WYDZIAŁ MALARSTWA AKADEMIA SZTUK PIĘKNYCH W

  • View
    216

  • Download
    1

Embed Size (px)

Transcript

  • WYDZIA MALARSTWA

    AKADEMIA SZTUK PIKNYCH W GDASKU

    2015

    ROZPRAWA DOKTORSKA

    ,,Monta jako strategia obrazowania

    Magorzata Szymankiewicz

    PROMOTOR:

    Dr hab. Zbigniew Romaczuk

    RECENZENCI:

    Prof. dr hab. Krzysztof Gliszczyski

    Prof. dr hab. Wojciech azarczyk

  • 2

    Spis treci

    1. Pojcie montaowych strategii obrazowania3

    2. Od koncepcji ,,Finestra Aperta do montau w sztuce wspczesnej.....5

    3. Historia montau....11

    4. Media obrazowania.20

    a. Obraz i tekst konflikt czy porozumienie...20

    b. Wspczesno jako kultura remiksu......25

    5. Wybrane aspekty montau w realizacjach sztuki wspczesnej i na podstawie

    prac wasnych ....30

    6. Ilustracje wasnych prac artystycznych..46

    7. Bibliografia...53

  • 3

    1. Pojcie montaowych strategii obrazowania

    Idea montau w sztukach wizualnych ma ju ponad wiekow tradycj. rde

    montau naley szuka w konstruktywizmie, dadaizmie i surrealizmie.

    Wykorzystywali go artyci awangardowi w wielu rnorodnych formach, m.in. jako

    kola, foto-monta, ready-mades, found-footage czy asambla. Obecnie monta jest

    terminem zwizanym gwnie z nowoczesnymi technikami filmowymi oraz post-

    produkcyjnymi. Oznacza metod czenia, komponowania, obrbk materiaw

    wizualnych. Chocia jest sposobem konstruowania waciwym dla cyfrowych

    technik obrazowania i nowych mediw, jest stosowany powszechnie take w

    odniesieniu do malarstwa. W tym kontekcie ,,monta naley rozumie znacznie

    szerzej, gdy nie jest tylko procesem technicznym, czy sposobem poczenia

    przedmiotw lecz zestawianiem odmiennych, czsto wzajemnie wykluczajcych si

    stylistyk, znacze, cytatw tworzcych nowe metafory, aluzje, symbole i kody

    wizualne. Monta i zwizana z nim fragmentaryzacja s obecnie sposobem realizacji

    i interpretacji malarstwa.

    Teoretycy sztuki w rny sposb wyjaniaj i interpretuj proces montau.

    Georges Didi-Huberman definiuje monta jako sztuk ,,ukadania rnic. ,,Tym

    wanie jest monta: pokazujemy o tyle, o ile rozdzielamy na czci, nie uoymy, o

    ile najpierw nie ,,rozoymy. Montujemy o tyle, o ile ukazujemy wejcia, oywiajce

    kady temat w zetkniciu z innym"1. Tak rozumiana idea montau umoliwia

    reinterpretacj sztuki, zarwno dawnej jak i wspczesnej. Wedug Jacquesa

    Rancirea mona wyrni dwa rodzaje podejcia do montau, wobec ktrych obraz

    pozostaje ,,pomidzy. Monta dialektyczny polega ,,[] na dostrzeganiu

    chaotycznej siy w tworzeniu drobnych maszyn heterogenicznoci. Dzielc to, co

    cige, na fragmenty i oddalajc od siebie elementy wzajemnie powizane albo,

    odwrotnie, zbliajc do siebie to co rne, i wic ze sob rzeczy nieprzystawalne,

    stara si on budowa efekt szoku [] aby ukaza wiat schowany za fasad innego

    wiata []2. Wedug tego podejcia wspczesne media obrazowania s polem

    negocjacji, su konfrontowaniu odmiennych opinii. Natomiast monta

    symboliczny, jest poczeniem rnorodnych elementw w taki sposb, e czy je

    jaka zasada podobiestwa, ktra spina odmienne rzeczy tworzc metafor

    wyzwalajca szok tajemnicy. Tajemnica jest jednak rozumiana przez Rancierea w

    kategorii estetyki, a nie zagadki czy mistycznoci.

    Montaowe strategie obrazowania niejednokrotnie przybieraj cechy alegorii lub

    metafory. Monta alegoryczny ujawnia prawd, nie przez dosowne tumaczenie,

    wskazywanie rozwizania lub konkretnego przesania, lecz poprzez jeszcze wiksze

    jej skomplikowanie, rozbicie, ulokowanie jej w wielu fragmentach. Zawiera w sobie,

    nie jeden sposb odczytania czy interpretacji, ale wiele moliwych sensw. W

    1 Georges Didi-Huberman, Strategie Obrazw, tum. Janusz Margaski , Korporacja Ha!Art, Krakw 2011, s. 91.

    2 Jacques Rancire, Estetyka jako polityka, tum. Julian Kutya i Pawe Mocicki, Wydawnictwo Krytyki

    Politycznej, Warszawa 2007, s. 82.

  • 4

    alegorycznym montau chodzi nie tyle o zajcie konkretnego stanowiska, ale o

    symboliczne, niejednoznaczne przedstawienie problemu.

    ukasza Ronduda mwi o subwersji stosowanej w technikach montaowych

    ,,jako pewnej metodologii czy te strategii konstrukcji dziea artystycznego, ktra

    oparta jest na montaowej operacji dekontekstualizacji i rekontekstualizacji

    "gotowych materiaw wizualnych przejtych ze sfery sztuki i innych form kultury

    wizualnej3. Pojcie to wedug etymologii aciskiej oznacza ,,oddolny przewrt

    (,,sub- poniej, od dou; ,,verte przewraca).4 Subwersja to rwnie pewnego

    rodzaju zawaszczenie, lub cytat sucy negacji, wystpujcy jako postawa

    krytyczna i opozycyjna wobec normatywnych zasad i kultury dominujcej. Z jednej

    wic strony subwersja to czysto techniczne, fizyczne operacje na materiale,

    natomiast z drugiej, to postawa krytyczna i przeniesienie punktu cikoci z

    estetyki na znaczenie i oglne, realne oddziaywanie na rzeczywisto. Oba te

    znaczenia wg uksza Rondudy zawiera termin strategii subwersywnej. Grzegorz

    Dziamski uwaa, e wspczesna subwersja polega [] na naladowaniu, na

    utosamianiu si niemale z przedmiotem krytyki, a nastpnie delikatnym

    przesuniciu znacze. Ten moment przesunicia znacze nie zawsze jest uchwytny

    dla widza. To nie jest krytyka wprost, bezporednia, tylko krytyka pena

    dwuznacznoci.5 Zadaniem subwersji jest wyraenie wasnego stosunku do

    rzeczywistoci, a jej zasad pokazywanie tego, czego nie mona wyrazi wprost. Ta

    krytyka nie zawsze jednak jest jednoznaczna i ostra. Czsto realizacje artystyczne

    ujawniaj wieloaspektowo problemw jakie podejmuj, s niejednoznaczne i

    trudno okreli jakie stanowisko zajmuje twrca.

    3 ukasz Ronduda, ,,Strategie subwersywne w sztukach medialnych, Rabid, Krakw 2006, s. 1.

    4 http://video.wrocenter.pl/en/tekst/m2m/strategie-subwersywne-w-sztukach-medialnych-realizacje-found-

    footage-i-video-scratch-jozefa-robakowskiego/ dostp z dn. 17.05. 2014

    5 Cytat za : http://krytyka.org/subwersja-czyli-sztuka-inteligentnego-oporu/ dostp z dn. 17.05.2014

    http://video.wrocenter.pl/en/tekst/m2m/strategie-subwersywne-w-sztukach-medialnych-realizacje-found-footage-i-video-scratch-jozefa-robakowskiego/http://video.wrocenter.pl/en/tekst/m2m/strategie-subwersywne-w-sztukach-medialnych-realizacje-found-footage-i-video-scratch-jozefa-robakowskiego/http://krytyka.org/subwersja-czyli-sztuka-inteligentnego-oporu/

  • 5

    2. Od koncepcji ,,finestra aperta do strategii montaowych w sztuce

    wspczesnej.

    Konwencja iluzjonistyczna w malarstwie obecna bya na terenie Europy ju od

    czasw antyku. Regua mimetyczna zyskaa status obowizujcej w sztukach

    piknych dopiero w okresie renesansu. Odnowienie sztuki, w tym take malarstwa,

    polegao na nobilitacji tego, co widzialne, oraz na definitywnym zerwaniu z

    tradycjami redniowiecza i odrodzeniu si antycznych sztuk piknych. Do takiego

    stanu rzeczy przyczyniy si traktaty woskiego pisarza, artysty i filozofa Leona

    Battisty Albertiego, ktry w pimie ,,De Pictura z 1435 roku powiconemu

    malarstwu, perspektywie i kompozycji, przywouje metafor ,,Finestra Aperta

    porwnujc obraz do otworu w cianie lub otwartego okna, przez ktre moemy

    ,,obserwowa przedstawion scen. Powierzchnia ptna jako materialny nonik

    bya nieistotna, mona by rzec, ,,przezroczysta niczym szyba, natomiast istot

    obrazu stanowia malowana scena.

    Rafael Santi (Raffaello Sanzio z Urbino), 1504, Zalubiny Marii i Jzefa, olej na desce, 170x118 cm

  • 6

    Malarstwo renesansowe opierao si na studiach natury, na jej imitacji w oparciu o

    zasad mimesis i iluzj. Take perspektywa oparta na antycznej geometrii

    euklidesowej stanowia kolejny fundament dla malarstwa renesansowego. Formy

    odtwarzane przez artyst, uznawane wczeniej (w antyku) za rzemioso, zaczy

    wyraa ide sztuki i geniusz twrcy. Malarstwo podpierajc si matematycznymi

    zasadami uzyskao status racjonalnego i obiektywnego narzdzia do badania

    rzeczywistoci. Du rol dla popularyzacji sztuki renesansowej i jej zasad odegra

    Giorgio Vasari opisujc w ,,ywotach z 1550 roku zaoenia i dziaalno artystw

    tego okresu.6 Zasada mimesis, a wraz z ni konwencja ,,finestra aperta, staa si

    obowizujcym kryterium nie tylko w renesansie lecz wyznaczya kierunek dla

    przyszych epok. Malarstwo uzyskiwao uzasadnienie i prawomocno take dziki

    jzykowi. Jak sugeruje Jacques Rancire7 prawdopodobnie mimesis okrelao nie

    tyle naladowczy paradygmat w stosunku do rzeczywistoci, ale raczej relacj

    malarstwa w stosunku do innych sposobw prezentacji zwaszcza jzyka poezji,

    ktry peni wwczas dominujc rol wzgldem malarstwa. To sowa decydoway o

    tym, co byo widziane i moliwe do zobaczenia w ramach obowizujcych regu.

    Malarstwo uroso do rangi sztuki dopiero w momencie kiedy udowodnio ,,swoje

    zdolnoci poetyckie - zdolnoci do opowiadania historii - czyli de facto

    podtrzymywania istniejcych narracji okrelajcych pewien ustalony przez sowo

    porzdek. Mimesis byo wic nie tyle odzwierciedleniem natury lecz

    podporzdkowywaniem widzialnoci hierarchiom ustanawianym przez sowo. Szczyt

    renesansowej tradycji obrazowania zosta osignity w realizmie i akademizmie

    francuskim w drugiej poowie XIX wieku. By to jednoczenie kres estetyki

    reprezentacji, do ktrego w znacznej mierze przyczyni si ruchu impresjonistw,

    post- i neoimpresjonistw. Na przeomie XIX i XX wieku nastpi zwrot polegajcy

    na odkryciu paszczyzny obrazu