Zarys historii chińskich sztuk walki

  • View
    214

  • Download
    2

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Zarys historii chiskich sztuk walki do epoki Yuan.

Transcript

  • ANDRZEJ KALISZ

    ZARYS HISTORII CHISKICHSZTUK WALKI DO EPOKI YUAN

    WUSHU (KUNG FU)

    AKADEMIA YIQUAN

    1

  • SPIS TRECI

    Wprowadzenie - 3 -

    1. Prehistoria - 4 -

    2. Przed epok klasyczn Do VIII w. p.n.e. - 6 -

    3. Wiosny i Jesienie, Walczce Krlestwa VIII III w. p.n.e. - 10 -

    4. Qin, Han, Trzy Krlestwa III w p.n.e. - III w. n.e. - 14 -

    5. Dynastie pnocne i poudniowe III VI w. n.e. - 19 -

    6. Sui, Tang, Pi dynastii VI X w. n.e. - 26 -

    7. Song X XIII w. n.e. - 30 -

    8. Yuan XIII XIV w. n.e. - 36 -

    2

  • Przytaczane w wielu publikacjach informacje o historii chiskich sztuk walki czciej opieraj si

    na legendach, ni maj potwierdzenie w autentycznych rdach historycznych. Dopiero niedawno

    zaczy powstawa w Chinach wiksze prace na ten temat, oparte na powaniejszych badaniach.

    'a Zachodzie natomiast wci jeszcze brak takich opracowa.

    Chciabym zatem Czytelnikom, ktrzy nie mog skorzysta bezporednio z chiskich rde,

    przedstawi w oglnym zarysie histori chiskich sztuk walki, opierajc si na szeregu

    syntetycznych opracowa oraz na artykuach publikowanych w Chinach.

    Rozpoczn od prehistorii i pierwszych epok historycznych, by przez wieki i tysiclecia przej w

    kolejnych odcinkach do czasw najnowszych. Bd stara si omwi zwizek rozwoju sztuk walki z

    uwarunkowaniami politycznymi, gospodarczymi, metodami prowadzenia wojen, kultur i

    zwyczajami, filozofi i wierzeniami religijnymi. Wyjani mechanizmy ksztatowania si rozmaitych

    nurtw sztuk walki i opowiem o ich wzajemnych przenikaniu si. Przedstawi take rne funkcje,

    jakie sztuki walki speniay od najdawniejszych czasw.

    Andrzej Kalisz, Padziernik 2006

    To szkicowe opracowanie doprowadzone zostao obecnie do epoki Yuan mongolskiej. Stopniowo

    bdzie ono uzupeniane, a do czasw wspczesnych.

    Andrzej Kalisz, Grudzie 2010

    3

  • PREHISTORIA

    Walka jest czym powszechnym w wiecie zwierzt i od zawsze towarzyszya czowiekowi. O

    pocztkach sztuki walki mona zatem mwi ju od samych pocztkw istnienia gatunku

    ludzkiego.

    Czowiek pekiski (sinantrophus pekinensis, zaliczany do gatunku homo erectus), ktry y w

    okolicach obecnego Pekinu w okresie od okoo 500 do 200 tysicy lat temu, posugiwa si ju

    ogniem i narzdziami z kamienia i koci. Polowa on m.in. na niedwiedzie, sonie i tygrysy

    szablastozbne. Wykorzystywa przy tym kije, w tym o ostrym kocu oraz pochodnie. Sinanthropus

    prawdopodobnie polowa take na innych przedstawicieli swojego gatunku - o czym wiadcz koci

    wykazujce lady opalenia w ogniu i pogruchotania dla wydobycia szpiku, tak jak koci zwierzt na

    ktre polowano.

    Tak samo wic jak i gdziekolwiek indziej, na terenie Chin najwczeniejsi ludzie rwnie musieli

    doskonali sprawnoci i umiejtnoci niezbdne do polowania. Podobne umiejtnoci niezbdne

    byy w walce o ywno, o terytorium, czy o wasno (w miar rozwoju spoeczestwa).

    Te same narzdzia, przy pomocy ktrych polowano, byy take broni uywan w walce z innymi

    ludmi. Najwczeniejsze z nich byy zapewne drewniane, jednak nietrwao drewna sprawia, e

    takie narzdzia i bronie w wikszoci nie zachoway si. Do wyjtkw naley odnaleziony w

    Yuyaohemudu w prowincji Zhejiang drewniany grot wczni datowany na epok neolitu.

    W wykopaliskach sprzed 30 tysicy lat odnaleziono kamienne groty. Ju wtedy lub moe jeszcze

    wczeniej posugiwano si zatem broni zoon, z kamiennymi ostrzami mocowanymi do drzewca.

    Z tego samego okresu pochodz mniejsze groty kamienne i kociane, wiadczce o istnieniu ju

    wwczas ucznictwa.

    10 tysicy lat temu ostrza z gadzonego kamienia przybieray ju bardzo rne ksztaty,

    odpowiednio do zaoonej funkcji, sposobu uycia. Jednym z wykorzystywanych materiaw by

    nefryt. Dotyczce tego wzmianki w starych tekstach dopiero niedawno zostay potwierdzone przez

    archeologw.

    Tworzenie broni - noy, pik, toporw i innych, pocigao za sob rozwijanie umiejtnoci

    4

  • posugiwania si nimi.

    W pierwotnym spoeczestwie kultura stanowia pewn jedno, bez podziau na odrbne sfery, jak

    wierzenia, wychowanie, czy rozrywka. Bardzo czsto rytuay religii totemistycznych przyjmoway

    form taca - bya to jednoczenie forma przekazu wiedzy i umiejtnoci. Taki rytualny taniec

    odzwierciedla techniki stosowane w polowaniu lub walce, a take nastawienie psychiczne,

    czujno, determinacj, odwag. Tace myliwych i tace wojenne byy zapewne zacztkiem form

    (quantao, taolu), stosowanych w treningu pniejszych sztuk walki.

    5

  • PRZED EPOK KLASYCZNDo okoo VIII w. p.n.e.

    Tradycyjna historiografia chiska mwi o postaciach wadcw-bstw, ktrym przypisuje si

    stworzenie cywilizacji: Fuxi, Shennong (Boski Rolnik), Huangdi (ty Cesarz), Shaohao,

    Zhuanxu. Nastpnie panowa mieli wielcy wadcy-ludzie: Yao i Shun. Potem rozpocz si miao

    panowanie dynastii Xia (2205-1766 p.n.e.). Do dzi nie jest ona jednak uwaana za historyczn,

    poniewa nie zachoway si tak wczesne rda pisane, a informacje na ten temat pochodz z

    zapiskw o ponad tysiclecie pniejszych.

    O historii w naukowym rozumieniu mona mwi dopiero od epoki okrelanej Shang lub Shang-

    Yin (1766-1123 p.n.e.). Wiedz o niej opieramy na cznej analizie klasycznych rde chiskich

    traktujcych o historii (pochodzcych jak wspomniano z pniejszych czasw, wic nie mona ich

    uzna za waciwe rda historyczne danych czasw), wykopalisk i najwczeniejszych zapiskw,

    pochodzcych wanie z tej epoki.

    Shang-Yin, to pocztki epoki brzu. Wiele zapisw, ktre przetrway z tamtych czasw to wanie

    napisy na naczyniach z brzu. Bardzo czsto naczynia takie powstaway dla upamitnienia jakiego

    wydarzenia i zawieray inskrypcje tego wydarzenia dotyczce. Mona je zatem traktowa jako

    dokumenty epoki. Poniewa jednak od dawna w Chinach rozwino si kolekcjonerstwo takich

    przedmiotw, popularne stao si te faszerstwo, przez co ocena autentycznoci bywa czasem

    utrudniona.

    Bardzo wanym rdem s inskrypcje na kociach wrebnych (np. ko opatkowa jelenia,

    skorupa wia, czaszki zwierzt, a czasem i ludzi). Na kociach tych ryto pytania (dostarczaj one

    istotnej wiedzy o zwyczajach, a take wydarzeniach historycznych), a nastpnie przyegano,

    odczytujc odpowied z ukadu pkni.

    System pisma z tego okresu uwaa si za do rozwinity, musia ju on mie za sob pewn

    histori rozwoju. Std wniosek, e teoretycznie moliwe jest odkrycie zabytkw pisma

    wczeniejszych, i przesunicie pisanej historii Chin w nieco dalsz przeszo.

    Od roku 1122 p.n.e. datuje si dynastia Zhou. Wiemy, e jej wadcy przybyli z terenw pooonych

    nieco bardziej na zachd ni obszary Shang-Yin. Mwi si o zwycistwie kultury prosa,

    uprawianego przez przodkw Zhou na wyynie lessowej, nad kultur ryu, uprawianego na

    6

  • nadmorskich nizinach przez Shang. Ciekawostk jest, e tak samo jak nazw dynastii Shang,

    zapisuje si w jzyku chiskim take sowo oznaczajce kupca. Niektrzy sdz, i wynika to std,

    e elita Shang po pokonaniu przez Zhou zaja si wanie kupiectwem.

    Tutaj zajmiemy si tylko pierwsz czci epoki Zhou, poniewa wydaje si, e wiele j jeszcze

    czy z epok Shang, a nie ma na jej temat tak wielu rde, jak w przypadku pniejszych okresw

    tej epoki. Okresy Wiosen i Jesieni oraz Walczcych Krlestw potraktujemy osobno take dlatego,

    e uwaa si je za wyjtkowo wan, klasyczn epok kultury Chin.

    Wizerunek stojaka z broni - epoka Shang

    Obszar, gdzie ksztatowaa si kultura Chin, to w duej mierze paskie rwniny. Sprzyjao to

    wyksztaceniu si specyficznej formy prowadzenia wojen, z wykorzystaniem wozw bojowych.

    Byo to charakterystyczne w epokach Shang i Zhou. Zwykle obsug wozu stanowio trzech

    wojownikw. Dowdc by ucznik. Drugi wojownik wkracza do akcji, gdy wozy zbliay si i

    zahaczay si o siebie - posugiwa si on broni drzewcow, najczciej mao lub ge. Trzeci

    zajmowa si powoeniem.

    Mao to bro zbliona do dzisiejszej wczni qiang. Suya przede wszystkim do kucia. Ge suyo

    do zahaczania i cicia oraz do kucia poprzez poprzeczny ruch drzewca (tzw. dziobanie zhuo). Ji,

    to poczenie mao i ge. Do broni zwizanej ze sposobem walki przy uyciu wozw bojowych

    zalicza si te shu, jednak nie ma zgodnoci co do jej funkcji. Do dugiej broni drzewcowej

    zaliczane s te topory fu i yue.

    7

  • Ji z epoki Shang. Po lewej rysunek znaleziska. Po prawej rekonstrukcja.

    W epoce Shang w uyciu byy ju miecze jian. Ze wzgldu na uycie mikkiego brzu byy one

    krtkie (20-40 cm) i faktycznie przypominay dusze sztylety. Istniay te szable dao, o podobnej

    dugoci.

    Topr yue - epoka Shang

    Istotn czci uzbrojenia byy tarcze dun, ktre miay rne ksztaty i rozmiary, zalene

    prawdopodobnie od tego, czy uywali ich piechurzy, czy te wykorzystywane byy przez zaogi

    wozw bojowych.

    8

  • Chocia w epoce Shang istniay ju groty strza wykonane z brzu, to poniewa by to materia

    stosunkowo drogi, a wystrzelone strzay trudno byo odzyska, najczciej wykorzystywano groty z

    kamienia lub z koci.

    W epoce Zhou ucznictwo byo nie tylko elementem wyszkolenia wojskowego, ale take form

    rytuau, bardziej lub mnie rozbudowanego, w zalenoci od rangi organizatora i uczestnikw.

    Tarcze ucznicze z epoki Zhou

    Walka wrcz bya wykorzystywana od najdawniejszych czasw, zwykle wwczas, gdy utracono

    bro, lub nie byo jej wanie pod rk. Teksty z epoki klasycznej odwoujce si do wczeniejszych

    czasw mwi, e walka wrcz, okrelana jako jueli bya elementem wyszkolenia i promocji

    onierzy. Wspomina si te o polowaniu bez uzbrojenia na zwierzta. Stosunkowo wiarygodnym

    dzieem jest Shijing - Ksiga Pieni. Jest to zbir utworw poetyckich, ktrych jzyk wyranie

    wskaz