Zmartwychwstanie Jezusa: istota, struktura i znaczenie dla ... ?· Najważniejsze nie jest określenie…

  • Published on
    01-Mar-2019

  • View
    215

  • Download
    0

Embed Size (px)

Transcript

<p>O. Piotr LISZKA CMF</p> <p>Zmartwychwstanie Jezusa: istota, struktura i znaczenie dla osb ludzkich</p> <p>Sowo zmartwychwstanie wypowiadane jest bardzo czsto. Wszystkim si wydaje, e jego tre jest jednoznaczna i oczywista. Dotyczy to zarwno zmar-twychwstania Jezusa Chrystusa, jak i zmartwychwstania powszechnego. Okazu-je si, e tak nie jest. Panuje przekonanie, e rni si ono tym od wskrzeszenia, e wskrzeszenie to powrt do ycia doczesnego, a zmartwychwstanie oznacza pojawienie si ywego ciaa ludzkiego w yciu wiecznym. To tylko cz prawdy. Istotnym czynnikiem odrniajcym jest przyczyna dajca ciau nowe ycie.</p> <p>Wielkim problemem praktycznym jest modlitwa o zmartwychwstanie, ktra jest niepotrzebna, a nawet zahacza o blunierstwo, gdy wprowadza wtpienie, przeciwstawia si prawdom wiary uroczycie goszonymi przez Koci i wyranie wypowiadanymi w modlitwie Credo na pocztku raca albo po niedzielnej homilii. To samo dotyczy nawet proby o zmartwychwstanie zmarych do chway, gdy albo dotyczy ludzi w czycu, ktrzy z ca pewnoci bd w niebie, albo dotyczy ludzi w piekle, ktrzy przej do nieba nie mog. Kwestia ta wymaga odrbnego opracowania. Waniejsza jest odpowied na pytanie: co to jest zmar-twychwstanie, na czym polega, jak si dokonuje?</p> <p>Zmartwychwstanie Jezusa jest szokujc nowoci w kilku aspektach. Objawia, e: 1) Jezus jest Osob Bosk; 2) Czowiek to nie tylko substancja materialna, ale te substancja duchowa; 3) Czowiek jest stworzycielem; 4) Ciao karmi dusz. Ciao Jezusa daje duszom ludzkim moc oywienia swego ciaa.</p> <p>To, czy zmartwychwstanie Jezusa dokonao si w momencie mierci, czy trzeciego dnia, dla kwestii zmartwychwstania nie jest istotne. Sprawa ta jest przez Koci rozwizana jednoznacznie. S wypowiedzi dotyczce czasu zmar-</p> <p>Studia GnesnensiaTom XXVIII (2014) 125135</p> <p>O. prof. dr hab. Piotr Liszka cmf (ur. 1951 r.); profesor zwyczajny; kierownik Katedry Eklezjologii i Sakramentologii Papieskiego Wydziau Teologicznego we Wrocawiu; e-mail: liszka.p@wp.pl</p> <p>126 O. Piotr LISZKA CMF</p> <p>twychwstania i wypowiedzi informujce o dziaaniu Jezusa jedynie w postaci duszy, bez ciaa. Przykadem tego jest wypowied Katechizmu Kocioa Kato-lickiego: Zmary Chrystus, w swojej duszy zjednoczonej z Jego Bosk Osob, zstpi do krainy zmarych. Otworzy On bramy nieba sprawiedliwym, ktrzy Go poprzedzili (KKK 637). Najwaniejsze nie jest okrelenie czasu zmartwych-wstania, lecz sprecyzowanie, czym jest zmartwychwstanie, jaki jest mechanizm tego wydarzenia oraz jakie std wynikaj konsekwencje.</p> <p>Zmartwychwstanie to czyn sprawiajcy, e ciao martwe staje si ywe i uwielbione. Do tych dwch aspektw trzeba doczy jeszcze jeden, najbardziej przemilczany, e jest to czyn czowieka, i to nie jakiego innego, lecz tego, ktrego ciao jest martwe. Czowiek przywraca swoje ciao do ycia i sprawia, e to nowe ciao jest uwielbione. Zmartwychwstanie Jezusa rni si od zmartwychwstania osb ludzkich w dniu Paruzji tym, e Jezus jako czowiek otrzyma moc oywie-nia swojego ciaa bezporednio od Boskoci, natomiast inni ludzie otrzymuj t moc za porednictwem uwielbionego ciaa Jezusa Chrystusa. Zagadnienie to jest cakowicie przemilczane. Czy dlatego, e jest dla wszystkich oczywiste i nie trzeba o tym mwi, czy odwrotnie, e jest zbyt trudne nawet dla najbardziej wybitnych teologw?</p> <p>Od niedawna rozwijana jest kwestia trynitarnego charakteru zmartwych-wstania. Dzieo to dokonane jest nie tylko przez Boga Ojca, ale te przez Syna Boego i Ducha witego, czyli w mocy wewntrzboskich pochodze: genethai (rodzenie Syna Boego przez Ojca) oraz ekporeuethai (konstytuowanie si Du-cha witego przez wychodzenie z wntrza Ojca). Byoby to tylko trynitarne wyjanienie wskrzeszenia Jezusa przez Boga, trynitarne wyjanienie dziaania Boego. Najpierw trzeba wyjani rol czowieczestwa Chrystusa w oywieniu Jego martwego ciaa, a dopiero pniej opisa w sposb trynitarny zarwno dziaanie boskie, jak i dziaanie ludzkie, ktrego skutkiem byo oywienie ciaa Jezusowego.</p> <p>Dla penej precyzji trzeba bra pod uwag wszystkie elementy natury ludz-kiej: substancja materialna, energia materialna, substancja duchowa, energia duchowa oraz obraz Boy. Ponadto integralna refleksja personalistyczna po-winna by prowadzona w piciu warstwach: substancja, relacje, wyposaenie wewntrzne, zewntrze i dziaanie. Wszystko to wystarcza na kilka ksiek. Artyku niniejszy ogranicza si do ukazania istoty zmartwychwstania Jezusa Chrystusa, opisuje jego struktur i skutek zbawczy dla wiata. Jest to tylko szkic wskazujcy na gwne problemy, wskazujcy sposb ich dalszego wyjaniania.</p> <p>127Zmartwychwstanie Jezusa: istota, struktura i znaczenie dla osb ludzkich</p> <p> 1. Obietnica zmartwychwstania dana przez Jezusa-czowieka</p> <p>Najblisi uczniowie Jezusa byli wiadkami Jego mierci, a pniej zobaczyli, e On yje i przebywa wrd nich. Wczeniej widzieli te Mojesza i Eliasza, ktrzy yli w chwale Boej na drugim wiecie i ukazali si wraz z Jezusem na grze Tabor. Jezus zszed z wyyn chway Boej i pozostajc nadal w ciele miertelnym, umar na krzyu i zstpi na samo dno szeolu. Po trzech dniach powrci i ukaza si w ciele uwielbionym, ktre ju nie moe sta si martwe. Uczniowie mogli sobie pomyle, e jest na onie Abrahama, w grnym szeolu, znajdujcym si w oboku chway Boej, razem z Mojeszem i Eliaszem. Tym-czasem szybko pojli, e Jego sytuacja jest zdecydowanie inna. Tylko On mwi o sobie, e umrze i powrci do ycia o wasnych siach. Tylko o Nim goszono, e zmartwychwsta. W kocu uczniowie uwiadomili sobie, e Jezus, ktrego dobrze znali jako czowieka, jest Bogiem. Sobr w Nicei w roku 325 przypiecz-towa wiar, e Jezus jest nie tylko czowiekiem, ale i Bogiem, stosujc termin homousios (wspistotny).</p> <p>Fundamentem wiary w bosko Jezusa byo przekonanie, e oywienie Jego martwego ciaa byo dzieem nie tylko Boga, ale te czowieka. Przekonanie to opierao si wprost na sowach wypowiadanych przez Jezusa przed Pasch i za-pisanych pniej w ksigach Pisma witego. Nikt z ludzi suchajcy sw Jezusa nie myla wtedy, e mwi do nich osoba boska. Wszyscy byli przekonani, e to, co Jezus mwi o swoich przyszych czynach, dotyczy czowieka. Gdy mwi swoim uczniom, e bdzie zabity i trzeciego dnia zmartwychwstanie (por. Mt 16,21), wiadomo byo, e mwi o czynie czowieka.</p> <p>Oywienie martwego ciaa to stworzenie nowego ycia, czyn stwrczy. P-niej uwiadomili sobie, e ten, kto zmartwychwstaje, jest stwrc, a stwrc jest tylko Bg. Zmartwychwstanie to stworzenie nowego ciaa, stworzenie nowego ycia. Skoro moc zmartwychwstania Jezusa znajduje si w osobie Jezusa, to znaczy, e Jezus jest osob bosk. Czowiek, ktry zmartwychwsta, musi by Bogiem. Bdc czowiekiem obieca, e swoj ludzk moc powrci do ycia. Przekaza w ten sposb informacj, e ma w sobie moc ponadludzk bosk. Zmartwychwstanie jest jednoczenie czynem Boga i czynem czowieka.</p> <p>Przekonanie o boskoci Jezusa woone zostao przez ewangelistw w opis Przemienienia na grze Tabor, a pniej zapisane plastycznie na ikonach. Symbolem boskoci s koncentryczne koa i nimb (mandorla), otaczajce posta Jezusa. Promienie wiata symbolizuj wito Chrystusa jako czowieka i jako Boga. Tabor mwi o czowieczestwie i o bstwie Chrystusa. Po zejciu z gry Tabor Jezus poinformowa swoich uczniw o swojej mierci i zmartwychwstaniu. Widzieli oni chwa Jezusa, ale byli cakowicie przekonani, e Jezus jest czo-</p> <p>128 O. Piotr LISZKA CMF</p> <p>wiekiem, tylko czowiekiem. Nie rozumieli nawet sw dotyczcych Jego mierci, a tym bardziej nie rozumieli sw dotyczcych zmartwychwstania. Absolutnie nie myleli o boskoci, widzieli w Jezusie tylko czowieka. Dopiero po wydarzeniach paschalnych zdali sobie spraw, e ten oto czowiek jest te Bogiem1.</p> <p>Na grze Tabor Eliasz i Mojesz rozmawiaj z Jezusem, ktry zajmuje miej-sce centralne. A kiedy oni znikaj, tylko on pozostaje2. Mojesz i Eliasz zniknli, obok rozwia si, a wiato zgaso. Wszystko pozostao bez zmian, jak przedtem. Uczniowie widzieli tylko samego Jezusa, ktry wyglda tak jak dawniej3. Kiedy apostoowie wraz z Jezusem schodzili z gry, Jezus przekaza im, aby nikomu nie opowiadali o widzeniu, a do czasu, gdy Syn Czowieczy zmartwychwstanie: Potem wzi Dwunastu i powiedzia do nich: Oto idziemy do Jerozolimy i speni si wszystko, co napisali prorocy o Synu Czowieczym. Zostanie wydany w rce pogan, bdzie wyszydzony, zelony i opluty; ubiczuj Go i zabij, a trzeciego dnia zmartwychwstanie. Oni jednak nic z tego nie zrozumieli. Rzecz ta bya zakryta przed nimi i nie pojmowali tego, o czym bya mowa (k 18,28-34).</p> <p> 2. Mechanizm wydarzenia zmartwychwstania</p> <p>w. Pawe w pitnastym rozdziale pierwszego listu skierowanego do Koryn-tian ujmuje kwesti zmartwychwstania Jezusa w kontekcie zmartwychwstania wszystkich ludzi. Gdyby oywienie ciaa Jezusowego nastpio tylko wskutek dziaania mocy Boej, to nie byoby zmartwychwstania, a jedynie wskrzeszenie. Jeeli tak, to my te nie zmartwychwstaniemy, bdziemy tylko wskrzeszeni. Wypowied w. Pawa ma dwa aspekty. Pierwszy z nich to pewno otrzymania nowego ycia cielesnego w wiecznoci. Nawet wtedy, gdyby ciao Jezusa byo oywione moc Boga, a nie moc wasnego czowieczestwa, to i tak my moemy by oywieni moc Boga. Ograniczenie si tylko do tego aspektu oznaczaoby tylko potwierdzenie wiary, ktra istniaa ju w Izraelu. Tak wiar wyznaa matka synw Machabejskich i chyba o tym rozmawiaa Marta z Jezusem, ktry przyby, aby wskrzesi azarza. Okazuje si, e sowo zmartwychwstanie rozumiane jest przez chrzecijan po staremu, jak w Starym Testamencie. Czyby nie stao si nic zdecydowanie nowego? Ot, oprcz kwestii oywienia i przebstwienia martwego ciaa jest jeszcze drugi aspekt, zupenie nowy, wprowadzony przez </p> <p> 1 Por. J. Rius-Camps, Lesdevenir de la teologia i del mtode teolgic en els primers autors de llengua grega, w: El mtodo en teologa, Actas del I Symposion de Teologa Histrica (29-31 mayo 1980), Valencia 1981, 31-92, s. 39.</p> <p> 2 J. Bernard, Czy mona jeszcze napisa yciorys Jezusa, w: Tajemnica Trjcy witej, Kolekcja Communio 13, Pozna 2000, 281-322, s. 319.</p> <p> 3 Por. H. Langkammer, Ewangelia wedug w. Mateusza, Warszawa 1967, s. 100.</p> <p>129Zmartwychwstanie Jezusa: istota, struktura i znaczenie dla osb ludzkich</p> <p>sowa i czyny Jezusa Chrystusa, a mianowicie oywienie ciaa moc czowie-ka. Nowo ta nie dotara jeszcze w peni nawet do teologw. Czowiek-Jezus obieca oywi swoje ciao i uczyni to. W ten sposb objawi, e jest nie tylko czowiekiem, lecz rwnie Bogiem, jednoczenie jednym i drugim. Oprcz tego zmartwychwstanie objawia, e czowiek to nie tylko substancja materialna, ale te substancja duchowa ludzka, jednostkowa.</p> <p>W mierci mier zostaa zwyciona nie tylko symbolicznie, ale prawdziwie. Nie tylko w tym sensie, e za cierpienia Jezusa ludzko otrzyma od Boga wy-zwolenie z grzechw i ycie wieczne, ale i wprost, e w momencie mierci dusza Jezusa otrzymaa moc oywienia swego ciaa i to zostao dokonane (niewane, czy od razu, czy po jakim czasie). Zmartwychwstanie Jezusa dokonao si moc czowiecz zawart w duszy ludzkiej. W momencie mierci dopeniona zostaa moc duszy Chrystusowej, aby moga oywi swoje ciao. Moment mierci, czyli przechodzenie z doczesnoci do wiecznoci, nie ma wymiaru, jest wydarzeniem, ktrego nie da si umieci w odcinku czasu. mier nie jest momentem czaso-wym, lecz sytuacj, w ktrej dusza ludzka nie ma ju ciaa miertelnego i nie ma jeszcze ciaa uwielbionego. W wydarzeniu tym dusza ukazuje wszystkie elementy osoby. Dla wszystkich ludzi, poza Chrystusem, oznacza to, e bez ciaa s nadal osobami (ludzkimi). Dla duszy Chrystusowej oznacza to, e nadal jest zczona uni hipostatyczn z natur bosk, czyli nadal jest Osob Bosk4.</p> <p>Bezwad wiadomoci powszechnej jest tak wielki, e do dzi trzeba tu-maczy i przekonywa, e zmartwychwstanie Jezusa to nie powrt do dawnej sytuacji, lecz wejcie w sytuacj cakowicie now, pozaziemsk. Niestety, wyja-niania teologw na tym si kocz. Tymczasem jest to dopiero pocztek drogi do penego zrozumienia tego wydarzenia. Istota zmartwychwstania polega na uczestniczeniu w tym dziele natury ludzkiej, a to jest przez teologw pomijane. Teologowie zazwyczaj czyni nastpujce rozrnienie: wskrzeszenie to powrt do sytuacji poprzedniej (azarz, crka Jaira, modzieniec z Naim), a zmartwych-wstanie to pojawienie si ciaa uwielbionego, po drugiej stronie. Nie dochodz do kwestii uczestniczenia natury ludzkiej w oywieniu martwego ciaa. Typo-wym przykadem jest fachowa refleksja wybitnego teologia polskiego, Czesawa Bartnika, w ktrej nie ma wzmianki o przyczynie sprawczej zmartwychwstania. Samo poczenie duszy i ciaa Jezusa byoby prost rewiwifikacj, czyli oyciem, a wic nie byoby tak istotnej przemiany rezurekcyjnej. W zmartwychwstaniu przemienione zostaj w niewyobraalny, eschatologiczny sposb i ciao, i dusza </p> <p> 4 Por. A. Grn OSB, W. Mller, Czym jest dusza, tum. J. Zychowicz, Krakw 2010, s. 74.</p> <p>130 O. Piotr LISZKA CMF</p> <p>Jezusa, a raczej cae czowieczestwo. Zmartwychwstanie jest penym i rady-kalnym przejciem od stanu ziemskiego do stanu niebieskiego5.</p> <p>Istotnym aspektem wydarzenia zmartwychwstania jest samodzielno. Wydarzenie to wyraane jest w Pimie witym za pomoc sw anistemi ana-stasis oraz egerio, przy czym termin anistemi anastasis bardziej wskazuje na samodzielno dziaania Jezusa ni termin egerio (ek nekron), ktry wskazuje na dziaanie zewntrzne, ktrego rdo znajduje si poza ludzk natur Chrystu-sa, albo nawet poza Osob Chrystusa. Na pocztku uczniowie Jezusa bardziej stosowali termin anastasis ni termin egerio, aby mocniej podkreli wasn moc Jezusa w powrocie ze mierci do ycia, czyli w oywieniu swego martwego ciaa. To jest rdze wiary chrzecijaskiej.</p> <p>Z tego wynika konieczno istnienia duszy ludzkiej jako substancji ducho-wej, bo bez niej nie jest moliwa aktywno czowiecza Jezusa (Chrystusa jako czowieka). Moc czowiecza tworzca sobie ciao uwielbione nie moe by zawar-ta w ciele. Musi by gdzie poza ciaem, ale w naturze ludzkiej. W tej sytuacji pozostaje tylko element duchowy, ktry winien by substancjalny, zawierajc w sobie odpowiedni energi dla utworzenia ciaa uwielbionego. Oprcz tego, wydarzenie zmartwychwstania (anastasis) jest punktem wyjcia do stwier-dzenia godnoci boskiej Jezusa. To wanie byo najwaniejszym przedmiotem Ewangelii w. Marka dcego do wykazania, e Jezus jest Bogiem6. Pniejsze teksty zamiast sowa anistemi wprowadzaj sowo egerio, ktre nie wskazuje tak mocno na samodzielno dziaania Jezusa. By moe zamiarem pisarzy biblijnych byo ukazanie trynitarnego dziaania mocy Boej, z podkreleniem dziaania Ducha witego. Jest to suszne, pod warunkiem, e nie zostanie za-pomniane to, co najwaniejsze, czyli uczestniczenie natury ludzkiej Chrystusa w oywieniu swego martwego ciaa. Egzegeci widz zastpienie jednego sowa przez drugie w powstajcych trudnociach przyjcia tego rodzaju treci przez ydw, a pniej i przez pogan (por. Dz 17,32: anastesas auton ek nekron)7.</p> <p>Czy te trudnoci trwajce przez dwadziecia wiekw pozostay aktualne a do naszych czasw? Czy chrzecijanie nie potrafi przyj najwaniejszej treci, a wypowiadajc sowo zmartwychwstanie nie wiedz, o czym mwi? Czy trudno przyjcia tej treci moe by motywem, aby o niej nie mwi? Wiara chrzecijaska jest trudna, szokujca. Wielu j odrzuca. Dla jednych jest ona gupstwem, a dla drugich zgorszeniem. Zadaniem teologii jest zachowywanie i pog...</p>