Rozdział II Emisja Głosu

  • Published on
    06-Aug-2015

  • View
    111

  • Download
    3

Embed Size (px)

Transcript

<ol><li> 1. ROZDZIA II. BUDOWA I DZIAANIE NARZDW BIORCYCH UDZIA W MWIENIU. </li><li> 2. W procesie tworzenia si gosu bior udzia nastpujce ukady: CUN (centralny ukad nerwowy) mzg, rdze krgowy i nerwy; ukad oddechowy; ukad fonacyjny; narzdy artykulacyjne; narzd suchu. Wszystkie wyej wymienione ukady musz wspdziaa ze sob. Niedomga chociaby jednego z nich powoduje zaburzenia w procesie komunikacji interpersonalnej. </li><li> 3. Ukad nerwowy czowieka po wzgldem anatomicznym dzielimy na obwodowy i centralny. Do ukadu centralnego zaliczamy mzgowie i rdze krgowy, natomiast ukad nerwowy obwodowy utworzony jest przez zwoje i nerwy. Tworzy on jakby przeduenie i rozgazienie orodkowego ukadu nerwowego w caym organizmie. Zwoje s skupiskami cia komrek nerwowych, nerwy za to zwizki setek, a nawet tysicy aksonw otoczonych tkank czn. Struktur nerwu mona porwna do budowy kabla telefonicznego. Pojedyncze aksony odpowiadaj pojedynczym dendrytom biegncym wzdu tego kabla, osonki cznotkankowe stanowi odpowiednik osony izolacyjnej. Zalenie od tego czy nerwy cz si z mzgowiem czy z rdzeniem krgowym, nazywa si je nerwami czaszkowymi lub rdzeniowymi. Nerwy rdzeniowe przyczone s w mniej lub bardziej regularnych odstpach do rdzenia krgowego. Tu przed poczeniem z nim kady nerw rdzeniowy dzieli si na dwie gazki (korzonki).Jedne z nich zawieraj wycznie wkna nerww czuciowych, a inne wkna nerww ruchowych. Terminu nerw czuciowy lub ruchowy uywamy w zalenoci od tego, czy zawiera on aksony (neuryty) przewodzce impulsy z receptorw (narzdw odbiorczych, narzdw czucia, czy do narzdw wykonawczych (efektorw). W przypadku, gdy nerw zawiera oba rodzaje neurytw nazywamy go mieszanym. Obwodowy ukad nerwowy bezporednio poczony jest z receptorami i efektorami. Receptor odbiera bodziec i zamienia go na impuls nerwowy. Nerwy czaszkowe (12 par) cz si z rnymi okolicami mzgowia i unerwiaj poszczeglne czci gowy i szyi oraz narzdy wewntrzne w klatce piersiowej. I nerw wchowy odpowiada za czucie powonienia, II nerw wzrokowy jest odpowiedzialny za przewodzenie bodcw wzrokowych, III nerw okoruchowy oraz IV nerw bloczkowy i VI nerw odwodzcy s nerwami odpowiadajcymi za ruchy gaki ocznej, V nerw trjdzielny unerwia czuciowo powierzchnie twarzy, nosa i jamy ustnej, ruchowo minie waczy, VII nerw twarzowy jego gwnym zadaniem jest unerwianie mini mimicznych twarzy, VIII nerw przedsionkowo limakowy (statyczno suchowy) odpowiada za przewodzenie bodcw suchowych oraz narzdu rwnowagi, IX nerw jzykowo gardowy unerwia czuciowo struktury ucha rodkowego oraz uki podniebienne, migdaki, nasad jzyka, cz nosow i ustn garda; ruchowo unerwia misie zwieracz grny garda, misie rylcowo gardowy, podniebienno gardowy, X nerw bdny unerwia ruchowo pozostae minie podniebienia i garda, nie unerwione przez nerw IX, oraz ca miniwk krtani, unerwia wszystkie narzdy wewntrzne klatki piersiowej i jamy brzusznej, XI nerw dodatkowy unerwia niektre minie szyi i karku. Nerw ostatni XII podjzykowy zaopatruje ruchowo wszystkie minie jzyka. </li><li> 4. Centralny ukad nerwowy skada si z mzgu i rdzenia krgowego, ktry spenia dwie zasadnicze funkcje: przewodzi impulsy z mzgowia ( poprzez drogi nerwowe zawarte w sznurach istoty biaej), kontroluje du liczb czynnoci odruchowych. Odruchem nazywamy utrwalony, automatyczny i powtarzalny sposb reakcji na bodce. Reakcja ta zachodzi z udziaem orodkowego ukadu nerwowego, lecz bez angaowania wiadomoci. Odpowiedzi na bodziec jest skurcz minia lub wydzielanie gruczow. Innymi reakcjami ustrj ludzki nie rozporzdza. Mzg wg podziau czynnociowego dzieli si na: mzg, zawierajcy skupienia najwaniejszych orodkw odpowiadajcych w podziale rozwojowym kresomzgowiu, pie mzgu, odpowiadajcy midzymzgowiu, rdmzgowiu i tyomzgowiu wtrnemu. Niektrzy autorzy wyrniaj mzg, pie mzgu oraz mdek, wydzielajc go ze wzgldu na odrbno jego budowy i czynnoci. Porozumiewanie si jzykowe jest realizowane w postaci czynnoci mowy. Dochodzi do skutku dziki wspdziaaniu bardzo wielu rozmaitych struktur nerwowych skadajcych si na mzgowy ukad funkcjonalny mowy. Ani koncepcja izolowanych orodkw mowy, ani te koncepcja antylokalizacyjna, wica mow z jakoby niezrnicowanymi czynnociami caego mzgu, nie znajduj potwierdzenia. Mowa jest funkcj wielu rnych czci mzgu. Kada z tych czci uczestniczy w regulacji czynnoci mowy ze wzgldu na swoje funkcje. Istnieje funkcjonalna asymetria mzgu w zakresie regulacji czynnoci mowy. Polega ona na nierwnomiernym udziale obu pkul mzgowych. Jedna z pkul, znacznie czciej lewa odgrywa rol pkuli dominujcej dla mowy, druga za jest pkul podleg, nie uczestniczc, bd te uczestniczc w znacznie mniejszym stopniu w realizacji czynnoci mowy. Ta asymetria wytwarza si w trakcie rozwoju osobniczego, w pocztkowym bowiem okresie ontogenezy nie stwierdza si jej istnienia. Obszar mowy jest funkcjonalnie zrnicowany, tzn. poszczeglne wchodzce w jego skad struktury speniaj w regulacji czynnoci mowy odmienne, swoiste funkcje. Z pewnym do znacznym uproszczeniem mona powiedzie, e przednie czci tego obszaru odgrywaj szczeglnie istotn rol w regulacji czynnoci nadawania mowy, tylne za w regulacji czynnoci odbioru mowy. wiadczy o tym fakt, i uszkodzenie przednich czci obszaru mowy odbija si przede wszystkim na nadawaniu mowy, podczas gdy uszkodzenie tylnych czci tego obszaru gwnie na odbiorze mowy. Nie oznacza to jednak, e tylne czci obszary mowy nie uczestnicz w regulacji czynnoci odbioru mowy. </li><li> 5. Dolna cz okolicy przedruchowej (ok. Broca) jest zwizana szczeglnie z procesem czenia prostszych jednostek jzykowych w jednostki bardziej zoone oraz z zabezpieczeniem pynnoci tego procesu. Dolna cz okolicy zarodkowej (tzw. wieczko ciemieniowe), odgrywa szczeglnie istotn rol w formowaniu najbardziej elementarnych jednostek tekstu, jakimi s goski, przypuszczalnie uczestniczy take w jakim stopniu w ich identyfikacji w trakcie odbioru mowy. Znajdujce si ku przodowi od okolicy Broca struktury pata czoowego, ktrych funkcje zdaj si by zwizane z treciowym aspektem tworzenia wypowiedzi oraz mow wewntrzn. Prawdopodobnie okolica ta, jak rwnie okolica Broca, uczestniczy take w regulacji czynnoci odbioru mowy, o czym wiadczy fakt wystpowania swoistych zaburze tej czynnoci przy uszkodzeniu. Dodatkowe pole ruchowe dla mowy odgrywa istotn rol w zabezpieczeniu dynamicznej organizacji czynnoci nadawaniu mowy. Tylna cz grnego zawoju skroniowego (okolica Wernickiego), niezbdna jest do suchowej identyfikacji podstawowych jednostek tekstu, jakimi s goski, do prawidowego funkcjonowania suchu fonematycznego, stanowicego warunek zarwno nie zaburzonego odbioru mowy, jak i prawidowego jej nadawania. Znajdujce si w ssiedztwie okolicy Wernickego inne struktury pata skroniowego odpowiedzialne za regulacj czynnoci mowy wymagaj bada. Najprawdopodobniej struktury te speniaj rol w procesach aktualizacji i utrzymywania ladw pamiciowych niezbdnych do nadawania i odbioru mowy </li><li> 6. ANATOMIA UKADU ODDECHOWEGO I FONACYJNEGO: </li><li> 7. Rys 5. Jama ustna </li><li> 8. Nos zewntrzny i jama nosowa to pierwszy odcinek drg oddechowych. Nastpuje tutaj oczyszczanie, ogrzewanie, oraz nawilanie wydychanego powietrza. Umoliwia to silnie ukrwiona i pokryta licznymi woskami bona luzowa (nabonek migawkowy). Zachodzi tu rwnie odbieranie wrae wchowych. Gardo to odcinek, w ktrym krzyuj si drogi ukadu oddechowego i pokarmowego oraz do ktrego uchodz trbki suchowe. Krta jest fragmentem drg oddechowych czcym gardo z tchawic, jest take narzdem sucym do wydawania dwikw. Podczas poykania pokarmw i pynw krta zamyka wejcie do tchawicy bon nagoni, chronic przed zakrztuszeniem lub uduszeniem. </li><li> 9. Rys 6. Krta przekrj w paszczynie czoowej </li><li> 10. Tchawica - sprysty przewd zbudowany z lecymi nad sob chrzstkami (ksztatu podkowiastego), poczonych bon cznotkankow wraz z miniem gadkim tchawicy. Od wewntrz wycieana jest bona luzowa z nabonkiem migawkowym. Dziki ruchom rzsek usuwane s z tchawicy zanieczyszczenia. Czsto pomaga odruch kaszlu. Oskrzela i oskrzeliki s to silnie rozgazione kanay (o coraz mniejszej rednicy ), ktrymi powietrze dociera do pcherzykw pucnych. Pojedynczy pcherzyk to cienkocienny, elastyczny woreczek otoczony bardzo gst sieci naczy wosowatych ttniczych i ylnych. wiata pcherzykw cz si ze sob maymi otworkami, co powoduje lepsz wentylacj. </li><li> 11. Rys 7. Drzewo oskrzelowe. </li><li> 12. Czynno mwienia jest cile zwizana z oddychaniem, bo aparat oddechowy skadajcy si z puc, oskrzeli i tchawicy, zajmuje si zaopatrywaniem organizmu w tlen. Powietrze, ktre wydalamy z puc jest zuywane podczas mwienia. Przechodzi ono przez krta, gdzie powstaje zjawisko akustyczne. Oddychanie skada si z dwch faz: z wdechu i wydechu. Przy wdechu klatka piersiowa wydua si i rozszerza na skutek obnienia przepony oraz rozsunicia eber. Zwiksza si wtedy pojemno klatki piersiowej i jednoczenie zmniejsza si cinienie powietrza w niej zawartego. W czasie wydechu przepona unosi si, ebra opadaj. Zmniejsza si wtedy pojemno klatki piersiowej i powietrze w niej zawarte zostaje wypchnite na zewntrz. Podczas mwienia zuywamy powietrze wydechowe. Najczciej literatura przedmiotu podaje nazwy trzech rodzajw oddechw: oddech piersiowy, podczas tego oddechu rozszerzaj si gwnie grne odcinki klatki piersiowej, -oddech brzuszny (brzuszno przeponowy), zachodzi przy udziale gwnie dolnych partii klatki piersiowej, -oddech peny (brzuszno piersiowy), jak sama nazwa wskazuje, jest to poczenie dwch poprzednich sposobw oddychania. Jednym z najwaniejszych mini to przepona, jest to misie oddzielajcy jam piersiow od jamy brzusznej. Jest paskim boniastym miniem o ksztacie kopuy czy dzwonu tworzcym wysklepienie wcinite w obrb klatki piersiowej. Dolny brzeg przepony jest przyczepiony do mostka, eber i krgosupa. Warto pamita, e praca przepony jest niezalena od naszej woli i nie jest kierowana nasza wiadomoci. Ruchw przepony nie odczuwamy, moemy wiadomie wpyn na pogbienie, zwolnienie lub przyspieszenie oddychania, poniewa praca przepony uzaleniona jest od ruchw eber i mini brzucha. Narzdem fonacyjnym jest krta, ktra pozwala na przepyw powietrza wdychanego i wydychanego. Zbudowana jest z elastycznych, mikkich chrzstek poczonych ze sob miniami i wizadami. U podstaw krtani znajduje si chrzstka piercieniowa zwrcona do przodu swoj wsz czci. Szersza jej cz osania krta od tyu, a ponadto umieszczone s na niej dwie chrzstki nalewkowe. Krta osaniana jest z przodu i z bokw chrzstk tarczow zbudowan z dwch zronitych ze sob pytek. W rodkowej, przedniej czci znajduje si zgrubienie zwane jabkiem Adama, wyranie widoczne u mczyzn. Wszystkie ruchy i czynnoci wykonywane przez krta moliwe s dziki wewntrznym i zewntrznym miniom krtani. W krtani znajduj si fady gosowe i wyej pooone fady rzekome. Fady gosowe s wiksze i grubsze od rzekomych. Na brzegach fad znajduj si dwa elastyczne pasemka tkanki cznej zwane wizadami albo strunami gosowymi. Ich ruchy zmieniaj ksztat i otwarcie zwane goni. Otwarcie jest szerokie przy chuchaniu, a przy wdechu wskie. Ksztat i wielko goni s rne przy wymowie poszczeglnych gosek. </li><li> 13. ANATOMIA NARZDU SUCHU: </li><li> 14. Rys 8. Budowa ucha. </li><li> 15. Narzd suchu dzielimy na: ucho zewntrzne, rodkowe i wewntrzne. W skad ucha zewntrznego wchodzi: - maowina uszna, ktra ma za zadanie wychwycenie i skupienie fal dwikowych (drga powietrza ) oraz zamian ich na drgania bony bbenkowej. Maowina uszna owalna to powyginana chrzstka okryta skr. Umoliwia lokalizowanie rda dwiku i skupianie fal dwikowych, - przewd suchowy to wygity kana ksztatem przypominajcy liter S. Przekazuje fale dwikowe na bon bbenkow. Wyciela go skora pokryta urzsionym nabonkiem z licznymi gruczoami woskowinowymi i ojowymi, majcymi natuszcza przewd suchowy i bon bbenkow, - bona bbenkowa to elastyczna, cienka i delikatna bona cznotkankowa wprawiana w drgania przez fale dwikowe. Po uszkodzeniu moe si odbudowa. Ucho rodkowe ma za zadanie przeniesienie drga bony bbenkowej na bon okienka przedsionka, a nastpnie pobudzenie drga pynu bdnika boniastego. Jest zbudowane z moteczka, kowadeka, strzemiczka, czyli trzech poczonych ze sob kosteczek (najmniejsze w caym ciele), przenoszcych drgania z bony bbenkowej na okienko przedsionka. Poczenie ich w cig dwigni umoliwia wzmocnienie dwiku ok. 20 razy. Bona okienka przedsionka to cienka bona, ktra drgajc wytwarza fale w pynie bdnika boniastego limaka, natomiast trbka suchowa (Eustiachiusza) to wski kana czcy jam bbenkow z gardem, wyrwnujcy cinienie po obu stronach bony bbenkowej (zabezpiecza j przed rozerwaniem przy dziaaniu nagej, silnej fali dwikowej). W czasie poykania i ziewania jest otwierany. Jama bbenkowa za to szczelinowata przestrze w koci skroniowej, wypeniona powietrzem, zawierajca kosteczki suchowe. Ucho wewntrzne, czyli bdnik zamienia bodce mechaniczne (drgania pynu wypeniajcego bdnik boniasty) w impulsy nerwowe odbierane przez nerw suchowy i przekazuje do mzgu. Ucho wewntrzne stanowi: przedsionek czcy limak i kanay pkoliste; kanay pkoliste (trzy rurkowate przewody uoone w trzech wzajemnie prostopadych paszczyznach). Wypenione s pynem tzw. endolimf, ktry poruszajc si drani komrki zmysowe, dziki ktrym odbieramy wraenia o ruchach obrotowych, spadaniu, przyspieszaniu itp. Rejestrowanie ruchw endolimfy uatwiaj tzw. otolity (kamyki bdnikowe); limak (wypeniony pynem, endolimf limakowato skrcony kana zawierajcy tzw. narzd Cortiego). Narzd ten tworz woskowate komrki zmysowe odbierajce drgania wywoane falami akustycznymi i przekazujce impulsy do nerwu suchowego; nerw suchowy - przesya impulsy nerwowe z komrek zmysowych do kory mzgowej, gdzie zamieniane s wiadome informacje o pooeniu ciaa i docierajcych dwikach. </li><li> 16. Dzikuj za uwag Mgr Anna Dziwiska </li></ol>