Istanbul Jeoloji

  • Published on
    11-Jul-2015

  • View
    4.301

  • Download
    18

Embed Size (px)

Transcript

<ul><li><p> YNETC ZET </p></li><li><p> STANBUL BYKEHR BELEDYES DEPREM RSK YNETM VE KENTSEL YLETRME DARE BAKANLII </p><p>DEPREM VE ZEMN NCELEME MDRL STANBUL KENT JEOLOJS PROJES </p><p>STANBUL L ALANININ JEOLOJS </p><p>Necdet zgl </p><p>Jeolojik Harita almalarna Katlanlar Deprem ve Zemin nceleme Mdrl </p><p>rfan zcan, skender Akmee, Kenan ner, smail Bilgin, Ramiz Korkmaz, mit Yldrm, Zlkif Yldz, zer Akda, Mesut Tekin </p><p> Geici Anlamal Jeoloji Ekibi Ergn Akay, Necati Akdeniz, Rfk Bilgin, Halil Dalkl, brahim Gedik, Necdet zgl </p><p> STANBUL Aralk, 2011 </p></li><li><p>NSZ </p><p> Kymetli Hemehrilerim, stanbulun tarih boyunca birok ykc depreme maruz kaldn ve bunlarn kente byk zararlar verdiini biliyoruz. Kamuoyunda tartld gibi gelecekte de 7den byk depremlerle bu ayrcalkl kentin sarslmas muhtemel grnmektedir. Olas bir depremde, </p><p>meydana gelebilecek hasarn artmasna etki eden nemli unsurlardan biri de, hi kukusuz, yerleimlerdeki yanl yer seimidir. stanbulun 1950li yllardan bu yana plansz gelitii, kentteki bina stokunun byk oranda kaak ve imara aykr yaplardan olutuu gz nne alndnda bu yanlln hzla dzeltilmesi gerektii ortaya kmaktadr. Bu amala kentin depreme hazrlanmas ve zemin durumunu incelemeye ynelik jeolojik, </p><p>jeofizik ve jeoteknik almalar, 1994 ylnda, Sayn Babakanmzn belediye bakanl dneminde balatlm ve bu almalarn belli bir disiplin altnda, srekli ve srdrlebilir olabilmesi iin de, Trkiyede ilk defa stanbul Bykehir Belediyesi bnyesinde Deprem ve Zemin nceleme Mdrl kurulmutur. stanbul Kent Jeolojisi Projesi ad altnda srdrlen bu proje ile altyap, evre ve imar planlarna temel oluturacak byk lekli jeoloji harita yapmnn yan sra kentin deprem, heyelan, kaya dmesi, takn gibi sorunlarnn saptanmas ve zm nerilerinin gelitirilmesi amalanmtr. Elinizdeki bu eser, kentin 1/5000 lekte retilen 1088 adet jeoloji haritalarn ieren ve nemli bir birikimi iki kapak arasnda toplayan deerli bir kaynaktr. Bu sayede stanbul Bykehir Belediyesinin hizmet ve yatrmlarnda vatandalarmzn hayat standartlarn ykselten, gvenli ve doru projeler retebilmek mmkn hale gelmitir. Bu vesile ile stanbul Bykehir Belediye Bakan olarak bu alanda yaplacak benzer bilimsel almalara katk salayacak stanbul Kent Jeolojisi Projesi balkl eserin hazrlanmasnda emei geen tm bilim insanlarna ve Deprem ve Zemin nceleme Mdrlndeki mesai arkadalarma teekkr ediyorum. </p><p> Kadir TOPBA stanbul Bykehir Belediye Bakan </p></li><li><p>STANBULLU OLMAK </p><p>Bu yazda, zerinde yaadmz yerkrenin stanbul diye anlan bir yerinde, jeolojik ve jeofizik almalar yapmann bilimsel, teknik, idari veya hukuki izah deil, stanbullu olabilmenin nasl ifade edilmeye allmtr. M.. 680'lerde Megarallar diye anlan insanlar, Kadky'de "Krler lkesi" olarak anlan ve </p><p>adna Kalkedon dedikleri kenti kurmalaryla, I. Constantinus, limanlar ve su tesisleri, kent ii </p><p>su datm sistemlerinin temellerini atp Aya rini ve Ayasofyay ina ederek, I. Jstinyen de Ayasofyay bugnk haliyle yeniden ina ederek stanbullu olmutu. Sahabeden Eb Eyyb el-Ensar stanbulu almak iin geldiinde bir daha geri dnmemi, kendi adnn verildii camii ve semti ile birlikte stanbullu olmutu. Fatih Sultan Mehmet, stanbulu fethederek o zamana kadar sadece bir devlet olan Osmanly mparatorluk, kendini de hem mparator hem de stanbullu yapmt. Ulubatl Hasan, stanbul iin bedenine ilk ok dediinde, Hzr Bey elebi de stanbula ilk belediye hizmetlerini verdiinde fetihten sonraki ilk stanbullu olmulard. Yavuz Sultan Selim, Hilafeti Ayasofyada yaplan trenle ve kendi deyimiyle Hadim-l </p><p>Haremeyn, yani Mekke ve Medine'nin hizmetkr unvann stanbulda devralmak suretiyle artk stanbullu oluyordu. Kanuni Sultan Sleyman, ehzade ve Sleymaniye Camii ve Klliyelerini Sinana yaptrarak Sinanla beraber stanbullu olmutu. Abdulmennan olu Sinan, stanbulda usta mimar olmu, Selimiye aslnda stanbulda domutu. Mimar Hayreddin, Beyazt Camii ve Klliyesi ile Sedefkr Mehmet Aa Sultanahmet Camii ve Klliyesi ile Davut Aa, Dalg Ahmet avu ve Mustafa Aa, Yeni Valide Camiinin mimar olmakla stanbullu olmulard. Balyan Ailesi; Beikta ve Beylerbeyi Saray, Aynalkavak Kasr, Nusretiye Camii, Selimiye Klas ve birok eserle stanbullu olurken, Nikolaos Celepis, Yldz Hamidiye Camiinin, Fotiadis Periklis, Ruhban okulunun ve Zorafyon Lisesinin mimar olmakla stanbullu dur. Mustafa Kemal Paa, stanbulda dman gemilerini grnce, "geldikleri gibi giderler" diyerek, igalcileri geldikleri gibi geri gndermiti. Bylece, Fatihin emanetini Milletine tekrar iade eden Atatrk de stanbullu olmutu. Yahya Kemal, Bir Baka Tepeden adl iirinde, stanbula duyduu derin saygy aziz hitabyla ifade etmekle, Mnir Nurettin Seluk da o derin saygy bestelemekle stanbullu oluyordu. Ayn ekilde, Arif Nihat Asya Fetih Mar ile Yldrm Grses de bestesiyle stanbullu olmulard. </p></li><li><p>Necip Fazl, Canm stanbul iirinde Ay ve gne ezelden iki stanbulludur diyerek stanbullu olanlara ay ve gnei ilave ediyordu. stanbul benim canm; vatanm da vatanm... ifadesi ile de stanbullu olduunu haykryordu. Mehmet Akif, Nazm Hikmet, Orhan Veli, Behet Necatigil, Attila lhan, Sezai Karako, Sunay Akn, Erol Gngr, Cahit Stk ve daha niceleri yazdklar iirlerle stanbullu olmulard. stanbula samimiyetle hizmet eden Vali ve Belediye Bakanlarmz da, yaptklar hizmet lsnce stanbullu olarak anlacaklardr. stanbula Belediye Bakan olduunda, kimsenin gndeminde yokken, depreme hazrlk iin belediyede mdrlk kurulmasn salayan ve bylece elinizde bulunan bu almann nn aan, Babakanmz Sayn Recep Tayyip Erdoan anmamak gerekten byk vefaszlk olurdu. Kendisine samimiyetle yaplan hizmeti tarih boyunca karlksz brakmam olan stanbul; Belediye Bakanna Babakanlk yolunu aarak Onun da bir stanbullu olduunu tarihe kaytlad. </p><p>O stanbul ki, Fatihi mparator, Yavuzu Halife, Kanuniyi Muhteem Sleyman, Sinan Koca Sinan, igalcileri geldikleri gibi gnderen Mustafa Kemal Paay da Halskrgazi ilan etmiti. inde bulunduumuz zaman diliminde, kendi abalarmzla stanbula yklediimiz bunca ykn sonucunda oluan; bata insani ilikilerimiz, deprem, ehirleme, ulam ve benzeri sorunlarmz belki de stanbullu olma gayretiyle aabiliriz. Elinizde bulunan ve yneticisi olma ansna erimi olduum stanbul Kent Jeolojisi Projesi, tm alanlar ile beraber stanbullu olma gayretinin bir rndr. </p><p> Mahmut BA Deprem ve Zemin nceleme Mdr </p></li><li><p> I</p><p>STANBUL L ALANININ JEOLOJS Z stanbul il alan, Erken Paleozoyik-Gnmz aralnda olumu ok eitli kaya birimlerini kapsamas, olduka karmak yapsal devinimlerin izlerini tamas ve gncel tektonik hareketlerin etkin olduu Marmara blgesinde yer almas dolaysyla, 19.Yzyldan bu yana yerli ve yabanc birok yerbilimcinin ilgisini ekmi ve deiik amal jeolojik aratrmalara konu edilmitir. stanbul l snrlar iinde metamorfik olan ve metamorfizma gstermeyen iki byk kaya-stratigrafi birimi topluluu yer alr. Byk bir tektonik hatla biribirinden ayrlan, bu iki topluluktan, Istranca Dalarnn byk blmn oluturan metamorfitler Istranca Birlii, metamorfizma gstermeyen istif ise stanbul Birlii adlaryla incelenmitir. Istranca Birlii metamorfitlerinin bir blm atalca ilesinin bat ve kuzey kesimlerinde stanbul il alanna girer. Birlik, il alannda, amfibolit ve yksek yeilist fasiyes metamorfizmas geirmi Paleozoyik (Permiyen ve ncesi) yata Tekedere Formasyonu, Krklareli Gurubuna ait eytandere Metagraniti, Kzlaa Metagraniti ve Sivriler Metagranodiyoritinden oluan bir temeli ve bu temeli transgressif olarak stleyen, yeilist metamorfizmas geirmi Triyas-Jurasik yata Mahya isti, Kocabayr Gurubuna ait ermat Kuvarsiti, iftlik Kuvarsisti, Rampana Kuvarsisti, Kestanelik Metaaklta ve Serves Metagrova adlaryla bilinen formasyonlar kapsar. stranca Birlii metamorfitleri st Kretase yata asidik sokulumla (Demirky Sokulumu) kesilmitir. Istranca Birlii metamorfitleri, projenin ama ve kapsamyla snrl olarak, bu almada ayrntl incelenememitir. stanbul Birlii, stanbul Boaznn her iki yakasnda, zellikle Kocaeli Yarmadasnda geni alanlar kaplayan Paleozoyik ve Erken Mesozoyik yata metamorfizma gstermeyen kaya birimlerini ierir. stanbul Birliinin il alannda yzeyleyen en yal kaya birimini oluturan Alt Ordovisiyen yata karasal istifin, stanbul ve evresinde taban aa kmam olmasna karn, Armutlu Yarmadas ve Bolu yresinde ist, gnays ve meta-mamatitleri kapsayan Neoproterozoyik yata metamorfik bir temeli asal uyumsuzlukla stledii bilinmektedir. </p><p>Erken Ordovisiyende, stanbul ve yakn dolayn kapsayan kara paras zerinde, Kocatngel, Kurtky ve Knalada formasyonlaryla temsil edilen akarsu, gl ve olaslkla </p><p>lagnlerin yer ald karasal ortam koullar egemen olmutur. </p></li><li><p> II</p><p>Ge Ordovisiyen-Erken Silriyende blge Aydos Formasyonunun kuvarsitleriyle balayan genel bir transgresyona uramtr. Silriyen ve Devoniyende blge, giderek derinleen tektonik bakmdan durayl bir kelme havzasna dnr. Bu srete yaldan gence doru, delta n ortamnnn milta-kumta istifi ile temsil edilen Yayalar Formasyonu (st Ordovisiyen-Alt Silriyen), elf tipi resifal ve s deniz karbonat kelimini yanstan Pelitli Formasyonu (st Silriyen-Alt Devoniyen), dk enerjili ak elf ortamn temsil eden bol makrofosilli, seyrek kireta arakatkl mikal eyilleri kapsayan Pendik Formasyonu (Alt-Orta Devoniyen) ve ak elf-yama ortamn temsil eden yumrulu kiretalarnn youn olduu lidit ara dzeyli Denizli Ky Formasyonu (st Devoniyen + Alt Karbonifer) kelmitir. Ge Ordovisiyenden Karbonifer balangcna dein tektonik duraylk gsteren havzada, Erken Karboniferle birlikte, trbiditik younluk akntlarnn etkin olduu duraysz ortam koullar egemen olur; buna bal olarak 1000 metreyi aan kalnlkta Trakya Formasyonunun fili tr trbiditik kumta-eyil ardk istifi kelir. Karbonifer-Permiyen aralnda etkin olan tektonik hareketlerle ilikili olarak, blgede gnmzdeki ynlere gre kabaca K-G eksen gidili kvrm ve D ve B ynl dk al bindirme faylar gelimitir. rnein amlca tepelerini oluturan Aydos Kuvarsitinin daha gen Paleozoyik yataki birimler zerine itilmesinin bu srete gelitii dnlmektedir. Gebzenin batsnda yzeylenen Sancaktepe Graniti (Permiyen) ile temsil edilen mamatik sokulumlarn da bu dnemde gelimi ve blgenin su dna karak yeniden kara halini alm olduu anlalmaktadr. PermiyenErken Triyas aralna karlk gelen karalama srecinde blge, Kapakl Formasyonu adyla bilinen kzl renkli kumta ve akltalarndan oluan karasal birikintilerle kaplanmtr. Kapakl Formasyonu iinde arakatklar halinde yer alan bazalt bileimli spilitik volkanitler blgede bir riftleme srecinin balangc olarak yorumlanabilir. Orta-Ge Triyas aralnda blge, srasyla gelgitaras kelleri (Demirciler Formasyonu), elf karbonatlar (Ballkaya Formasyonu) ve yama kelleri (Tepecik Formasyonu ve Bakrlkran Formasyonu) ile temsil edilen ve giderek derinleen transgressif bir denizle ikinci kez kaplanr. </p><p>stanbul l snrlar iinde Jurasik-Erken Kretase araln temsil eden kaya birimlerinin saptanamam oluu, Kretase ncesi bir anma yada Jurasik-Erken Kretase aralnda egemen olmu bir karalama sreci ile aklanabilir. Ge Kretasede yeni bir transgresyon balar ve st Kretase yal Saryer Gurubu (Bozhane ve Garipe formasyonlar) volkano-tortullarnn ve st KretasePaleosen yal Akveren Formasyonunun krntl ve s fasiyesli karbonatl istifilerinin keldii bir denizle kaplanr. </p></li><li><p> III</p><p>Bu srete, Tetis Okyanusunun kapanma srecinde gelimi Saryer Gurubunun yay-yay gerisi volkanizmasn temsil ettii dnlen andezitik volkanitleri blgenin kuzey kesiminde yer yer geni alan kaplar. st Kretase yal avuba Granodiyoriti ile Paleozoyik istifi iinde youn olarak grlen andezitik volkanik dayklar bu dnemde gelimi olmaldr. Eosende Anadolunun byk blmn etkisi altna alan kompresif hareketler, Ltesiyen </p><p>ncesinde, stanbul yresini de kapsayan Marmara havzasnda youn kvrmlanma ve faylanmalara neden olmutur. Paleozoyik ve Mezozoyik yal kaya birimlerinin Erken Eosen srasnda, st Kretase-Erken Eosen yal istifler zerine bindirmesine de neden olan ve blgenin Karadenize bakan kuzey kesimini kabaca KKB-GGD dorultusunda kesen dorultu atml Saryer-ile Faynn bu hareketlere bal olarak gelitii dnlmektedir. ile Blgesinde yzeylenen Alt Eosen yata ile Formasyonunun eyilleri iinde, Akveren Formasyonuna ait Kretase-Paleosen yal kireta blok ve olistolitlerini ieren olistostromlarn bu hareketlerin dourduu duraysz ortam koullarna bal olarak gelimi olduu anlalmaktadr. Orta Eosen (Ltesiyen)de blge yeni bir transgresyona uram ve Orta Eosen-Erken Oligosen aralnda atalca ve ile blgeleri, kylarnda kumsal ve resiflerin (Koyunbaba Formasyonu, Yunuslubayr Formasyonu, Soucak Kireta), i ksmlarna killi amurlarn (Ceylan Formasyonu) keldii bir denizle kaplanmtr. Erken Miyosen srasnda havza slamaya ve karalamaya balam, blge peneplenleme evresine girmiitir. Bu srete Karadenize akl akarsu birikintileri (stanbul Formasyonu) stanbulun her iki yakasnda geni alanlar kaplamtr. Orta Miyosen-Erken Pliyosen srecinde gerilme rejimine giren Marmara blgesi, kmee balam, bu hareketlere bal olarak gelien ukurluklar, stanbulun Anadolu yakasnda Sultanbeyli, Avrupa yakasnda ekmece formasyonlarnn akarsu ve gl kelleri ile </p><p>doldurulmutur. Son Buzul Dneminde Boaza ve Marmara Denizine akan akarsular, yataklarn gnmzdekinden 70-80m alakta olan deniz dzeyine kadar andrm, buzul sonras deniz dzeyinin ykselmesine bal olarak vadiler boulmaya balam; az ok olgunlua erimi vadiler boyunca kydan ierilere doru ilerleyen halilerde kalnl yer yer 60-70mye ulaabilen hali kelleri (Kudili Formasyonu) birikmitir. stanbul l alannda yzeyleyen Kaya-stratigrafi birimleri, genel mhendislik zellikleri asndan Zemin, Kaya ve Zemin Benzeri (Yumuak Kaya) ortamlar olmak zere ana balk altnda deerlendirilmitir. </p></li><li><p> IV</p><p>l alannda yzeylenen Paleozoyik-Kuvaterner aralnda olumu kaya-stratigrafi birimlerinin genel geirgenlik zellikleri asndan geirimsiz (Gz), yar geirimsiz (gz), yar </p><p>geirimli (g) ve geirimli (G) olmak zere 4 snfa ayrlarak incelenmitir. l alannn Avrupa yakasnn gney kesiminde zellikle Marmara ky blgesinde heyelanlarn youn olduu bilinmektedir. Haramiderenin az ile Bykekmece koyu arasndaki ky kesimi ve Bykekmece koyunun dou yamalar, neredeyse tmyle heyelanldr. Aktif olan heyelanlarn yannda, gnmzdekinden farkl bir toporafyada gelimi eski heyelanlar da yeralmaktadr. Heyelanl sahalarn byk blm akl ve kaba kum boyu gereli Kra yesi tarafndan stlenen, geirimsiz ve kayma direnci dk Grpnar ve Gngren yelerinin kiltalarnn yaygn olduu blgelerde gelimitir. ou, deniz dzeyinin gnmzdekinden yaklak 70-80m daha alakta olduu buzul dneminde aktif olmu olan bu tr heyelanlarn nemli blm, buzul dnemi sonras deniz dzeyinin ykselmesi sonucu gnmzde durayllk kazanmlardr. Ancak, uyuklamakta olan bu tr heyelanlar, bilinsiz kaz ve yanl yaplama yeri seimi nedeniyle, aktif duruma geebilmektedirler. </p></li><li><p>NDEKLER </p><p>Z I NDEKLER V EKLLER VIII ZELGELER VIII I. BLM .............................................................................</p></li></ul>