Ottoman monetary and financial system

  • Published on
    04-Aug-2015

  • View
    117

  • Download
    2

Embed Size (px)

Transcript

1. Suray CHARYYEVAOSMANLIDA PARA VEFNANSMAN SSTEM 2. NDEKLER: Giri. Para siyaseti dnemi: Klasik dnem (1326-1750): Kurulu dnemi: Monometalizm (1326 1478) Ticari gelime: Biometalizm (1478 1565) Fiyat artlar ve sikke tahsisleri dnemi (1565 1685) Osmanl paralarna dn (1685 1750) Yenileme dnemi (1750 1923): Gei dnemi (1750 1840) Temsili para (1840 1923) Finans ve kredi. 3. Tm ekonomilerde olduu gibi Osmanlekonomisinde para sistemi de madenipara sistemine dayal idi. Bu sistemde altnve kmn sadece mbadele aracolarak kullanlmas ve eya olarakakullanlmasnn en azaindirilmesidir.madeni para sistemignmizdeki para sisteminden farkenflasyonu yaratmamamsdr. Isiszlikkavram ise kapitalist sistemle gelien birolgudur. Ve bu dnemde para politaksnnfonksyonu para arznn mbadele hacminecevap verecek kadar olmasn salamaktr. 4. OSMANLI EKONOMSNDE PARADANFNANSMAN ARACI OLARAK 3 EKLDEFAYDALANMITIR: Devlet, darphanelerde kymetli madenlerden veeski sikkelerden yenilerini kestirerek para arznarttrr ve farkl harcamalar finanse eder. Tahta kan her sultan eski sikkelerintedavln yasaklayarak kendi sikkelerinikeserdi (tecdid-i sikke siyaseti). Zaman zaman sikkelerin ayarn deitirme(tashih i sikke) siyaseti izlenilmek zorundakalnmtr. 5. Paradaki deer kayb zamanmzla kyaslave asrlara hesaplandnda ok azd.rnein, ilk Osmanl akesi darbedildii1326 ylndan 1740 ylna yani 414 ylierisinde %84,3 idi. Ve yllk ortalamadeer kayb ise %0,24 orannda idi. Altn ve gm sikkeleri sertletirmek iinkatlan bakr oranna ayar denirdi. 6. DARPHANELER: 7. DARPHANELER: Draphaneler genellikle madeni parabulunan yerlerde ve mahalli tedavlihtiyacna cevap vermek iin kurulmutur.Darphanelerde darp masraflarnkarlayacak madenin birikmesi art idi. Para baslmas iin gerekli sikkeler Msrhari dier darphanlere stanbuldangnderilirdi. Mahalli bazndaki darphaneler ise belli bircinste para basard. 8. Ayar gibi parann teknik ilerindesahib-i ayar sorumluydu. Bir sikkenin kesilmesi iin nce ubuksonar tel haline getirilmesigerekiyordu. Bu teller dvlp karehalinde kesiliyor ve ake arlnbuluncaya kadar kenarndankrplyor. En sonunda yuvarlak,damgal kalplarda dvlerek sikkehaline getiriliyordu. 9. PARA SYASET DNEMLER: Klasik dnem a) Monometalizm (1326-1478)Osmanl kurulu dneminde bir durgunlukierisinde idi. Bu sebepten dolay fiyatlar dk,srm imkan kstl ve talep azd. 1326 ylnakadar piyasa ihtiyalarn karlamak iinlhanllar adna baslan sikkeler ve ya isimsizsikkeler kullanlmtr. Ilk osmanl sikkesilhanllarn kmesi ile 1326 ylnda baslanakedir. 10. OSMANLI PARALARI: 11. b) Bimetalizm (1478 1565)Anadolunun ilkalarndan beri ipek yoluzerinde olduu iin ara sra transitticaret blgesi olmutur. Ara sra kesintiyeuram olsa bile istikrar dnemler tekrarortaya kmtr. Dou Akdeniz veKaradenizin ticari faaliyetleri byk bircanllk gstermeye balamtr vembadele hacmi bymt. Byle birortamda Fatih ilk Osmanl parasn yanisultanileri bastrmtr. 12. XIV.yzyln ikinci yarsnda Venedikdkas Akdeniz ticaretinde en nemlideme arac olmutur. Ticaretikolaylatrmak amacyla tm AvrupaVenedik dkasn benimsemek zorundakalmtr. Osmanllar sultani ve ya hasene isultaniyi 1478 ylnda stanbuldabastrmtr. Sultaniler XIX.yzyla kadarosmanl piyasalarda belirlenmitir. 13. VENEDK DUKASI 14. Osmanlda kullanlan avrupa altnna florindenilmetke idi. Bu altnlar 1252de talyandevleti olan Floransa da baslan ilk Avrupasikkesi idi. Bu yzden ilk baslan Osmanlsikkesine de florin denilmekle birlikteXVII.yzyln ilk eryeine kadar sultaniismini tam ve sonra erifiye adnalmtr. XV.yzyln ortalarna doru, altn/gmoran 10 ile 15 arasnda dalgalanmaktayd. 15. FLORANSA FLORINI 16. Altn parann gelmesi ile XV.yzylda kentnfusunun nerdeyse hepsi ve krsalkesiminin bir blm para ekonomisinebalanmtr. Vergiler ake ile ifadeedilmeye balanmtr. Kanunnameler vetahrir defterleri de ekonomininnakdiletiini gstermektedir. 17. Fetihler sonucu ile farkl blgelerde paratedavl blgeleri ortaya kmtr: Msr pare (kta); Dou Anadolu ahi; Macaristan penz. Balkanalar ve Anadolu hari sultani Msr,Tunus ve Cezayirde de baslyorken Eflakve Bodan prensliklerinde hibaslmamtr. 18. SULTANLER: 19. Filsitin blgesinde eitli sikkeler tedavlediliyordu. Kds mahkeme kaytlarnagre 1580lerde 1 sultani 40 pareye ve ya80 akeye eit idi. Yemende 1510lardan1620lere kadar sikke basmlar idi. 1478 de katlan Krmda gm sikkebastrmdr. Ancak altn sikkebastrmamlar. 1520lerden balyp Cezayirde altnsultaniler baslmaya balamtr ve ksazaman iinde sultani retiminde devletinen nemli merkezlerinden biri oldu. 20. C) FIYAT ARTILARI VE SIKKE TASHIHLERIDNEMI (1565 1685) a)fiyat artlar dnemi (1565 1600) b)sikke tahsisleri dnemi (1600 1685) 21. LOUS SKKELER 22. OSMANLI PARALARINA DN (1658 1750)Viyana buhran ile iddetlenen para darlortamlarda karlanmas iin Osmanldarphanlerine ihtiya duyuldu. Ardndan damadenleri aarak baslan yerli paralarla yenifinansman imkanlar salamaya alt.XVII.yzyln ikinci yarsnda Amerikan madenkaynaklar gerilemeye balad ve AvrupayaAmerikadan maden girii duraksamayabalamtr. Ve bylece tekrar Osmanl madenocaklarnn canlanmasna sebep olmutur. 23. YENLEME DNEM: 1) Gei dnemi (1750 1840) - Osmanlekonomisinin hesap paras sonlara kadar akeydi.Fakat XVIII.yzylda pare ve XIX.yzylda ise guruarlk kazanmtr. Ayn zamanda XIX.yzylnsonlarna lira deer kazanmaya balamtr. 1787 1792 Rusya ve Avusturya savann ilkyllarnda, I.Abdlhamid dneminde, devletin zamanzaman yapt politikas halkn elindeki altn vegm eyayi devlete belli bir miktarla satlmaszorunlu klnmtr. Fakata darphanlere gelen altn vegmn miktari belli bir boyuta ulamamtr. 24. STANBUL KASASI: 25. 2)Temsili para Osmanl ekonomisinde tanzimat ile birlikte kait parasreci de balamtr. 3 dneme ayrabilriz. a.lk kaimeler (1840 1862) Abdlmecid dneminde 1840 ylnda tedavle karlanve eskisinden bir adm daha ileriye giderek tamamennakd hkmnde olan yeni esham ayn para gibi halkarasnda tedavl edilebilecek deme arac oldu.Kaime bazan evrak-i nakdiyye denen bu evrak devlettahvili idi. ve bylece faiz getirisi olan ilk kat parasbaslm oldu. Zaman ierisinde kat paralar sehimkaimesi olarak adlandrld.Osmanl tarihinde ilk kat para deneyimi balangcndan20 yl sonra enflasyonla sonulanm oluyor. 26. OSMANLI KAIT PARASI 27. b) ikinci kaimeler (1877 1915) Osmanl Rus savann finansman olarakOsmanl 2.kez kaime altnda ve yinekarlksz olarak piyasaya para srmtr.Ancak yksek emisyon neden ile bu paralarpiyasa deeri iki yl ierisinde 1 altn lira 450kuru eitliine indi. 1881 de Osmanl ift metalli dzeni brakt vesadece altn zerinden tanmlanmayabaland. 1880 1913 yllar arasnda btn dnyadagrld gibi Trkiyede de fiyat istikrargrlmtr. 28. c)nc kaimeler (1915 1923) -V.Mehmed zamannda 3.defa kaimelerbaslmtr. Dierlerinden farkl olarakbunlarn karl olmutur. Ve ne zamantedavlden kaldracaklar da belliydi. Osmanlliras Birinci Dnya Savana kadar salambir parayd. Fiyatlar istikrarl ve parann almgc yksek idi. sava byk lde katpara emisyonuyla finanse edilmitir. Budnemde para arz nerdeyse 4 katna artarakenflasyonist bir ortam domu. Osmanllirasnn alm gcnde bir azalma balamtr. 29. OSMANLI BANKASI 30. FNANS VE KRED. Osmanlda ticaretin tevik edilmesi ile kredilerindearttn anlayabilriz. Vakflar ve ellerinde atl parasolanlar emek sermaye ortakl ve ya kredi olaraktccarlara vermekteydi. zellikle para vakflar oknemliydi. Bunlarn arasnda esnafn veya i adamlarnnkredisini karlayan vakflar vard. slam ekonomisine baklrsa kredi talebi tevikedilmemekteydi. Baz kredi ilemleri ak ve rtl faiz uygulamaktayd.Resmi faiz %15i gememekle birlikte tefecilerde %20-25faiz uygulanmaktayd. Vakf paralarndan elde edilengelirlerde eitli dini ve sosyal amalar iin kullanlrd. 31. Teekkrler