VERİTABANI DERS NOTLARI - buketb/dosyalar/VERITABANI_DERS1.pdf3 5 Veri Tabanı Ynetim Sistemi-VTYS Veri tabanı tanımlamak, yaratmak, yaşatmak ve veri tabanına denetimli erişim sağlamak iin kullanılan

  • Published on
    06-Feb-2018

  • View
    226

  • Download
    10

Transcript

  • 1

    1

    VERTABANI DERS NOTLARI

    Yrd.Do.Dr. Buket Doan

    2

    Ders erii

    VeritabanVeritaban ve ilive ilikisel veritabankisel veritaban kavramkavram, , tasartasarmm ve yve ynetimini anlamak,netimini anlamak,veri tabanveri taban sistemlerinin denetimi ve erisistemlerinin denetimi ve eriimi imi yyntemlerini ve arantemlerini ve aralarlarnn renmek, (SQL renmek, (SQL komutlarkomutlarnnn kullann kullanmm))verilecek teori bilgiler temelinde VTYS verilecek teori bilgiler temelinde VTYS uygulamalaruygulamalarnn (Microsoft Access, SQL (Microsoft Access, SQL Server programlarServer programlar ile) yapmaktile) yapmaktr.r.

  • 2

    33

    TEMEL KAVRAMLARVeriVeriOlgularOlgularn,n, kavramlarkavramlarnn, , veyaveya talimatlartalimatlarn, n, insan insan taraftarafndan veya otomatik yollandan veya otomatik yolla iletiiletiim, yorumlama ve im, yorumlama ve iileme amacleme amacna uygun bir bina uygun bir biimde ifadesidir.imde ifadesidir.Genellikle, biz veri veya veri birimleri Genellikle, biz veri veya veri birimleri zerindeki zerindeki iilemlerimizi lemlerimizi varlvarlk hakkk hakknda her hangi bilgi almak inda her hangi bilgi almak iin in gergerekleekletiririz.tiririz.Veri kaydedilebilir bilinen gerVeri kaydedilebilir bilinen gereklerdir. eklerdir. rnernein bir kiin bir kiinin ismi, adresi, telefon numarasinin ismi, adresi, telefon numaras gibi. gibi.

    4

    VERTABANI NEDR

    Veri tabanDzenli bilgiler topluluudur. Bilgisayar ortamnda saklanan dzenli verilerdir.Bilgisayar terminolojisinde, sistematik eriim imkan olan, ynetilebilir, gncellenebilir , tanabilir, birbirleri arasnda tanml ilikiler bulunabilen bilgiler kmesidir. Bilgisayarda sistematik ekilde saklanm, programlarca ilenebilecek veri yndr

  • 3

    5

    Veri Taban Ynetim Sistemi-VTYS

    Veri taban tanmlamak, yaratmak, yaatmak ve veri tabanna denetimli eriim salamak iin kullanlan yazlm sistemidir.

    6

    TEMEL KAVRAMLAR

    KLASK DOSYA YAPILARIVeri saklama birimlerinde depolanan veri topluluklarna dosya ad verilmektedir. Dosyalar ise kendi iersinden kaytlara blnmtr.rnein rencilerin bilgilerinin tutulduu bir dosyay dnelim:

  • 4

    7

    TABLO

    TEMEL KAVRAMLAR

    ADI BABA ADI DOUM YER

    Kaytlar birbiri ile ilikili alanlardan(field) olumaktadr.

    Her kayt farkl bilgileri iermektedir.

    KAYITALAN 1

    ADI BABA ADI DOUM YER

    ADI BABA ADI DOUM YER

    ALAN 2 ALAN 3

    8

    DOSYA SSTEMLERNN SAKINCALARI

    Klasik dosya sistemleri kullanlmaya balandktan sonra bazdezavantajlar olduu ortaya kmtr. Bunlar yle sralanabilir :

    Veri tekrar: Ayn veri eitli dosyalarda birden fazla yer alabilmektedir buda sistemin hantallamasna neden olur. Mesela bir stok dosyasnda stok numaras verisinin malzeme dosyasnda, fatura dosyasnda ve ambar girii dosyasnda yer almas gibi. Verinin birka dosyada gncellemesi: Veri birden fazla dosyada tekrar edilebildii iin, verinin bir dosyada gncellenip dierlerinde gncellenmemesi Veri Btnlnn (Data Integrity) bozulmasna neden olabilir. Buna bal olarak birbiri ile elien raporlar retilebilir.Bellein tekrarl bilgi nedeniyle israf: Ayn verinin birden fazla dosya iinde bulunmas nedeniyle kullanlan veri hard diskte fazla yer igal edecek. Yani hard disk tekrarl veriler iin kullanlmolacaktr. Sadece belirli bir dilin kullanlmas :Verilerin dosya sisteminde sakland ortamlar iin deiik programlama dillerinden bir tanesi kullanlr. Kullanlan bu programlama dili ise SQL dili gibi esnek deildir.

  • 5

    9

    VERTABANI SSTEMLERVeritaban sistemleri, veri kmelerinin dzenli biimde tutulduu ve bu verilerin yazlmlar aracl ile ynetildii ortamlardr.

    Veritaban

    Uygulama ProgramlarUygulama Programlar

    Veritaban Ynetim Sistemi

    Veritaban Ynetim Sistemi

    10

    VERTABANI SSTEMLERVYSler aadaki bilgileri barndrmaktadr

    likili olan veriler (Collection of interrelated data)Veriye ulamak iin gerekli olan yazlmlar kmesi

    Veritaban Uygulamalar (Database Applications)Bankalar: tm ilemler / hareketlerHavayollar:rezervasyonlar, zaman programlarniversiteler:Kayt, notlarSat: mteriler,rnler, almlarevrimii Perakendicileri:Sipari Kaytlar, Kiiselletirilmitavsiyeler.retim: imalat, stok, sipariler, tedarik ihtiyalarnsan Kaynaklar:personel kaytlar,maalar, vergi kesintileri

    Veritabanlar hayatmzn her alannda kullanlmaktadr.

  • 6

    11

    Veritaban Sistemlerinin stnlkleri

    Verinin tekrarlanmasn nler.Veritaban sistemleri alt sistemler arasnda iliki kurulmas ve birok uygulamada verilerin ayn veritaban iersinde ortak olarak

    tasarlanmasn ngrr.Verilerin tutarl olmasn salar.Veri btnl(data integrity), verinin doruluunu ve tutarlnifade etmektedir. Veri girilerine kstlar konularak sadece istenilen

    aralkta deer girii salanabilir.

    12

    Veritaban Sistemlerinin stnlkleri

    Ayn andaki eriimlerde tutarszlklarn ortaya kmasn nler.Veritaban uygulamalarnda, veritaban nesneleri baka uygulamalar ve farkl kullanclar tarafndan paylalabilir.

    Verilerin gvenliini salar.Her kullancnn eriecei veriler ayr ayr tanmlanabilir. Yetkiler ve

    kstlamalar ile istenilen kullanc eriim ayarlar gerekletirilir.

  • 7

    13

    Varlk-liki Modeli (The Entity-Relationship Model)

    Veri zmleme ve modellemede ilikilerin ortaya konmas iin kullanlan aratr.

    Varlk (Entity): Bir alan iersinde dier nesnelerden ayrt edilebilen bir ey (thing) yada nesne (object)

    Niteliklerin kmesi (set of attributes) tarafndan tanmlanr.

    liki (Relationship): Birden fazla varln arasndaki bant-iliki.Grsel olarak varlk-iliki tablosu ile gsterilir:

    14

    Varlk-liki Modeli Varlk(Entity): Var olan ve dier varlklardan ayrt edilebilen nesnedir. (Bir kitap, renci, veritaban dersi birer varlktr.

    Varlk Dizisi: Ayn trdeki varlklar varlk kmesini olutururlar. Bir okuldaki tm renciler renci isimli varlk kmesi olarak deerlendirilir.

  • 8

    15

    liki ve liki Kmeleri

    Varlklar arasndaki balantya iliki adverilir.rnein Burak varl ile Derslervarl arasndan iliki vardr.liki kmesi, ayn trdeki ilikilerin kmesidir, bu iliki kmesi R ile gsterilir.E1,E2,En varlk kmeleri, R ise ilikiyi tanmlamaktadr.

    16

    liki ve liki KmeleriE1={Aye,Burak}E2={Elektronik, ngilizce}Bu iki kme arasndaki iliki, renciler ve dersler arasndaki ilikidir. Tm rencilerle tm dersler arasndaki iliki kartezyen arpm yaplarak ifade edilir.E1xE2={(Aye,Elektronik),(Aye,ngilizce),(Burak, Elektronik),(Burak,ngilizce)}ki veri kmesi arasndaki geerli tm ilikiler, R iliki kmesinin bir alt kmesidir.

  • 9

    17

    liki ve liki Kmeleri

    5.000,00 YTL 34013Selin607

    45.000,00 YTL 33790Derya405

    2.500,00 YTL 33567Mehmet203

    1.000,00 YTL 33344Aye101

    BakiyeHesaplarMteri adMteri no

    R1={(Aye,33344),(Mehmet,33567)}

    R2={(Derya,33790)}

    R3={(Selin,34013)}

    18

    NiteliklerBir varlk ok sayda nitelik yardmyla tanmlanabilir. rnein, personel varlnn nitelikleri u ekilde olabilir:

    Personel NoAd ve SoyadAdresSSK noGelir

  • 10

    19

    Etki AlanNiteliin ald deerlere etki alan(domain) ad verilir.

    Burak zkanDemet DemirAhmet nderBegm zkan

    AdAd ve Soyadve Soyad

    Etki AlanEtki Alan

    NitelikNitelik

    20

    Tretilen NitelikBir nitelik kullanlarak, bir baka varlk nitelik elde edilebiliyorsa bu yeni nitelie tretilen nitelik ad verilir. rnein personel varlnn doum tarihiniteliinden yararlanlarak ya nitelii elde edilebilir.

  • 11

    21

    ok Deere Sahip Nitelik

    Bir nitelik birden fazla deer ile eleebiliyor ise, ok deere sahip nitelik ad verilir. rnein, retmen varlnn dersler nitelii birden fazla deeri kapsar. Bir retmen birden fazla derse girmektedir.renci varlnn okuduu kitaplar nitelii birden fazla kitab kapsayabilir.

    22

    Birleik Nitelik

    Birden fazla nitelik birletirilerek, yeni bir nitelik oluturulabilir. Bu tr niteliklere birleik nitelik denirrnein personelin cadde ve ehirnitelikleri birletirilerek ADRES isimli yeni bir nitelik oluturulabilir.

  • 12

    23

    Varlklar aras likiler(Eleme)Bir varlkla ilikiye girilebilecek varlklarn saysna eleme says ad verilir.Eleme says n>=2 varlk iin sz konusudur ve ikili ilikilerin ortaya konulmas asndan yararldr.A ve B gibi iki varlk kmesi arasndaki R iliki kmesi iin eleme durumlar u ekilde ifade edilir:

    Birden-bire (One to One)Birden-oa(One to Many)oktan-bire (Many to One)oktan-oa (Many to Many)

    24

    Birden-bire likiA varlk kmesi iindeki bir varlk, B kmesi iindeki sadece bir varlk ile ilikili ise birden-bire iliki sz konusudur.

    a1a1

    a2a2

    a3a3::::

    :an :an

    b1b1

    b2b2

    b3b3::::

    ::bnbn

  • 13

    25

    Birden-bire liki

    5.000,00 YTL 34013Selin607

    45.000,00 YTL 33790Derya405

    2.500,00 YTL 33567Mehmet203

    1.000,00 YTL 33344Aye101

    BakiyeHesaplarMteri adMteri no

    Her mterinin bir hesab olabilir.

    26

    Birden-oa likiA kmesi iindeki bir varlk B kmesi iindeki birden fazla varlk ile ilikili ise, bu ilikiye birden-oa iliki ad verilir.B kmesindeki bir varlk, A kmesindeki sadece bir varlk ile eleebilir.

    a1a1

    a2a2

    a3a3::::

    :an :an

    b1b1

    b2b2

    b3b3::::

    ::bnbn

  • 14

    27

    Birden-oa liki

    405

    405

    101

    101

    OGR_ID

    Office Programlar4Selin607

    Bilgisayar Prog.3Derya405

    Geometri2Ahmet203

    Matematik1Aye101

    Girdii DERSNOretmen adID

    retmenler birden fazla derse girmektedir.

    28

    oktan-bire likiA varlk kmesindeki birden fazla varlk, B kmesindeki bir varlk ile ilikili ise bu elemeye oktan-bire iliki ad verilir.

    a1a1

    a2a2

    a3a3::::

    :an :an

    b1b1

    b2b2

    b3b3::::

    ::bnbn

  • 15

    29

    oktan-bire liki

    Selin

    Derya

    Ahmet

    Aye

    sim

    5.07.1981607

    15.04.1983405

    12.04.1980203

    3.06.1990101

    Doum.TarihiID

    Office Prog4054Bilg. Prog.4053Geometri1012Matematik1011DERSKii_IDNo

    30

    oktan-oa likiA varlk kmesindeki birden fazla varlk, B kmesindeki birden fazla varlk ile ilikili ise bu elemeye oktan-oa iliki ad verilir.

    a1a1

    a2a2

    a3a3::::

    :an :an

    b1b1

    b2b2

    b3b3::::

    ::bnbn

  • 16

    31

    oktan-oa liki

    oktan-oa iliki en genel iliki biimidir. Bu iliki herhangi bir snrlamann olduu durumlar iin geerli olacaktr.Mteri-hesap ilikilerinde aile yelerinin ortak hesap aabilmesi durumunda oktan-oa iliki sz konusu olacaktr.

    32

    Varolu Koulu

    Eer bir X varlnn bulunmas Y varlnn bulunmasna bal ise, Xin Yye balolduundan sz edilebilir.Y silinirse, Xin bir anlam kalmayacaktr.Bu durumda Y baskn varlk(dominant entity)X ise baml varlk(subordinate entity) adverilir.

    rnein, bir mterinin hesab silineceinde, bu mterinin hesap hareketlerinin de silinmesi gerekmektedir. Hesap hareketleri, hesap varolmadan var olamaz.

  • 17

    33

    Anahtar

    Varlk kmesi iinde, varlklar birbirinden ayrt etmek iin kullanlan bu tr niteliklere varlk kmesinin anahtar adverilir. ki tr anahtar vardr.Sper anahtar (superkey):Varlk kmesinde yer alan bir varl kesin olarak tanmlamaya yarayan anahtara sper anahtar ad verilmketedir. Bu anahtar sadece bir nitelikten oluabilecei gibi, birden fazla niteliin birleiminden de oluabilir. Sper anahtarlar sper kme oluturur. Bir sper anahtarn herhangi bir sper kmesi daima bir sper anahtar olarak kabul edilir. rnein SSK no sper anahtardr. Fakat isim alan sper anahtar olamaz. SSk no ve isim alan birlikte sper anahtar olarak kabul edilebilir.

    34

    Anahtar

    Aday anahtar (candidate key) : Varlk kmesinde bir varl tanmlamaya yarayan bir baka anahtar tr aday anahtar dr. Bir varlk kmesinin sper anahtar bir veya daha fazla niteliin birleiminden oluabilmektedir.Aday anahtar ise, sper anahtar zelliklerine sahip tek nitelikli anahtardr.

  • 18

    35

    Anahtar

    Eger bir niversitede tm grencilerinnumaralar birbirinden farkl ise grencileribelirlemek iin grenci numaras yeterlidir.Bu durumda grenci numaras grenci varlk kmesi iin aday anahtardr.inde grenci numaras bulunan her nitelik

    grubu ise(grenci numaras, ad, soyad gibi) ise bu varlk kmesinin sper anahtardr.

    36

    Varlk-liki emalar (Entity-RelationshipModel)

    Varlk-iliki modeli ; Veritaban modelleri ierisinde , varlk ve bu varlklarn birbirleri arasndaki ilikilere dayanarak herhangi bir n-veri olmakszn model oluturmakta kullanlan modeldir. Buradaki varlk; benzersiz bir ekilde tanmlanabilen ve bamsz var olabilme yetisine sahip nesne ya da oluum olarak tanmlanabilir. Varlklar , ev, araba gibi fiziksel nesneler olabilecei gibi mteri demesi veya sipari gibi soyut nesneleri de ierirler

  • 19

    37

    Varlk-liki emalar

    VARLIK NTELK

    ANAHTAR NTELK

    TRETLEN NTELK

    LK

    38

    Varlk-liki emalarVarlklarn aralarnda kurulabilecek iliki trleri aadaki gibi tanmlanr ve model olarak ifade edilir

    BLM-YNETC

    BLM- PROJE

  • 20

    39

    Varlk-liki emalar

    Mdr-alanlar

    ALIANLAR-PROJELER

    40

    kili likilerlikinin bykl ile ilgilidir

    OTOMOBL1:1ALIANBire-bir:

    RENC1:NYURT

    KULPM:NRENC

    Bire-oklu:

    oka-oklu:

    OTO-TAHSS

    YURTTA-KALMA

    RENC-KULP

Recommended

View more >