Anadil ana rapor

  • Published on
    10-Jul-2015

  • View
    689

  • Download
    0

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Anadil ana rapor

Transcript

<ul><li><p> 1 </p><p>ETMDE ANADLNN KULLANIMI VE FTDLL </p><p>ETM </p></li><li><p> 2 </p><p>ETMDE ANADLNN KULLANIMI VE FTDLL </p><p>ETM </p><p>HALKIN TUTUM VE </p><p>GRLER TRKYE TARAMASI </p><p>2010 </p><p>Eitim Sen 21. ubat. 2011 </p><p>Ankara </p></li><li><p> 3 </p><p>indekiler GR ................................................................................................................................................ 4 1- ETM HAKKI VE OCUUN YKSEK YARARI BALAMINDA ETMDE ANADLNN KULLANIMI ........................................................................................................... 6 </p><p>1.1. Trkiyede Dil Politikalar ve Eitimde Anadilinin Kullanmna Yaklam ...................... 10 2. ARATIRMA PROFL, YOL VE YNTEM ........................................................................... 12 </p><p>2.1. Aratrmann Amac ............................................................................................................. 12 2.2. Grme Formunun Gelitirilmesi ....................................................................................... 12 2.3. Evren ve rneklem ............................................................................................................ 13 2.4. Uygulama ve Analiz ............................................................................................................. 16 </p><p>3- BULGU VE ANALZLER ......................................................................................................... 16 3.1. ANADL DURUMU ......................................................................................................... 16 3.1.1. Anadilleri: Anne-Babalarn % 20,4, Mevcut Nfusun % 16,9u Anadilini Kullanmay Srdrebiliyor .............................................................................................................................. 17 </p><p>Sadece Trke ......................................................................................................................... 17 3.1.5. Anadillerini renme ekli ve Yeterlilik Dzeyi: Evde reniyor ama Yazamyor ....... 18 3.1.2. Blgelerin Dil Dalmlar ve Dillerin Blgelere Dalmlar .......................................... 20 3.1.3. Anadiller: Bilgi Beceri, Olanak ve Kstlar ....................................................................... 21 3.1.5. Anadilini Kullanma Durumu ve Sklklar ........................................................................ 25 3.1.6. Sre Analizi ..................................................................................................................... 29 </p><p>Sadece Trke ......................................................................................................................... 29 3.1.7. Trkeyi Kullanma Dzeyi: Herkes Biliyor, Okula Gitmeyen Yazamyor ...................... 32 3.1.8. Etnik zdeim: Dil art Deil .......................................................................................... 33 3.2. ANADL ETM: Anadilini renmek ve retmek Doal Bir Haktr .................... 37 3.3. ETMDE ANADLNE YER VERLMES VE FTDLL ETM ........................... 43 3.3.1. ngilizcede Eitime Eilim Yksek .................................................................................. 43 3.3.3. Karar Ortak Alnmal ........................................................................................................ 47 3.3.4. Trke Biraz Olumsuz Etkilenir ................................................................................... 49 3.3.5. Anadilde Eitim Talebi Yznden Sendika Kapatlamaz........................................... 51 </p><p>4. SONULAR ve NERLER ...................................................................................................... 54 Ek 1 ................................................................................................................................................. 60 </p><p>ETMDE ANADLNE YER VEREN FT DLL-OK DLL LKE RNEKLER.......... 60 Kaynaka ..................................................................................................................................... 63 </p></li><li><p> 4 </p><p>ETMDE ANADLNN KULLANIMI VE FTDLL ETM </p><p>Halkn Tutum ve Grleri Trkiye Taramas 2010 </p><p>GR1 Eitimde anadilinin kullanlmasna ilikin tartmalar, gemite olduu gibi gnmzde de </p><p>yurttalar birden fazla anadiline sahip olan pek ok lkenin gndemini igal etmeyi srdryor. </p><p>ok eski alardan gnmze dein, devletler, egemenlikleri altndaki halklarn diline ve </p><p>kltrne mdahale etme hakkn kendilerinde grmlerdir. Fakat asl sistematik mdahaleler, </p><p>19. yzyln ikinci yarsndan itibaren ulus-devletlerin ina sreleriyle hz kazanmtr. Homojen </p><p>ulusal topluluklar yaratma hedefi, dilin standartlatrlmas ve bu standardn dnda kalan dil ve </p><p>lehelerin bastrlmas uygulamalarna kaynaklk etmitir. </p><p>Farkllklar kapsayc bir demokrasiyi gelitiremeyen ulus-devletler, ou zaman zorla sindirme </p><p>yolunu seerken, kanlmaz olarak kar tepkilerin gelimesine de neden olmulardr. Bu konuda </p><p>yaanan gerilimler, kimi zaman asimilasyon politikalarnn tmyle baarl olmasyla son </p><p>bulmusa da ounlukla, farkl dil gruplarnn mcadelesi, eitimde anadilinin eitli dzeylerde </p><p>yer almasn salayabilmitir. Eitimde anadiline yer verilmesi ve ift dilli/ok dilli eitim konusu, </p><p>bat lkelerindeki gmen topluluklarla ilgili olarak da gndeme gelmi, daha sonra kimi </p><p>rneklerine deineceimiz eitli ift dilli/ok dilli eitim modelleri ortaya kmtr.2 </p><p>Anadili ve eitim balamndaki tartmalarn gncelliini korumasnn kaynanda, anadilinin </p><p>kiiler asndan olduu kadar topluluklar asndan da yaamsal bir nem tamas yatmaktadr. </p><p>Kiinin dnsel, ruhsal geliiminde ve eitim hayatnda olduu kadar, sosyal ve ekonomik hayata </p><p>katlarak, toplumsal refahtan ve maddi/manevi olanaklardan eit ekilde yararlanabilmesinde de </p><p> 1 Bu alma, aratrmann tasarlanmas ve anket sorularnn hazrlanmasndan verilerin yorumlanmasna dein Eitim </p><p>Sen Anadili Atlyesinin katklaryla yrtlmtr. Bata aratrma raporunu kaleme alan Prof. Dr. Adnan Gm, sendika uzmanmz Dr. Handan alayan, Do. Dr. Kemal nal ve Prof. Dr. Serdar Deirmenciolu olmak zere atlye katlmclarmz, Prof. Dr. Fatma Gk, Prof. Dr. Bra Ersanl, Zeri nan, nal zmen, Yrd. Do. Dr. Nesrin Uarlar, Yrd. Do. Olgun Akbulut, Yrd. Do. Dr. Elin Aktoprak, Dr. Necmiye Alpay, r. Gr. erif Derince, Do. Dr. Hasan Hseyin Aksoy, Cumhur Bal, Sami Tan ve Kadir Yalnkl ile verilerin analizinde deerli katklarn esirgemeyen Dr. Ahmet Murat Aytaa teekkr ederiz. 2 Eitim Sen 4. DEK, ok Dilli ok Kltrl Toplumlarda Eitim Komisyon Raporu, Eitim Sen Anadilde Eitim </p><p>Sempozyumu-1, 2010, Ankara. </p></li><li><p> 5 </p><p>anadili ok byk bir nem tar. Bir toplumun kltr, deerleri, becerileri ve btn bilgisi de </p><p>bireylere dil yoluyla aktarlr. nsanlar ait olduklar topluluklarn diliyle kltrel bir varlk olurlar. </p><p>Dil, bir ulusun kltrnn olumas ve gelimesi iin temel elerin banda gelir. </p><p>Bahsedilen bu zelliklerinden dolay anadilinin, dier pek ok hak alanyla birlikte eitim </p><p>hakkyla yakndan ilikisi bulunan bir konu olduu aktr. Ancak lkemizde, tahmin edilebilecek </p><p>nedenlerden dolay, daha ok politik uzantlar zerinden tartmalar yrtlmektedir. Kukusuz </p><p>konu, eitim bilimiyle ne kadar ilgiliyse, temel hak ve zgrlklerle o kadar ilgilidir; </p><p>demokratiklemeyle ne kadar balantlysa, ayn balant noktalarn dil bilim asndan da </p><p>yakalamak olanakldr. Dolaysyla politik boyutundan tmyle soyutlamak mmkn deildir. </p><p>Ancak alabildiine kutuplam bir politik tartma dzeyinde kalnarak bu konuda bir mesafe kat </p><p>edilemeyecei de aktr. </p><p>Son zamanlarda anadili konusunu bu kutuplatrc balamndan kararak eitimle ve ocuun </p><p>yksek yararyla balantlarn kuran almalar ortaya karlm bulunmaktadr. Uluslar aras </p><p>Aznlk Haklar Grubu adna Nurcan Kaya tarafndan kaleme alnan Unutmak m Asimilasyon </p><p>mu, Trkiyenin Eitim Sisteminde Aznlklar Raporu3, lkemizde Trke dndaki dillerin </p><p>eitimde kullanmna ilikin kapsaml bilgiler sunmaktadr. Sabanc niversitesi Eitim Reformu </p><p>Giriimi adna Mge Ayan Ceyhan ve Dilara Koba'n hazrlad "iftdillilik ve Eitim </p><p>Raporu"4 da Trke dnda baka bir anadile sahip rencilerin dil ve eitim durumlar hakknda </p><p>nemli bilgiler iermektedir. Tarih Vakf adna Bahar ahin Frat tarafndan hazrlanan </p><p>"Toplumsal Uzlama Arac Olarak Eitim Raporu"5 da derinlemesine mlakatlara dayanarak, </p><p>eitimde ayrmclk rneklerini Krt meselesi balamnda inceleyen nemli bir almadr. Bu </p><p>balamda zikredilmesi gereken son alma da Diyarbakr Sosyal ve Siyasal Aratrmalar </p><p>Enstits-DSAnn 2010 sonbaharnda Dil Yaras adyla yaynlad aratrmadr6. Bu almada </p><p>da eitim srelerinde Krtenin kullanlmamasnn ve bunun yasaklanmasnn, anadili Krte </p><p>olan renciler asndan ne gibi psikolojik, eitimsel, dilsel ve toplumsal sorunlara yol at </p><p>aratrlmtr. </p><p>lkemizde yrtlmekte olan anadili ve anadilinde eitim konularna bandan beri mdahil </p><p>olan Eitim Sen de bu alanda nemli katklarda bulunmutur. Bir eitim sendikas olmasnn doal </p><p>sonucu olarak bu tutumu benimsemi olan Eitim Sen, konuya yaklarken daha ok eitim </p><p>biliminin gereklerinden, eitim hakkndan ve ocuun yksek yarar ilkesinden hareket etmitir. </p><p> 3 www.minorityrightsgroup.org </p><p>4 Ceyhan M. ve Koba, D., 2009, iftdillilik ve Eitim, ERG, </p><p>5 ahin Frat, Bahar, Toplumsal Uzlama Arac Olarak Eitimin Rol Projesi Alan Aratrmas Raporu, Tarih Vakf, </p><p>15 Ocak, 2011, http://www.tarihvakfi.org.tr/tup/download/TV_final_rapor.pdf 6 Cokun, V., Derince, ., Uarlar, N., 2010, Dil Yaras, DSA, http://www.disa.org.tr/arastirmalar.html </p></li><li><p> 6 </p><p>Sendikamzn imdiye dein, bu alana katk olarak deerlendirilebilecek nemli almalar </p><p>arasnda 2003 ve 2009 yllarnda dzenledii iki uluslar aras katlml Anadili Sempozyumu </p><p>bulunmaktadr. Sempozyumlarda sunulan bildiriler ve yaplan konumalar hem kitap olarak </p><p>baslm hem de sendikamzn web sitesine konularak geni bir kamuoyuna ulamas </p><p>salanmtr.7 2004 ylndan dzenlediimiz IV Demokratik Eitim Kurultaynda temel alma </p><p>balklarmzdan birisi de ok Dilli ok Kltrl Toplumlarda Eitim konusu olmutur. Bu </p><p>konudaki komisyon raporumuz da yaynlanmtr.8 Sendikamzn yayn faaliyetlerinden birisi de </p><p>Anadilinin nemi ve Anadilinde Eitim Brordr.9 Konuyla ilgili akademisyenler ile dil </p><p>topluluklarnn temsilcilerinde oluan Eitim Sen Anadilde Eitim Atlyesi de 2009 ylndan bu </p><p>yana dzenli olarak toplanmaktadr ve 2009 ylndaki Anadili Sempozyumumuz ile bu tarihten </p><p>sonraki yayn ve aratrma faaliyetlerimiz Anadili Atlyemizin katklaryla gerekletirilmitir. </p><p>Gerek yukarda saydmz deerli almalar gerekse de sendikamz tarafndan yrtlenler, </p><p>eitimde anadilinin kullanm ve ift dilli eitime ilikin nemli bir bilgiyi aa karmtr. </p><p>Ancak ortaya kan bilgi birikiminin henz bu konudaki ihtiyac karlamaktan ok uzak olduu </p><p>aktr. Daha yaplmas gereken ok ey var. Sendikamz, bu ihtiyac karlama dorultusunda bir </p><p>adm daha atarak Trkiye apnda bir alan aratrmas gerekletirmitir. Eitim Sen bu </p><p>aratrmayla lkemizde kullanlmakta olan anadillerinin durumu, anadillerinin nerelerde </p><p>kullanld, anadilde eitim-retime toplum tarafndan nasl bakld gibi hususlarda gvenilir </p><p>ve temsil niteliine sahip bulgulara ulamay ve bu bunlar kamuoyunun bilgisine sunmay </p><p>amalamtr. </p><p>1- ETM HAKKI VE OCUUN YKSEK YARARI BALAMINDA ETMDE ANADLNN KULLANIMI </p><p>Eitimin amalarna ulaabilmesi iin dil ok nemlidir. nk eitim srecinde kazandrlmak </p><p>istenenlere dil aracl ile ulalr. Eer bu dil ocuun yapsna uygun ise eitimden amalananlar </p><p>gerekleebilir. Anlama ve anlalma eitimde temel dsturlardr. renme ve retme ancak net </p><p>anlalr bir dil ile gerekleebilir. Dil, evreleyen ve varl ve etkisi ile bir yuva10 gibidir. </p><p> 7 Eitim Sen Anadili Sempozyumu 1, 2010, Ankara. Eitim Sen Anadili Sempozyumu 2-, 2010, Ankara. </p><p>Anadili Sempozyumu 1: http://e-kutuphane.egitimsen.org.tr/index.php?sf=detay&amp;id=4233 </p><p>Anadili Sempozyumu 2: http://e-kutuphane.egitimsen.org.tr/index.php?sf=detay&amp;id=4248 8 Eitim Sen, 2004, IV. Demokratik Eitim Kurultay, Bildiriler Kitab, Ankara. </p><p>9 http://e-kutuphane.egitimsen.org.tr/pdf/4169.pdf </p><p>10 Deirmenciolu, Serdar, 2010, Anadilinin Geliimsel ve Toplumsal levleri, Eitim Sen Anadili Sempozyumu 2 </p><p>Bildiriler Kitab, ss: 133, Ankara. </p></li><li><p> 7 </p><p>En yaln tanmyla anadili, ocuun aileden, evreden, iinde bulunduu toplumdan belirli bilinli </p><p>bir renim evresi olmakszn edindii dildir. Her insan, rendii dil ile dnr, tasarmlar </p><p>yaratr. Dolays ile anadili, herhangi bir kiinin gemiinden geleceine geen anlamdr. </p><p>Anadilinin toplumsal ve bireysel bellek ile ilikili bylesi nemli bir zellii bulunmaktadr. </p><p>Eletirel dncenin gelitirilmesi asndan da anadili nemlidir. Bilgi daarc anadilinde </p><p>somutlamakta, kavram geliimi bu temelde olumaktadr. Kiiliin geliimi anlatm olanann </p><p>zenginlemesi gibi yetiler de anadiliyle yakndan ilintilidir. Dolaysyla eitimin tmyle anadili </p><p>dnda bir dille balamas, bireyin bu dnemin zelliklerini yitirmesine (sosyallemede eksiklik, </p><p>evreden izole olma, gvensizlik duygusu, kendisi ile ilgili konumalar olumsuz deerlendirme, </p><p>uyumsuz olma) neden olur.11</p><p>lkemizde anadilinin eitime dahil edilmesi ile ilgili olarak, resmi dilden tmyle vazgeilecei </p><p>algs yaratlmaktadr. Oysa anadilinin eitim sistemine dahil edilmesi, herhangi bir lkedeki </p><p>resmi dilin eitimde kullanlmasnn alternatifi olmak zorunda deildir. Aksine anadilinin </p><p>eitimde kullanlmasnn, ikinci dili renme ve o dilde eitim becerilerini gelitirmeye hizmet </p><p>etmesi de mmkndr. Ancak arttrc ift dillilik denilen bu durumun gereklemesi iin belirli </p><p>koullar gereklidir. ocuun ikinci dili kolay renebilmesi, birinci dilinin deer grmesini ve bu </p><p>dilin de kullanabilmesini gerektirir.12</p><p> Eitbilimcilerin ve dilbilimcilerin ortak gr, kiilerde </p><p>ikidilliliin bir bana herhangi bir soruna yol amad, aksine yararl etkiler yaratt ynndedir. </p><p>Kiilerde ikidillilik ya da okdillilik sorunlar ancak belirli baz duygusal ve toplumsal koullarn </p><p>varlnda, eksiltici ikidillilik biiminde ortaya kmaktadr. Eksiltici ikidillilik durumu </p><p>genellikle bireyin anadilinin egemen dile oranla deersiz sayld koullarda yaanyor. ocuk </p><p>kendi anadilinin saygnlndan ve renecei yeni dilin kendi anadiline zarar vermeyeceinden </p><p>emin olduunda ise ikidillilik eksiltici deil, artrc, verimli bir etkinlie dnyor. </p><p>ocuklarn kendi deerlerinden emin olmas, anne ve babalarnn, retmenlerinin ve toplumsal </p><p>evrenin zihniyetine baldr.13 </p><p>Konuya ilikin uluslar aras dzeydeki etkin kurululardan biri olan UNESCO da ift dillilii </p><p>eitimin kalitesi, kz ocuklarn eitime eriimi, toplumsal ve cinsiyetleraras eitlik ve </p><p>kltrleararas anlay balamnda deerlendirmektedir. UNESCO, eitim dilinin okulu terk, ders </p><p>baars, dil edinimi, okuryazarlk, ortaretime gei, ocuklarn gerek kapasitesinin ve okul </p><p> 11</p><p> Eitim Sen 4. DEK, ok Dilli ok Kltrl Toplumlarda Eitim Komisyon Raporu, Eitim Sen Anadilde Eitim Sempozyumu-1, 2010, Ankara, sf.: 163-164. 12</p><p> Brizic, Katharina, 2010, Dillerinin lmnn Eitime Etkisi: Gte Dil ve Okul Baars, Eitim Sen Anadili Sempozyumu 2 Bildiriler Kitab, ss: 129-155, Ankara. Ayrca bknz.: nal, Kemal, 2010, Boykot, anadilinde eitim ve iftdillilik, Radikal, 21 Eyll 2010. 13</p><p> Alpay, Necmiye, 2010, Anadili, Yabanc Dil ve Eksiltici kidillilik, Anadilde Eitim Sempozyumu 1, Eitim Sen, Ankara, ss.: 86. ayrca bknz. Alpay, Necmiye, 2004, Dilimiz Dillerimiz, Metis, stanbul. </p></li><li><p> 8 </p><p>kalitesinin saptanmas vb. alanlardaki etkilerini nemsemektedir....</p></li></ul>