    Veri Taban Ynetimi Fiziksel veri taban tasarm ve veri taban ynetimi

    teknik sorumluluu

    Veri Hizmetisi Bir rgtn verilerinin alt setinden ve bu verilerle

    ilgili tm etkileimlerden (uygulamalar, kullanceriimi vs.) sorumluluk

  • 2005.02.21 - SLAYT 40DOK 322 Bahar 2005

    Terimler ve Kavramlar

    Modeller (1) Veri taban grnmleri ya da dzeyleri

    Kavramsal, mantksal, fiziksel

    (2) VTYS trleri likisel, Hiyerarik, A, Nesne Tabanl, Nesne

    Tabanl likisel

  • 2005.02.21 - SLAYT 41DOK 322 Bahar 2005

    Modeller (1)

    KavramsalModel

    MantksalModel

    DModel

    Kavramsalgerekler

    Kavramsalgerekler

    Kavramsalgerekler

    Kavramsalgerekler

    Uygulama 1

    Uygulama 1

    Uygulama 2 Uygulama 3 Uygulama 4

    Uygulama 2

    Uygulama 3

    Uygulama 4

    DModel

    DModel

    DModel

    Model

  • 2005.02.21 - SLAYT 42DOK 322 Bahar 2005

    Veri Modelleri (2): Tarihe

    Hiyerarik Model (1960lar ve 1970ler) Programlama dillerindeki veri yaplarna

    benziyor.

    Kitaplar(no, balk)

    Yaynclar KonularYazarlar

    (ad, soyad)

  • 2005.02.21 - SLAYT 43DOK 322 Bahar 2005

    Veri Modelleri (2): Tarihe

    A modeli (1970ler)Verilerin tek giriini ve veri zincirleri boyunca

    dolama balantlar salar

    Konular Kitaplar

    Yazarlar

    Yaynclar

  • 2005.02.21 - SLAYT 44DOK 322 Bahar 2005

    Veri Modelleri (2): Tarihe

    likisel Model (1980s) Veriler iin kavramsal olarak basit bir model;

    veriler, ilikiler (tablolar) olarak tanmlanr ve tm veriler grlebilecek ekildedir

    Book ID Title pubid Author id1 Introductio 2 12 The history 4 23 New stuff ab 3 34 Another title 2 45 And yet more 1 5

    pubid pubname1 Harper2 Addison3 Oxford4 Que

    Authorid Author name1 Smith2 Wynar3 Jones4 Duncan5 Applegate

    Subid Subject1 cataloging2 history3 stuff

    Book ID Subid1 22 13 34 24 3

  • 2005.02.21 - SLAYT 45DOK 322 Bahar 2005

    Veri Modelleri (2): Tarihe

    Nesne Tabanl Model (1990lar) Veriyi ve ilemleri Nesne olarak kapslletirir

    Kitaplar(no, balk)

    Yaynclar KonularYazarlar

    (ad, soyad)

  • 2005.02.21 - SLAYT 46DOK 322 Bahar 2005

    Veri Modelleri (2): Tarihe

    Nesne-likisel Model (1990lar) likisel Modelin iyi bilinen zelliklerini Nesne

    Tabanl zelliklerle birletirir. Bunlar: Kullanc tanml veri trleri Kullanc tanml fonksiyonlar Kaltm ve alt snflar

  • 2005.02.21 - SLAYT 47DOK 322 Bahar 2005

    Veri Taban Sistemi Yaam Dngs

    Byme, Deiim ve

    Yaatma6

    lemler5

    Entegrasyon4

    Tasarm1

    Dntrme3

    Fiziksel Yaratm

    2

  • 2005.02.21 - SLAYT 48DOK 322 Bahar 2005

    Tasarm

    rgtn gereksinimlerini belirleme Veri taban Kavramsal Modelini

    gelitirme Varlk-liki diyagram tekniklerini

    kullanarak

    Veri Szl ina etme Mantksal Modeli gelitirme

  • 2005.02.21 - SLAYT 49DOK 322 Bahar 2005

    Fiziksel Yaratm

    Veri taban Fiziksel Modelini gelitirme Veri formatlar ve trleri Dizinlerin belirlenmesi, vs..

    Prototip veri tabannn yklenmesi ve test edilmesi

    Gvenlik, gizlilik ve eriim denetimlerinin kararlatrlmas ve kurulmas

    Tutarllk snrlamalarnn kararlatrlmas ve kurulmas

  • 2005.02.21 - SLAYT 50DOK 322 Bahar 2005

    Dntrme

    Yeni veri tabann kullanmak iin mevcut veri setlerini ve uygulamalarndntrme Eski verileri yeni formatlara dntrmek iin

    programlar ve dntrme programcklar(utility) gerekebilir

  • 2005.02.21 - SLAYT 51DOK 322 Bahar 2005

    Entegrasyon

    3. Admla rtr Yeni veri tabanna dntrlm ve yeni

    uygulamalarn entegrasyonu

  • 2005.02.21 - SLAYT 52DOK 322 Bahar 2005

    lemler

    Tm uygulamalar tam-lekli altrlr Gizlilik, gvenlik ve eriim kontrol

    salanr Kurtulma ve Yedekleme prosedrleri

    kurulmal ve kullanlmaldr

  • 2005.02.21 - SLAYT 53DOK 322 Bahar 2005

    Byme, Deiim ve Yaatma

    Deiim, bir yaam biimidir Uygulamalar, veri gerekleri, raporlar vs. yeni

    gereksinimlere gre deiir Veri taban ve uygulamalarn deiiklik

    gereksinimlerini karlamas iin deitirilmeleri gerekir

  • 2005.02.21 - SLAYT 54DOK 322 Bahar 2005

    Yaam Dngsnn Bir Baka Grnts

    lemler5

    Dntrm3

    Fiziksel Yaratm

    2Byme, Deiim

    6

    Entegrasyon4

    Tasarm1

  • 2005.02.21 - SLAYT 55DOK 322 Bahar 2005

    Cookie Veri Taban

  • 2005.02.21 - SLAYT 56DOK 322 Bahar 2005

    Cookie Gerekleri

    Cookie hipotetik bir toplu kataloun bilgilerini ieren bir bibliyografik veri taban

    Hangi ktphanelerin hangi kitaplara sahip olduunun kaydedilmesi gerekli

    Bibliyografik bilgi aranmas gerekli Yazar, balk, konu, yer no vs..

    Sipari iin kitaplar kimin yaymladnn bilinmesi gerekli

  • 2005.02.21 - SLAYT 57DOK 322 Bahar 2005

    Varlk-liki Diyagramlar

    Varlk-liki diyagramlar veri tabantasarmnda kullanlan temel aralardan biridir

    Varlk-liki diyagramlarn daha sonra ayrntl olarak inceleyeceiz

    Varlk-liki diyagramlar Varlklar(dikdrtgenler) ve zelliklerini (elipsler) ve varlklar arasndaki ilikileri (baklava dilimleri) gsterir

  • 2005.02.21 - SLAYT 58DOK 322 Bahar 2005

    Cookie Veri taban

    Halen veri tabannda 6 varlk var Books (bibfile) -Kitaplar Local Call numbers (callfile) Yerel Yer

    nolar Libraries (libfile) - Ktphaneler Publishers (pubfile) - Yaynclar Subject headings (subfile) Konu balklar Konu ve Kitaplar arasndaki balantlar

    (indxfile)

  • 2005.02.21 - SLAYT 59DOK 322 Bahar 2005

    BIBFILE

    Kitaplar (BIBFILE) belli kitaplarla ilgili bilgi ierir. Her kitap iin bir kayt var. zellikleri: accno salama nosu ya da seri no title kitap ad loc Yayn yeri date Yayn tarihi price Kitabn fiyat pagination Ka sayfa olduu ill Varsa ne tr resimler (haritalar vs.) height Kitabn boyu (cm olarak)

  • 2005.02.21 - SLAYT 60DOK 322 Bahar 2005

    Books/BIBFILE

    Books

    accno Title

    Loc

    Date

    Price

    Pagination

    HeightIll

  • 2005.02.21 - SLAYT 61DOK 322 Bahar 2005

    CALLFILE

    CALLFILE yer nosu ve belli kitaplar belli ktphanelerle ilikilendiren mevcutlar bilgisi ierir, zellikleri: accno kitap salama nosu

    libid sahip olan ktphanenin nosu callno ktphanedeki yer nosu copies belli bir ktphanedeki kopya says

  • 2005.02.21 - SLAYT 62DOK 322 Bahar 2005

    LocalInfo/CALLFILE

    CALLFILE

    Copiesaccno

    libid Callno

  • 2005.02.21 - SLAYT 63DOK 322 Bahar 2005

    LIBFILE

    LIBFILE toplu kataloa katlan ktphaneler hakknda bilgi ierir. zellikleri: libid Ktphane nosu library Ktphane ad laddress Ktphne sokak adresi lcity ehir ad lstate Eyalet kodu (ksaltma) lzip -- zip kodu lphone Telefon nosu mop - suncl Ktphanenin al kapan ssatleri

  • 2005.02.21 - SLAYT 64DOK 322 Bahar 2005

    Libraries/LIBFILE

    LIBFILE

    LibidSatCl

    SatOp

    FCl

    FOp

    ThCl

    ThOpWClWOpTuClTuOp

    Mcl

    MOp

    Suncl

    SunOp

    lphone

    lziplstate lcityladdressLibrary

  • 2005.02.21 - SLAYT 65DOK 322 Bahar 2005

    PUBFILE

    PUBFILE kitaplarn yaynclar hakknda bilgi ierir. zellikleri: pubid Yaync nosu publisher Yaync ad paddress Yaync adresi pcity -- ehir pstate -- Eyalet pzip -- zip kodu pphone Telefon no ship Ka gnde teslim ettii

  • 2005.02.21 - SLAYT 66DOK 322 Bahar 2005

    Publisher/PUBFILE

    PUBFILEpubid

    Ship

    Publisher

    pphone

    pzip

    pstate

    pcity

    paddress

  • 2005.02.21 - SLAYT 67DOK 322 Bahar 2005

    SUBFILE

    SUBFILE kitaplara verilebilecek her tekil konu baln ierir. zellikleri: subcode Konu nosu

    subject Konu bal/tanm

  • 2005.02.21 - SLAYT 68DOK 322 Bahar 2005

    Subjects/SUBFILE

    SUBFILE

    Subjectsubid

  • 2005.02.21 - SLAYT 69DOK 322 Bahar 2005

    INDXFILE

    INDXFILE kitaplarla konu balklararasnda oka oklu iliki salar. zellikleri tamamen dier tablolara balantlardan ibarettir. subcode Konu nosuna balant accno Kitap salama nosuna balant

  • 2005.02.21 - SLAYT 70DOK 322 Bahar 2005

    Konularla Kitaplar likilendirme

    INDXFILE

    accnosubid

  • 2005.02.21 - SLAYT 71DOK 322 Bahar 2005

    Cookie Sorularna baz rnekler

    Sorular 1. CD-ROM in the Library adl kitabn yazar kimdir? 2. CD-ROM in the Library adl kitabn yayncsn ve adresini bulunuz. 3. CD-ROM in the Library adl kitap hangi ktphanelerde vardr? 4. CD-ROM in the Library adl kitaba hangi konu balklar verilmitir? 5. Moffitt Ktphanesinin sahip olduu Eitim (Education) konu balkl

    ve Dell Publishing yaynevi tarafndan yaymlanm olan kitaplarn yazarlarn ve eseadlarn yer numaralaryla birlikte listeleyiniz.

    6. Berkeley Halk Ktphanesinin ve ubelerinin sahip olduu tm kitaplaryer numaralar, fiyatlar ve kopya saylaryla birlikte listeleyiniz.

    7. Tm ktphanelerdeki fiyat 10 dolardan daha fazla olan duplike kitaplaren pahalsndan en ucuzuna doru listeleyiniz.

    8. Tm ktphanelerde ka kitap bulunmaktadr? 9. Tm ktphanelerin sahip olduu kitaplarn toplam fiyat ne kadardr? 10. Kongre Ktphanesindeki Veysey tarafndan yazlan kitaba hangi konu

    balklar verilmitir?

Recommended

View more >