Tatimi i vleres se shtuar ecuria dhe karakteristikat e tij

  • View
    202

  • Download
    6

Embed Size (px)

Transcript

  • 1

    Universiteti Publik i Tirans Fakulteti i Ekonomis. Revista Shqiptare Socio

    Ekonomike Journal Publications ISSN:2222-5846, viti XIX, Nr.1(74 ) 2013.

    http://www.acer.org.al/2013/125-revista-viti-2013

    TATIMI I VLERES SE SHTUAR ECURIA DHE

    KARAKTERISTIKAT E TIJ

    PhD(c): KIDA NAKIJE, Administrata tatimore e Kosovs, Pej, Kosov

    ABSTRACT

    In this piece of work we will analyze the effects and consequences that the Value Added

    Tax (VAT) may have in the economy of a country. Genuine fiscal policies would enable a

    faster development of a country, but the whole will depend on the economic situation and

    the power that each state has, including the Republic of Kosovo, too. If we compare the tax

    systems of different countries, it would be seen that there are not two states where the tax is

    made in the same form. This is because the tax system is the result of the action of various

    factors. VAT revenues constitute the main part of the financing of the Kosovo budget. For

    this reason, the tax system has recently changed, being advanced by adopting EU

    regulations, but preserving the specificities of our country (Republic of Kosovo). Value

    Added Tax has been implemented in all European Union countries, in some countries of

    Asia and Latin America. However, such as it is, it is largely related to the EU, which is not

    only obligatory, but it is mainly harmonized among the countries on the basis of the sixth

    directive of this Union. More than half of the countries that apply the VAT, apply a single

    tax rate, while transition countries, except Bulgaria apply the two-rate VAT. EU prefers

    general rate of 15 to 20 percent and the decrease rate of 4 to 9 percent. Denmark and

    Sweden apply the highest rates (25 percent) and lower rates are applied in the Canada 7

    percent, Switzerland 6.5 percent and Japan 5 percent. In this piece of work these are

    presented in a generalized order. Circumstances among the states are relatively different,

    being this way influenced by many factors; making it impossible to present consistent

    comparisons of the rate level among them.

    Key words: VAT, the performance of VAT, VAT rates, economic and financial effects of its features.

    Hyrje

    Zhvillimet e prgjithshme shoqrore dhe ekonomike, n vendet e Evropes Lindore dhe t

    Evropes Juglindore n dy deceniet e fundit t shekullit XX-t, kan br q kto vende t

    zbatojn reforma t thella dhe gjithprfshirse shoqrore dhe ekonomike, t cilat jan shtrir

    edhe n sistemin tatimor. Ky punim ka pr qllim t trajtoj sfidat me t cilat po prballet

    Kosova me reformat tatimore, drejt integrimit Europian duke promovuar nj politik fiskale e

    cila siguron buxhet t qndrueshm dhe nxitje t zhvillimit ekonomik. Pr realizimin e ktyre

    projekteve nevojiten t hyra t caktuara. Shteti n baz t Kushtetuts, ligjeve dhe dispozitave

    t tjera ligjore kryen nje varg detyrash dhe funksionesh. T hyrat publike pr nga vllimi

    dhe struktura e tyre nuk jan vetem komponent fiskale por m tepr n shtetet bashkkohore

    kan efekte n zhvillimin ekonomik, politiken stabilizuese dhe sociale. Qeveria prpiqet ti

    gjej metodat m t mira pr financimin e ktyre shpenzimeve, nprmjet llojeve te ndryshme

    http://www.acer.org.al/2013/125-revista-viti-2013

  • 2

    t tatimeve. Gjat zbatimit t politikave tatimore, qeveria mundohet t siguroi nivel t ult t

    ngarkesave tatimore dhe trajtim t barabart si pr biznese, ashtu edhe pr qytetar. Format

    kryesore t financimit t shpenzimeve publike jan: tatimet e drejtprdrejta, tatimet

    indirekte, taksat dhe huazimet publike. Momentalisht, tatimet indirekte kontribojn me

    prqindjen m t madhe t t hyrave t grumbulluara. Ku kto t hyra mblidhen m s

    shumti n pikat doganore. Ky punim ka pr qllim t pasqyroi ecurin e TVSH-s, normat

    tatimore, karakteristikat dhe funksionin dhe kontributin ekonomik dhe financiar e TVSH-se,

    gjat historis gati gjysm shekullor t aplikimit t tij. Gjat ktyre viteve n Kosov jan

    ndrmarr masa mjaft efikase n ndrtimi e nj rrethine t prshtatshme pr zbatimin e

    politikes s tatimeve. Jan nxjerr ligje, rregullore dhe udhezime t reja q e bjn sistemin

    tatimor m kompatibil me ekonomin e tregut. Rezultatet e arritura jan kurajuese sa i prket

    rritjes s t ardhurave nga tatimet e n veqanti nga TVSH (VAT). sht e rndsishme

    ndrtimi i nj politike t qndrueshme t tatimeve dhe taksave n Kosov. Kjo politik sht

    duke u mbshtetur n prvojat e avancuara t vendeve t UE-s, dhe sht duke shkuar drejt

    harmonizimit t ngarkess fiskale n mes komunitetit t biznesit dhe popullats. Vendimet

    lidhur me politiken fiskale varen n mas te madhe nga konsideratat politike si, besueshmria

    dhe roli q luan qeveria n ekonomi por edhe nga reagimet publike lidhur me drejtimin dhe

    veprimet e qeveris. Vendimet e tilla mund t ndikohen edhe nga trendet globale ekonomike

    dhe politikat fiskale t vendeve t tjera.

    1. Tatimi mbi Vleren e Shtuar, mendime nga autor t ndryshm

    N literaturen financiare t viteve 1918 dhe 1919, ceken si vite ku pr her t par ndeshin

    iden e zvendsimit t tatimit bruto mbi qarkullimin pr shkak t mangsive t shprehura

    gjat aplikimit t tij me tatimin neto mbi qarkullimin. sht vshtir t gjendet nj form

    tatimore q sht folur aq shum n qarqet shkencore, gati nj shekull, sikurse sht folur

    pr TVSH. Tatimi mbi Vleren Shtuar ( Value Added Tax) nuk sht ndonj form e

    veqant tatimore, por fjala sht pr tatimin neto gjithfazsh dhe tatimin neto shumfazsh

    n qarkullim. N kt lloj tatimi shuma e tatimit t paguar n fazen e mparshme nuk hyn

    n bazen tatimore t fazes tjeter.Tatohet vetem vlera plotsuese n secilen faz t tatuar t

    ciklit t qarkullimit. N aplikimine ktij lloji t tatimit ka ndikuar kmbimi ndrkombtar i

    mallrave dhe shrbimeve. N shkmbimin tregtar ndrkombtar aplikohet parimi i vendit

    t arritjes, q do t thote se me rastin e eksportimit duhet t kthehet tatimi i paguar n

    qarkullim( n qofte se tatimi sht paguar), prkatsisht malli i destinuar pr eksport as

  • 3

    nuk do t tatohet, kurse me rastin e importimit do t tatohet qarkullimi i produkteve, t

    importuara njsoj sikurse tatohen produktet e ngjashme n tregun e vendit. Tatimin mbi

    Vleren e Shtuar e kan aplikuar shum vende t cilat m par e kane aplikuar bruto tatimin

    gjithfazesh dhe shumfazesh n qarkullim. Ndr t metat e Tatimit mbi Vleren e shtuar

    sht se ky lloj tatimi sht shum i ndrlikuar, por gjithnj e m shum pranohet se sht

    tatim shum praktik dhe aplikimi i tij ka nj arsye t shndosh. E met tjetr sht se me

    rastin e pagimit t ktij tatimit nuk merret parasysh fuqia blerese e konsumuesit. Efekti

    regresiv rritet me rritjen e numrit t antarve t familjes, nuk merret parasyshe smundja,

    papunesia. Praktika n shum shtete q aplikojn kt tatim ka treguar se ka qene e tepruar

    frika nga veshtirsit e mdha q do te paraqiten n aplikimin praktik. N baz t prvojave

    t deritanishme, q jan fituar n aplikimin praktik, mund t konkludohet se sht aplikuar

    nj form e tatimit n qarkullim n numrin m t madh t sistemeve tatimore q do t

    mbetet nj koh t gjat n kto sisteme. Kan dhn mendime shum autor nga mbar

    bota pr kt lloj tatimi t cilt do ti prmendim n vazhdim. TVSH-ja sht nj tatim jo i

    aplikuar n SHBA, mirpo me analizen e tij jan marr shum si n qarqet shkencore, ashtu

    edhe ato politike, mund t themi se ka qen nj gar e debatit politik q nga viti 1860,

    ndrsa n fokusin e konsideruar si e qndrueshme q nga viti 1970. N fakt, origjina

    intelektuale e TVSH-s shkon pak m tutje. Interesi Amerikan pr nj TVSH mund t

    gjurmohet ne vitet 1920, n nj form apo tjetren Amerikant kan folur pr TVSH gati nj

    shekull. Mirpo, ka autor q primatin pr dhnjen e ides pr aplikimin e TVSH-s e lidhin

    me emrin e profesorit t Universitetit t Jales, Thomas Adams. Me 1921 Tomas Adams,

    ekonomisti kryesor pr tatime n gjeneraten e tij, sugjeroi TVSH n si nj zvendsim

    pr taksat e biznesit egzistues n SHBA. Q nga vitet e para t shekullit 20, politikbrsit

    kishin luftuar pr t identifikuar nj arsyetim pr taksat federale dhe shtetrore egzistuese

    pr biznese, si nj prgjigjeje ndaj presionit politik dhe domosdoshmrin fiskale. Adams

    mbshteti nj tatim me baz t gjr n t ardhurat bruto t biznesit. Mirpo ky lloj tatimi

    nuk do t kursej bizneset me humbje.1 Adams sugjeroi q t zvendesohet tatimi n t

    ardhura me nj takse m premtuese siq sht TVSH. 2 Adams theksoi se ,,Un duhet t

    votoj pr thjeshtsi dhe pr eliminimin e pabarazis po ashtu ai theksoi,, Po przgjedh

    taksa shum t thjeshta me ritme t lehta, me shum tatim3 Mirpo ndikimi i Adams n

    1 Thomas Adams.,, Tatimi i biznesit, 1917,1918.

    2 Thomas S .Adams , Problemet themelore te Tatimeve te Ardhurat Federale.

    3 id,fq, 553

  • 4

    SHBA ishte jo i arritshm, kurse sa i prket vendeve t tjera mund t themi se sht

    vendimtare. Mirpo SHBA sht duke u torturuar me debatet rreth reformave t tatimit n

    t ardhura si dhe mundsin e futjes s TVSH-s n sistemin e tyre tatimor, siq duket kjo do

    t arrihet veten pas 10 apo 15 vitet e ardhshme. N fillim te viteve 1930, nj emigrant

    gjerman, Gerhard Colm, doli si kampion kryesor i ksaj takse t re. Colm filloi diskutimet e

    tij publike t TVSH-s, n nj artikull t titulluar The Tax System Ideal. Botuar n vitin

    1934, kjo konsiderohet si struktura e taksave federale nga nj perspektive sociologjike,

    duke argument