ZASADA RÓWNOŚCI SZANS KOBIET I MĘŻCZYZN

  • Published on
    11-Jan-2017

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

  • PORADNIK

    w projektach Programu Operacyjnego Kapita Ludzki

    ZASADA RWNOCI SZANS KOBIET I MCZYZN

    CZOWIEK najlepsza inwestycja

  • Maja Branka

    Marta Rawuszko

    Agnieszka Siekiera

    ZASADA RWNOCI SZANS KOBIET I MCZYZN W PROJEKTACH PROGRAMU OPERACYJNEGO KAPITA LUDZKI

    P O R A DN I K

  • S p I S T R E C I

    4

    6

    23

    57

    62

    WSTp

    CZ I RWNOCIOWE PROJEKTY

    CZ II RWNO W PROJEKTACH

    KROK PO KROKU

    CZ III RWNOCIOWE DZIAANIA

    MAPA PO KL

    CZ IV INFORMACJE DODATKOWE

  • Wstp

    Z przyjemnoci oddajemy do Pastwa rk poradnik powicony zasadzie rwnoci szans kobiet i mczyzn w Programie Operacyjnym Kapita Ludzki (PO KL). Publikacj kierujemy do wszystkich osb, ktre zaangaowane s w realizacj Programu w Polsce, zarwno ze strony projektodawcw, jak i instytucji wdraajcych oraz monitorujcych.

    Rwno szans kobiet i mczyzn jest wanym elementem szerszej kwestii rwnoci szans, ktrej przestrzeganie stanowi jedn z podstawowych zasad Europejskiego Fun-duszu Spoecznego. Niniejszy poradnik skupia si na kwestiach zwizanych z rwnoci pci, w mniejszym stopniu uwzgldniajc np. kwestie niepenosprawnoci czy wieku. Zdajemy sobie spraw z tego ograniczenia i gorco zachcamy Czytelnikw i Czytelniczki poradnika do poszerzenia swoich kompetencji take w odniesieniu do innych wymiarw rnorodnoci i zasady rwnoci szans.

    Publikacja podzielona jest na cztery czci. Pierwsza z nich przedstawia podstawowe informacje dotyczce zasady rwnoci szans kobiet i mczyzn oraz ukazuje j w kon-tekcie oceny projektw. Wanym zacznikiem do poradnika jest opis tzw. standardu minimum, ktry okrela niezbdne elementy kadego wniosku o dofinansowanie w PO KL z perspektywy zasady rwnoci szans kobiet i mczyzn. W drugiej czci poradnika prezentujemy proces przygotowania rwnociowego projektu. Omawiamy kolejno eta-py analizy problemu, definiowania celw i rezultatw, planowania i realizacji dziaa, monitoringu i ewaluacji oraz budetu. Trzeci rozdzia pokazuje strategiczne cele PO KL z perspektywy istniejcych nierwnoci pci. W ten sposb pragniemy zasygnalizowa bogate moliwoci rwnociowych dziaa w projektach PO KL. Ostatnia cz poradnika zawiera sowik rwnociowych poj oraz propozycje dalszych lektur.

  • Poradnik powsta dziki yczliwoci i wsparciu wielu osb. Wan inspiracj dla naszej pracy byy dowiadczenia pracownikw i pracownic Instytucji realizujcych Program Operacyjny Kapita Ludzki, z ktrymi spotkaymy si podczas prowadzonych przez nas szkole. Serdecznie dzikujemy za Wasz otwarto, gotowo do dzielenia si i za-angaowanie. Szczere podzikowania przekazujemy Magorzacie Dymowskiej, Jackowi Gdeckiemu, Ewie Rutkowskiej i Agacie Teutsch, a take anonimowym recenzentom i recenzentkom, dziki ktrych wnikliwym uwagom i cennym sugestiom miaymy szans poprawi pierwsz wersj poradnika. Jednoczenie podkrelamy, e jako autorki publi-kacji, ponosimy wyczn odpowiedzialno za jej moliwe braki.

    Mamy nadzieje, e odnajd Pastwo w poradniku wane wskazwki dla realizacji coraz lepszych projektw PO KL, dziki ktrym zmiana spoeczna znoszca istniejce nierw-noci pci stanie si moliwa.

    Maja Branka, Marta Rawuszko, Agnieszka Siekiera

  • CZ I

    RWNOCIOWE PROJEKTY

  • Czym jest zasada rWnoCi szans kobiet i mCzyzn?

    Przestrzeganie horyzontalnej zasady rwnoci szans kobiet i mczyzn w Europejskim Funduszu Spoecznym wynika z zapisw Traktatu Amsterdamskiego oraz Rozporzdze Rady Europejskiej regulujcych wdraanie EFS we wszystkich krajach czonkowskich Unii Europejskiej. To obowizek prawny, zapisany w umowach wicych wszystkie instytucje zaangaowane w realizacj PO KL w Polsce i korzystajce ze rodkw EFS.

    Rozporzdzenie (WE) 1081/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006

    Art. 3 Zakres pomocy

    () EFS wspiera dziaania w pastwach czonkowskich objte wymienionymi poniej prio-

    rytetami: () promowanie wczania do gwnego nurtu polityki oraz podejmowania kon-

    kretnych dziaa majcych na celu popraw dostpu do zatrudnienia, zwikszanie trwaego

    uczestnictwa kobiet w zatrudnieniu i rozwoju ich kariery oraz zmniejszenie segregacji ze

    wzgldu na pe na rynku pracy, poprzez oddziaywanie na bezporednie i porednie przy-

    czyny rnic w wynagrodzeniu kobiet i mczyzn.

    Art. 6. Rwno pci i rwno szans

    Pastwa czonkowskie zapewniaj wczenie do programw operacyjnych opisu sposobu,

    w jaki rwno pci i rwno szans s wspierane w ramach przygotowania, realizacji, mo-

    nitorowania i oceny programw operacyjnych.

    Zgodnie z polityk UE, zasada rwnoci szans kobiet i mczyzn powinna by realizowana poprzez jednoczesne stosowanie dwch wspierajcych si podej okrelonych przez Komunikat Komisji Europejskiej1:

    Incorporating Equal Opportunities for Women and Men into All Community Policies and Activities, COM (96) 67, 21.02.1996

  • 1. Polityka rwnoci pci (gender mainstreaming) uwzgldnianie perspektywy pci w gwnym nurcie wszystkich procesw politycznych, priorytetw i dziaa, na wszystkich ich etapach, to jest na etapie planowania, realizacji i ewaluacji. Polityka rwnoci pci to celowe, systematyczne i wiadome ocenianie danej polityki i dziaa z perspektywy wpywu na warunki ycia kobiet i mczyzn, ktre ma na celu przeciwdziaanie dyskry-minacji i osignicie faktycznej rwnoci pci.

    Innymi sowy jest to strategia, zgodnie z ktr problemy i dowiadczenia kobiet i m-czyzn staj si integralnym elementem planowania, wdraania, monitorowania i ewa-luacji wszelkiej polityki i programw we wszystkich dziedzinach ycia politycznego, ekonomicznego i spoecznego tak, aby kobiety i mczyni odnosili rwne korzyci, a nierwno si nie utrwalaa2. W przypadku EFS, polityka rwnoci pci najczciej bd realizowana poprzez:

    projekty zmieniajce relacje midzy kobietami a mczyznami (np. promocj go-dzenia ycia zawodowego i prywatnego poprzez wiksze zaangaowanie mczyzn w wypenianie obowizkw rodzinnych),

    projekty promujce rwno kobiet i mczyzn w administracji, edukacji lub sdow-nictwie (np. szkolenia dla urzdnikw rzdowych z zakresu rwnoci szans, promocja niestereotypowego przekazu w programach nauczania).

    Przykadem projektu realizujcego polityk rwnoci pci moe by projekt w ramach Poddziaania 5.2.1:

    W ramach Poddziaania 5.2.1 (Modernizacja zarzdzania w administracji samorzdowej) pro-

    jektodawca planuje wzmocnienie zdolnoci jednostek samorzdu terytorialnego w zakresie

    opracowywania, wdraania i ewaluacji polityk i strategii o zasigu regionalnym i lokalnym.

    Zaplanowane dziaania maj z jednej strony zapewni powstanie trwaych mechanizmw

    gwarantujcych pozyskiwanie danych z podziaem na pe i jednoczenie wzmocni kom-

    petencje kadr administracji w ocenie istniejcych polityk z perspektywy pooenia kobiet

    i mczyzn mieszkajcych w powiecie (z uwzgldnieniem rwnie takich zmiennych jak wiek,

    poziom wyksztacenia, miejsce zamieszkania, stopie sprawnoci).

    2. Konkretne dziaania wspierajce rwno pci (specific actions) dziaania pozy-tywne, wyrwnawcze, majce na celu przyspieszenie zmian na rzecz rwnoci poprzez udzielenie szczeglnego wsparcia grupom znajdujcym si w gorszym pooeniu. Celem konkretnych dziaa jest przyspieszenie rzeczywistej zmiany spoecznej. W przypadku EFS, konkretne dziaania najczciej bd realizowane poprzez:

    Definicja Rady Ekonomiczno-Spoecznej ONZ z 1997 roku.

  • projekty skierowane tylko do jednej pci (np. wsparcie dla dugotrwale bezrobotnych kobiet z terenw wiejskich, program profilaktyki chorb ukadu krenia skierowany tylko do mczyzn).

    W Polsce dyskryminacja jest rodzaju eskiego tzn. dotyczy przede wszystkim kobiet. Jest to szczeglnie widoczne w sytuacji na rynku pracy i w edukacji, a wic we wszystkich obszarach interwencji EFS. Dlatego te w przypadku PO KL zdecydowana wikszo konkretnych dziaa wspierajcych rwno pci bdzie suya poprawie sytuacji kobiet i dziewczt. Naley wobec tego pamita, e projekty skierowane tylko do kobiet czy dziewczyn nie dyskryminuj mczyzn i s zgodne z zasad rw-noci szans kobiet i mczyzn.

    Realizujc strategi gender mainstreaming i zasad rwnych szans kobiet i mczyzn uwzgldni naley bariery rwnoci oraz strategiczne cele rwnoci sformuowane przez Komisj Europejsk w dokumencie Plan dziaa na rzecz rwnoci kobiet i mczyzn 2006 20103.

    Strategiczne cele na rzecz rwnoci:1. Rwny stopie niezalenoci ekonomicznej kobiet i mczyzn2. Godzenie ycia prywatnego i zawodowego3. Rwne uczestnictwo w podejmowaniu decyzji4. Wykorzenianie wszelkich form przemocy ze wzgldu na pe5. Eliminowanie stereotypw zwizanych z pci6. Propagowanie rwnoci pci w stosunkach zewntrznych oraz polityce rozwojowej

    Bariery rwnoci pci1. Segregacja pozioma i pionowa rynku pracy42. Rnice w pacach kobiet i mczyzn3. Maa dostpno elastycznych rozwiza czasu pracy4. Niski udzia mczyzn w wypenianiu obowizkw rodzinnych5. Niski udzia kobiet w procesach podejmowania decyzji6. Przemoc ze wzgldu na pe7. Niewidoczno kwestii pci w ochronie zdrowia8. Niewystarczajcy system opieki przedszkolnej9. Stereotypy pci we wszystkich obszarach10. Dyskryminacja wielokrotna5, szczeglnie w odniesieniu do kobiet starszych, imigrujcych, niepenosprawnych oraz nalecych do mniejszoci etnicznych.

    http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2006:0092:FIN:PL:PDF4 Zobacz definicj na stronie 64 5 Zobacz definicj na stronie 63

  • 0

    sChody do rWnoCi

    Analizujc projekty dotychczas realizowane w ramach EFS moemy zauway, e projek-todawcy w rny sposb odnosili si do zasady rwnoci, cho rzadko w sposb, ktry zapewniby pen realizacj tej zasady. Podejcia te ilustrujemy w postaci schodw do rwnoci, sytuujc projekty na rnych szczeblach, w zalenoci od stopnia realizacji tej zasady (Zobacz schemat na stronie 14). Projekty lepe na zasad rwnoci szans kobiet i mczyzn To takie projekty, ktre w aden sposb nie realizuj zasady rwnoci. Pe nie jest kategori, ktra zostaa uwzgldniona w trakcie planowania projektu. Projektodawca w aden sposb nie ustosunkowuje si do zasady rwnoci szans. Na rysunku scho-dy do rwnoci ten typ projektw znajduje si na poziomie -1, dlatego, e patrzc z perspektywy rwnoci, jeeli nie przeciwdziaamy nierwnociom, a w tym przypadku w ogle nie bierzemy ich pod uwag, to na pewno przyczyniamy si do ich utrzymania. Twrcy PO KL patrzc na rzeczywisto przez rwnociowe okulary dostrzegli szereg ba-rier i nierwnoci, ktre naley osabi, czy zlikwidowa dziki realizowanym projektom. Bdc lepym na nierwnoci, wzmacniamy status quo, a tym samym wzmacniamy nierwnoci i dyskryminacj. Nawet jeeli projekt dotyczy wsparcia przedsibiorstw, a nie konkretnych uczestnikw/uczestniczek, to nie moe by lepy na pe dziaania, na kocu, zawsze trafiaj do konkretnych osb kobiet i mczyzn, a sam projekt jest przez kobiety i mczyzn zarzdzany.

    Projekty lepe jak je rozpozna? Brak odniesienia do sytuacji kobiet i mczyzn s instytucje, osoby, ludzie Dane ilociowe nie uwzgldniaj podziau na kobiety i mczyzn, Analiza problemu w projekcie nie uwzgldnia specyfiki sytuacji kobiet i mczyzn.

    Projekty neutralne Projekty tzw. neutralne tym rni si, od projektw lepych, e w przeciwiestwie do nich, odnosz si do kwestii rwnoci. Najczciej deklaruj pen dostpno dla

  • wszystkich i zapewniaj brak dyskryminacji. W projektach neutralnych na dekla-racjach najczciej si koczy. Na rysunku ten typ projektu znajduje si na poziomie 0, cho podobnie, jak projekt lepy, moe przyczynia si do utrwalania nierwnoci. W naszej typologii projekty te awansuj na szczebel wyej, za minimaln refleksj na temat rwnoci. Bardzo czsto projekty neutralne wraz z deklaracj niedyskryminacji proponuj take matematyczne podejcie do rwnoci, odnoszc si do idei pary-tetu (50/50), niezalenie od tego, co wskazuje analiza problemu. Warto pamita, e w obszarach problemowych, ktrymi zajmuje si PO KL nie ma projektw neutralnych ze wzgldu na pe. Projekty neutralne pod ktem pci mog rzadko wystpowa w nie-ktrych projektach infrastrukturalnych, tzw. twardych, ale nie w projektach spoecznych. Jak si wydaje ten typ projektw, obok projektw praktycznych (o ktrych za chwil) najczciej wystpowa w dotychczasowych interwencjach EFS. Projekty neutralne de facto nie realizuj zasady rwnoci szans.

    Projekty neutralne jak je rozpozna? Dane ilociowe nie uwzgldniaj podziau na kobiety i mczyzn, Analiza problemu w projekcie nie uwzgldnia specyfiki sytuacji kobiet i mczyzn, Projektodawca deklaruje pen dostpno i brak dyskryminacji nie proponujc

    adnych konkretnych dziaa, ktre to zapewni.

    Projekty praktyczneObok projektw neutralnych, to te ktre mona spotka najczciej. W przeciwiestwie do dwch pierwszych typw, projekty praktyczne dostrzegaj pe na etapie plano-wania i w zwizku z tym rnicuj dziaania na skierowane do kobiet i skierowane do mczyzn. Projekty praktyczne oferuj kobietom i mczyznom odmienne dziaania, ktre s zgodne z tradycyjnymi rolami pci i stereotypami. A zatem kobietom oferuje si ksztacenie w zawodach kobiecych, takich jak krawcowe, kasjerki, florystyki, opie-kunki osb starszych, a mczyznom w zawodach mskich spawaczy, operatorw wzkw widowych, czy budowlacw. Projekty te okrelamy mianem praktycznych i sytuujemy je na pierwszym schodku do rwnoci, bo staraj si one odpowiedzie na praktyczne potrzeby konkretnych beneficjentw (np. potrzeby zwizane z uzyskaniem zatrudnienia). Jednoczenie projekty tego typu utrwalaj poziom segregacj rynku pracy, ktra sytuuje kobiety w zawodach niskopatnych. Taki wanie efekt otrzymujemy, gdy ksztacimy kobiety i mczyzn zgodnie ze stereotypami pci nie przeciwdziaamy barierom rwnoci i nie wzmacniamy realizacji strategicznych celw rwnoci, m.in. rwnej niezalenoci ekonomicznej kobiet i mczyzn, czsto te nie odpowiadamy na rzeczywiste potrzeby rynku pracy. W efekcie projekty praktyczne w wielu przypadkach mog pogbia istniejce nierwnoci pci.

  • Projekty praktyczne jak je rozpozna? Dane ilociowe uwzgldniaj podzia na kobiety i mczyzn, jednak nie przekada si

    on na adekwatny liczbowy udzia uczestnikw/uczestniczek, Na etapie analizy dostrzega si zrnicowan sytuacj kobiet i mczyzn, jednak nie

    przekada si to na rwnociowe cele i dziaania projektu. Jeeli projektodawca pisze, e kobiety dominuj w niskopatnych zawodach, a nastpnie proponuje kursy szycia, bd gotowania, to w efekcie utrzymuje beneficjentki w niskopatnym segmencie rynku pracy.

    Projekty rwnocioweTo projekty, ktre realizuj w peni zasad rwnoci szans kobiet i mczyzn. Na etapie uzasadnienia projektu przeprowadzana jest analiza problemu, rwnie pod ktem pci. Uczestnicy projektu maj pe, a kierowana do nich oferta jest zrnicowana pod ktem specyficznych potrzeb oraz strategicznych celw rwnoci. Projekt dostrzega, analizuje oraz dziaa na rzecz osabienia barier rwnoci. Oferta kierowana do uczestnikw i uczestniczek jest niestereotypowa, nie utrzymuje poziomej segregacji rynku pracy i jest adekwatna do rzeczywistych potrzeb rynku pracy. Projekt promuje godzenie ycia zawodowego z pry-watnym nie tylko wrd kobiet, ale wspiera role ojcowskie i opiekucze mczyzn oraz ich zaangaowanie w obowizki rodzinno-domowe. Liczbowy skad uczestnikw/uczestniczek wynika bezporednio z analizy problemu. Tym samym projekty rwnociowe mog to by kierowane do obu pci lub jedynie do kobiet, bd jedynie do mczyzn na zasadzie promo-wania rwnoci wrd kobiet i mczyzn, lub podejmowaniu konkretnych dziaa na rzecz pci niedoreprezentowanej/wykluczonej. Wszystkie elementy projektu...

Recommended

View more >