ZESZTYWNIAJĄCE ZAPALENIE STAWÓW KRĘ GOSŁUPA ?· 2018-05-21 · ZESZTYWNIAJĄCE ZAPALENIE STAWÓW…

  • Published on
    27-Feb-2019

  • View
    212

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

ZESZTYWNIAJCE ZAPALENIE STAWW KRGOSUPA(ZZSK)

P o r a d n i k d l a c h o r y c h i i c h b l i s k i c h

Opracowanie: Wydawnictwo BiFolium, 20-050 Lublin, Lipniak 28D, e-mail: bifolium@futuro.net.pl, tel./fax 81 750 35 65,na zlecenie Abbott Laboratories Poland, ul. Postpu 21B, 02-676 Warszawa, tel. 22 319 12 00

Autor: dr n. med. Pawe Miota201006EDU1280

Abbott_Humira_Poradnik_1780_L.indd 1 10-10-11 12:54

www.poruszycswiat.pl

Dostpny rwnie w wersji elektronicznej nawww.poruszycswiat.pl

3O chorobie i jej leczeniu

C O T O J E S T Z Z S K ?Zesztywniajce zapalenie staww krgosupa (ZZSK) jest przewlek chorob zapaln, ktr charakteryzuje kostnienie staww i wizade krgosupa, zapalenie staww obwodowych (np. biodrowych, kolanowych, skokowych) oraz zapalenie w miejscu przyczepu cigien mini do koci. Wraz z co najmniej kilkoma innymi schorzeniami reumatycznymi ZZSK naley do grupy tzw. spondyloartropatii. ZZSK wystpuje niekiedy pod starsz nazw choroby Bechterewa.

Czsto wystpowania ZZSK zaley od pooenia geograficznego i od rasy chorych. W naszej strefie zachorowalno wynosi od 0,5 do 1% (tylko w Norwegii 2%), przy czym choroba dotyka rednio trzy razy czciej mczyzn ni kobiety. Z epidemiologicznego punktu widzenia ZZSK jest drug po reumatoidalnym zapaleniu staww (RZS) chorob reumatyczn.

Pocztek choroby przypada zazwyczaj na okres pomidzy 16. a 30. rokiem ycia.

Choroby reumatyczne s drug co do czstoci, po chorobach ukadu krenia, przyczyn rent inwalidzkich.

P R Z Y C Z Y N Y Z Z S KPrzyczyny choroby nie s w peni znane. Wrd hipotez wskazuje si na trzy czynniki:

1. Mikrourazy miayby one powodowa zapalenie przyczepw cignistych, ktre stopniowo przenosioby si na przylegajc ko i tkanki mikkie. Zgodnie z t teori mikrourazy byyby rwnie przyczyn zapale innych narzdw u chorych, najczciej: zastawki aorty, bony naczyniowej oka, szczytw puc oraz skry w okolicy powierzchni wyprostnych koczyn.

2. Zakaenia udzia zakae w etiologii ZZSK podejrzewa si od dawna, chocia wci nie potrafi my okreli jego znaczenia. Wiadomo np., e u chorych na ZZSK czciej ni w oglnej populacji wystpuj zapalenia bony luzowej przewodu pokarmowego i drg moczowych.

3. Autoimmunizacj u chorych moe dochodzi do nieprawidowej reakcji ukadu immunologicznego na antygeny niektrych bakterii jelitowych. Antygeny te s podobne do antygenu HLA-B27, wystpujcego u ponad 90% pacjentw z ZZSK. W wyniku pobudzenia ukadu immunologicznego, w przyczepach cigien powstaj nacieki zapalne zoone gwnie z limfocytw T (pomocniczych CD4+ i cytotoksycznych CD8+). Limfocyty T wydzielaj rne substancje, tzw. cytokiny, ktre nasilaj proces zapalny. Jedn z takich cytokin, istotnych dla rozwoju ZZSK, jest TNF-a. Nacieki z limfocytw T i innych komrek tworz si rwnie w stawach krzyowo-biodrowych i stawach krgosupa. Antygen HLA-B27 jest w pewnym sensie markerem biologicznym ZZSK, poniewa wystpuje u prawie wszystkich pacjentw z ZZSK i jego obecno pomaga potwierdzi diagnoz ZZSK. Z drugiej jednak strony, jedynie 1% pacjentw z dodatnim antygenem HLA-B27 choruje na ZZSK.

Abbott_Humira_Poradnik_1780_L.indd 3 10-10-11 12:54

2

D r o d z y P a s t w o ,kada choroba przewleka, w tym rwnie zesztywniajce zapalenie staww krgosupa ZZSK, oprcz problemw zwizanych z procesem leczenia powoduje dodatkowe komplikacje zwizane z rodzinnym, spoecznym i zawodowym funkcjonowaniem nie tylko osoby chorej, ale i jej najbliszego otoczenia.

Zesztywniajce zapalenie staww krgosupa (ZZSK) na pewno nie jest chorob mierteln, jak np. niektre choroby nowotworowe. Cho wspczesna medycyna nie potrafi cakowicie wyleczy ZZSK, to jednak moe znaczco ograniczy negatywne dla chorego skutki, czyli zmniejszy nasilenie objaww i wpyw choroby na jako ycia.

Specyfi k schorzenia s objawy blowe oraz odczucie sztywnoci krgosupa. ycie z ZZSK wcale nie musi jednak oznacza wyroku niepenosprawnoci.

Jeli zawrzemy pewien yciowy kompromis z ograniczeniami wypywajcymi z choroby, to nasze ycie bdzie udane i spenione.

O skutecznoci leczenia decyduj nie tylko leki ordynowane przez lekarza, ale w rwnym stopniu nasza wsppraca, przejawiajca si przestrzeganiem zalece co do trybu ycia, oraz pomoc najbliszych i jeli zachodzi taka potrzeba take rehabilitanta, psychologa itp.

Mamy nadziej, e ta broszura pomoe Pastwu nie tylko lepiej odnale si w nowej sytuacji, ale take umoliwi lepsze zrozumienie i wymian informacji z lekarzem.

*Niniejszy Poradnik zawiera tylko oglne wskazania dla osb dotknitych ZZSK i w adnym przypadku nie moe on zastpi porady lekarskiej. Zalecenia lekarza powinny mie zawsze pierwszestwo przed informacjami zawartymi w Poradniku. Informacje odzwierciedlaj stan prawny na 30 marca 2010 r.

Abbott_Humira_Poradnik_1780_L.indd 2 10-10-11 12:54

3O chorobie i jej leczeniu

C O T O J E S T Z Z S K ?Zesztywniajce zapalenie staww krgosupa (ZZSK) jest przewlek chorob zapaln, ktr charakteryzuje kostnienie staww i wizade krgosupa, zapalenie staww obwodowych (np. biodrowych, kolanowych, skokowych) oraz zapalenie w miejscu przyczepu cigien mini do koci. Wraz z co najmniej kilkoma innymi schorzeniami reumatycznymi ZZSK naley do grupy tzw. spondyloartropatii. ZZSK wystpuje niekiedy pod starsz nazw choroby Bechterewa.

Czsto wystpowania ZZSK zaley od pooenia geograficznego i od rasy chorych. W naszej strefie zachorowalno wynosi od 0,5 do 1% (tylko w Norwegii 2%), przy czym choroba dotyka rednio trzy razy czciej mczyzn ni kobiety. Z epidemiologicznego punktu widzenia ZZSK jest drug po reumatoidalnym zapaleniu staww (RZS) chorob reumatyczn.

Pocztek choroby przypada zazwyczaj na okres pomidzy 16. a 30. rokiem ycia.

Choroby reumatyczne s drug co do czstoci, po chorobach ukadu krenia, przyczyn rent inwalidzkich.

P R Z Y C Z Y N Y Z Z S KPrzyczyny choroby nie s w peni znane. Wrd hipotez wskazuje si na trzy czynniki:

1. Mikrourazy miayby one powodowa zapalenie przyczepw cignistych, ktre stopniowo przenosioby si na przylegajc ko i tkanki mikkie. Zgodnie z t teori mikrourazy byyby rwnie przyczyn zapale innych narzdw u chorych, najczciej: zastawki aorty, bony naczyniowej oka, szczytw puc oraz skry w okolicy powierzchni wyprostnych koczyn.

2. Zakaenia udzia zakae w etiologii ZZSK podejrzewa si od dawna, chocia wci nie potrafi my okreli jego znaczenia. Wiadomo np., e u chorych na ZZSK czciej ni w oglnej populacji wystpuj zapalenia bony luzowej przewodu pokarmowego i drg moczowych.

3. Autoimmunizacj u chorych moe dochodzi do nieprawidowej reakcji ukadu immunologicznego na antygeny niektrych bakterii jelitowych. Antygeny te s podobne do antygenu HLA-B27, wystpujcego u ponad 90% pacjentw z ZZSK. W wyniku pobudzenia ukadu immunologicznego, w przyczepach cigien powstaj nacieki zapalne zoone gwnie z limfocytw T (pomocniczych CD4+ i cytotoksycznych CD8+). Limfocyty T wydzielaj rne substancje, tzw. cytokiny, ktre nasilaj proces zapalny. Jedn z takich cytokin, istotnych dla rozwoju ZZSK, jest TNF-a. Nacieki z limfocytw T i innych komrek tworz si rwnie w stawach krzyowo-biodrowych i stawach krgosupa. Antygen HLA-B27 jest w pewnym sensie markerem biologicznym ZZSK, poniewa wystpuje u prawie wszystkich pacjentw z ZZSK i jego obecno pomaga potwierdzi diagnoz ZZSK. Z drugiej jednak strony, jedynie 1% pacjentw z dodatnim antygenem HLA-B27 choruje na ZZSK.

Abbott_Humira_Poradnik_1780_L.indd 3 10-10-11 12:54

5O chorobie i jej leczeniu

K T O I J A K R O Z P O Z N A J E Z Z S K ?Podejrzenie choroby moe postawi ju lekarz rodzinny, aczkolwiek waciw diagnoz powinien sformuowa specjalista reumatolog (przy wizycie w ramach ubezpieczenia NFZ wymagane jest skierowanie) na podstawie:

1. Wywiadu/rozmowy z pacjentem co do odczuwanych dolegliwoci, objaww itp.

2. Bada laboratoryjnych, najczciej badania krwi na obecno antygenu HLA-B27. Znaczenie diagnostyczne posiadaj rwnie inne parametry, np.: OB, leukocytoza, warto stenia biaek ostrej fazy (CRP).

3. Bada obrazowych: zdjcia rentgenowskie, tomografi a komputerowa i magnetyczny rezonans jdrowy. Zwaszcza te dwie ostatnie nowoczesne metody pozwalaj stosunkowo wczenie wykry zmiany typowe dla ZZSK.

Jak ju wspomniano, objawy choroby nie s jednoznaczne i dlatego opracowano midzynarodowe kryteria diagnostyczne, zwane nowojorskimi (zmodyfi kowane). W ich myl, aby rozpozna ZZSK, musz by spenione dwa kryteria:

1. Radiologiczne: rozpoznanie zapalenia staww krzyowo-biodrowych: obustronnego w 2. stopniu lub jednostronnego w 3.-4. stopniu nasilenia.

2. Kliniczne: musi wystpi bl krzya ze sztywnoci, trwajcy duej ni 3 miesice, nasilajcy si przy spoczynku i ustpujcy pod wpywem wicze; ograniczenie ruchomoci odcinka ldwiowego krgosupa oraz ograniczenie ruchomoci klatki piersiowej (w odniesieniu do norm pci i wieku).

Rozpoznanie wymaga spenienia kryterium radiologicznego oraz przynajmniej dwch z trzech kryteriw klinicznych.

Uwaga: ZZSK, tak jak zreszt wiele innych chorb, nie posiada jednoznacznego markera biologicznego, tak wic przed lekarzem staje bardzo trudne wyzwanie.

Abbott_Humira_Poradnik_1780_L.indd 5 10-10-11 12:54

4 O chorobie i jej leczeniu

Uwarunkowania genetyczne: s obecne w ZZSK i wi si z antygenem HLA-B27. Ryzyko rodzinne szacowane jest na 15-20%.

O B J A W Y Z Z S KObjawy choroby pojawiaj si w ukadzie ruchu oraz w innych narzdach. Nasilaj si one stopniowo i nie s zazwyczaj jednoznaczne, co powoduje znaczce trudnoci diagnostyczne. Rnice w objawach wystpuj rwnie w przypadku kobiet i mczyzn.

Wszystko to sprawia, e prawidow diagnoz stawia si rednio: u mczyzn po 3 latach, za u kobiet po 10 latach od wystpienia pierwszych objaww.

1. Objawy w ukadzie ruchu: najpierw pojawiaj si ble w okolicy ldwiowo-krzyowej, promieniujce do pachwin, poladkw i staww kolanowych. Z reguy wystpuj w nocy, nad ranem i nie zmniejszaj si po odpoczynku, a wrcz przeciwnie zmniejszaj si przy wysiku, gimnastyce itp. W nastpnym okresie dochodzi do zmian w krgosupie w odcinku ldwiowym, piersiowym i/lub szyjnym. W zalenoci od ich umiejscowienia obserwuje si zesztywnienie, zmiany postawy (pochylenie do przodu), zmian sposobu oddychania z piersiowego na brzuszny, bl i ograniczenie przy ruchach gow itp. Kolejny etap to zmiany w ukadzie miniowym: przykurcze i osabienie mini koczyn dolnych, mini piersiowych, karku, kulszowo-goleniowych, brzucha i in. W okresie zaostrzenia objaww moe wystpi osabienie, stany podgorczkowe i chudnicie.

2. Objawy ze strony innych narzdw: najczciej s to: zapalenie tczwki, niedomykalno zastawki aorty, powikszenie serca, zmiany w pucach. Choroby czsto wspistniejce z ZZSK to zapalenia drg moczowych i gruczou krokowego, nieswoista zapalna choroba jelit, choroba wrzodowa odka lub dwunastnicy i inne.

Jeli zauwaymy u siebie tego typu objawy, zgomy si jak najszybciej do lekarza pierwszego kontaktu (rodzinnego). Im wczeniej podjte bdzie leczenie, tym wiksza szansa na opanowanie choroby.

Abbott_Humira_Poradnik_1780_L.indd 4 10-10-11 12:54

5O chorobie i jej leczeniu

K T O I J A K R O Z P O Z N A J E Z Z S K ?Podejrzenie choroby moe postawi ju lekarz rodzinny, aczkolwiek waciw diagnoz powinien sformuowa specjalista reumatolog (przy wizycie w ramach ubezpieczenia NFZ wymagane jest skierowanie) na podstawie:

1. Wywiadu/rozmowy z pacjentem co do odczuwanych dolegliwoci, objaww itp.

2. Bada laboratoryjnych, najczciej badania krwi na obecno antygenu HLA-B27. Znaczenie diagnostyczne posiadaj rwnie inne parametry, np.: OB, leukocytoza, warto stenia biaek ostrej fazy (CRP).

3. Bada obrazowych: zdjcia rentgenowskie, tomografi a komputerowa i magnetyczny rezonans jdrowy. Zwaszcza te dwie ostatnie nowoczesne metody pozwalaj stosunkowo wczenie wykry zmiany typowe dla ZZSK.

Jak ju wspomniano, objawy choroby nie s jednoznaczne i dlatego opracowano midzynarodowe kryteria diagnostyczne, zwane nowojorskimi (zmodyfi kowane). W ich myl, aby rozpozna ZZSK, musz by spenione dwa kryteria:

1. Radiologiczne: rozpoznanie zapalenia staww krzyowo-biodrowych: obustronnego w 2. stopniu lub jednostronnego w 3.-4. stopniu nasilenia.

2. Kliniczne: musi wystpi bl krzya ze sztywnoci, trwajcy duej ni 3 miesice, nasilajcy si przy spoczynku i ustpujcy pod wpywem wicze; ograniczenie ruchomoci odcinka ldwiowego krgosupa oraz ograniczenie ruchomoci klatki piersiowej (w odniesieniu do norm pci i wieku).

Rozpoznanie wymaga spenienia kryterium radiologicznego oraz przynajmniej dwch z trzech kryteriw klinicznych.

Uwaga: ZZSK, tak jak zreszt wiele innych chorb, nie posiada jednoznacznego markera biologicznego, tak wic przed lekarzem staje bardzo trudne wyzwanie.

Abbott_Humira_Poradnik_1780_L.indd 5 10-10-11 12:54

7O chorobie i jej leczeniu

L E C Z E N I EW wietle obecnej wiedzy medycznej wyleczenie choroby w zasadzie nie jest moliwe, chocia dziki zastosowaniu nowoczesnych terapii moemy w znaczcy sposb agodzi jej objawy oraz spowalnia przebieg.

Szybkie rozpoczcie leczenia jest wskazane nawet wtedy, gdy nierozpoznana lub le leczona choroba trwaa od wielu lat.

W procesie leczenia stosuje si trzy rodzaje terapii:

1. Farmakologiczn (przyjmowanie okrelonych lekw).

2. Rehabilitacj kinezyterapi i fi zykoterapi.

3. Chirurgiczn.

L e c z e n i e f a r m a k o l o g i c z n eJest najczciej stosowanym rodzajem terapii, realizowanym w trzech postaciach:

objawowej,

modyfi kujcej przebieg procesu zapalnego,

modyfi kujcej odpowied biologiczn organizmu.

Leczenie objawowe

Polega na agodzeniu objaww, zwaszcza blowych. Stosuje si gwnie tzw. niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Niektre z nich s dostpne bez recepty lekarskiej (ibuprofen). Inne (np. diklofenak, ketoprofen, naproksen, meloksykam, nimesulid) wydawane s jedynie na recept. W przypadku dziaa niepodanych NLPZ, mona przyjmowa paracetamol (bez recepty) lub tramadol (na recept).

Naley jednak przestrzec przed samodzielnym stosowaniem lekw dostpnych bez recepty, poniewa bardzo czsto leki z t sam substancj czynn maj rne nazwy handlowe. Niewiadome ich stosowanie moe zatem grozi przedawkowaniem i kumulacj dziaa niepodanych.

Abbott_Humira_Poradnik_1780_L.indd 7 10-10-11 12:54

6 O chorobie i jej leczeniu

C Z Y M O N A Z A P O B I E G A C H O R O B I E ?Niestety nie. Nie znamy pierwotnych przyczyn choroby (patogenezy), nie moemy wic okreli czynnikw profi laktycznych.

J A K P R Z E B I E G A Z Z S K ?W przebiegu ZZSK dominuj postpujce dolegliwoci blowe, zesztywnienie krgosupa powodujce zmiany postawy i przykurcze w stawach koczyn. Obserwuje si okresy remisji (ustpienia) i zaostrzenia objaww choroby.

Nietrudno zatem zauway, i postp schorzenia prowadzi moe do degradacji zwaszcza funkcji ruchowych, co w konsekwencji znaczco ogranicza lub eliminuje chorego z aktywnoci zawodowej, spoecznej i rodzinnej.

R O K O W A N I ENawet najnowsze badania naukowe nie s w tej kwestii jednoznaczne. Najoglniej rzecz biorc moemy powiedzie, e u ponad 18% chorych dojdzie do cikiej postaci choroby. Przebieg choroby rni si znacznie...

Recommended

View more >