asopis maicy serbskeje 1900

  • Published on
    12-Sep-2015

  • View
    40

  • Download
    21

DESCRIPTION

source - http://www.serbski-institut.de/cms/ns/472/%C4%8Casopis-Ma%C4%87icy-Serbskeje

Transcript

A S O P I S MAICY SERBSKEJE 1900. Redaktor: dr. E r n s t M u k a , rye serbskeho rjada Sw. Sawy. Ltnik LIII. Zeiwk I. (Cyeho rjada iso 102.) B u d y i n. Z nakadom Maicy Serbskeje. A S O P I S MAICY SERBSKEJE 1900. Redaktor: d r . E r n s t M u k a , rye serbskeho rjada Sw. Sawy. Ltnik LIII. B u d y i n. Z nakadom Maicy Serbskeje. Wo nadawkach historisko - archaeologiskeho wotrjada Maicy Serbskeje. Pednok Alfonsa Parczewskeho. (itany srjedu po jutrach 1898. lta w Budyinje.) Pi skadnosi jubilejskeho swjedenja Maicy Serbskeje w le 1897 welake jeje wotrjady, haj te pirodospytny wot-rjad, wotbywachu swoje swjedeske posedenja. W tutym rje-azu jednotliwych wjmidow, z kotrych wobstoji cyota wdo-mostneje a literariskeje dawose Maicy Serbskeje, pobrachowae jedyn z najwaniich wotrjadow, historisko-archaeologiski abo staroitnostny. Z tutym posledniim pomjenowanjom bu wn w prjedawim asu zaoeny we hownej zhromadiznje Maicy 26. mrca 18561) wruspodobnje po namjee Jena. We tehdy wudatym programje b wozjewjene, zo wotrjad chce swoju da-wos zoi: I. Na pepytowanje serbskich staroitnosow. Po tajkim sobustawy dyrbja pepytowa a wopisowa: 1) serbske sta-wizny, lud a pismowstwo nastupace; 2) serbske mythologiske staroitnose; 3) serbske narodne wanja a poinki; 4) serbske towastwa, wustawy a instituty; 5) iwjenjobh a skutkowanje wubjernych a sawnych Serbow; 6) wane serbske krajiny, msta, hory, hrodia, cyrkwje, wotarje, kie, ertwia atd. II. Na zhromadowanje serbskich staroitnosow a zaoenje serbskeho museja. W tutym nastupanju z nadawkom sobustawow b po-stajene pyta: 1) serbske knihi, rukopisy a wobrazy k pisporjenju Maineje knihownje; 2) stare urny abo popjelnicy; 3) welake powostanki ze stareho serbskeho asa, mjee, noe, jehy, pje-njezy atd.; 4) serbske psniki, basniki, bamiki, mjena ukow, 1) Hlad. as. Ma. Serbskeje 1855, str. 109. W jubilejskich zapiskach (str. 7) wopanje steji, zo tn wotrjad bu zaoeny w le 1857. Historiskeje swrnose dla dowolam sebi tn may zmylk porjedi. 4 Alfons Parczewski: polow, lsow. sty paragraf wustawkow postaja, zo matej so dere wob lto dw posedeni wotrjada, srjedu po swjatkach a srjedu po Michale; na kdej zhromadiznje dyrbjee kdy sobu-staw pedpooi nkajke do. Zaoeny wotrjad je do iwjenja stupi 14. meje lta 1856; prnje jeho sobustawy bchu: Rejda, fara w Huinje, stari, J en , pismawjede, I m i , Domaka, W a n a k , Wjela. Jen b potom z pedsydu; wot asa jeho zemrjea je wotrjad w ichy sn padny a te w jubilejskim le z niim swojeho iwjenja njeje wozjewi. Harunje nkotre punkty postajene w programje lta 1855 poprawom sueju nic do stawizniskeho, ale do narodopisneho wotrjada, ki jo njedawno samostatny do iwjenja stupi, to tola wjetina tamneho programa me so a dyrbi jeno w stawizniskim wotrjede wobstara a wobdeowa a tohodla jeho zastae je wulka koda a njedostatk w Mainej dawosi. Wdomostny wotpohlad Maicy Serbskeje je pstowa w-domostne prcowanje w serbskej ri a wobdowa literariske polo w serbskim narodnym duchu. Narodny duch wozjewjuje so w skutkach. Z owjeskich skutkow, jich wzajomneho na so wli-wanja, z njepestawacych pemnjenjow iwjenja wobstoja dje, s tawizny. Wopijee jich je cye narodne iwjenje we swojich pemnjenjach, w stajnym wuwiu swojeho ducha. Po tajkim historija je z wobrazom narodneho iwjenja, z wobrazom toho, kak so wono wuwiwa w asu a mstnje. Potajkim, kdy narod, byrnje by may by, me te m a ma swoje stawizny. Cyle wopane a jednostroniske je myslenje tych stawiznarjow, ki mnja, zo stawizniska wdomnos zapoina so jeno tam, hde narod jako mcnastwo abo stat wustupnje.1) Mcnastwo, stat, je jara wana forma towaneho iwjenja, njeje pak jenika. Su welake druhe srjedia, w kotrych so jewi towana dawos naroda: cyrkej, r, wumjestwo, pismowstwo, hospodaske a oekonomiske nalenose atd. Jeno zjednoenje witkich tych srjediow dawa nam cyotu spoeeskeho (towaneho) iwjenja, pony wobraz na-1) Na p. Ottokar Lorenz: Wo sich der Staat findet, dort tritt die Geschichte im eigentlichen Sinne des Wortes in Action.' Die Geschich ts -wissenschaft in Haup t r i ch tungen und Aufgaben. Berlin. 1886, str. 188. Wo nadawkach historisko-archaeologiskeho wotrjada M. S. 5 roda jako wosebiteje samostatneje individuality. owjeske i-wjenje njeme a njedyrbi by wobmjezowane z murjemi bureau-kratiskich kenclijow a wojeskich kasarmow. Zwonka tutych mjezow je hie wulki, jara wulki kruch iwjenja, roke polo dawose. Stawizny wjnow a politiskich dobyow njema wupjelni cye wopijee historije naroda. Tohodla te samo narod, kotry samostatnu formu mcnastwoweho (statneho) i-wjenja cyle njeje wuwi abo ki je ju z bhom asa zhubi, me tola m swoje stawizny, husto khtro zajimawe a wane powit-kownje dla witkich, na kdy pad wane za tutn narod sam. Z dopokazmom toho su idowske stawizny. idi su ped mno-himi ltstotkami swoju politisku samostatnos zhubili a samo zhubili su swoju staru hebrejsku r hie w asu, hdy mjachu swoje njewotwisne mcnastwo; piwzatu potom sotrowsku r aramejsku su te z bhom asa zhubili a rozpreni po welakich krajach su piwzali r tych ludow, wosrjed kotrych bydla, a tola su nimo toho weho zakhowali krutu ethnografisku a kul-tursku samostatnos, natwarjenu na naboniskim podoku, a tohodla te maju woni swoje samostatne stawizny. To pr, njeje mno. W tutym nastupanju hio cye historiske pismowstwo wobstoji; za stawizny idow w nmskim kraju na p. skutkuje wosebity historiski wubjerk, kotry wot lta 1887 kdoltnje nahladny ltnik swojeho asopisa wudawa.1) Jendelenjo, ki w XVII. ltstotku Nowu Jendelsku w Se-wjernej Americy zaoichu, wuwiwachu so w bhu asa rozdlnje wot maeskeje zemje, kotru bchu wopuili. Jich wobydlenje a samostatne kulturske wuwie je bjezdwlnje z pedmjetom wo-sebitych stawiznow, kotre so zapoinaju prjedy dobya politiskeje njewotwisnose w druhej poojcy XVIII. ltstotka. Dosaha po-hlada na historiju Zjednoenych Statow Laboulayea2); prni jich dos wobrny dl wobsaha jeno stawizny pedkhadowace wozjewjenju njewotwisnose dnja 4. julija lta 1776. Iriski politiski organism je padny hio w XII. ltstotku, tola pak su 1) Zeitschrift fr die Geschichte der Juden in Deutschland, heraus-gegeben von der histor. Kommission fr Geschichte der Juden in Deutschland. 2) Laboulaye, Historija Zjednoenych Statow. Plski peok. War-awa 187678. 6 Alfons Parczewski: wot tutoho asa ha do poslednjeho wokomika zrudne, zmroelene stawizny iriskeho naroda z pedmjetom samostatneho wdomost-neho wobdowanja. Tohorunja s e rbsk i narod we uicy ma te swoje samsne stawizny, a serbscy wueni a spisaeljo maju swjatu pisunos, tute stawizny pepytowa a wobdowa. Wone su wane nic jeno za Serbow, ale te za cyy sowjanski splah, kotreho ha-uza najdale k wjeoru wotleana su Serbja. Wo njeje hie sinjene a dokonjane na tutym poli. Historija ponmowanja namjeznych wosadow je we sebi wana, tola pak njeme wu-pjelni cye wopijee serbskich stawiznow. Jich pedmjet je bohaty dos a dohe lta poskie me stawiznisko-staroitnost-nemu wotrjadej Maicy skadnos k wuitnemu wdomostnemu prcowanju. We zemi wotpouje hie jara wjele archaeologiskich bohatstwow, kotre w serbskim kraju wury a wopisa hodi so pedewm serbskim peelam staroitnosow. Wjele popjelnicow, sekerow a druhich wcow je hio wurytych, ale bjezdwlnje wjele wjacy nakhada so hie w srjedku zemje. Z tutymi wurywkami w krajach mjez objom a Wdru zajimowali su so dotal nmscy wuency a z jich pomocu starali su so rozsudi praenje wo prnjotnych wobydlerjach tutych krajow. Myslu, zo serbscy wu-ency z pepytowanjom archaeologiskich wurywkow ma w tutym nastupanju kusk hinak z nowym swtom mne praenja dalokeje diweje zaose wujasni a welake dwlowanja rozsudi pomha. Woprawde, archaeologiski abo praehistoriski material je isownje (quod ad numerum) bohaty, tola njeme da cyle wsteho podoka w rozsudowanju historiskich praenjow zastarskich asow, njeme wotmowi tak wjele, kelko nkoti wuency wot njeho so nadijeju a woakuju. Za praenje wo prnjotnym wosydlenju kraja wanie a wsie ro namakuje so w leownostnych mjenach. Wone su ze iwymi, we rtu luda hie klinacymi powostankami jara zdaleneje zaose. Stare mstne mjena w poobskich a baltiskich krajach we welakich stronach zhroma-dowachu a pepytowachu mnozy nmscy spisaeljo: Buttmann, Hammer, Hey, Weisker, Beyersdorff.1) W dotalnych pepyto-1) Na kajke wopane wanje nkoti nmscy wuency bjez dosponeho, haj asto bjez weho znaa sowjanskich row, pytachu wuoowa sowjanske Wo nadawkach historisko-archaeologiskeho wotrjada M. S. 7 wanjach woni kedbowachu pedewm na jenu stronu mjena, na korje, kotry z wjetim abo mjeim znaom sowjanskich row starachu so wusldi a prawy wuznam jeho wujasni. W respytnym nastupanju je wusldenje korjenja wane, dokel je spomone, pi rozsudenju praenja po pokhode tych ludi, ki wste mstno z tajkim a nic druhim mjenom pomjenowachu. W historiskim nastupanju pak je runje tak wany, haj wjele wanii prawy wuznam suffiksow (piwkow). To je hio w na-stupanju uicy cyle derje wida a nto sowow wo tom wu-praji w le 1867 Smole we swojim swjedeskim pismje k tistaltnemu jubileju Budyskeho gymnasija wo sowjanskich mstnych mjenach w Hornjej uicy a wo jich wuznamje. Najdosponio wo wanosi suffiksow (piwkow) wjesnych mjenow za stawizny prastarych sowjanskich, wosebie pak plskich asow, je pisa Wojciechowski we swojej sawnej knizy pod napismom Chrobacja.1) We tej knizy je postajena dospona theorija wo historiskim wuznamje suffiksow a na tutym podoku natwarjena klassifikacija wjesnych mjenow na wste kharakteristiske rjady. mjena, memy tu pispomni z nkotrymi spodiwnymi pikadami: mjeno Zhorjelc ma pokhade wot hory , mjenujcy wot leaceje pdla Lands-krny. Sowo poa ma te w korjenju slezynskeho msta Zlz (susodni Polacy pak mjenuja jo Biaa) a samo te w bramborskim , ,Z l l i chau (Buttmann, Die deutschen Ortsnamen mit besonderer Bercksichtigung der ursprnglich wendischen in der Mittelmark und Niederlausitz. Berlin 1856, str. 72, 128). Po mnjeju druheho spisaela ma w Bramborskej w Teltow-skim wokrjesu wjes Dahlwitz (w lisinach Dolwiz 1305, Dalewitz 1450) wo-znamjenje Thalsdorf jako compositum z do l ina a witz. Lankwitz je compositum z lank = uh a witz = wjes. Selchow (w diplomatiskich rach Seleschow 1875, Schelgow 1480, potajkim z wosobinskim mjenom ele, elisaw w temae) wuwoda tutn spisael wot sowa selo = S i t z (Hammer, Ortsnamen der Provinz Brandenburg. Wissenschaftliche Beilage zum Jahresbericht der neunten stdtischen Realschule zu Berlin. Ostern 1894. Str. 8, 13). W Sakskej Leckwitz pola Wulkeho Woseka, prjedy Gleckewitz, ma m swj korje we sowjesu gldat i , hlada, h l idka = warte. Krakow & Krakecy zwisuja ze sowom k r a j , Kohren z pi-dawnikom khory (Hey, Die slavischen Ortsnamen des Knigreichs Sachsen. XIV. Bericht ber die Knigliche Realschule I. Ordnung und Landwirt-schaftsschule zu Dbeln. Dbeln 1883, str. 23, 44, 45). 1) Chrobacja, Rozbir staroytnoci sowiaskich. Napisa Tadeusz Wojciechowski. Tom I. Krakw. 1873. 8 Alfons Parczewski: Tajkich hownych rjadow, po myslach Wojciechowskeho, je pje. Prni rjad wobstoji z mjenow topografiskeho kharaktera, a tn rozbha so te do nkotrych mjeich haukow. We uicy k tutej skupinje sueju mjena Bawoda, Bahora, Du-brawa a dr. W druhim rjede stoja mjena z patronymiskim suffiksom, na p. uiske Hermanecy, Jekecy, Mikecy, Nadanecy. Tei rjad tworja mstne mjena, woznamjenjace wosobinske wobsedestwo, njediwajo na to, bya-li z ped-mjetom wobsedestwa jeno zemja abo te bydlacy na njej ludo. Sem sueju we uicy Stachow, Wjelkow, Muakow, Wjelein. Dale saha twrta skupina, wobstojaca z mjenow, kotre bchu z dobom ze zhromadnym appellativnym pomjeno-wanjom ludi injacych wstu hospodasku subu. Tajke mjeno we uicy maju bjezdwlnje ornosyki. Naposledk pjata skupina wobsaha we sebi mjena woznamjenjace wosobinske, o-wjeske mjena, bjez swjbneho, patronymiskeho wobsydneho abo suobneho woznama, najble w mnohoe (pluralis), na p. Mi-chaki, Kzy. Tej poslednjej dwaj rjadaj staj jara mao za-stupjenej we uicy, to dowola mysli, zo w Plskej, hde je jich jara wjele, wsy z tutymi mjenami sueju k pozdiim, trochu nowiim spoeeskim (towanym) twrbam, kotre po-khadeju z toho asa, hdy we uicy stara sowjanska organi-sacija b hio potena a rozpada. Za serbskich stawiznarjow interessantne je, zo Wojciechowski pispwa serbskej ri jara wany wuznam w nastupanju wuoowanja plskich wjesnych mjenow. Tutn wobdarjeny a swdomity wuenc mni, zo w prje-dawim asu, na kdy pad hio po wotdlenju so druhich wje-ornosowjanskich splahow, plska a serbska r mjetej zhro-madne bohatstwo sowow. W plskej ri wjele jich je so z bhom asa zhubio abo pemnio, w serbskej pak stare sowa za-wostachu we swojej zastarskej prnjotnej drase, a tohodla z jich pomocu je mno wuoowa mnohe plske mstne mjena, ko-trych prawy woznam so hewak w ntiej plskej ri wusldi njehodi. Serbska r stoji w tutym nastupanju w tym samym pomru k plskej, w kajkim je gothiska k nmskej.1) Wo-1) Chrobacja, str. 171. Wo nadawkach historisko-archaeologiskeho wotrjada M. S. 9 prawde serbscy wuency su najble k tomu powoani, zo bychu nic jeno we uicy, ale te we witkich, prjedy sowjaskich, densa pak penmenych krajach wusldili a wuoowali prawy woznam wjesnych mjenow a z jich pomocu wujasnili stawizny prnjotneho zasydlenja wonych stron. Rjany nastork k tomu je hio wot fararja J. J a k u b a w nastupanju kupy Rujany daty. Vivant sequentes!1) Ze rom za pznae starych twrbow mstnych mjenow su srjedowne lisiny. Wone su te z klassi-skim rom za wdomostne znatwarjenje spoeeskich (to-wanych) pomrow serbskeho luda w najdawniich asach. ra te su pez nmskich wuencow z wjeta pepytowane, ale serb-skemu stawiznarjej me so we nich lohko nowe stejnio, nowy wuhlad wotewri, na kotry prjedy nicht njeje kedbu m. Kda, haj najmjea malikos w lisinach stareho asa ma swj wany wuznam. Znata lisina z lta 1071 wobsaha wuinjenje biskopa Benna z Borom, wo kotrym praji so w tekse: quidam liber homo, Bor vocitatus, natione sclavus. Na autentiskosi tuteje lisiny G. Khler , wudawa zbrki hornjouiskich lisinow, njeje dwlowa; tola pozdio je wona za jara dwlomnu a pod-hladnu pipznata.2) Njech je Bor by abo nic, na kdy pad wane je, zo w srjedowku, to je w asu, hdy falowanje lisiny bu dokonjane, wopomnjee wo serbskich zemjanach a wobsede-rjach wulkich kubow b hie iwe, haj samo wosrjed nmskeho wobydlestwa, wosebie pak wosrjed nmskich duchownych. Tajkich faktow a historiskich powostankow wanych za serbske stawizny namakuje so w diplomatiskich lisinach a srjedowko-wych rach jara wjele. W lisinje skeho krala W j a c s a w a z l. 1241, w kotrej buchu wobkruene mjezy kubow mionskeho biskopstwa a skeje krajiny, su podate welake leownostne 1) Jara wanu kroel na tutym puu je sini dr. Muka ze swojej wubjernje a cyle kritiscy zestajanej knihu wo sowjanskich mstnych mje-nach Noweje Marchi je : Die slavischen Ortsnamen der Neumark. Zu-sammengestellt und erklrt von Dr. Ernst Mucke. Landsberg a. W. 1898. P i sp . spisaela. 2) Khler, Codex diplomaticus Lusatiae superioris. I. Zhorjelc 1857. iso IV. Codex diplom. Saxoniae Regiae. Urkundenbuch des Hoch-stifts Meissen. I. Lipsk 1864. iso 32. 10 Alfons Parczewski: mjena; nmskich je tam mao; pewaa sowjanske: Bukowah-gora, Jelenahgora, Belipotoch, Jawor. W kncu XIII. ltstotka so serbscy burja w markgrabstwje mionskim namakaju husto dos; w lisinje z lta 1291 kanonika Gebharda, wopijaceje zaoenje wotarja w Minje, je spomnjeny rata Rosaw Roz-laus, ki we wsy Groskagen wobsedee duos mansos dwaj anaj; w naspomnjenej susodnej wsy Kolnje (Villa Colne) pola Mina btaj buraj Ceske a Jentsco. Trochu pozdio w le 1296 we wsy Seu (Stetsch) we wosade Brznicy (Briesnitz) nakhada so wudowa Myleka (Mika) a jeje syn Borysch (Bori == Borisaw) a w Ksobudach (Cossebaude) Ptr syn Nowaka.1) Z tutych nkotrych pikadow widimy, zo srjedowne lisiny ma wjele poskii serbskim stawiznam. To pak nje-hodi so praji wo matrikuli biskopstwa mionskeho z lta 1346, kotru znajemy jeno w formje z knca XV. ltstotka, te z hie pozdiimi pidawkami. Tuto ro je w pirunanju z druhimi sobuasnymi analogiskimi rami, na p. z liber fundationis Wrtsawskeje a liber beneficiorum Krakawskeje dioecezy, jara suche a z cya khudeho wopijea. Wurazne spomnjenje Ser-bowstwa je tam jeno jenike, mjenujcy hde je r wo Hrdku, pi naspomnjenju isa tamniich wotarjow: Praedicatorum (praedicator D) Sclavorum de missa passionis domini confir-matum 1519. Wide te je, zo kult Swjateho Wjacsawa b tehdy daloko dos rozrjeny w mionskej dioecezy; wotarje tu-tomu skemu Swjatemu bchu poswjeene w Zhorjelcu w P-trowej cyrkwi, w Freiberku, w Hrodiu; w Khoebuzu be wosebita kapaka Sw. Wjacsawa. Hewak poskia ta matrikula wulku syu uiskich a mionskich mstnych mjenow, bohuel pak w dos skepsanej twrbje; ldma nkotre su zajimawe, do-kel wopokazuja pekhad wot prnjotneje istoserbskeje do ntieje skepsaneje nmskeje twrby, na p. Bostwitz, Porsycz.2) 1) Cod. dipl. Sax. reg. ibidem. . 121, 299, 318. 2) Porjadne wudae Matrikule je w knizy Ottona Posse: Die Mark-grafen von Meissen und das Haus Wettin bis zu Konrad dem Grossen. Lipsk 1881. Excurs III., str. 366434. Hladaj tam str. 372, 378, 403, 404, 405, 406, 432. Wo nadawkach historisko-archaeologiskeho wotrjada M. S. 11 im dale w pozdiich ltstotkach, im blie k nowiim asam, im wjacy rukopisnych a ianych row. Rukopisne, harunje z wjeta pez nmskich stawiznarjow pepytane, ma hie w serbskimaj rukomaj nowe wcy za historiju serbskeho naroda poskii. Za stawizny serbskeho burstwa wany wu-znam maju urbarske knihi, kotre w rukopisach nic jeno w porjadnje zhromadenych archivach, ale te jow a tam jednotliwje ma so namaka. Jenu tajku knihu z Hornjeje uicy pokha-dacu sym cyle pipadnje wida we Wrtsawju. Za tymi knihami ma so pyta a sldi. Wany wuznam maju farske archivy, dokel wopijeju wjele row za wosadne a wjesne khroniki; samo knihi kenych, wrowanych a zemrtych z prje-dawich asow bywaju z podokom za wobdanje interessant-nych monografijow w statistisko-historiskim nastupanju. Poadane su w serbskej ri khroniki witkich serbskich wosadow; kda wosada, jeli nic kda wjes, ma m swoju samsnu khroniku spisanu za Serbow serbski. Dotal mamy jeno dw tajkej knizy: wot fararja Schneidera khroniku Kulowa, msta a farskeje wosady, woi z Katholskeho Psa, wudatu w le 1878 a wot kantora Liki krtku rozprawu k stawiznam Hodija a Hodijskeje wosady, swjedeski dar k 800ltnemu zaoeskemu jubileju Hodijskeje cyrkwje 11. septembra 1876. W tutej po-slednjej knicy (str. 9) namaka zajimawe hrono wo serbskim krajskim sude, kotry so w Budyskim hrode wotmwae a pi kotrym zastojnstwo krajskeho sudnika a starskich muow Serbja z Hodija a wokolnose zastojachu. Pi tutym sude jednae so w serbskej ri. Serbski sud b postajeny za nale-nose serbskich burow a rozsudowae nic jeno civilne skrby, ale te khostanske zwady. Z tajkim sudnikom, ka so zda, z poslednim, be w XVI. ltstotku stary Bobu z Hodija; we wonym ltstotku, mjenujcy w druhej jeho poojcy, serbske burske sudnistwo bu z cya wonjechane. Wusldi dospone stawizny toho suda a wopijee jeho rozsudow je wulcy zajimawy a za wdomos wany nadawk pedleacy stawiznarjam serbskeho na-roda. Te ma so ble kedbowa na monografiske historiske wobdanje znutkownych pomrow w tych serbskich wsach, ko-tre w prjedawich asach wukupowachu so wot poddanstwa 12 Alfons Parczewski: knjekow a wobroachu so pod kit uiskich bohotow, potom pak te hejtmanow. K tajkim swobodnym wsam suachu na p. Delany, kotre sebi wukupichu swoju njewotwisnos wot zemjan-skeje swjby knjekow z Klix a dostachu kitowansku lisinu wot krajskeho hejtmana w spoatku XVII. ltstotka.1) K nadawkam serbskeho historiskeho wotrjada sueju te stawizny nowiich asow, wosebie pak stawizny serbskich to-wastwow, iwjenjobhi zasubnych wtincow a welake, ha-runje; malike wcy nastupace tych zahorjenych muow, ki nje-bchu jeno powoani k prcowanju we winicy narodnej, ale te wu swoju khmanos a mc napinachu k dobremu skutkej we uicy. Jow je polo stawizniskeho wobdowanja njewuerpa-jomne. Historija je w stajnym hibanju. Na stawizniskim wob-zorje omy stawiznow stajnje a peco omuja. ! to hie wera be w aktualiskej skutkownosi, to densa hio pekhada na marmorowu taflu historije. Serbska Klio nowe mjena wdnje zapisa. Smole, Hrnik, Imi, koti njedawno wsrjed nas skutkowachu, tworja hio wobsah stawizniskeje w-domose. Wobarujomne je jara, zo z tutych serbskich wtincow, ki su dali w le 1848, na skutkach bohatym, nicht njeje swojich wopomnjeow pismowscy zawostaji. W ntiich tak cyle rozdlnych a hinaich asach nale ludow zyboli so z na-zdala ka kuzony sn. adane je, zo bychu i, koti hie po-mjatkuja tamn as, swoje zapiski wo witkim, to spoatk serb-skeho wozrodenja nastupa, zhotowali a zawostajili. Literariske wobdanje pi tom tak trbne njeje; t me potom ncht druhi sini. roke polo dawose za staroitnostny wotrjad wotewri a rozri so, hdy bude dokonjana twarba Maineho doma. Brzy bude hotowy zestajany serbski musej, kotreho wu-znam bude nic jeno za Serbstwo, ale te z cya za europiski wdomostny swt wany w nastupanju staroitnosow a na-rodopisa. Geografiske pooenje Budyina, mjenujcy fakt, zo u-1) Interessantny nastawk wo serbskich wsach nakhada so w Bautzener Nachrichten z lta 1871, isa 234265. Z njemjenowanym jeho spisaelom b, ka mi prajee Hrnik, knjez Edelmann. Wo nadawkach historisko-archaeologiskeho wotrjada M. S. 13 ica je sowjaska kupa najdale k wjeoru wsrjed nmskeho iwjela leaca, ini, zo Budyski serbski musej me by w pichodnym asu z posrdnym wjmidom mjez sowjaskim a wjeornoeuropiskim wdomostnym swtom. Tu maju so za tutn wany musej hromadi witke powostanki serbskeje zadenose, popjelnicy a druhe wurywki, stare rukopisy, wosadne, wjesne a swjbne khroniki, wiene lisiny a welake pedmjety zawosta-jene z kulturskeho iwjenja stareho asa. Narodopisny serbski musej na Drjedanskej wustajecy je nahladnje a jasnje do-pokaza, kak wjele tajkich wcow je mno wsrjed serbskeho luda namaka. Myslu te, zo je w nastupanju rukopisow, haj samo ianych knihow mno hie nto noweho wusldi zwonka ntiich mjezow serbskeho kraja. W mjeich ma-skich, cyrkwinskich a swjbnych zbrkach knihow wruspodobnje waleju so zabyte w kue njeznate serbske wcy. i knjea, ki maju skadnos pobywa abo puowa po Delnjej lezynskej, po-ncnych ecach, Mionskej, Duringskej, Bramborskej a Sakskej provincy su proeni, kedbu m na serbske knihi, skadnostne broury a jednotliwe iane opjena, druhdy a husto dos z nm-skimi a aanskimi hromade zwjazane. Sknnje hie jene sowo, nic moje, ale naeho wulkeho Hrnika, wuprajene w pedsowje k Historiji Serbskeho Naroda: Rozwueni ludo mjenuja jako pisunos kdeho, zo historiju swojeho naroda znaje. To pai te wo Serbach, koti su a buda pez swoju r wot druhich rozdlny narod, harunje su dawno swoju politisku samostatnos zhubili. Dale pak powda tutn njezapomnity, wot nas witkich horco lubowany mu: Ale te na lud dyrbi swoje stawizny lpje zezna! Historija dyrbi so jemu w maeskej ri poda, jako witko druhe, to je wdenja a pomnjea hdne. To posylni jeho lu-bos k narodnosi, wubudi zaue za narodnu es a pohnuje jn k dobrym a wuitnym skutkam. Tohodla memy densa pispomni, zo k nadawkam historisko-staroitnostneho wotrjada sueju te populariske wobdanja a nastawki stawizniskeho wo-pijea za lud. Po tajkim wubudenje wotrjada Maicy Serb-skeje poswjeeneho historiji a staroitnosam je wdomostna nuznota a z dobom wotinska pisunos za Serbow. Tajka 14 Handrik-Slepjanski: swjata pisunos je te nahromadi a zestaje bohaty, w pi-chode swtosawny Serbski Musej. To daj Bh! Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeho. Podawa Handrik- Slepjanski. B. 1) Prni pisany rukopis. (Pokraowanje a sknenje.) IX. Kajkos twarjenjow a hospodaskeho grata. Ale mi jo se elika staros a elike do dostao po mjom nanje, nic ele hako ta chudoba a nuza tuder jare bya jo we tom wobydlenju aby we tom domje. How zewym nic k nicomu byo ejo: twaenje jo byo tak njerodne, krye jo byo todla tak jare drate a zgnite, a te aty tegnite, a su se amali, a te te kzy a grdy, to jo byo o zgnite, to jo o klkao dooj; a ta sna jo bya a prochniwa a drata, a dy ten de se e, jo tez krye bao udon hako tez idu, a smy se njemgli wojspje wcej we suchem schowa a na tej najspje to psuwanje, na tom ta glina ejo bya wcej baldy ena, a tak jo ten de tez te marki ba po ceej sp, a smy mokre byli, a se ejsmy mgli wcej we jspje we suchem schowa. A na tych chlwach to udon na ten futr jo bao, da ten gni wt togo dea; a ta bronja jo bya todla tak njerodna, drate krye, a ten de jo pada tez te dry na to yto a na tu hejdy a na to seno a te na te ta a na wo udon, a yto jo wurosto-wao, a se o zelenio a blio a gnio a se kazyo jo. O to jo se cynia elika kda, dy te twaenja tak jare njerodne a rozpadane su. A ten pug te ejo by ele k nicomu. Ten agel jo by en rozkoty, a wcej we njom ejo eo nic terdo wsta a te zeleza su byli te jare wuworane a te kleska su mli todla tak jare elike dry wumucowane, a su se tak jare na boki zachytowali, a ten pug ejo prawje rowno wra dla teju kleskowy. A te ta brona jo bya jare njerodna; ta jo bya todla te tak jare wumucowana, a jo se tak jare na boki wia a zachytowaa, a tak jare ydka bya jo, a tyri bronia jo ma a tych kjncow ele zwtamowanych a tych drjowjanych Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeko. 15 zubow jo ma jare ele nut nabitych a tych zeleznych ledym p a to njeocya nic dobroi. Te drjowjane su se jare na-berali, te musa gusto wobcysowa, a su trochu do zemje li a trochu ocyli a nkak byo jo. Ta karka jo bya te jare njerodna; to klesko jo byo tak eke; te zwjonka su byli jare wuchodone; a te debliki wupadowali, a jenogo zwjonka jo se kjnc tiama a p tu picku, a dy ndon j e a na ej nco wjes e, da to tak buchao do teje zemje, a ten reblik ejo by eden; ten jo by en do kusow zrozamowany. A tej nosydle stej byej te jare rozkaowanej a jo se tak na boki wia a chytaa a na ej wcej ejsmy nic wjes mgli, a tak ydka jo bya. X. Nepilic wz. A te ten wz by jare skaony a njerodny. Te klesa, ycke tyri, su byli jare eke wujdone a te deble su byli e wen wupadali, a te zwjona su se pten tiamowali te kjnce a pod te spica, a pten su tajke drate byli, a dy som gnoj wzy, su te klesa tak tukli do teje zemje a ten wz zergowa a ten gnoj na tym wzu roztyla lz a pada dooj, aby te dy sanje domoj wzy, to te drate klesa buchali do teje zemje a to sanje ycko roztyla rozlzo, a eden wech njeby a p droze mi jogo rozpadao ele eej hako jo domoj tiwed; tak jo byo; a dy ja p mose j, da te woblica se zatykali do tych drow bjez te zwjona a ta woblica se wuzwinua sobu grej z tym klesom a se zapra wt spdka wo te snica a to o zastao. Tej njemgej wunu togo wza, tej starej wa, to ten wz wosta twjerde stoje, hako by do eka zaprjeny by, a ja musa hy na drugi bok togo wza a som to kleso zasej wopaki ere, wt prjodka pzwigowa, tak ele jeno a ta woblica zasej kusk niej tia do tych snicow, a jo byo mkko, da ju wuternu wen z togo karba a ju oy zasej do togo sa-mego flaka, do jo eej leaa. A dy som z proznym wzom j, tedym ak nic ele njebyo, ale dy som z nalodowanym jzdi, da tedym ele raz se woblica wuzwinua grej a se za-pra za te snica wt spdka, da pak jo o stojao, a ja musa zasej hy kleso wopaki ere, a som woblicu wen krynu, a mg zasej j. Pjeej smy mli mst pjsy a te zejsy wen, 16 Handrik-Slepjanski: ten bok ku Grodka te chytry mst, a ti Domulinem kue jo by te mst, eej jo by luty mst, do trochu jo boto byo a drjowa jo dos byo eej udon; ale ja p tych mstach rad njej z tym mjim wzom; ja lubej j ti boce, jeno a som nkak wuj mg. Wno se tyma staryma wooma ko -nuo ten wz po tom boe, ae ja pak lubej j; o ko, da o; jeno a nkak wuj mg, da ak lubej ti tom mse j ti boce p tom boe; ja mg ak pmaem j a njetrjoba stoja, dy se do tych klesow nic zatykowao ejo. . . . O to ja paka ted tajkim rdom a ti tajkim jzdenju, a mi tak, a ja njemogu tak j hako druge jdeje, ale derbu gusto stoja. A dy ja p tom mse j, da ja todla te ten kujdy raz tak jare rady e, aby jeno glucnje tej p tom mse, aby jeno todla te klesa tych woblicow sobu njezwigali. To ja ten kujdy raz tak jare rad e, aby jeno derje tej a njetrjoba todla stoja a terganje m z tymi woblicami. Jo, ale wno se derje trjechio ten kujdy raz, dy p tom mse j, da pak o sto-jao, a tej starej wa wunu njemgej, dy jo byo twjerdo wupnte. Da ja pak musa hy kleso pzwigowa a se katowa a wobroca, a som woblicu wen krynu. O ja paka ti tajkim dle a ti tajkim jzdenju, a tak hubenje o do a te klesa wcej knicomu ejsu, a te lude se tym mjim klesam smjali a mi te prajili: ty ma jene wsebne klesa, tajke gelnjate, to deje a se wz zachytujo za nimi. Tajkich klesow todla derje nichten ele njema, hako ty ma; te do teje zemje derje tuceje. A mi byo sromota, a ten wz tajki njerodny by a te lude mi tak pojedaju a se smjeje mjim klesam. Pak zasej druge lude mi prajili: ty ma todla rdne klesa, to deje wobskakowje, a se cey wz echlujo; tajkich klesow my ji ele wideli ej-smy, hako ty ma, tajke karbate, a mi prajili: njebji dm se j do kekow z tajkimi klesami; to dy nco nalodujo trochu ko, da to todla wudera njemeje, tajke karbate klesa, hako to su. Te budeje se i prawy cas zrozkaowa a zroza-mowa do kusow, ca pten! Pten m tam stoja we tych kekach a budo musa z karku o domoj wzy. A ja som jim pten praji, ja, dy mam lutych pdpjerow udon nastajonych twjerdo pd te zwjona a z kmjelowymi witkami tiwzane twjerdo Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeho. 17 a deeje dera ak ji filu, a wni su mi prajili: te pd-pjery dugo dera ebudeje, wni ejsu prawe a su sabe, to pjdo prawy cas o do kusow, a ja jim pten prajach, to juon ak musy tajke by a dera, tak dugo hako budo mc, dy lpe ejsu, dy pjdeje do kusow, da budo z nimi kjnc, eej juon njebudo. A dy te lude su nimo mjo li aby jli, to te ycke su na te klesa gldali a elake pojedali a se jim smjali, e tajke drawe klesa mam. A mi jo byo todla to tak ele sromota, a te lude na te mje klesa gldaje a se mi werjaje, a ja te tece nejlubej e, aby jeno udon sam j a nichten za mnu ej aby te eje ti mni; da tedym se mi zdao leej, dy ja sam by aby j hako e a mi nichten nic nje-praji a se mi njesmjo tomu mjomu wzoju; a ja z nim j do sanja aby te ze sanja p tajkich wuzkich drokach, da to gusto za te chjce zajima aby zawadowa, to ja musa togo nawoc-nego wu k sebje nu, a wn e p tej (s)ce ti boce, do ja howacej derbu hy; da jakle ten wz e psejda p tej droze p tej kleji; a dy tej wa ej psejd droze p tej kleji, da te ten wz ned wulz wen z teje kleje a tece na hotny bok lz a wo te chjce zawadowa, da pak o stojao, a ja musa hy wtwadowa, a mg zasej dalej j a wtere razy se zawadowao daloko, da ja wuzwigowa, ale ja njemg wuzwinu, dy byo trochu ko nalodowane. A ja se dr stojecy ti tom wzu, a jogo wuzwinu njemgu a tak dugo se mi ak te tam stoja njechao, aby lude ze sanja domoj li a mi pomagali wtwadi. Ja som tece nejlubej sam by, a jeno nichten ti mni eje aby njeby a na te mje klesa njeglda; a ja tych sanjari njecaka, aby mi pomaga wt-wadi derbjali, ale ja zasej te klesa (na zad) ere a wowu na zad sterka a te klesa e chde zgtowa tak ele jeno, a ta ws wt teje chjce brtylik prec bya, da ja te mjeju w-owu prawje na ksebny bok snuch a sprach a pten chopich j, a wono jen b ti samem, a tam njewobwisach, a todla nkak wujdoch. Tedym ja som se kusk nadr ti tom wt-wadowanju; ja som zawadowa ele raz, jeno daloko nic, da som derje zasej wtwadi, ale ten raz jo byo jare daloko za-wadone. Z proznym wzom som te zawadi wtere razy, ale 18 Handrik-Slepjanski: tedym som derje wtwadi, dy jo by prozny, jeno nalodowa-nego leko nic; ten wz jo by jare do hotnego boka znago-wany; a dy tej wa po kleji ej, da ten wz tece wen lz a te brjogi dr dooj a tej starej wa ko nuej, tajki iwy wz; a dy z domu wen na plo j a z flakami bya ta droga wuzka a ten wz musa z flakami p kleji hy, da ja musa togo nawocnego wu z kleje wen nu na tu (s)ku, do ja howacej hy deru; a ten w p tej (s)ce e, da jakle ten wz e rowno po kleji, a ja musa jen hy le ej k sebje a samo z flakami na yto stupa po tych kjncach, dy ten w jo e p tej (s)ce. A ta pslenja ws jo ma tej kjnca trochu dooj pochylonej, tak hako te kna maje. To tej klesy ej ti echu yroko a ti spdku wuzko; to dy to jene k-leso trochu do doka buchnuo, da te to druge se ned pwu-zwinuo gej, a se baldy wz sanja techyi. To ja musa tece glda, do ta droga prawje rowna jo, a mg p ej derje j a z flakami to jo ta klej njerowna, na jenom boce wuej, na drugem boce dy ej, da to kleso se todla tak ele pozwigao kujdy raz, dy ten wz sanja trochu do boka wisa, da to ja musa kujdy raz ten wz sanja dera, a se mi etechyi, a som to erowne tej. A jeden raz se mi derje techyi ten wz sanja; tedym bo ta droga jare za a mokra; da smy jzdili p Wugonje domoj z tym sanim, a dy te Ma-ukoc krotcyce byli mimo, da z togo Wugona ned k sebje jli, tez tu zu drogu prki a to ti samem Maukoc poe na te ldka gej, da pten ak mgli kusk p suchem j; da ja te j prki tez tu zu drogu a tam jo bya tajka chytra ua k sebje teje drogi ti samem Maykoc poe, a wo tej jo byo jare boto a to se ryli dymoko te klesa do togo bota a trochu jo nage byo te gej j, a to musali te wy jare nu, a ten wz wen wulz z togo bota, a ja te tam j, a tej mjej starej wa emgej baldy togo wza wen wunu z togo bota gej na to ldko; a tam jo bya tajka stara droga a jare dy-moka klej, a dy tam prawje k sebje ej, da te ten wz e se tewali; a ten raz tej wa dtej troku hot, a ten wz jo by te do hotnego boka znagowany, a tak do o hot a to pslenje kleso lezeo do teje kleje dooj a to te se Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeho. 19 wobsunu z togo brjoga dooj do teje kleje dymokeje, a to te ten cey wz sanja se techyi; a ma jo byo, a tak ja som mjeju wowu wt woza wtcyni a windu a grabje a sekeru sobu ze a z woma domoj j a na druge ranje som zasej e ten wz zwiga, ale to sanje musach o wtchyta, a ten wz pten mach zwinu a pten som jo zasej lodowa, a dy som by nalodowa, da som p teju wowy domoj e a z nima zasej p ten woz sanja se pra a domoj tiwjed. Ach to jo byo jeno wobyne jzdenje a jeno wostude a zrudne jzdenje, dy ten wz ak wcej k nicomu ejo a z nim nido j emo, tak hako by j derbja. Da tedym jo ak o wen. XI. Nepila hospodastwo na so bjerje. O ja som te doma njecha by a te som maeri pojeda, e ja how doma njebudu; ja pjdom lubej na subu, a mja ma jo mi prajia: cogodla da co na subu a njecha doma by? A ja som jej praji: ja how doma njebudu, ja budu lubej suy; a mja ma jo mi pten prajia: tajke pojeda, a pj-do na subu; coga da ja derbu aby doga da ja mam wsta? ja cu dn how na tej ywnosi wume; a som jej praji: ja how doma njebudu, tuder dy nic knicomu wcej ejo, wz ten ejo ze wym wcej k nicomu; pug a brona a karka, to dy ejo bko wcej zewym nic k nicomu, hako jeno o do kusow zbi a spali, a widy su how jene z tajkimi krotkimi zubkami a kopylc jo jeno jeden z tajkimi krotkimi zubkami a mtejka jo bya tajka wuzka ycka hako dwaj palca a sekera jo bya tupa a tusta kaj gub a we wuyma jo bya na kusy, a upa ejo bya ena a poda ejo bya ena; tu smy sebi pycali wt ludi chde, dy smy ndon nco ry eli, a eca ejsmy mli a eneje krowy ejsmy mli, jeno tej dwa starej wa stej tuder byej, a wowcow te ejsmy enych mli a swini te ejsmy enych mli, co to o we ywnosi pomocne a dobre jo a by deri, a te twaenja e su byli jare drate a zgnite a de z tymi drami pada na to yto, a to roso, a se o zeleni, a pica gnijo a wojspje emomy se nidon schowa, dy se jare de do wtery raz; a chlb nam tece pobrachujo kujde tede ni, a lute lda how udon su p ceem pli a role mao. O 2* 20 Handrik-Slepjanski: to som ja njecha doma by, dy tuder o tak jare hubjone a aostne byo jo, a to som by zamyslony, e tuder we tom domje ja todla wsta njebudu, dy tak hubjone jo ycko. A ja te enych enjezow njemam, aby mg nco kupi a tak how trjobny ejsom, dy o ku kojncoji do; a ja how njebudu, ja cu ak ele lubej suy, hako how doma by we tom hube-stwje. A to jo mja ma pakaa a jo prajia: Hubenje dos smy how byli we tej nuze a gode a smy elaku jd jdli, a se tece nkak ywili smy a smy tece we tej chudobje byli a smy o tewinuli; a nnto ja ji njewm, do teje smjeri budu docaka; ja tece myslim, a tuder ja na tom swe todla wcej dugo njebudu a ja njewm, do ji ten mj posleni kjnc budo, do budu ji tuder wume! A na te sowa ja ejsom pten mjej maeri nic praji. A tak dalej. Da jo mja ma pten chopia tym ludom pojeda, a ja cu na subu a njecham doma by, da su mjo te lude praali: ty snad co na subu? twja ma nam tajke pojeda; jo da to wrno? A ja som jim praji: jo, na subu ja budu, ja tam doma njebudu! A wni su mi prajili: cogodla doma by njecha? A ja som jim praji: tak ja tam doma njebudu, dy wcej nic k nicomu ejo a ja njemam enych enjez, aby mg nco gtowa; tak tam trjobny ejsom; to jo o pdermo! A te lude su mi pten zasej prajili: to suenje jo te wstude, dy tece suy derbi, da na stare dny pten wo tebje te wcej nichten njerodi, a njew, do derbi by; a su mi prajili: ty pjdo na subu a budo suy; ale wno tam to twjo wobydlenje dugo prozne njebudo. Wni budeje se tam baldy druge namaka, a ty budo drugi raz e, aby mg jeno do njogo zasej tij a we njom by, ale ty jogo njebudo leko zasej krynu, dy sy jo raz wstaji. A su mi prajili: ty ejdi lubej nidon, ale byd lubej doma a daj doma, ka zo mo by le ej! Twj nan jo by jare njerodny; ten ejo nido nidy nic poeda, ten jo da omu dooj zej te jare, a su mi prajili: ty jeno wsta doma jeno lto a daj, a njebudo se i nic lubi, da ako mo jen pten te wstaji a mo suy; ale pak te su mi prajili: sy-li mudry, wsta lubej doma a daj pilnje a te pro Boga, ka zo mo by tebje le ej. Twj nan ejo doma rad Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeho. 21 ele da a peda ejo ze wym nic, a jo o dooj zejo. A tak ja som psucha na to tajke jich pojedanje a pten som wsta doma a som da doma a robotu wtbywa. XII. Nepila grat porjeduje a rolu wudobya. Da pten na lto stary Wjeclaw a stary otka, tej stej ej do Hamera p zelezo na wzy a ja som e sobu z nima a som sebi jogo tam te kupi za ti nrty k tyma bronoma togo ze-leza a te som pten ned na drugi de e do omow p te bronia a tam som tajkich ekich wlkow naruba a na bro-nia terzowa a wobesa a trochu wobstruga a dwe bronje wuda. A Milerazski kowal, ten stary fotr, ten jo do teju bronowy tych zubow nada a nabi nut, a tak pten som m tej dw bronje nowej a te te klesa ycke tyri som da w Grodku da tym karjam, a Klunkert je pten je wobrinkowa a tu prnju ws som kupi wt Dwinskego starego Nakojnca za tyri kroe a tu pslenju ws som kupi wt Starika a my-nika, wt togo starego Wjecka za es kroow, a to wjo a te snica a tej wplona a ten woberty; to drjowo som kupowa wt tych naych burow, ktere su jo wuej mli a mi jo tedali a mi pomagali we tej nuze. A tak som pten to ycko sam da, a jo ten wz gtowy by. A Milerazski kowal, ten stary fotr, ten jo jen wobblachowa a wobrinkowa udo, a g-towy zasej domoj tied som a klesa gej zatyka som, a som mg j; da pten jo byo mi leej, e ten wz zasej dobry mam, a mogu derje udon j, do cu; a tak som pten ned zasej do omow e p wolku a som wuda ten pug a tej klesce a awku a o nowe, a zeleza da pedi, a som mg j wra. A te pten som ned e do omow po tajku iwu wlku, tej karce nosyda; a tu karku som wuda a klesko te, a Milerazski kowal, ten stary fotr, jo to klesko wobrinkowa a copika wuda a nut zabi a tak todla som pten te mg derje j, do som e. A ta Sabcyc ota jo bya mjeje ma-erje sostra, da ta jo nam kupia krowu za dee tolari w Mu-akowje jastrowny jormank, a my te ejsmy mli eneje skoro za p lta; a poten dy tu krowu smy te mli, da pten jo se mi le ej spdobao, a tu krowu jo mi ta ota enkowaa; teje 22 Handrik-Slepjanski: ejsom trjoba jej pai. A tak som pten na elikem Pje-cyu wukopowa to ldo; to jo byo jare terde; to su byli tajke elike kupy sya a elike kupy tajkeje terdeje trawy smykeje; to som derbja do jenogo flaka dwa raz kopnu, a ta mtejka jo tia tez te kenje a se tajka kula wuwroia hako mrica. To ldo jo byo jare terde; na tom som sebje ja mjej ruce ej temg nedym. A lude su mli p njom prawu drogu wujzdonu; ta jo bya te jare terda; to ejo ta mtejka ak ea lz tez tu drogu, tak terda jo bya. A na Wuzkem k sebje Slpjanskeje drogi ten kus jo by do p rola a do p jo byo ldo; to som na sanje tekopa a jo leej mrnjeo a leej se wrao. A na Rpnem hot Slpjanskeje drogi te gny, a p Dok, da te som te sanje tekopa a nco smy jogo wzyli do kopice dooj do Doka, a to druge jo leao a mr-njeo, a jo se leej te wrao, a ted Dubrawicami hot teje drogi te gny ku kekam, tam som ja te terde kupy zwu-kopowa a te terde flaki togo kropca aby kripa, a jo se leej wuworowao; a tam jo mi chopia ruka ble ta prawa wt teje mtejki, wt togo toporia zergowanja, a jo zapuknua, a te palce su byli tajke tuste blace a we tych conkach su se gnojili a su mi jare dugo bleli, a ejsom mg za dlejki cas nic prawje da, e tajke blenje jo byo mi se dostao za mjo do, a te tej dwa palca stej wstaej iwej a te derje bu-dotej juon wsta a do smjeri. XIII. Nepila twarjenja porjeda. A to lto jich pten ejsom wcej wudobywa, ale som sebi twaj da cejchowa k tej broni a na druge lto som ju na-twari a gtowu scyni; da to lto ejsom tych ldow enych wudobywa a ja mjach z teju bronju dos cyni, a ju gtowu sprach. To twaenje todla jare weliku procu kotujo a jare ele zadwa tomu drugemu du omu, a tak som pten sebje zasej da twaj cejchowa k tomu wowcecoji a k tej kojlni a k tej komorce tece we casu nco a na druge lto zasej nco. A p es wzow ka eni som te pby na Syjanskich ldach nco casu do prjodka, a k tej broni som pby jich te p tyri fory, a to o z wymi, a te e su spdy teje bronje, ale pak Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeho. 23 te es forow su tijli spdy togo wowceca a pd tu kojlu a spdy teje komorki, a to twaenje jo za dw le natwarjone byo, a ten wowcec a tu kojlu som tikry a dalej njemach. A te lude njemachu nic teda. To lto yto jo byo se jare mao radio, wno jo jare mao wtrosto a jo krotke wstao, tajke drobenuke, da nalto jo nam buram teje somy pobrach-nuo; to jo bya jare krotka a njespora a drobnuka hako ta ewicka; tu zymu ja som jeno es krcow yta namoi a jo mi derbjao te dosenu a do ni zasej a ji jo teda te musach nco na dawk, enjeze dawa wt njogo. Tedym te se jare byo ejo. A to lto som ja wudoby w Dubrawicach te leke gny. A w zymje som da twaj cejchowa k tej sp nco do prjodka a nalto smy ju wobesali, a te te aty a orgolc som sam spdrubowa a zwobesowa a zrozkaowa a domoj zwzy. A te to lto som tu Krotcycu wudoby tam dalej Dubrawicow hot bricoweje grki aby hot Tebinskeje drogi ten kus a pd groblu a drugi bok groble, ten kus te a pd tu droku tych Krotcycow. A w zymje som zasej da twaj cejchowa, k tej sp, a nalto smy ju wobesali, a pten som ju domoj wzy a te burja su mi pomagali jeje zwzy te nco. A na Syjanske lda som p te ka enje jzdi a som jich dwanaso wzow domoj zwzy z tymi mjimi wymi, a ja te dwanaso karow, a do cyglownje p ti wzy cygela, a pten som zasej poby p wsym wzow gliny. To lto ja som te mje wy jare katowa a sam se te. A Milerazski Krupaj jo mi te zwzy ti fory tych ka eni z tych Syjanskich ldow, a to jo byo 15 wzow a 12 karow ych gro-madu, a te su ycke spdy togo twaenja, a nnto jich tam jare ele wide ejo. A ta spa jo twarjona we tom le 1806 a we tom juniusu, a 21stego juniusa jo bya natwarjona, a to mi ten stary Cechoc fotr (nan) ycko natwari a jo mi te tu ko-morku naradi a natwari. Howac teje komorki ja nidy wide njeby a m njeby, dy by ten nic. Teje ja ejsom nidy na mysli m, tak mudry ja ejsom by, aby te ta dobra bya; ale nnto wm a wuznajom, a jo jare dobra. Ach, kak ja mogu tam nnto wo ej by z boka, a ejsom jim na droze a na wcyma. Ach kak jo ak to mi nnto jare lubo, a jo mi ten stary Cech tu komorku natwari, a ja te se mjornu Bogu d-24 Handrik-Slepjanski: kujom, a jo Bog ten Knz jomu tajku mudros da, a jo wn sebi tu komorku natwari a pten mi te, a mogu we ej bydli a do kojnca mjogo yenja. Ach ja se i dkujom, mj Bo, za twju dobru radu a smilnos a lubos, kteru ty nam stajnje dawa a cyni, nam tym closkim dom, ktera nam jare nuzna a dobra jo tuder we tom yenju. A tak dalej. Da ja som pten zasej ze Syjanskich ldow te ka enje wzy sedym wzow a te sedym karow, a pten te som cygel wzy z Milerazskeje cyglownje a z Blkowskeje cy-glownje a z Jaboskeje cyglownje gromadu wsym wzow a es wzow gliny k tej pilnicy aby k tomu kulkowemu dooji a to ycko z tymi wymi. A pten te som tu pilnicu sam mu-rjowa aby da. Mi nichten nic pomaga ejo, a wna jo elika dos. My mamy wo ej tyri tegrody, a pten som wokoo eje zemje nawala, derje tez tawzunt karow, a we ej kulki njez erzeje a te se njeskaeje; ja som we tom gunje tez tu grku tajku dymoku groblu wury a tu zemju som wo-koo teje pilnicy nawala. A nnto ta gnojica p tej grobli by a tam se roztyla rozbenjo, a trawa le ej roso. Pjeej jo tece stojaa we dworje we tom gnoju, a dy eliki de panu, tedym jo ten gnoj puwa aby se topi a wda stojaa a do kolen, do nejgnie byo jo. Ta jo tece we tom gnoju stojaa kujdy raz jare dugo, dy jare eliki de panu a ten gnoj jare wumoka jo. Ale nnt baldy wobenjo p tej grobli a tam gniej we tom gunje nnto derje trawa roso tak elika hako we tych drugich gunach. Ale erej jo tam tece jare hubjona trawa bya, dy ta gnojica tam nidy ejo ena tia, ale jo se w dworje tece derbjaa wustoja. O ja som jare eliku procu way, a som tajku groblu wury tcz tu gru wo tom gunje, a tu zemju som nawozy wokoo teje pilnice a nnto we ej kulki njez erzeje a wda te tam nidy njetido; te su tece suche. A we tej grobli nnto roseje wlki a we tom gunje brzki; te som ja sajda; a tak cu ja nnto te tyri wlki m we tej grobli za mju procu a te tyri brzki we tom gunje. Ja som je e sajda. Wn ma tam tajkego drjowa dos. A wn jo mi te wtpraji dwaj raza, to som ja sya z jogo guby te sowa, a jo mi praji: mjogo dla mo ruba, kteru coo, Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeho. 25 a nnt mi nic njeda. Nnto praji: ja cu wam wusr . . te wlki a te brzki, nnt wo; to jo prawy dgaj; ten kjarla sowa nje-dery; ten ejo po mni. Ten njewobmysli, kak ja how eliku procu som way na tej ywnosi. A te som nowy ec na-gotowa; togo tuder te ejsmy eej enogo mli we tom wo-bydlenju aby we tom domje; a we tom ecu jo p stow cygela a tyri wzy ka eni a tyri wzy gliny a to ycko z tymi m-jimi wymi som gromadu nawozy, a jo ten ec by gtowy. Po nkoterych ltach som zasej z Milerazskeje cyglownje sebi domoj tiwjed togo enkego cygela 150 tuk a nco tych kusow a som jen tikry, e njederbi nut moka, ale derbi suchy by a dlej dera. Pjeej smy ekli wo Maukoc a wo Sabcyc, a wo Wjeclawoc a wo Bertonjoc a wo otkoc, ale pak wo Ma-ukoc nejwcej a kujdy raz dobry tykajnc sobu dali za to ecenje. A tak dalej. Da ja som sebi pten ten awer natwari we tom gunje, do my tam mimo njogo do bronje chdimy; we tom cu ja mj rd m a nco suchego drjowa, a mogu nco te prdi, co nuznje pordone by derbi. Ja som jen sam natwari wt tych starych kusow sny, co jo trochu byo; a som je gromadu nakadowa, a tak jo se natwari. XIV. Prni grat so kncuje a nowy dyrbi so da. A to by baldy zabyte: Da ten mj wz aby te nowe klesa su byli surowe wobrinkowane, a dy su prawje wusknuli, su te rynki byli ycke ls. Da jo mi ten Milerazski kowal, ten stary nan, te rynki ycke terubowa a zasej terdej tinu, da pten su terdo byli. A te tej bronje, to drjowo jo byo su-rowe, a dy stej chopiej sknu, da stej se chopiej na wtrnik iwi, a to prnje bronio, ten ksebny kjnc, jo tapao do zemje a to pslenje bronio, ten hotny kjnc, to jo te tapao do teje zemje a to wobej dw tak na wtrnik stej se wiej, dy stej sknuej. A ja som te tiwzowa keble na tej kjnca, co stej se gej zwigaej, a stej se derbjaej zasej zrowna, ale to nic ele pomagao ejo, ale dy stej prawje zasej temok-nuej, da tedym ak stej se zasej zrownaej, ale dy stej zasej prawje wusknuej, da stej se zasej iwiej a nic dobroi ocyej ejstej. A te bronia su se pukali aby na p wuzwalowali a 26 Handrik-Slepjanski: tych zubow jare ele wen wupadao. A tak ja som pten do omow e a som tam p mrjockow pdruba a te wdzenaki som wstaji tym broniam a som da prawje wusknu, a som m jenu brzku, da tu som te pdruba, a wt togo wodzeka som nada tych broniow a som da prawje wusknu, da te bronia su sknuli pdruge lta a te su byli suche dos. A tak som pten zasej da tej bronje wobej dw nowej; a te zuby som sam nutbi, a wni su ji densajy de terdo a nje-padaje ene wen a te stej derje ocyej a te stej byej rownej wstaej, a ja som tedym ti a dwadesa lt stary by, hako tej bronje som da, ale tej prnjej bronje stej mi ldy deraej ptea lta; jo, ale dy to drjowo ejo byo prawje dobre, da ejstej dugo deraej. To bchu tajke wlowe woblacki a erjaki sabe, da to bo k nicomu drjowo a mkke drjowo. A tak dalej. Da te ten pug aby agel jo se rozpuka p tych drach ych a pd tu tinoycu, a jo se o kiwkao, a dy som e to crjoso terdej wuklini, jo se ji wcej rozkaowa, a dy som e tu supicu trochu terdej tiklini, da jo te se le ej k a to ejo nic terdo wstao a te nic derao. Ten agel jo by te wlowy woblak surowy, a dy jo sknu, da jo se rozko, a wcej ejo nic terdo wstao. A tak ja som pten do Domulic e a som praa, maje-li wni doma agel k pugoji dubowy, a wn mi prajao, a jeden tam ma, a ja jomu prajach: Byo tak dobre a tedajo jen mi; a wn mi prajao: ja budu jen sam baldy trjoba; a ja jomu zasej prajach: mj agel jo se mi rozko, e wcej terdo nje-wstanjo, a dy klinki bijom, da se co rozwali a njewstanjo nic terdo. Ten ejo nic wcej knicomu hako zruba a spali, mo-li wy ji filu by z tyma wayma pugoma, da jeno mi jen tedajo. Ja cu wam tak derje zapai, co budo derbja by. Da pten jo mi jen da a ja jogo praam, ele derbi za njon by, a wn mi prajao: tyri kroe. To ja rad dach, jeno a jen krynuch. Ja jen jare nuznje ptrjobach; ten bo mi jare luby. A ja te som jen ned da, te we tom le hako tej bronje a ten jo mi dugo dera a te jo derje wra tece, ale ten prni pug jo mi ldy wudera ptea lta; a to bo te wlowy woblak a surowy a te kjlny; dy jo zesknu, jo se Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeho. 27 na p rozko; da tedym te dugo dera njemo, dy kjlny jo by. A tak dalej. Da ta mja karka jo mi te se na wternik aby na iwo zesknua, to drjowo jo byo te surowe, a te jo se rozkoa. Ja som ze starika, z myna domoj j ecor p mje a na Strukach ti aparjoc Kuiku p tej ce, a to no-sydo tam po jenej kupce trychnu a ta kara se na bok pchyli a ja ldym ju zderach, a se mi njetewali, a wna gor tak jare rypnu. A ja te pten zastach a gldam udon wokoo chde a njewidu nido nic; jo byo jare ma, a ja som m chyte ko; a dy som zasej chopi j, da ned widech, a rozkota ndo jo, dy se mi nnto ele wcej na boki wijo. A na drugi de aby rano na nju zasej gldam, widim, a to hotne nosydo na prawu ruku jo byo se rozkoo bez tymi timi ynkami a tak som pten ti batnarje tebi tez to nosydo, a jo derbjao zasej terde by a dera, ale wno derje nic ele pomagao ejo. Wna jo se derje na boki wia a jo se tece do jenogo boka nua, dy jo se sknua. A dy ja do myna j e aby te ndo hyndo j e, da sebi e do dworow po dobru karku, a som mg tak derje j, a tu nau karku smy te filu mli, ale nic ele z eju dali, dy ejo knicomu bya wcej. A tak ja som pten zasej do Domulic e a som togo Domule praa, mao-li wy nosyda ku karce prawje suche doma, mo mi je teda. A wn mi prajao, a jene tam mam, ale ja budu je sam baldy trjoba, ta naa jena karka jo jare hubjona, ta budo derbja te zasej baldy druga by. A ja jomu prajach, moo-li wy ji z tyma wayma filu by, da tedajo te mi a cu wam te zapai, co budo derbja by, hako mao ele wlkow a brzkow; wtrubajo sebi zasej druge. A prajach, ja som sebje karku wuda wt suroweje wlki, a ta jo se mi rozkoa; da ja pten praam, ele derbi za nje by, a wn mi prajao: tyri kroe. A ja te to rad dach, jeno a je krynuch, mi se lubjachu. A ja som pten ned tu nowu karku da a z teju som mg udon derje j, do som e. Ta jo mi pten deraa derje a jo traa ele lt, ale ta prnja jo ldym wuderaa te tyri lta. Ale dy to drjowo jo byo sabe a hubjone, da ejo dugo dera mga. 28 Handrik-Slepjanski: A dy ten rd som zasej dobry m, da pton som w Br-zynje zasej to ldo wudoby, a gniej ten mcejy kjnc su Pawlikoc wudobyli, a stary Pawlik jo by mj tichodny nan; ja som m jogo dwku Mariju za enu. A tak wni mau Brzynku su dali ele lt a seli na nju su a te njeli su. Da ja som pten zasej za Strukami p togo lda wudoby, a do p jo bya rola, ale tam jo to ernje drapate a tapate tece jare rade rosto. A dalej som zasej na Doach to ldo wu-dobywa, to ksebne, tam k rjosam, ale ti tej Wejskej droze we tom dku jo by todla tajki eliki kropc a te gusty. Tam som musa prawje z mocu kopa, a jo ta mtejka naraz tez njen a, a dy to nic, da te wtskocya zasej grej, da tedym musa dwaj raz do jenogo flaka kopa, a ten dern se wtkopnu. Tam jo mja ma mi te pomagaa pkopa, jeno wtpnje, ale wna tam derje nic ejo spra mga; wna jo do jenogo flaka ele raz kopaa, a jo ten dern wtkopnua; a to wtpnje jo tam pobya a wcej tam na njo lubej a ejo. To som ja musa sam wukopa aby wudoby, dy som e rolu m. Wt togo kopanja stej mi gor tak jare ruce bleej; to jo byo ke do. P nkoterych ltach som ja zasej na Doach tam to hotne ldo wudoby, ku kupam te gny, a Sabka te, tej lde smej mej ze esimi wymi wuworaej a wudobyej. P nkoterych ltach smej zasej tam za Wobryom hot Dubrawskeje drogi hako tamne kjncarje do Dubrawicow jzdeje, hot teje drogi te gny a tam pd tu drogu hako tam do ku Krajnkoji a efferoji a tam dale do Milowki a dalej do gole do, tam smy mli my ldo a Sabcyc te, tam smej jo te ze esimi wymi wuworaej a wudobyej, a tam smej baldy pug zamaej. Tam su byli todla tak smlne eki ucuwjane, a ja som jich tam karu narodowa jeno tych samych, co jo ten pug tam by do nich zakadowa, a ktere kus dy ej byli su, a ten pug do nich zakadowa ejo, da te tam ji densajy de su. A ja som wt tych starych sya, a jo se Rowne eej gusto wtpalowao, da su, te Sabcyc na tom jich te chjce rubali a twaj dali wt nich, do jo byo nejbliej, a domoj wzyli su, a to te druge snad te tak su, za to tomu knzoji ejsu nic dali, a su rubali, do Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeho. 29 jo nejbliej byo a twaj dali a twarili su. A tak dalej. P nkoterych ltach som pten zasej to mae Pjecyo wuworowa a wudoby, tam wtamach radlicu, do jenogo eka se zatapi a te se zegnu spdy gowy. A ja som ju pten zasej rowna, ale wna se pten cea wtama. A tak pten musach domoj j, dy jo se mi kda dostaa. A tak som tam pten zasej za dwaj tydenjaj j dowora. Da tu srnju krotcycu som te wu-doby ti ukach, co tam z tymi kjncami ycke na uki aby do ukow stojeje aby deje aby wobroone su. A tak dalej. A ti wom psledku a k sebje Dubrawicow a hot Tebinskeje drogi a bliej maego Tebinka a hot teje groble, tam tu daloku krotcycu pslenju som wudoby nejposled. Tam sebje zamach agel; ten pug techi do eka a tak b na-kusy. A pten som tam te eki prawje cysto wupyta a wu-rodowa a te kenje e a pten drugi raz som tam j dowora. Ale ti Krystopowem boce ja som wstaji ezu a to p brozdow yroku. Dy to som derje ede, do dobra rola jo, tam wn rad wtworujo, tak hako na Rpnem we tom doku, tam smej sebje tece wtworowaej kujde lto. Ja wtwora cysto, da wn wtwora ji cysej, da wn mi wtwora wt togo skadu tu zemju spdy teje brozdy, a ta brozda jo se ycka zesuwaa dooj. A drugi raz zasej tam wra nej eej, da zwra sebi tu mju brozdu do swjogo skadu sebje nut, a ji mi wt mjogo skadu tu zemju jo mi tece wtworowa tak dugo hako jo gspodaj by. A nnto ten jich skad aby ten dobry dok jo ti brozdy yry hako ten na; howac jeden dok jo tak dobry hako tyri grki, tak ele ten tinjeso. Da ja som tam na tej krotcycy tu mjezu wstaji dla togo Krystopa, a som sebi mysli, dy zmjom how ten cey skad role, da budo mi ten Krystop te pak tak derje wtworowa hako na tom Rpnem jo wtworowa. A som sebi mysli, njech ta mjeza how wstanjo, a njech na ej trawa roso a ju wtery razy skotu wunje meje; wn mi todla teje wtwora njebudo. Jo, ale ca b aby kak dugo ju tam mjachmy; wn jo mi ju derje prec wt-wora a nut spra, a nnto maje tam gromadny rd yry sejda a tam na kojncu ti grobli te, ale nao a Sabcyc jo tam ele wueje. Krystop Juro jo by z rodom z Mulkoc No-30 Handrik-Slepjanski: wuoc a jo do Rownego tie na Krystopoc ywnos a jo ele lt stary by how we Rownem a jo te gspodaj by a do smjeri. Wn jo todla gor derje a bogae o dos m, ale wn todla nidy dos ejo m; wn jo tece za tym swtnym mamonom jare glda. To je ha dotal wjeti dl jenoho pisaneho rukopisa, dale njecham a njemu z njeho wozjewje, dokel su we nim zwada ze susodom a nje-wokewjace swjbne wobstejnose ha nanajdrobnie wopisane. A dokel su z dla i hie iwi, wo kotrych je r; tu by to mho k njelubosam wjes. Snano meja pozdie asy raz to, to hie so njeje wozjewio, wozjewje. * * * B. 2) Z druheju dweju pisaneju rukopisow. Te druhej dwaj zwjazkaj Nepilowych zawostajenych p isanych ruko-pisow swjbne njelube nalenose wopijataj. Tohodla chcu te wot jeju daleho wozjewjenja wothlada, tak wane ka w respytnym nastupanju te a druhe sowa a twrby bychu bye, kotre so tam hie namakaju. Koho zajimuja, njech w originalach za nimi pyta a hlada. Jeno jedyn dl chcu tu hie poda, z kotreho je wide, kak je so wbohemu Nepili na stare dny o, kajki nahlad je wo zemi a swe m a kak je jeho wutroba za njebjesami sebi adaa. * jogo ele suchego byo jo, da tedym ja som sebi jogo nejwcej nagotowa a do Grodka jogo ejsom wzy, da to juon po maem ele budo. A ten stary Domula mi prajao, ja som jo te tedy kupowa, tedy jo by refelt w Tebinje za jagarja a za forstmejstra a o, jako nam jo tedawa jo, tedy ji njebo jare droge a tak somjo te ruba a domoj wzy, dy jogo dos suchego byo jo, a tedy mjachmy my togo ogo ele. Jo, ale nao jo dawno o a ja prajim, wno to mjo jo te dawno o. To jo na ycko do Grodka wtwozy; tez p-tea lta jo do Grodka jo wzy a to dwaj raz za tyde tece a wtere razy gor ti razy za tyde a o te a jo derje jo prec krynu, a b derje o. A ten stary Domula mi prajao, ten wa jo todla jare glucny p tebi. Teliko drjowa hako ty sy m; za tak ele drjowa to juon jo jare ele enjez warbowa. A ja prajach, p mojim zdau tez wsym deset tolari ak jo, ejo-lik jeno wcej. A to druge lto jo teda tinase krcow Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeho. 31 kulkow a za te jo krynu te tinase tolari a ja som jej kujde lto da tola eez tym cejam a som jima dawa dwaj punta wemy k trumpam, a dy tych di stej dw mej, da pten som dawa ti punty wemy a wnej stej ju gromadiej, a dy jo prawje droga bya, stej ju tedaej, a dy smy wmoili wo casu eej togo zapusta w zymje, da ja som jomu tece kujdy raz praji: nnto m z mjim drjowom do Grodka jzdi aby m ucuwo wzy a tedawa aby m na kloftery chdi, do wcej enjez budo, a sebi p tolari enjez warbujo, a m sebi eliku micu kupi a korni a dom nco, a to te wn jo. A te som jima kujde lto dawa dwaj korca yta, tak dugo jako ja som gspodaj by, a gernyki a mydo to som tece o kupowa, a ejo pobrachnuo, ale jo ma tece ogo dos. A wna jo ma te sedym kokoy a te jaja jo ycke tedawaa. A ja cu praji, a te sedym kokoy doch te tinjeseje sedym tolari enjez za jeno lto jeno a wno derje hyi wcej budo. A to deeje howacej te kokoy tinjes o, te gernyki a to mydo. Ale dla togo ja som tece gernyki a mydo jej kupowa, a jo tece dos ma. A te jaja jo wna tece ycke tedaa kujde lto; tej stej mej ti mni jare dobre myto, a motej radej spokojom by, a jeju di su mi te pdermo jdli a ejsu mi dali ene nic za es lt a ja som se stara, a smy mli tece dos js a ejsmy godne se nidy lenuli spa. Ale wna jo skradu butru tedawaa do Grodka a do Muakowa a ja som ycko zasej zgni, a ja som musa kupowa zacynk, dy jo pobrachnu. A te za p lt a dwaj a dwadesa ejsom enogo kuska butry a twaroga krynu; to su ycko sami zjdli tece. Ja som tece suchy chlb jd, dy som e jogo te kusk zjs, tak ta (wiger)dwka jo mjo udia a njeprawje jo mi cynia tomu (wiger)nanoji. A tedym ja som ji gspodaj by, jako tak mi jo cynia. Ta jo ma dobre nuttijdenje ti mni, a ta jo ma tak dobre myto ti mni, a mo jare rady spokojom by. A to mga by, do by ea jeno by, da tajkego nut-tijdenja njeby nidon ma jako ti mni ma jo tez wob-udu a njeprawdu a falnos a to jej nido tak nut o njeby tak kaj ti mni jo. A ten stary Domula mi prajao kaj ja praju, a ty sy na nju mkki, z tobu wna grajo kaj co a cyni 32 Handrik-Slepjanski: co co, dy se e njeboji. Mi njetrjobaa dugo tak cyni, tej by ja dawno zasej pokaza z dwru a wn mi praji: to sy ty mg, dy sy gspodaj by tedyn, a to wobeju wugna, njech by ej, do by eej; by-li jima hyndo te tak derje byo, kaj ti tebi jima derje byo jo, by-li ti drugich te tajke nuttijdenje mej, ka ti tebi matej wt togo falowanja a wt teje wob-udy? a to by jima hyndo aby ti drugich o spanuo. A mi zasej praji: teju mg ty dawno wugna a jogo pdomk jomu da sobu. Ten by ty dawno zasej nut m, a sebi weni dru-gich domoj, hako ma jich wcej, dy i tej dobroi njecynitej. A ja pten jomu prajach: Ja to pak ejsom cyni e, ale som sebi tec mysli, dy jo se tak stao, da njech jeno tuder stej a datej a mjo doywitej, da ja njemam togo grcha, a ejsom jeju wugna, a som sebi tece mysli, a wno mo ji se cyni, a druge meje te ji do wobydlenjow tij, a budeje te wobstarane. A tak smy se rozprajali o a pojedali smy chytru chylu a som ti nich ecerja te, dy su mi kazali. Da ten raz ejsom ti tych naych ecerja. A pten som e domoj, da su mi ji zasej tidali wokolicku togo chlba. A ja som jim wudkowa za njen a som praji: togo chlba ja zmjom wite rano k sndanjoju dos ti tych maych kulkach a ecerja budu ti nich, a Bog w, do pak p njen na drugi de pj-dom, a budu jogo ak te zasej kusk krynu a zjs. A to som se stara ten cey de, do budu jogo tomu witejemu sndanjoji zasej kusk krynu. A dy jo ten ecor tie, da pten som e do Kulnic a tam som te skery o, kak mjo nae udeje z teju jdu a z tym chlbom, kak jen tede mnu zanka, a jogo krynu njemogu a deru jim jogo lutowa, kaj by enogo njemli; a te mae kulki mi wsebje wbarjujo, a nic k nim, eneje tunki a butry te nic; da ja sebi holujom kusk teje soli a te kulki we ej tunkam, a wni se mi baldy lepe zdadeje hako tajke bez teje soli; to jo wrno, a pten mjo pra-achu, ca njekrynjeo da doma gor enogo chlba, a ja prajach, ti tej eceri jogo kusk wopytam, a te dn wm, kak dobry jo, ale howacej nic, a k tym sndanjam mam tece te kulki wsebje wbarjowane, co je te gusy a te kokoy jde; da tajke ja te jm, dy njecham godny by a pten nic k nim nidy. Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeho. 33 A te Kulnic mi prajachu, te was todla jare udeje z teju jdu, a njeprawje wam cyneje, to jo todla jare nikak, a wni wam nnto tak cyeje tajku njedobrotu za wau dobro, tak hako wy so jima ycko prawje we dobrem tande wtedali. My ji derje o wmy, a ogo ele stej p was krynuej; tej stej jare glucnej p was, a dy by wnej te prawje mudrej byej a se prawje temysliej, da jare radej mgej wam dobro cyni za wau dobro; ale nnto mi tak prawje eceje, a skro by nje-mogu z tajkeju jdu. A te Kulnic mi prajachu, to jo grch, tajke cyenje, hako to wam cyeje, a to jim wenkach wsta njebudo, kaj wni nnto wam cyeje, da tak zmje cynjone zasej; a to budo jim ycko zasej tij. A ja prajach, ja som to juon jej por raz praji, a lude mi tak prajeje, kaj ty nnto cyni mi njeprawje, da tak zmjo cynjone zasej, a to budo i ycko zasej tij. Da wna mi praji: o ja se togo njebjim, ja budu da; a ja prajach, to do ele njewucyni, dy ejo we dobroi a we lubosi. Hako ja som tebi da p lt a ejsom krynu eneje drasty; a dy som e te rady nco nowe m, a som tebjo pomina za ten zastojany pat, dy derje w, a jen zasuony mam, a wtdany dos ko, a rada mga mi jen da za mjo do, dy derje w, a winowata sy, jen wu-da, ale ty mi ned tak praji, o ja ea i wusr ten pat, a ty njew, ten by derje bra, tak ma mi jen w mysli wuda, tak, tak; na to jeno tece mysli a te do, a mi jogo da njebudo, a togo patu i ja njeekujom, a to njech trajo tak dugo hako co, da togo jeno nic, co zasuone mam a wtdane dos twjerdo. Da tak se wtery raz rozprajachmej wo ten zastojany pat. A te Kulnic mjo praachu, jo da wam ji ele winowata togo patu da, a ja prajach, es dese ochi a njeda nidy nic za mjo do. A te Kulnic mi prajachu, to juon jo jare ele se jogo nagromadio, teliko patu hako to jo, a mi prajachu, ta ejo lepego gdna, aby li do Muakowa a ju wobskeryli, dy wam njecha we dobroi da, a dy ju wobskeryo, da tedyn wam jen musy da a to mo jen bra, do co, da tedyn jen kry-njoo. A ja prajach, to te ja budu, njebudo-li mi jogo we do-broi wuda, da togo ja jej njeekujom, co ja zasuone mam, a som powinowaty jen krynu. A tak smy se rozprajali wt 3 34 Handrik-Slepjanski: ogo a pojedali smy gor chytru chylu, a som ti nich ecerja, dy su mi kazali. Da ten raz ejsom zasej doma ti tych na-ych ecerja, a zmje za to wcej. A tak ja som e pten zasej domoj; a te Kulnic su mi te dali wokolicku togo chlba domoj a su mi prajili, to zmjoo wite rano k sndanju ti tych maych kulkach jogo te kusk zjs, a ja prajach, to te ja zmjom; n da ja se wam wudkujom za wau smilnos a za wao dae. Bog e wam zasej wobradi a ognowa na to msto, co mi dali so. Ja som se stara ten cey de, do pak tomu witejemu sndanjoji ten chlb budu krynu, a budu ak jogo te kusk zjs. A Bog ten Knz jo wam da smilnu wutrobu a wy so se smilili nade mnu a so mi te dary te dlili wt waogo blida p waom zamenju mi chudemu a nuznemu, a som te nasyony tych Bych darow ych. Mj Bog jo mjo wobstara, mj bog mjo ejo zaby, ale wn na mnjo stajnje spomina a mjo te jare lubo ma a se stajnje za mnjo stara a te mjo prawje a derje wobstara, a wn nejlpje w, ca mi nuzne a dobre jo tuder we tom lnem yenju. Mj Bo a mj kno, ja cu i dk a chwalbu dawa a k cesi rjane krlie spiwa tak dugo hako how ywy budu. Mj Bo, wo tebjo a ti tebi a we tebi, a dy twja wla budo a se i budo spdoba, da wezmi mjo gnadnje a smilnje grej do njebja do twjogo wcnego domu, a ja budu ti tebi tam wcnje bywa we tom njewurjeknjonem a wcnem eselu, aby tebjo tam wide wt woblica k woblicu wcnje, wcnje, bjez testaa do weje wcnosi a te mjogo lubego wumnika a zbnika Jezusa Khry-stusa, togo mjogo wcnego nawoenju; te wn jo mj wcny nawoenja a mja dua jo jogo wcna njeesta; wn budo mi ten kwas (tu swabu) tam gtowa tak kaj tym drugim yckim, a ja se jogo jare wjeselim a te wrim, a ja budu jen ti njom tam wcnje, wcnje, wcnje wuywa a herbowa bjez testaa do weje wcnosi a a zmjom z tymi bymi jandelami a swtymi gromade by we tom krasnem eselu, a z nimi te chwalobne a rjane krlie wcnje spiwa a boga togo ogo mcnego knza wysocy chwali a cesi a pzbigowa a jomu se dkowa za wycke jogo elike dobroty. Ach mj Bo a mj kno, tam ti tebi jo to nejwjeselie wjesele a to nejwue wcne yenje Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeho. 35 a ta nejwua wcna zbnos we tom paradizu bem, we k-terem ty mj knz a bog tam wcnje sy wt wcnosi a do wcnosi, haleluja, haleluja. Ach chwal boga togo knza mja dua kaj se sua a njezapomni jogo dobrotow nidy, co wn tebi je stajnje dawa a cyni z jogo elikeje gnady a dobroi-wosi a smilnosi a lubosi tebi k dobroi a k wjesoosi a k lu-bosi a k wuywanju a k tej wcnej zbnosi, ale lubuj jogo, mja dua, a byd jomu swrna woprawde a mdl se k njomu wobstajnje, da wn budo tebi te tu zotu kronu togo wcnego yenja da p tej twjej wrje a nadeji a to jo zawse wrno. A ty budo ju ti njom tam wcnje wcnje herbowa a wu-ywa we tom paradizu bem ti tom swjom ogomcnem bogu a knzu, knzu, haleluja, haleluja. To w, mja dua, wo-prawde a lubuj jogo wobstajnje a byd jomu suobna a der jogo tikaznje a chd p bych puach a byd jomu swrna woprawde tuder we tom ceem yenju a do kjnca twjogo yenja. Wn praji, byd pobony a chd tede mnu, teto ja som twj kit a twja elika zda. N, da byd esoa, mja dua, we tom knzu; da byd pobona a chd ted nim p jogo pu-ach a der jogo tikaznje a cy p jogo wli a lubuj jogo z wutrobneju lubosu, twjogo ogomocnego boga a wca, togo stwriela ebjesow a zemje a yckogo udon a yckich wcow wobstararja a zderarja. O ty eliki kno, o ty ogomcny kno, o ty wcny kno bjez testaa, co ty tajke elike ebjesa a zemju zdery we swjej mocy a kny, tak elika hako ta zemja jo, daloko a yroko, a tak elike hako te cee ebjesa su a wusoke a daloke a yroke, a kak dymoka ta wda jo, daloka a yroka a elika, a ta zemja wo ej stoji kaj jeden sup twjerde, a se njegnujo a tak kaj wt tych starych sya som, a ta zemja stoji we tej wde, tajka maa kupa, hako kulowaty kobyk jo, a nam se todla te jare elika zda, a jeje my tej njemomy a su na ej jare ele mstow a elikich mstow ele, a su na ej jare ele bych domow maych a elikich a su na ej jare ele bomow maych a elikich, a maje elake mna, a my njewmy ych mnowa, a su na ej jare ele takow maych a elikich, a my jich njewmy ych mnowa, a su ele rkow wdy maych a 3* 36 Handrik-Slepjanski: elikich, co p tej zemi do morja beje, a jare ele clojekow te na tej zemi, a my jich njemoomy telicy. A ten ogo-mcny Bog a knz ten mo nas yckich z mnom na jeden raz mnowa a zawoa. O ty ogowdobny a ogowidobny a u-dobny a swty a swty a swty a prawy a do elnjony duch ty sy. O Bo, twja mc a mudros jo tak jare elika, a my jeje dopozna a woptija a wugruntowa njemomy. O Bo, ted teju twjeju mocu a mudrosu se nae mysle nam e zgu-beje a zajdeje kaj ta woe a my nic jeje njemomy wurce a domysli. O Bo, twja mc a mudros a wdobnos a wi-dobnos a udonbynos a swtos a prawdos a cystos a swr-nos a gnada a dobrota a lubos a smilnos a sepliwos a te su tak elike, hako ty sam sy, teto wni su we tebi a ty sy we nich a wni su z tobu a ty sy z nimi a kny nade wyckom a we wyckom, teto tebi ycko suy. Ty ycko zdery z twjeju elikeju mocu a mudrosu. O Bo, ty sy jeden eliki knz a jeden mcny knz a jeden mudry knz we twjom byu, tak elike jako te cee ebjesa su a nidon kjnca njemaje a ycko co na ebjesach jo ele milionow jandelow bych a ele tawzuntow milionow closkich duow zbnych, a te ycke tam gromade su we tom elikem domje bem, we tom nje-wurjeknjonem a krasnem eselu wcnje. Te ycke tam gromade spiwaje z tym serafinskim gosom a Boga wusoko ceseje a chwaleje a wusoko pzbigaje a trojaku swinu wen woaje a Boga Wca a Syna a Swtego ducha pomnuje. Ach tam jo tym pobonym jeno jare elike a esoe zradowanje tigotowane we tom paradizu Bem ti tom ogomcnem bogu a knzu wo jogo raju, wo tom wcnem kraju, do luta rjanos a esoos a jasnos a krasnos jo we tom wcnem a zbnem yenju bjez testaa do weje wcnosi, haleluja. Ach mj luby Bo a knzo, ja tebjo te prosym, smil se nade mnu, ja som chudobny a a-ostny a grny clojek. Ja tebjo pznajom ycke swje grchi a ze statki, z kterymi ja tebjo ten cey cas swjogo yenja som rozgnwa a twju trafu casnje a wcnje som zasuy. Wno jo tych samych mi yckich wutrobnje al a rudeje mjo jare, da ja prosym tebjo tez twju njedogruntowanu gnadu a smilnos a tez to swte a njewinowate a grke er enje a Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeho. 37 wumee twjogo lubego syna Jezom Khrysta, a ty e mi chu-dobnemu a aostnemu a grnemu clojekoji, mj bog, gnadny a smilny by a e mi ycke mje grchi wda tez twjogo lu-bego syna Jezusa Khrystusa. Wn jo te za mnjo erpje a wumrje a swju swtu a drogu krej na tom swtem iu rozla k wdawanju yckich grchow; a to jo wn te za mnjo cyni z luteju lubosu, a bych ja tuder prawy by a tam wcnje wcnje zbny. Ach ty mj nejluby Jezusko, ty sy tudy by na swe ti a tidesa lt a sy wucy By pu prawje a sy ze swjimi psami wokoo chjdi a ejsy tudy nido enogo wobstajnego bya m a sy praji: taki maje swje gnzda a liki maje swje jamy, ale ja njemam, a bych swju gowu p-oy, a ejsy nidy esoy by, ale sy tece zrudny by, a nidy nichten e ejo wide, aby se smja, ale we pakanju su e wi-deli. Ach ty dobroiwy Jezusko, kak ty sy tudy na swe yckim jare dobry by a sy jim jare eliku dobrotu wopokaza a te cyni, teto ty sy cyni slpych zasej widacych a sy cyni guchich zasej syacych, a sy cyni nmych zasej rcacych a sy chrych zasej wustrowi aby zagoji a sy mertwe a z rowa zasej wubudi a sy ele diwow cyni a sy mao za to chwalby a cesi dosta a su e zanicowali a swaeli, a ty ejsy zasej swarje a jich nic zanicowa a su za twjim yenjom stojali a falnym znankam a wucerjam e wzyli a twju prawdos a wr-nos a wucbu zanicowali, ale su e terde wobskerowali a ha-nili a Pilatusa woprajali, a jo jich psucha, a jo jim jogo da do jich mcy tym falnym wucarjam a zym falnym ydam njewrnym, a te su e udowali, khostali, wikali a bjez wcy e bili a e mrili a su i na gowu ernjowu kronu stajili a k smchoji e mli a e wuzeblekali a na sup powyli a e ze zeleznymi gzdami na tom supje ruce a noze na i tibili a su i kisae ze odem namane dawali pi we twjej elikej mertrje a su e tak jare hanili. Tajku dobro a tajku smilnos a tajku lubos a tajki dk a tajku ces a tajku chwalbu sy krynu za twju eliku dobro wt tych zych winikow, co ty sy yckim jare dobry dobry by a sy yckich jare lubo m a do kjnca we swjom yenju a sy z nimi gromade wokoo chjdi a sy wucy by pu prawje a sy z nimi ze wyckimi 38 Handrik-Slepjanski: o derje mni; ale wni ejsu tebjo prawje lubowali a ejsu tebje prawje swrni byli, ale su tebjo njeprawje teradili a te tebjo tedali su tym ydam za tidesa srbernikow. O ty jare droge yenje sy, o ty jare droga a ywa dua sy, co ty k za-paenju ejsy. Ty sy droa a ten cey swt drogi jo, teto ty ejsy k wupaenju z enjezami. Srbro a zoto to zerzajo a se skazy a zaginjo a jo prec a njewostanjo wcnje. O ty na luby Jezusko, ty wstanjo lubwcnje do weje wcnosi, tak dljko hako Bog knz budo. O ty jare a wcnje droge yenje, o ty jare a wcnje droga a ywa dua, ty sy, co ty k zapa-enju ejsy, a ten ogomcny bog a knz tebjo jare lubo ma; wn jo tebjo podi ze swjeje wutroby a jo tebjo na ele p-staji a jo tebje swju mc da a ty sy za grnikow prosy. O ty jare droge a wcne yenje sy, co ty sy twjo yenje za nas tych grnikow way a da a sy nam tu wcnu zbnos zasej doby a kupi we twjogo wca kralejstwje. B. 3) Wo ri Nepilowych pisanych rukopisow. t Nepilowe rukopisy ita a pirunuje, bude mi lohko pida, zo su, to sym hio w spoatku praji, pisane rukopisy wjele hade a samostatnie a wjele ble serbske ha iane. Naboinske spisy je wn po hornjoserbskich pedokach a pi-kadach ia; hde pak je swoje wdne iwjenje ze swojimi nadawkami a pisunosemi wopisowa, tam njeje anych pikadow m a tohodla je serbsku r, kajku mjee a syee a sam ree, naoowa a pisa. Tu su tute spisy najwjeteje wa-nose za nau namjeznu nar, hdy so nihde hewak w cyej serbskej literaturje podobne pomniki namjezneje re njenamakaju. W dalim njech krtke zestajenje welakich za namjeznu nar wosebitych a kharakteristiskich twrbow a wurazow z wo-zjewjenych Nepilowych rukopisow shuje: a) W deklinaciji. 1. Nominow. sing. nom.: wtry = hs. wtr; kmtry = hs. kmtr. gen.: nco dawku; maska soli; a do twrtku; damu (n. dam); k sebje kutu; gatu; wu; skadu; wcnosi; knicomnosi; Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeho. 39 smilnosi; a do s eri; lubosi; wt jdi; spjedi; maeri; ywnosi. dat.: certoji; zbnikoji; zatanoji; knzoji; wujoji; nanoji; ularjoji; bricoji; woji; k potoji; wzoji; krajoji; ludoji; wuytkoji wujoju; wuytkoju; k sndanjoji a k sndanjoju; palenjoji; k zapaenjoji; sujnckoji; Bogu; sktu; a dale: wuzgraenju, do elenju, na elenju, ale jeno w ianych ruko-pisach; tu su najskerje wotpisane. K droze. vok.: Bo; Kno. lok.: na ruce; na droze; na delce; ti struze. soc.: te tajkim racanim a pasenim; z mjim yenim; z tym sanim. plur. nom.: dljke erdi; lude; gspodarje; pastyrje; enjeze; mlince; tykanice; papence; chjce; krce; kopice; ga-uze; kna; bratry. gen.: tolari; keni; kni; do gd; wt tych kny. dat.: tym knym. soc.: ze tyrimi wymi. dual.: dwaj kroa; dwa hunderta; dwa tydenja; tajkej chytrej dljkej kusa; dwaj ocha; bratra; dwaj palca; do na-eju rukowy; z ngowy; wt teju kusowy; knjowu; dweju w-owu; dla kleskowy; ted wcyma; w rukoma; z wobyma rukoma; na tyma ngoma; na licoma; z prznyma rukoma; z dwma woma; we wuyma. 2. Adjektivow. sing. gen.: drogego; bramborskego; prosonego; wt p-druge dnja. lok.: grnem; zem; helskem; dobrem; wcnem; sakskem; Bem; drogem; godnem. SOC.: elikeju; njedogruntowaneju; wutrobneju. 3. Pronominow. 1) pron. pers. gen. wte mnjo; dat. ku mnje; akk. mjo; dual. mej; nama; gen. akk. tebjo gen. wt sebjo; dat. sebje. 2) nom. wn; wna; wno; gen. jogo; dat. jomu (njomu); akk. jen (njen); lok. jom (njom) a jem (njem); soc. fem. z eju; dual. wnej; jima (nima). 40 Handrik-Slepjanski: 3) pron. poss. sing. gen. naogo; dat. naomu; lok. naom; soc. naym; fem. naeju; dual. nayma. 4) pron. dem. sing. nom. ten; gen. togo; dat. tomu; lok. tom; dual. tej; tyma; fem. soc. sing. z teju. 5) pron. inter. mask. nom. chto a kto (ka); gen. kogo; dat. komu; neutr. co a ca; gen. cogo; dat. comu. b) W k o n j u g a c i j i . 1. praes. 3. sing. sejo = hs. syje; wezmjo; roso; dujo. 2. plur. gldao; edao; mo = mee. 3. plur. e eje; maje; zapomeje; juskaje; wobeseje; zastleje; zakoleje; zar-zeje; tisegaje = hs. pisahaju; cyeje; udeje; krawje; pije; certuje; haruje; edruje; kortuje; ceseje; tinjeseje; meje; derbeje; ceje = hs. chceda. 2. imp. njezapomni; wezmi. 3. impf.: 2. & 3. sing. prajao; deo; derjao; wijao; wo-barao. 4. aor.: 2. & 3. sing. tijdo; tero. 5. part. praes. akk. wisecy; stojecy. chde (chjde), na p.: chde pytaa; chde prosy; chde terga; chde gl-dam. lee, na p.: lee wsta. sejde, na p.: som se sejde ts. stoje, na p.: stoje wsta. 6. part. praet. akt. II. rozlee; ble; ede; swde; a-gle; ze abo weze = hs. wza; zapomnje; pcrje; tie; wide; rode; sejde; wide; pae; e e. 7. part. praet. pass. najdony; wobeony; rozsemjony; roz-jdojony; podduony; wezety = hs. wzaty. c) W a d v e r b i j a c h . tedy; nidy; ako = hs. wako; tece = hs. peco; jare; prec; gej; dooj; dljko a dujko = hs. doho; wcej; zasej; lubej; pten; udon; nidon; hyndo = hs. druhde; nnto a nnter; tuder; how; wuej; bliej; wen; nedym; hye a ji; todla; skradu; kazo ( = hs. kak zo); jion a juon; rowno. d) W s k a d b j e . Spodiwne je, z kajkej pezjenosu Nepila we witkich swojich pisanych rukopisach objekt w negativnych sadach stajnje do Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeho. 41 genitiva staja, hde su to jeho sobuasni spisaeljo cyle zanje-rodili. Z toho je wide, zo je tuto prawido za istu serbinu cyle nuzne. Hdy so tohodla hie w naim asu tu a tam po tym njeini, so we tym peiwo duchu serbskeje re hri; Ne-pila pie na p.: Nan sebje klofterow enych da ejo; roboty jomu eneje cynili ejsu; ten jeje jare jd ejo; teje ejsom eje zjd; to ejsom mg tych sktu dogoni. Te gen. part. wn jara wustojnje wude naouje, na p.: ma jo pomagaa tych kusow narza. Wosebje spodiwne pak je sknnje sowo skt . Wono samo w jednostnej twrbje stoji, mjez tym zo witke druhe sowa, kotre jo pewoduja abo wot njeho wotwisuja w mnohoe steja. Dosponose dla witke na to so poahowace pikady tudy w hro-madu zestajam: Mj nan jo wugna swje skt do gle; nan jo nae skt wugna na pastwu; dy skt doma ejsu byli ; to ejsom mg tych sktu dogoni; hako te skt pas som ; dy skt derje byl i a jdl i su ; druge pa-styrje su te skt domoj tignali; Bidarjoc Matej jo musa te nae skt pas; dy te skt budeje e ; dy te skt tez gusinki su lzli. Malutkich sownik. Respytna malinka. Zestaja Radyserb-Wjela. (Sknenje.) keki, pl., Platthndchen. kika, Messer, Schere. kika, schneiden. kikerahi, Hahnruf. kikny so, sich einen Schnitt zu= ziehen. kikrahiha, kikrahija, krhen wie der Hahn. kikrahijak, Krhhahn. koka, Gluckhenne. koka, glucken, glucksen. klanka& knjanka, Puppe, Pppchen. klapotak & klepotak, Storch. klepak, Hammer. klinka, klinkawa, klinklink, Klingel. klipklap, Dreschflegel; Tne des Dreschens. klipklapa, dreschen. kluka, klukawa, Glucke, Gluckhenne. kluka, glucken (v . d. Mutterhenne). kokodak, kokodak, Kauermnnel. kokotak, Hahn. kolak, kolik, Hemdematz. 42 Radyserb-Wjela: kuka, kukla, kuklka, Licht, Lampe. kuka, gucken, ugen. kuklo, kuklko, uglein. kukny, einmal aufgucken. kukohladko, Guckuglein. kukoli, kuklkowa, ugeln. kuku, Spieldose mit Kuckucksruf. kukuk! Guck! guck! kulkul, Schiebei. kulul, Kugel, Schneller. kupjaka, Bad, Badewanne. kurko, Hhnchen, mein Puttchen", Schippchen. kusak, Zhnchen. kwaka, kwaka, Ente, Entlein. kwaka, rufen wie die Enten. kwakwak, Entenruf, te: die Ente. khica, khita, khicka, Floh. L. lebza, Hund. leka, liegen. liba, libka (pl. te libiki), Gnsel. liba liba, Zuruf an die Gnse. libak, Gnserich. libjo, Grieschel, Gnsel. lila = lla. lizak, lizak, Zunge. loko, loko, Milch. lla, llka, pissen. llanki, lle, llki, pl., Urin. lka, Lffel. lujka, Faden. M. majca, Streichelktzchen. majca, streicheln. majk, majkmajk, Zuruf beim Lieb= kosen. majka, Schrzchen. majka, streicheln, liebkosen. majke, mein Liebes. mama, mamka, mamika, ma-muka, Mutter. mamla, ein oft nach der Mutter verlangendes Kind. mica, micka, Katze, Ktzchen. micak, Kater. micmic, Zuruf aus Katzenvieh. mijawk, junges Ktzchen. mik, Eichhrnchen. mio, miko, Schfchen, Lmmchen. mjawca, mjawcka, Streichelkind, Schmeichelkatze. mjeka, mjekrka, Zickel. mjekmjek, Zuruf an Ziegen. mock, mocl, moclk, Mtzchen, jedes Vglein. mojke, mein Holdchen. mua, Kuh, muo, Kalb. mulka, Mndchen, Kchen. mumla, Mund. muwa, muwka, Kuh. N. nejkany, a, e, nejny, a, e, hbsch, schn. nejko, nejkolo, nejkano, adv. recht hbsch. nejkonejko, hbsch! hbsch! njebjeska, Himmel. njebjesak, njebjesak, Mond. nlpa, zutschen, nulpen, saugen. nlpak, Zutscher ec. nlpik, Zulp. nuchl, nuchlk & nuchlo, Blume. nuchnuch, Riechel; te imp. wot nucha, riechen. nuk, nukl, Kaninchen. nypa, nypka, Kopf. P . papa, essen. papk, Bissen. papka, Mndlein. papki, pl., Speise. pijka, trinken. pikpik, Schnbelchen. pila, pilka, Ente. Malutkich sownik. 43 pilak, Entrich. pilpil, Zuruf an die Enten. pinkpink, Fink. piskawka, Pfeife, Trompetchen. piwo, Piepvglein. piwka, Piephhnel. piwpiw, Ton der jungen Vgel. pompa, pompka, Bemme, Brot= schnitte. prajka, sagen. pucl, puclik, puclk, Kissen. puja, pujhaja, pujka, Wiege. pujka, pujehuja, wiegen. puka, schlagen. pumpl, pumplik, pumplk, Buch= lein. pupoli, essen, mit Behagen essen. pupolki, pl., Eware. puta, putka, Huhn, Hhnchen; Vogel. putak, Haushahn. R . rita, ritka, Stei, Ges. S. spwka, singen. spinka, schlafen. stejka, stehen. swaka, schelten. . epka, flstern, zischeln. iba, ibka, Schfchen, Lmmchen. ibib! Zuruf an die Schafe. ijka, nhen. ilka, Hemdchen. ilkak, Hemdematz. T . tata, tatka, Vater, Vterchen. tatara, auf der Kindertrompete blasen. tatowa, tatkowa, Vater rufen. tatra, tatrawa, tatrawka, Kinder= trompete. titara, fahren. titarak, Wagen, Karre; Kinder= wagenzieher. tjeta, tjetka, Muhme, Mhmchen. tupa, tupka, Fu, Fchen. tupa, tupka, treten, gehen. tupak, tupik, Schuh, Schchel. tupotak, tupotak, schrittelndes Kind. tupytapy, Bezeichnung des Schritt= chenmachens. tykotak, tickende Uhr. W . widlawa, widlawka, Schwalbe, Schwlbchen. widlewidle, Kinderbezeichnung fr Schwalbengezwitscher. Z . zandelka (kuko), uglein schlieen. Serbske swjbne mjena z l. 1534. Wupisa Radyserb- Wjela. Swjbne mjena tu poskiene sym wuwza ze zapiska z napisom: Ver= zeichnis der in der Stadt Budissin und den dazu gehrigen Dorfschaften befind= lichen Grundstcke ec ." , ki so w originale w radinych aktach msta Budyina Rep. V, Lit. G 1 1534 khowa. Pi jich zestajenju pak sym zwjeta wu-wostaji te mjena, kotre so densa hie astokr sya, ka Nowak, ota, Krawc. 44 Radyserb-Wjela: Barik Baink Banik Blak Blea Blo Boba Brjenik Butra ael rna ilich imka ipka ika opa ulich ulik sla Doberic Dobresla Drabach Dronik Dru Dyrlic Geli Geri Glawnik Glowa Gorlica Halick Halik Hank Hanuka Harbi Harik Hejnak Hejni Henk Hik Hip Hlasik Howck Huka Jaki Jani Jerepk Karik Kebjena Kepjel Kewjel Kewl Knika abo Knk Kobjena Kola Koldic Kolrat Krc Kozelanski Kozelic Kokuka Kriow Krjemil Kunat Kunik Kuka Khjna Lawpick Lea Leaw Lubachow Lubua Luka Luska Luka Luzi Maticka Matuka Mae Micka Micha Mikla Mila Miera Mitic Panic Patak Pawli Pe Peska Pterkic Pt Pich Pika Pjeka Pjetak Porik Prjedel Rada Radka Rachla Rachlaw Rebska Ri Rika Rizna Roda Rochl Sak Satan Sedle Serban Spis Spitka Sropka Stani Starka Stibic Strjel Sutak andala ric erjeka idlaw opc Tok Wjel Wojka Zub abo Zubi Zyba. Wurjadne ludowe wutworki mstnych pidawnikow z mstnych wcownikow. Zestaja Jan Radyserb - Wjela. Baonjanski Bao. Biski & Bowski Bicy. Blanski Blecy. Bjsanski & Bjswoanski Bjswocy & Bjswecy. Banski Bonjecy. Borananski Boranecy. Brkianski Brk. Borkowski Borka & Bortka. Boanski Boecy. Banski Bicy. Bozananski & Bozynanski Bozankecy. Bronjowski Bro. Budesanski Budestecy. Budyski Budyin. BudySinski Budyink. Bukianski Bukecy. Bukojnjanski Bukojna. Cytowski Cytowk. elnjanski elno. emjeski emjericy. ichonjanski ichocy. Dalianski Dalicy. Debrianski Debrikecy. Demjanski Demjany. Dobrananski & Dobranowski Dobranecy. Dobraanski Dobraecy. Dobroanski Dobroecy. Drobjanski Droby. Druanski Drukecy. Dubjanski Dubo & Duby. Dubrawkowski Dubrawka. Dubrinski Dubrink. Denianski Denikecy. Dnianski Dnikecy. Dchoranski & -rorjanski & -rowski Dchorecy. Dowski De. Diwoanski Diwoicy. Hermananski Hermanecy. Hlinjanski Hlina. Hnaanski Hnaecy. Wurjadne wutworki pidawnikow z mstnych wcownikow. 45 Hnwsanski & Hnwanski Hnwsecy. Holanski Holca. Horjanski Hora. Horjowski Hory. Hrubjelanski Hrubjelicy. Hruboanski Hruboicy. Huanski & Huinjanski Hu-ina. Jaboski Jabonc. Jatobjanski Jatob. Jeanski Jeecy. Jeanski Jeicy. Kamjenski Kamjenc. Kaanski Kaecy. Ketliski Ketlicy. Kinjanski Kina. Kinsborski Kinsbork. Kltnjanski Kltno. Klukanski Kluk. Koanski Konjecy. Kowazowski Kowaza. Koprski Koprcy. Krakianski & Krakeanski Krakecy. Kumiski Kumicy. Kupjanski Kupoj. Kupiski Kupicy. Khelnjanski Kheln & Khelno. Khjnanski Khjnica. Khjnikowski Khojnika. Khomjanski Khom. Khrsanski Khrsicy. upjanski upoj. uwoanski uwoicy. Ledboski Ledbocy. Lejnjanski Lejno. Ltonjanski Lto. Lipjanski & Lipinjanski Li-piny. Lubjenski Lubjenc. Masanski & Maanski Masecy. Maleanski Maleicy. Maleanski Maleecy. Mioanski Mioicy. Mioraanski & Mioraski Mioraz. Milanski & Minalski Minaka. Mjedojski & Mjedowski Mje-dojz & Mjedez & Mjedowz. Mjeanski Mjeicy. Mnionski Mnionc. Myanski Myecy. Nadanowski Nadanecy. Njeblanski Njeblicy. Njeswalski & Njeswaidlski & Njeswailski Njeswaido. Njezdaowski Njezdaecy. Nosaiski & Nosyiski No-saicy. Noslski & Nosliski & Noslowski Noslicy. Pakosanski Pakostnica. Plusnianski Plusnikecy. Paplski & Paplowski P-aplicy. Poinjanski Ponica. Pomoranski & Pomerowski & Pomorowski Pomerecy. Poranski Poricy. Prawoanski Prawoicy. Prowski Precy. Pianski Piecy. Piwanski Piwicy. Psowjanski Psowje. Radanski Radska. Rakianski & Rakeanski Ra-kecy. Rakojdanski Rakojdy. Ratarjowski Ratarjecy. Sijianski & Sijanski Si-jecy. Sepanski Sepecy. Sernjanski Sernjany. Smilnjanski Smilna. Smjerdeanski Smjerdaca. Smochanski Smochicy. 46 Dr. Jurij Pilk: Sokolanski Sokolca. Sowrjowski & Sowrianski Sowrjecy. Stranski Strio. ekianski & ekeanski e-kecy. Tlanski Tlany. Trowski Tecy. Trjebjeski & Trjebjenanski Trjebjeca. Turjowski Turjo. Wadowski Wadecy. Wjeleanski Wjelein. Wjeselanski Wjesel. Wochoanski Wochozy. Wojerowski Wojerecy. Wslinanski Wslink. Wujdanski Wujzd. Wuriski Wuricy. Wysoanski & Wysokianski Wysoka. Zderjanski & Zderjanski Zde. darjanski dar & Zdar. ornoanski ornosyki. Pinok k najstarim stawiznam serbskeho duchown-stwa w Budyinje. Poda dr. Jurij Pilk. Najstare stawizny serbskeho duchownstwa w mse Budy-inje su hie do ista mne. W dotalnych spisach wo mse Budyinje w tutym napohlade jeno sabe hdanja abo dospone mjelenje nadede. Tu d zda so mi pihdne a pisprawne, podoki lisinow nam dotal znate a pistupne, kotre ma nam z najmjea w nim dotalnu mnos rozjasni, tu krtko a pe-hladnje zestaje. Najstara pows wo serbskim duchownstwje a zastaranju duow w serbskej ri w Budyinje nastupa tamniu cyrkej Na-eje Lubeje Knjenje, kotra drje je w le 1293 jako filialka ta-chantskeje cyrkwje Sw. Ptra nastaa. We wonym le 21. mrca tachantstwo postaji, zo dyrbi fara tuteje cyrkwje, ki ma w nocy zwonka msta na wokolnych wsach khorych wopytowa a zasta-rowa, k tomu te serbskeje re mcny by. Jeli pak wn serbski njerozymi, ma sebi wn serbskeho pomocnika pistaji sam ze swojeho jeho mytujo (Regest I). Wot samsneho lta so dopokaza hodi, zo bu w t achan t -skej cyrkwi Sw. Ptra serbski prdowane; peto wotpustny list biskopa Hendricha Merseburgskeho, wustajena 25. junija 1293, wuraznje tym pokutnikam, koti pidu na nmske abo serbske prdowanje tamnieho fararja abo jeho zastupnika, 40dnjowny wotpusk pilubja (Regest II). Pinok k stawiznam serbskeho duchownstwa w Budyinje. 47 Nimale ze samsnymi sowami spominataj te dwaj druhej wotpustnej listaj, kotreju prnii bu wot bratra Iwana, biskopa Lacedaemonskeho, 7. junija 1294 a druhi pak wot arcybiskopa Borcharda Dwinskeho (Magdeburgskeho) 27. oktobra 1299 farskej (t. j . tachantskej) cyrkwi w Budyinje daty, na serbske prdo-wanje tamnieho fararja abo jeho zastupnika (Regestaj III a IV). Zda so, zo je fara Ptrowskeje cyrkwje prdowanje w serb-skej ri z wjeta wosebitemu pomocnemu duchownemu pe-wostaja, ki bu ,,prda a kapan Serbow mjenowany a ki bu ze zastarska wot fararja samoho postajowany. Tola pak tuto zastojnstwo serbskeho prdarja pi tachantskej cyrkwi ped ltom 1376 njeleee peco w rukach duchowneho w mse samym bydlaceho, ale bu z najmjea z khwilemi wot jenoho ze susodnych duchownych z kraja zastarowane. Tajki duchowny be Mikaw Strjela (Nicolaus Strelan), fara w Budestecach, ki so z dobom serbski prda pi Sw. Ptrowskej cyrkwi w Budyinje mjenowae. Tutn Strjela ma zasubu, zo je hie druhe serbske prdaske msto w Budyinje zaoi, za dar pipokazawi 18. julija 1376 tachantstwu w hromade 10 hriwnow a 12 kroow Praskeje mny za iwnostne myto-wanje ,,stajneho serbskeho vikara pi wotarju sw. Ja-kuba w Ptrowskej cyrkwi. W nastupacej zaonej lisinje bu postajene, zo zastojnstwo dotalneho serbskeho kapana z tutym nowozaoenym serbskim prdaskim mstnom nima nikajkeje kody poerpi, zo pak by w pstnym asu a hewak, hdykuli so stanje, zo je dotalny serbski kapan z wopytowanjom khorych, z prdowanjom a itanjom mow jara wobeeny, nowy vikar z najmjea spowde sya, kotre serbske wobydlestwo so spo-wdowa do Ptrowskeje cyrkwje pikhada, zo by so na to wanje zbnosi jich duow suio (Regest V). Tuto msto wot Strjele zaoene bu vicaria slavica (serbske duchowne msto) mjenowane. Biskop Jan Minjanski tutomu wustawej dnja 18. julija 1376 swoje wobkruenje spoi, pi im wn wuraznje pispomni, zo ma so wone zastojnstwo muej w serbskej ri derje wobhonjenemu pepodawa (Reg. VI). Pdla swtneho duchownstwa pak so te mnii Franciska-nowje wokoo lta 1248 do Budyina piedi wo duchowne za-48 Dr. Jurij Pilk: staranje Serbow starachu a prcowachu. We swojej klterskej cyrkwi ntko wot l. 1598 w rozpadankach leacej woni brzy te serbske prdowanja na njedelach a swjatych dnjach zawje-dechu, kotre buchu wosebje bohae wot serbskeho ludu z kraja wopytowane. Tachantstwo adae, zo bychu tute prdowanja rano do m w Ptrowskej cyrkwi wotmwaneje sknene bye, klterscy brata pak je husto ha pez dewjatu hodinu (ultra terciam) wu-pesrachu.*) Tuta a nkotre druhe wcy do rozkorow wjedechu, kotre pak z tutym naim praenjom njezwisuja. Naspomni jeno hie chcemy, zo mnii minoritowje ludom husto poskio-wachu, zo bychu so w kltrje dali pohrjeba. Lud za spomony srdk brzowneho wumenja z isa a dostaa zbnose mwae, hdy bu zemrty, do rjadowneje drasty Franciskanow zawaleny, na swjatym mse klterskeje cyrkwje pokhowany. Tohodla so tam te Serbja pokhowa dachu. Zapis z lta 1344 mjenuje Serba z mjenom Pibya ka te serbskeho mana Cya z mandelskej a synom Fryckom, koti tehdy hio pola mnichow bosakow pohrjebani leachu.**) Dale powse, kotre nam do rukow pidechu, jeno hie wosoby serbskich duchownych msta Budyina nastupaju. Lisina z 25. oktobra 1413 nhdyeho serbskeho prdarja z mjenom Matthiasa spomina, ki tehdy tachantstwu za to, zo by wono jeho a jeho stareju ltne wopomnjee (anniversarium) swjatonje swjeio, 10 hriwnow pipokaza, kotre mjachu so jemu ha do jeho smjere z 1 hriwnu na lto zadanje (Regest VII). Sknnje je w donej lisinje knjekow z Bolborc nad i-enjom, wustajenej 2. junija 1423, knjez Ptr jako tehdyi serbski prda w Budyinje mjenowany (hl. tachantski archiv) a dale so w dwmaj lisinomaj Budyskeho manskeho archiva a to w notariatskim pismje z 2. sept. 1435 magister Bartholomaeus jako Slavorum predicator a w zapisku ze 6. nov. 1523 wsty Bal-thasar Melzer (Sodek) jako ,,concionator Slavorum wo-znamjenja. *) N. Laus. Magaz. 49 (1872) p. 17 sl. **) Cod. diplom. Lus. sup. I str. 380 sl.: . . . Pribicz slavus , uxor Scysch slavi civis Budisinensis , Scysch slavus predictus et Friczko eius filius. . . . . Pinok k stawiznam serbskeho duchownstwa w Budyinje. 49 Posledni kr so w lisinach na serbske duchownstwo a du-chowne zastaranje w Budyinje spomina w asu reformacije, a tuto spomnjenje je wosebje w tym napohlade kedby hdne, do-kel dopokazuje, zo pi reformaciji wobydlerjo nkotrych serbskich wsow wokoo Budyina serbske prdowanja w Budyinje za-njechachu a za to z dla na nmske prdowanja tam khodi poinachu, zo je potajkim reformacija te na penmowanje skutkowaa.*) Be d 12. wulkeho rka 1559, zo wjech-wuzwole August Sakski Hodijsku podupu Minjanskeho sud-nistwa pod Stopnom pepytowa pikaza. Ped sakskich pepyto-warjow mjachu te zastupnicy minjanskich wsow do Budyina zafarowanych, Hrubjelic, Dobrue, Snkec, Dnikec, ornych Noslic a Hornjeje Hrki stupi. Tute wsy chcychu z dobom z Budyskeje wosady wufarowa. Tomu pak serbscy burja na-peiwichu, zo su jim nastupace susodne minjanske cyrkwje (tu drje so wosebje wo Wjelein jednae) wotleane, zo tam wob-ene pue pez hory a doy wjeda, ki su za woenje a noenje ow njepihdne, zo wjesnjenjo te jeno pordko serbsko-ka-tholske prdowanja w Budyinje wopytuja, zo pak k druhim evangelskim prdarjam wokolnych cyrkwinskich wsow pak samo k nmskim evangelskim manskim prdarjam w Budyinje na prdowanja a k boemu blidu khoda a zo po prawom jeno swojich zemrtych na Budyske pohrjebnio khowaju, to je jim te najle.**) Tu pepytowarjo dowolichu, zo sm wc pi starym *) Tak su te pozdio a wosebje zaso we najnowiim asu we we-lakich stronach serbskeju uicow welacy knjeescy dohladowarjo nad serbskim duchownstwom a serbskimi ulemi za swj wumysleny nadawk mli, ze chauvinistiskej duu nic duchowne nalenose a duow zboe, ale pe-nmowanje Serbow spchowa. Znjese-li d pak so to ze zasadami kesi-janskeje cyrkwje a ule?! Red. **) Howny statny archiv. Loc. 7431 Stolpisch und Bischoffswerdische und Gdische Visitation bey denen Kirchen; fol. 37: . . . . aber die leute zeigeten an, das inen in andere kirchen, welche etwas weyter gelegenn, vnnd vber berge vnnd tahl zu gehenn beschwerlich wolte furfallen, klageten auch weiter, das sie an die orte, da wir sie hinschlagen wolten, keyne leychwege hetten, mit vermeldung, das sie auch selten gegen Bautzenn in die win-dische pred ig t kommen, auch das sacrament nicht alle von ime, dem papistenn, empfingen, sondern behulffen sich der predigt und sacrament zum teyl bey andern evangelischen predigern vffn dorffern vnter den edelleuten 4 50 Dr. Jurij Pilk: wosta, zakazachu pak wjesnjanam wuraznje a krue wopytowanje serbskich katholskich prdowanjow w Budyinje.*) Z tutym je na pedmjet, ka daloko je nam dotal znaty, dowuerpany. Wse pak so wn z dalimi dokadniimi archi-valskimi pepytowanjemi hie wo wjele pispori hodi. R e g e s t a. I. 1293 21. mrca (datum Budissinae, XII. calendas Aprilis). Capituli Budissinensis ordinationes de officiis plebani ecclesiae sanctae Mariae ante civitatem. E verbis: Adjicientes eciam quod nocturno tempore infirmos extra civitatem et in villis cir-cum adiacentibus in necessitatis articulo procurabit, unde pre-dictus plebanus teutonicum scire debet et sclavicum. Si vero sclavicum nesciret, sclavicum socium secum obti-nebit . . . . Cod. diplom. Lus. sup. I p. 320 seq. I I . 1293 25. junija (dat. Budessin, VII. Kalendas Julii). Henricus episcopus Merseburgonsis omnibus poenitentibus, qui ad plebani ecclesiae parochialis in Budesin vel vicarii sui (sic!) ser-monem theutonice vel slavice proponendum confluxerint, qua-draginta dierum indulgentias concessit. Cod. Lus. I. 322. I I I . 1294 7. junija (dat. Budesyn, VII. Ydus Junii). Frater Yvanus episcopus Lacedemonensis plebano ecclesiae parochialis in Budesin talem gratiam indulget, ut omnibus, qui ad sermonem suum (!) vel vicarii sui (!) in ecclesia parochiali theutonice vel slavice proponendum accesserint, quadraginta dierum indulgentiae relaxari possint. Cod. Lus. I. 328. IV. 1299 dnja 27. oktobra (dat. Magdeburch sexto Kal. No-vembris). Borchardus archiepiscopus Magdeburgensis ecclesiae conventuali et parrochiali in Budesin ad audiendum diligentius verbum dei auctoritatem dat, ut omnibus, qui ad sermonem ple-zum teyl bey dem teuczschen evangelischen stadprediger zu Budissin, der-wegen sie zu Bautzen nicht viel mehr denn begrebnus brauchten, welchs inen auch am gelegensten . . . *) Mittag, Bischofswerda, str. 244. Pinok k stawiznam serbskeho duchownstwa w Budyinje. 51 bani vel socii sui theutonice vel slavice factum accesserint, quadraginta dierum indulgentias valeat elargiri. Cod. Lus. I. p. 339 seq. V. 1376 18. julija (dat. Budissin feria sexta proxima post Margarethae). Capitulum Budissinense recognoscit fundationem, quam Nicolaus Strelan, plebanus in Bustewicz et predicator Slavorum in ecclesia sancti Petr i in Budissin, fecit ad institutionem perpetui vicarii slavici in altari sancti Jacobi in eadem ecclesia, pro quo decem marcas et duo-decim grossos Pragenses donavit. Idem vicarius tempore qua-dragesimali ac eciam alias, quociens predicatorem et capella-num Slavorum, qui ab antiquo in nostra ecclesia per plebanum pro tempore ordinari consuevit, cuique eciam ordinacionem per hec nec tollere volumus nec debemus, ex in-firmorum visitacione aut predicacionis causa vel missarum cele-bracione occupatum fore contigerit, confessiones slavici dun-taxat populi in nostra ecclesia confici volentis, ut sic animabus (sic!) ipsorum salubrius consulatur, audire debet. Tachantski archiv, wotdl I. Loc. X No. 5. VI. 1376 18. julija (feria sexta post Margarethae). Jo-hannes episcopus Misnensis vicariam perpetuam altaris sancti Ja-cobi, dictam slavica vicaria, de novo in ecclesia S. Petri in Budissin creatam per Nicolaum Strelani, plebanum in Boste-wicz et praedicatorem Slavorum ecclesiae Budissinensis, confirmat et eandem vicariam ex voluntate fundatoris clerico in slavica lingua bene perito et aliis moribus et scienciis erudito transferendam curat. Tachantski archiv, wotdl I. Loc. X No. 6. VII. 1413 25. oktobra (dat. Budissin in die Crispini et Crispiniani). Capitulum Budissinense recognoscit se vendidisse Mathiae quondam praedicatori Slavorum annuum pro decem marcis censum unius marcae grossorum cum promissione anniversarii sui et parentum suorum post obitum eius peragendi. Tachantski archiv. 52 Kharakteristiske znamjo serbskouiskeje onomastiki. Poda Alfons J. Parczewki. Onomastika powitkownje, wosebie pak sowjanska b hie njedawno z tym dlom historisko-filologiskich wdomosow, w kotrym knjeachu welake samowlniwe theorije a etymologiske fantazije rozrjowane wot wuencow a pseudowuencow. Mstne a leownostne mjena buchu wlowane z pomocu etymologiskich piprawow, ka wot srjedowkowych martrowanskich strow, a buchu nuzowane, zo bychu dale tajke wotmowjenje, kajke b z woprdka adane. Etymologowje su ahali tak rjec za wosy mstne mjena; tu njeje spodiwno, zo z nich machu wuaho-wa wo, to so jim lubjee. Jedyn z poslednich wothosow tutych bjezkritiskich prcowanjow je derje znaty zrudneho wo-pomnjea historiskogeografiski sownik Obermllera, kotry witke europiske mstne mjena, haj samo asiatiske a afrikanske z keltiskich korjenjow wuoowae. Po zdau tutoho spisaela Barlin dyrbi pokhade z ber, bior = woda a lin, lon = tuk; po tajkim Barlin znamjenja wodny t. j . Sprjewjanski uh. W korjenju susodneho Kelna wotpouje te keltiske sowo: gil, giol, gol, geul = woda a nae = ludo.*) Tutn pi-kad dosaha za kharakteristiku pseudowdomostneho stejnia spi-saela. Je wn spodiwny dos, nic pak jeniki. Spodiwnio je, zo spis Obermllera bu wudaty lta 1872, po tajkim hakle tehdom, hdy b nto lt prjedy Miklosich ze swojimaj spi-somaj wo sowjanskich mstnych mjenach z wosobinskich mjenow a z appellativow hio staji nalenos sowjanskeje onomastiki na krue kritiske, wdomostne stejnio. Tola podiny praweje respytneje methody pi wusldo-wanju mstnych mjenow njebuchu dotal dos zwuitkowane za historisku wdomos. W tutym nastupanju Wojchowski, ntko professor Lwowskeje university, je prni za stawiznisku stronu onomatologiskich pepytowanjow sini tu samu wanu kroel, kotru je Miklosich sini w respytnym nastupanju. Woj-*) Deutsch-keltisches, geschichtlich-geographisches Wrterbuch zur Er-klrung der Fluss-, Berg-, Orts-, Gau-, V1ker- und Personennamen Europas, West-Asiens und Nord-Afrikas. Berlin. 1872. I, str. 244. A. J. Parczewski: Kharakteristiske znamjo serbsk. onomastiki. 53 chowski je pokaza prawy pu, stwari krue wdomostnu me-thodu, z kotreje pomocu maju so historiskich wotpohladow dla pepytowa mstne mjena. Bohuel, wn njeje dosponje swj zamys do skutkownose piwjed, a sawny jeho spis ,,Chro-bacja lta 1873 wudaty, dotal pokraowany a dokneny njeje.*) W tutym spisu Wojchowski rozdluje plske (to pak te zwjeta wo onomasticy druhich sowjanskich narodow pai) mstne mjena do pjei hownych rjadow. Prni rjad wobsaha mjena ise topografiskeho kharaktera, na p. w Plskej: Bukowina, Brzenica, Lipiny, Osiek, w Serbach: Bukojna, Brja-zyna, Brzynka, Lipiny, Wosyk. K druhemu rjadej sueju patronymiske mjena, na p. w Plskej: Janowice, Mikoa-jewice, Dobryszyce, we uicach: Janojce, Kochanojce, Na-danecy, Dobranecy, Spytecy. Tei rjad wobsteji z mjenow woznamjenjacych wobsedenstwo wsteho mstna, na pir. w Plskej: Odolanw, Parczew, Malanw, w Serbach: Kiow, Parcow, Wjelein. Tute ti rjady su we witkich sowjanskich krajach jara rozrjene; sldowacej rjadaj pak mataj kusk woseb-nieho kharaktera, a tu wo nimaj chcu ntko wjacy rjec. Z tu-teju wobsaha twrty rjad mstne mjena, kotre z dobom wo-znamjenjuja w mnohoe (pluralis) ludi injacych wstu subu, wukonjacych wste do. K tomu rjadej sueju w Plskej mjena: Stadniki, Kobylniki, Konary (agazones, stabularii), Skotniki (jumentarii, pecorarii), winiari (porcarii), Psary (caniductores), Rybaki, Rybitwy (piscatores), Bobrowniki (casto-rarii), Sokolniki (falconarii), Bartniki (mellificatores), Kuchary (coqui), Piekary (pistores), agiewniki (lagenarii), erniki (mo-lendinatores). Wobydlerjo kdeje tajkeje wsy bchu postajeni k tomu, zo bychu inili wosebitu subu za wjechowski hrd abo za kastel (wjechowsku twjerdiznu). W blizkosi kdeho stareho hroda, w kotrym zarjadowae kastelan jako zastupowa krala abo knjeaceho wjecha, bchu rozrjene wsy suace k tu-tomu rjadu mjenow, na p. pola Kalia: Kuchary, erniki, Zduny, Winiary, we wokonosi Gnzna: Sokolniki, Szczytniki a zasy Winiary. Analogiske mjena su w echach na p. Kovary, *) Chrobacja. Rozbir Staroytnoci Sowiaskich. napisa Tadeusz Wojciechowski. tom I. Krakw. 1873. 54 A. J. Parczewski: Kostelniki, Duniki. Pjaty a posledni rjad wobstoji z tak po-mjenowanych pez Wojchowskeho wojeskich wsow, kotre su te pluralia a woznamjenjeju zhromadne wosobinske mjena, poene a piwzate ze zwrjaceho a rostlinskeho swta, ze we-lakich morwych wcow, z owjeskich physiskich a moraliskich wosebitosow, sknnje te z narodnostnych mjenow. K tutomu rjadej sueja tajke mjena, ka na p.: Niedwiady, Barany, Ko-ziegowy, Wodzierady, Prusy, Pomorzany. Kharakteristiske je za plsku onomastiku, zo posledni rjad je tam mao libny we wje-ornych stronach, jara pak rozrjeny w Mazowu, t. j . w nara-ich stronach, kotre su na jewio stawiznow jeno w kusk poz-diim asu wustupie. Hdy ntko na serbske mstnostne mjena we uicomaj pohladamy, memy lohko wide, zo tutaj posled-njej rjadaj staj snadnje zastupjenaj. K rjadej suobnych wsow sua zwsta jeno mjeno: ornosyki, to je wjes wobydlena wot tych, ki orna hotowachu a k tomu kamjenje (ornowc) sykachu (rubachu, amachu); wrupodobnje te Tlany. K pja-temu rjadej wsow, tak mjenowanych wojeskich wsow (to mjeno pez Wojchowskeho date je po mojim zdau wopane) suataj we uicomaj jeno dw wsy: Michaki we Wojerowskim a Kzy we Kalawskim wokrjesu. To je runje kharakterist iske znamjo serbskouiskeje onomastiki. Z maeho rozrjenja, nimale pobrachowanja we uicy mst-nych mjenow suacych k poslednimaj rjadomaj memy cyle bjezdwlnje sudi, zo zapoatk wsow z tajkimi mjenami w dru-hich sowjanskich krajach, hde so wone husto dos namakuja, pokhada z pozdieho asa, mjenujcy z toho asa, hdy be uica hio pod nmskim knjeestwom. Dosponje nadrobne po-stajenje tutoho asa lei zwonka mjezow serbskich stawiznow a te zwonka tutoho mojeho nastawka. Za serbsku historiju ma wuznam ta cyle dopokazana wc, zo tak mjenowane suobne wsy, kotrych pisunos wobstojee w zhromadnym injenju wstych wosebitych pisunosow a subow za wjechowski abo kralowski hrd, bchu njeznate we uicomaj w asu sowjanskeje njewotwisnose. We Plskej wrupodobnje tute wsy pokhadeju z asa, hdy je Bolesaw Khroby ze swojej krutej ruku twarbu plskeho knjeestwa a statneje organisacije na historiske Kharakteristiske znamjo serbskouiskeje onomastiki. 55 jewio postaji. Prajachmy hiom, zo wsy pjateho rjada w Ser-bach jeno rdko pikhadeju. Wone we Plskej, hde je jich jara wjele, sueju te k pozdiim twrbam, we uicomaj pak so wuwi a rozrje njemachu, dokel b tam tehdom staro-dawne wanje zasydlenja hio huboko pod wliwom nmskich politiskich pomrow. Powitkownje memy rjec, zo nimale witke serbskouiske mstne mjena we swojej wjacy abo mjenje derje zderanej pr-njotnej twrbje zawostachu z asow serbskeje njewotwisnose, najpznie pak z prnich wokomikow nmskeho knjeestwa, po tajkim na kdy pad z asa historiscy lohko postajomneho. Hinak ma so to w druhich sowjanskich krajach. Tam na praenje wo asu zapoatka a nastaa tych a druhich mstnych mjenow a wsow njeje tak lohke wotmowi, dokel welake onomastiske typy a rjadownje, husto dos z asow jara wot sebje zdalenych, su pola nich w hromadu zmane. Tohodla postajenje zapoatka kdeho typa zasydlenych mstnych mjenow je w stawiznach sowjanskich krajow zjednoene z mnohimi mnymi hdankami. Klu w wujasnjenju tutych praenjow a k wotmowjenju na nic jene hdanko w nastupanju stawiznow zasydle-nja ma a deri serbskouiska onomastika; a we tom wotpouje jeje powitkowny, jara wany wdomostny kharakter. Serbske swjbne mjena msta Budyina z lta 1416. Wupisa a zestaja dr. Ernst Muka. Mjez tym zo so nastawk Radyserba-Wjela ze serbskimi swjbnymi mjenami msta Budyina z l. 1534 (hl. str. 43 a 44) iee, dosta so mi do rukow podobny hie wo wjacy dyli 100 lt stari zapisk witkich kherjow msta Budyina a n-kotrych pod knjejstwo manskeje rady suacych burow wokol-nych wsow z lta 1416 z nkotrymi pipiskami z l. 1417. Z tu-toho zapiska sym witke serbske mjena manow wupisa a tu w alfabetiskim zrjadowanju poda, mjena tych burow pak sym na kncu witke pistaji, kajke so w zapisku maju. Serbske 56 Dr. Ernst Muka: mjena wobsederjow manskich khow a leownosow sym pi tom do dweju rjadownjow dli: a) do woprawditych wosobinskich mjenow, kotrych je 105, a b) do wjes-nych mjenow, ki su so na wosoby penjese; tutych je 103. Ka je mjenujcy znate, b hie tehdy ka hio 100 a wjacy lt prjedy, hdy swjbne mjena poachu nastawa, wanje, zo so ludom, koti ze wsow a z druhich mstow so do mstow pe-sydlichu, k jich keskemu mjenu hie mjeno mstna, z ko-treho pokhadachu, k rozeznawanju pistaji a to pola serbskich burskich ludi zwjeta bjeze weho pistawka, na p. Peter Clux, Greger Neschewacz, Mertin Preischwicz, Henczko Tichnicz t. j . Ptr z Kluka, Greger z Njeswaida, Mjertyn z Piec, Henko z ichoc; pola nmskich knjekow pak, koti z rye-kubow tutych wsow pokhadachu, so nimale peco sowko von pistaji, na p. Henczko von Burg, Niclas von Drosow, Hans von Witchenow, Matthis von Zeschaw. Po tutym wanju rozdlenja so nam te tak nkak hodi rozrisa, t je z nich by Serb abo serbskeho pokhoda a t Nmc. Tu sym te mjena, ped kotrymi tuto rozeznawace von stoji, w hromade na knc tuteje druheje rjadownje staji. Dale mjez tutymi mjenami wobydlerjow msta Budyina itamy dw zwsta skej (Czaslaw, dwjcy, a Hlawacz) a ti ruske mjena (Rudeloff, dwjcy, Jermag a Jernak = r. Jermak, a Orloff) a sknnje te nto idowskich mjenow. Serbske mjena dopokazuja, zo be w l. 1416 nahladny dl wobsederjow manskich khow a leownosow serbski abo z najmjea serbskeho rodu. Budyin mjee tehdy do cya 827 wobsederjow, mjez nimi ma serbske wosobinske mjeno 138, serbske wjesne mjeno 122, do hromady 260 kherjow serbske mjeno, to je nimale tei dl witkich wobsederjow. Witke tu podate serbske mjena sym cyle tajke woia, kajke je zapisk podawa, do spinkow zezady nich pak sym to mno jich woprawditu serbsku twrbu, staroserbsku a ntiu serbsku a, hde mjach za nuzne, krtke wujasnjenja pistaji. a) Serbske wosobinske mjena. Bartusch (Bartu: Bartholomus). Beislaw (Bjsaw: Bohu-saw). Bochos (Bohu: Bohusaw). Borisch & Borysch (Bori: Serbske swjbne mjena msta Budyina z l. 1416. 57 Borisaw). Bude (Bud: Miribud abo Budimir, Drogobud abo po-dobne). Czache (Czocke = Cokow?). Czalte (Cata). Czartisch (Carty abo arty?). Czech (ech). Czerbac (Serbak). Czille (iy?). Czobislaw (dwjcy; Sobisaw abo Sobjesaw). Czornag (trjcy; or-nak). Czumuschs (Sumi?). Dirdendei a Dirdendey (Dyrdomdej = Abenteurer). Greich (3; sts. Grch, bs. Hrch?). Grulich (sts. Krlik, hs. Kralik). Habisch (Kabi?). Hanusch (3; Hanu). Hauwssick (Hawsyk; pir. ds. Haussig), Holcz (Hlc). Hory. Hussor (Husor). Jorick-ynne (Jurik-owa). Kabat (2). Keczha a Keczcha (Keza: wudmo za wosobinske mjeno ka nje-rdko te w Nminje). Kocz (Ko?) Kocht. Koruchin (Korch-owa, Korch = Lwu, ki z lwej ruki da). Koza. Kozor (Kocor). Krel abo Krelo (Krl abo Kral). Krockaw a Krokaw (Krokawa abo Krakow). Krolomus (Grolmus t. j . Hieronymus). Kroppil (Khroby abo Chroby ?). Kruche (Kruch). Kub a Kuba (Kubo a Kuba t. j . Jakub, Jacobus). Kudiba (4; Khudoba abo Chudoba). Kwiocka (?). Kynast (sts. Knjazst = hs. Knjejst, Junker). Kyska a Kysko abo Kiskow (Kezka, dem. wot Keza, abo Kezk, Gezk, Bremse). Kyttan a Kittan (Kitan t. j . Christian). Lamczik (Lamik). Lainczigk (Laik). Leisk a Leissk (Lisk abo Lika). Lemisch (Lemi). Maczko der Schneider (krawc Mako, Ma-tuko, dem. wot Matu = Mattheus). Malick (Malik t. j . may, maki). Mik a Mygk a Myk (3; Mik t. j . Mikaw, Nicolaus). Mittag (Mtak = wulki Mto, grosser Martin). Moros (Mrz t. j . Ambrosius). Motra (Mudra t. j . Mudry). Mudrag (2; Mu-drak). Mykilko (Mikelko abo Mikelk t. j . Mikawk). Nowag (Nowak). Pancke (Pank). Parismola (Parismoa). Patag & Patak (Pjatak). Pecz (Pt = Ptr). Pech (Pjech t. j . Ptrk). Peschil (t. j . Pt-el). Pesk (Pjetk). Petriko (Ptrko). Pisker (Pisko). Polan. Poncz a Poencz (3; Pohon). Predil (?) Prei-wisch (Priby t. j . Pibysaw). Puntzil (Buncl?). Pyszancke (Pisank abo Pisanka t. j . Pisany). Radisch (Rady t. j . Rady-saw). Rachil (Rachel). Raws. Rebenag (Rjemjenjak abo Hriw-nak). Reybe (Ryba). Ropott & Roppud (3; Robota?). Seczolka (Poka?). Sekera & Zeckera (2; Sekera). Sloma (Soma). Else Slonczka (Sonk abo Snko). Smarag (marak?). Smyr (Zmr?). Strehula (sts. Strgula, dem. wot Strgoslav abo 58 Dr. Ernst Muka: Strgomr = sts. Strgosaw abo Strgomr t. j . sawny strae mra). Swercz (wjer). Synne (Syn). Scherag (rak). Schibeck & Schibick (2; ipk). Scholta (ota). Schrepulkaw (rjepulka abo Tepjelka?). Schyback (ibak t. j . ibay). Tir-lag & Tirlack (2; Tyrlak). Treiczk (2; Tryk t. j . wuj = nanowy bratr; pir. . strek a serbskonmske sw. mj. Treitschke). Vtichynne (Utch-owa, sts. Utch = hs. *wuch). Welk Wjelk t. j . Wjelimr-k). Welkor ( = Wjelk). Wessel abo Wesse-law (Wjesela). Wiczil (Wi-el; Wi = Wito t. j . Witosaw). Wolisch & Wolischs (2; Woli t. j . Wolisaw). Wuchcze (Wuka abo Woka ?). Wuclizer (Wuklica: wuklica = wuklija, Weiss-fisch). Zachor (Sochor). Zapula (apula, apla). Zenag & Zenak (2; enjak). Zelnak (sts. enjak = hs. omjak; oma, Specht). Zomisch (omi abo Sumi?). b) Serbske wjesne mjena za swjbne mjena. 1. Burske wosoby. Awskewicz (z Wukec*). Bargaw (Por-chow). Barud & Baruth (3; Bart). Belgern (Bagora, Ba-hora). Belschewicz & Belschwicz (2; z Blewic = Blec). Bogena & Bohenaw (Wbohow?). Boranewicz (z Boranowic = Boranec). Bresin (Brzyna). Bustewicz (z Budhostowic, Bude-stewic = Budestec). Canewicz (z Khanowic = Khanec). Clux (3; Kluk). Connewicz (z Konjewic = Konjec). Czackelwitz (2). Czackewicz (3). Czocke abo Czockaw (Cokow). Dalicz (z Dalic). Daren a Doren (5; Darin). Debeschwicz (z Dobeewic, Debe-wic = Debsec). Denckewicz (z Denikowic = Denikec). Do-birlin. Dobirswicz (z Dobraewic = Dobraec). Druskewicz (2 ; z Drukowic = Drukec). Duban (Dubjo). Geilnow (Jelenjow). Gnaswicz (z Gnaewic = Hnaec). Goricz (drje msto Goric = Gorik t. j . sts. Gorka = hs. Hrka). Gropsicz (z Grubjelic = Hrubjelic). Gruweticz (z Grubotic = Hruboic). Gussik a Gusk (2; Gusk m. sts. Gwzdk, Laubwldchen, Hain = hs. skeps. *) Ja tu w spinkach stajnje ntiu serbsku twrbu rodaka (genitiva) podawam, dokel su z n j e h o nmske twrby mnohotnych (pluraliskich) swjbnych mjenow nastae, na p. Macz Awskewicz t. j . Matu z Ukowic abo Wukec; swjbne mjena jednoty (singularis) pak twrbu mjenowaka (nominativa) pokazuja. Serbske swjbne mjena msta Budyina z l.1416. 59 Huska). Hockaw (Cokow?). Horcke (Hrka). Jankewicz (2; z Janikowic = Jekec). Jessinus (z Jasenja). Kamencz (Kamjenc). Kaschil (Kola). Kitlicz a Kittelicz (3; z Kitelic = Ketlic). Knoicz (Konicz). Kobelaw & Kobelow (2; Kobow?). Konycz (Khjnica). Koswicz (drje msto Gosswitz; z Goswic = Hswec). Krewicz (snano Kreibitz t. j . Kriwica = Kiwica). Krischow (sts. Kriow, hs. Kiow). Kropicz (z Kropic). Kruschwicz (z Kruwicy). Kyslicz (z Kislicy). Leippener (z Lipinow abo z Lipjeje). Leschewicz (2; z Leawic abo Lewic resp. Lewicy). Lesk-ynne (Lk-owa; Lsk = z Lskeje). Leypicz (z Lipia). Loze (z aza). Lusicz (2; u). Lybenaw (Lubinow, Lubnjow). Malschwitz (z Maleec). Mogelin (z Mogilina: Mgeln). Neschewacz & Neschewicz (2; z Njeswaida). Pickaw (Pikow). Plossinckewicz (z Plusnikowic = Plusnikec). Ponechaw (Po-njechow; abo Ponickau = Poniko). Porssicz (z Poric). Praw-ticz (z Prawotic = Prawoic). Preczwicz (2; z Prewic = Prec). Preibticz & Preipticz (2; z Priwotic = Piwic). Preischewicz (z Priewic = Piec). Radbor & Radebor (3; Radobo = Radwo). Radewicz (z Radowic; ntko Rattwitz = Ratarjecy). Rachelaw (Rachlow). Rochewicz (z Rochowic). Saricz (Zar). Sinckewicz (z Dnikowic = Dnikec). Sloncke-wicz (ze Sonkowic = Snkec). Smaicz (Saricz?). Stewicz (ze Stiwjewic = Siwjec, Sijec). Strelan & Strelanus (2; ze Strlan = Tlan). Swadelnicz (drje: z Nje-swa-ida). Schedelaw (i-dow abo ido; ntko Kido). Schuricz (ze uric). Tawpan (m. Dauban; pir. Duban = Dubjo). Techaw & Tochaw (2; Te-chow abo Tochow). Teichenicz & Tichnicz (2; z Tichonic = i-choc). Temericz & Temricz & Tomericz (3; z Tmric = e-mjec). Tomycz (z Tumic). Torgow (z Torgowa). Welkaw (Wjelkow). Wochoza. Zebenic (ze Zebenicy). Zemichaw (Semichow). Zeydaw & Seydaw & Zydow & Sydow (5; idow). 2. Ryeske wosoby. Henczko von Burg (z Brka). Jorge v. Clx (z Kluka). Micz v. Delin (z Delan; drje Serb). Frenzel v. Desin (z Daina). v. Drosow resp. Drosaw (4). Jorge v. Enaw (z Ownjowa = z Wownjowa abo Hownjowa). Hans v. Gnewe-ticz (z Gnwotic = z Hnwoic = Hnwsec). Matthis v. Grabow (z Grabowa = z Hrabowa abo Hrabowy). Jon v. Gropsicz 60 Dr. E. Muka: Serbske swjbne mjena msta Budyina z l. 1416. (z Hrubjelic). Jon v. Konycz (z Khjnicy). Jocoff v. Laze (z aza). Niclas v. Lisnigk (z Lsnika). Thomas v. Lobichaw (z Lubochowa). Hans v. Logaw (z ahowa). Peter v. (Schwarz-) Nawsselicz (z Noslic). Hans v. Nichen (z Njechanja). Otto v. Stebitz (ze Siwjec). Jon v. Unaw (z Unjowa = z Wunjowa abo Hunjowa). Paul v. Vjest (z Wujzda). Hans v. Witchenaw. Matthis v. Zeschau (ze eowa). c) Burja manskeje rady. 1. Villa Borg (wjes Brk): Hans a Jone Bahana (Pohan abo Pan?). Drohenyk (Drohownik ?). Greger. Jocoff a Jone Jocof (t. j . Jakub). Kubysch a Hans Kubisch (Kubi t. j . Ja-cobus). Mertin Nickel (t. j . Mikaw). Czachma Rohaicz, drje = Cachmann a Roha (dwaj buraj). Swethusch (Swto = Sw-tosaw). Nic. Wycczil (Wi-el; Wito = Witosaw). 2. Villa Eynaw (wjes Wownjow): Lamburg (drje je skep-sane ze: Jan abo Jone Burg t. j . Jan z Brka). Petzyn (t. j . Pt-owa). Peter Ponach. Paul Zyseckyn (t. j . wudowa Pawoa Cyika). 3. Villa Janckewicz (wjes Jekecy): Hans a Pter Bysslaw (Bohusaw). 4. Villa Keyn (wjes Kyjina, ntko Kina): Nicze de Keyne a Hempil de Keyne (dwaj buraj bjez swjbneho mjena). Paul Knorre. Pachelig erbe (dobjerc Pacholika). 5. Villa Preischewicz (wjes Piecy): Jencz Czarthusch (Jen artu). Hans Miter (Mto?). 6. Villa Stewicz (wjes Siwjecy): Czumusch. Henczil. Jorgen Kudeba (Khudoba). 7. Villa Strelan (wjes Tlany): Hans Moros (Mrz). Peter Nowagk (Nowak). 8. Villa Stresewicz (wjes Tecy): Jon von Stresewicz. 61 Program Narodopisneho Wotrjada Maicy Serbskeje. Prednoa w posedenju 13. hapr. 1898 a na adanje sobustawow woia dr. Ernst Muka. Wotpohlad narodopisneho wotrjada M. S. je psenje serbskeho narodopisa na w strony a na wch stronach. Tu ma witcy Serbja sobu da, wosebje pak fararjo, wuerjo a serbske towastwa. Nadawk wotrjada je troji: narodopisny wotrjad we swojich sobustawach a peelach a jemu k pomocy wosebje nae serbske towastwa maju: I. witke wosebite jewjenja serbskeje ludnose zbra a zakhowa pyta w naim serbskim museju, a to: a. rune wupody serbskeho ludoweho ducha w pedmjetach samych, ka drasty, wuiwanja, wurzowanja, mosazne a horeske wutwory atd. atd. hromadujo; b. duchowne wupody, ka spwy, bajki, basnje, pisowa, prajidma, piwry, wanja atd. zapisujo a do redakcije asopisa M. S. a uicy k wozjewjenju wotedawajo; II. skutkowa, re, wojowa za zderenje serb-skeje drasty a wchkuli hie wobstojacych serbskich wanjow a dobrych poinkow, a z cya wchkuli serbskich ludowych wosebitosow; III. z nowa zawjedowa serbsku drastu, serbske wanja a poinki tam, hde su so hio pozhubie, a k tomu, je-li trjeba a mno, tam wosebje pobone towastwa zaoe. K wuoowanju a wujasnjenju tych toch adanjow njech hie tole sui. Ad Ia. Zbranje a zakhowanje runych wupodow. Welake rjane stare wcy so w naim ludu hie namakuju, husto njewobkedbowane; my mamy jeno woi woinje a sldi a je za na serbski musej doby a tam w nim zakhowa, hewak je nam njekeni a keni ida z Barlina, Drjedan, Zhorjelca, Budyina atd. wuwjedu. Wosebje ma so te pyta za wurzo-wanjemi z drjewa, za wobrazami wot ludowych molerjow, 62 Dr. E. Muka: hudbnymi nastrojemi, za rjanej zastarskej drastu (cyej a po kruchach, wosebje za howjacej pychu, kapami atd.), za wuiwanymi rubikami a twjelkami, za nskej zotej a slbornej pychu, za rjenje molowanymi jutrownymi jejkami (maju by wudute abo derje wusuene), za slbornym, cyno-wym, hlinjanym sudobjom (wosebje ze serbskimi wobrazami a napismami), za popjelnicami z jich wobsakom, za starymi pjenjezami a brnjemi. Ad Ib. Zbranje a zakhowanje duchownych wu-podow. Tuto wdomostne danje na poli serbskeho narodo-pisa me kdy trochu wzdany Serb dokonje; wosebity na-dawk pak je a wostanje runje to serbskim wuerjam a serbskim towastwam. Z tym bychu woni wdomosi a narodnosi wulku subu wopokazali, a pi tutej idealnej dawosi bychu wse rjee spokojenje namakali, ha w kormach atd. Nadrobnje rozestajane pak je to tu adane do wosebje tole, zo maju woni: 1. zbra a zapisowa wkuli ludowe psnje a basnje, ortne a wipne hrnka; 2. zbra a zapisowa ludowe bajki a powse, pisowa a prajidma, wudma a pryzle; 3. zbra a zapisowa dace hrajki a hrnka; 4. zapisowa bajki wo kuzaniach a kuzarjach, powse wo mudrych muach a onach, wo zjewjenjach a erjenjach; 5. zapisowa a wopisowa ludowe wanja a piwrki; 6. zbrki ini w nastupanju ludoweho lkarjenja: zbra stare lkaske knihi (rukopisne a iane); sini zbrki ludo-wych receptow, zaprajenjow a zaohnowanjow; zestaje zapis starich a nowich ludowych lkarjow a runarjow a jich spodiwnych wustrowjenjow a wopisanje jich lko-wanja; hromadi pikady spodiwneho skutkowanja za-prajenjow a ohnowanjow; 7. wopisa domjace nastroje, jde a pjewa naeho luda; 8. sldi za starymi pismami, lisinami a rukopisami; 9. wupisowa ze starych cyrkwinskich knihow ha do lta 1830: a) kenske, b) swjbne a c) wjesne mjena a to wo-sebje swjbne po wsach a kubach w twrbach tam za-pisanych; Program Narodopisneho Wotrjada M. S. 63 10. sini dospone zapisy serbskich leownostnych mjenow (polow, ukow, lsow, hatow, hrkow, rkow atd.), za kdu wjes wosebje; 11. zapisowa serbske ludowe pomjenowanja rostlinow, zw-rjatow, kamjenjow, kotre su we welakich stronach cyle welake; nmske a snano te aanske mjeno ma so pistaji; 12. zbra adne a rdko trjebane serbske sowa a wurazy za sownik, rnicu a skadbu; 13. rysowa a derje fotografowa (molowa) stare, wosebite serbske domy a khe, hrodia a hory, ka te serbske pomniki a napisy a wobrazy na serbskich domach; 14. wopisowa a woznamjenjowa serbske wsy a sydlia, serbske dwory a khe, wosebje jich znutkowne zarjado-wanje a jich prosty zaok. Ad II. a III. Za zderenje a woiwjenje (zasozawje-denje) wanjow a wosebitosow serbskeho luda maju a ma wosebje wuerjo a serbske towastwa skutkowa a to pede wm, hdy maju twjerdy zwjazk mjez sobu. Kedbowa ma so mjez druhim wosebje na tole: 1. Serbske pazy maju so zdere, hde hie su, a hde hie len syja, zaso zawjes. Hde pak to njede a njeje, maju so zymske towastwa, pazam podobne, za nae mode burske holcy zaoowa, w kotrych wone wjeor hromade ija, wuiwaju, pataju, trykuja atd. a pdla sebi k zabawje ludowe spwy spwaju, bajki baja a powdaju. Tajke towastwa, jako dobra narodna pokrao-wanska ula za nae mode holcy, bychu wse niveau lu-doweje wzdanose rozuma a wosebje due pozbhowae, kotry ntko pi wej wysokosi naich ulow wude ble spaduje; z tym by so te wjeorne stojenje na wsy a dundanje po wsy a po zahrodkach zadewao. Kantor-kam tutych pazow a towastwow dyrbjeli nai wuerjo mnohe texty a hosy naich rjanych ludowych spwow nawui, a jim me so prawje tunjo abo darmo zbrki ludowych spwow a bajkow poskie. 2. Pstne a jutrowne spwanja na wsy maju so zdere, hde hie su, a z nowa zawjes, hde su bohuel za-64 Dr. E. Muka: Program Narodopisneho Wotrjada M. S. stae. Kajke je to pkne kesijanske wanje! Hde to wjacy njeje, su wjele zhubili; widi tam njedelu mode holcy po wsy azy, kleska, herjeka; a hlcy njejsu daloko. 3. Serbska meja ze serbskim spwom a serbskej reju ma so wudom zaso staje a swjei; ka su to hio w n-kotrych wsach, hde wjacy njebe, zaso zapoeli. Na rejowanskich ubjach ma knjei pistojna serbska reja, pistojny serbski ludowy spw, nic tajke cuze skakanje a toenje, nic tajke cuze hawtowanje a herjekanje cuzych gassenhauerow a tingeltangelow! 4. Serbscy hercy maju zaso na serbskich hudbnych na-strojach k rejam piska, na serbskich huslach, tarakawje (klarinee) a dudach, nic na tym pohuacym blachu a mosazu. 5. Wude ma so zaso pistojna serbska drasta wu-iwa, wosebje kemaca a swjedeska, ale te danska. el je mi naich hewak tak rjanych serbskich holkow wokoo Budyina ha k Lubijej a Rakecam. Kajke lumpy khoda wone po mansku; a kajke pistojne, pyne knjeny su porno nim holki w katholskej, Wojerowskej, Muakowskej a Btowskej stronje! Tu bychu serbske towastwa, ale te duchowni a wuerjo wjele wuskutkowa mhli, pri, hdy bychu, ka je to bohudak hie w Ho-diju a Njeswaidle, wot paeskich di a spowdnych wstu estnu drastu adali, a poslednii, hdy bychu di na estnu pychu wosebiteje serbskeje drasty pokazowali. 6. Dace hrajki, spwki a hrnka maju so haji a psi, a hde su zae, zaso woiwi a nowe nawui, ale wzo serbske. Z tym bychu sebi wuerjo wo-sebje wutroby a piwisnos swojich serbskich ulskich di a wse te dak jich starich dobyli a tak dobry wliw a wstu zamnos na lud dostali. Bh daj, zo njeby to by a zo njeby wosta hs woaceho w pusinje! 65 Nekrolog XXXVIII. Karl August Mosak-Kosoplski, rnik a justicny radiel w Lubiju, rye kral. saksk. Albrechto-weho rjada I. rjadownje, estny sobustaw Maicy Serbskeje w Bu-dyinje a hornjouiskeho towastwa wdomosow w Zhorjelcu, bywi staw nmskeho kejorskeho sejma w Barlinju, peel, lubowa a dobroel serbskeho luda. * 7. meje 1820, 31. julija 1898. Na njebohi serbski wtinc narodi so w de 7. meje 1820 jako prni syn a druhe do Jana Bohumia Mosaka a jeho mandelskeje Madleny rodeneje Kiankec w Njeznarowach pola Ketlic, hde b jeho nan, jeno Mosak so mjenujo, z herb-skim wjesnym sudnikom, kublerjom a kormarjom. Mosakec Gusta, ka jemu rkachu, khodee najprjedy do Wulkodain-skeje sule a, dokel so ze swojimi wosebnymi darami widomnje wuznamjenjee, bu w l. 1832 do Budyina na gymnasij daty, zo by po adanju swojeju istoserbskeju stareju pozdio na du-chownstwo tudowa. Hio w Budyinje zahori so wn za serbsku narodnu mysl, z kotrej serbske towastwo (societas slavica Bu-dissinensis), w le 1832 wot Smolerja a Wjelana mjez serbskimi gymnasiastami zaoene, ze swojimi towaemi 25. maeho rka 1839 z nowa zaoi. Symy, to samsne jeho spomnjeki*) wo tym podawaju: W le 1838 zede so stadleko Serbow, koti mae towastwo wutworiwi, w serbskej ri a w serbskim pismje so wuwuowachu. Bchu to pdla Imia Pful, Domaka, Ren a druzy. Z tutoho stowaenja je pozdio Maica Serbska wua, kotra je wse wulku za-subu sebi dobya, zo bu serbska rc wdomnosi wukhowana. Wosebje pak w Lipsku, hde wot nazymy (Michaa) 1839 prawa tudowae, so Kosoplski jako wustojny wtinski wode wopokaza, pilnje na zbudenju wtinskeje mysle a na rozwuenju swojich serbskich runoltnych krajanow w lubosi k serbskej a sowjanskej narodnosi dajo. Z Lipska wn swojemu peelej Wanakej ( 27. meje 1887 jako fara em. Wslinanski) 2. wul-*) Pir. uica o. 10 lta 1898 (spomnjeka na Mosaka-Koso-plskeho z jeho korrespondency). 66 Nekrolog XXXVIII. keho rka 1840*) pie: Witke moje ntie da deja na Sowjanstwo a na nae wulke wotpohladanje wobnowjenja Serbowstwa we uicach. Tohodla wuknu plsku a ru-sowsku r z wulkej lohkosu. itam de wote dnja so-wjanske da, potom Revue Slave, kotra so w Parizu wudawa. Wo serbskich gymnasiastow w Budyinje so starajo wn swojeho spomnjeneho peela napomina: i, zo by prawy iwy duch Serbowstwa peco jasnio jich due napjelnja a jich nakhmani, jnu wustupi pod woemi swta a Sowjan-stwa. Wosebje pak i, zo bychu sowjanske re wukli, bjez kotrych za nas ana wdomnos by njeme. Tutn list wuklina do zahorjenych sowow: Naa lubos k Sowjanstwu a k Serbowstwu njech wne ini nae peelstwo! Po tym, zo b so jako tudenta w l. 1840 do Prahi a dale na puowanje poda a tehdomniich wjednikow e-chow afaika, Jungmanna a Hanku wopyta, Mosak, ka prjedy hio w Budyinje, te w Lipsku za serbskich tudowacych w le 1842 zaoi Sowjanske towastwo, w kotrym bchu tudentojo te druhich sowjanskich narodnosow ze sobustawami. Jeho howne a z cya jenike wjete literarne do b nmski peok afaikowych Sowjanskich staroitnosow, kotry wn w Lipsku ze swojim peelom Hendrichom Wuttku dokonja: pilne to, haj za tudentu wse hoberske do.**) Wutudowawi a z wuznamjenjenjom wotpooowi swoje juri-stiske (1842) a rniske (1844) pruhowanje modostny bacca-laureus juris w oktobru 1844 pedewza patrimonialne sudnistwo ryekuba w Schnbachu pola Lubija, kotre ha do mrca 1856, hdy wono na krajne knjeestwo pede, zastarowae, pdla pak hio wot 31. januara 1848 jako rnik pi Lubijskim sudnistwje dajo, tak zo mee wn hie krtko do smjere w de 31. januara 1898 50ltny jubilej swojeho rniskeho powoanja swjei. J. M. sakski kral Albert jemu tehdy ryeski ki *) Pir. uica o. 2 lta 1897 str. 20 (listaj Mosaka-Kosoplskeho Wanakej). **) Napis peoka rka: afaik, Slavische Alterthmer, bersetzt von K. A. Mosig von Aehrenfeld. 2 Bde. Leipzig 1843, 1844. Nekrolog XXXVIII. 67 I. klassy saksk. Albrechtoweho rjada spoi. Ha nimale do knca swojeho iwjenja do 12. julija 1898 je Mosak z nje-wdnej erstwosu, z njekhabacej pilnosu a z najzboowniim wuspchom jako wysokowaeny a wjele, daloko a roko (wo-sebje wot Serbow wobeju wrywuznaow) pytany rnik da, doni jeho krtka, ale eka khoros w 79. le iwjenja w ponym dle njepewiny. Na ryekuble swojeho jenikeho syna w Maej Swcy, hde b sebi w zahrode tak mjenowane Tusculum jako wumnk natwari, wusny icho 31. julija 1898. Krtko do swojeho sknenja je so wupraji: To nicht njesm rjec, zo sym hdy na nto lni by. Jeho swjatony pohrjeb so sta w L u b i j u. Lubijski pastor primarius dr. Kocor (serbskeho rodu) spomni w arowanskej ri te na to, zo je njeboiki swj serbski narod swrnje lubowa a kitowa. Mosak-Kosoplski be adny originalny mu, njewdny owjek. Zemjan rkae, syn luda be po zmyslenju a wanju. Zemjanstwo, kotre b jeho dd prosty serbski bur na-bywi ryekubo w Serbskich Pawecach po zakoskim adanju starich asow sebi kupi dyrbja, wot nana pak wotpooene, wn zaso (w l. 1866) za swoju swjbu wuhrjeba, pomjenowawi so po serbsku Mosak-Kosoplski, po nmsku pak Mosig von Aehrenfeld, ka je te z jeho facsimila pod jeho wob-razom tu pidatym wide. Te kupi sebi sam zaso ryekubo, Mau Swcu. Tola pak je pi welakich skadnosach, wosebje na uiskim provincialnym sejmje peiwo zemjanam a rye-kublerjam za burow wojowa. Kruty peiwo sebi b wn zlutniwy a njeznajee za swoju wosobu anych po-trjebnosi. We nim pak dae sylny, samostatny, energiski, njepowalny duch, podpjerany wot wtreho pomjatka, a we nim bydlee powitkowna wzdanos a wuenos. Jako wurjadny znaje lu-dowych stawiznow a literaturow b mnohich row mcny, je nimale dosponje wobknjeujo. Wn njeb znaje jeno serbskeho a nmskeho pismowstwa, ale itae ha do poslednich lt swo-jeho doheho iwjenja pdla starych hrekskich a aanskich spi-saelow jendelske, francozske, italske, ruske spisy, plske a ske nowiny: Sophokles, Horatius, Shakespeare, Voltaire, Dante, Tolstoj, 68 Nekrolog XXXVIII. Narodn listy a dr.*) bchu jeho wdni towaojo a zabawnicy. K tutomu jenikemu duchownemu wokewjenju a rozprenju kde lto wjete puowanje stupi w sudniskich przdninach. Tak je nimale w kraje a wjete msta Europy ka te Palaestinu z Jeruzalemom wopyta. Za wotpsanca do poncno-nmskeho (1867) a do nmskeho kejorskeho sejma (1871) wot Lubijskeho (II. saksk.) wlbneho wokrjesa wuzwoleny, b Mosak-Kosoplski staw nmskeje na-rodno-swobodneje strony. Poslednii as pak b so blie ke kon-servativnym nahladam pikhili. Jako wuznamjenity a wuwoany prawiznik a rnik mjee wn sawne mjeno a doby sebi wulkeho zamoenja. Pedewm be po wch Serbach jenak znata popularna wosoba. Ha runje zemjan a wobsede ryekuba wn as swojeho iwjenja w-dee jednore wanje serbskeho mua sebi wobkhowa, uam a myslam serbskeho bura a luda rozymjee ka ldma adyn druhi wzdany Serb, we wobkhade namakowae prawy ludowy zynk a z tym sebi w najwjetej mrje doby dowrjenje Serbow, koti we wulkich syach jeho mudru radu a zakitowasku pomoc sebi w prawizniskich wcach pytachu. Rady so Serb mjeno-wae a rady a derje serbscy ree ze Serbami. Jeho narodne a wtinske zasuby wo Serbowstwo lea ble z woprdka a w asach jeho gymnasialneho a akademiskeho i-wjenja a w asu dozaoenja naeje Maicy Serbskeje. Dla swojeje napinaceje juristiskeje dawose njeje pozdio jako serbski spi-sael wustupi mh, njeje so na wuradowanjach serbskich na-lenosow we zjawnosi porjadnje wobdlowa. We wutrobje pak so ujee peco jako iwy Serb a dobry uian a, hdykuli be trjeba a nuzno, njebojaznje Serbowstwo zastupowae. Peiwo njesprawnym njepeelskim nadpadam je wn te w pozdiich ltach stajnje ha do swojeje smjere ze swrnosu Serbowstwo, serbski lud a serbskich wjednikow z wtrym pjerom a z jadriwym sowom zjawnje zakitowa, wosebje wustojnje naeho njeboh D. H. Imia 12. nov. 1885 ped kejorskim sudom w Lipsku a naposledku Maicu Serbsku w skrbnej wcy serbskeho narodneho *) Pir. Neues Lausitzer Magazin; 74. zwjazk, II. zeiwk lta 1898. Wuahi z protokollow M. S. 69 doma; te serbske pismowstwo a wosebje Maicu Serbsku, kotru ped 53 ltami sobu zaoi, je ze swojimi srdkami podpjerowa a je jej te sknnje swoju sowjansku knihownju wotkaza. Za witko to je sebi Mosak-Kosoplski estne wopomnjee a dak Serbow zasui. Po sprcniwym a ha do knca da-ponym iwjenju sw jemu pez Bou mios wne swto! Requieseat in pace! Lic. theol. J. Ren-Ketliski, rye. Wuahi z protokollow M. S. 1) Posedenje pedsydstwa a wubjerka w Liej jamje, 20. mrca 1899. Pitomni: usanski, Mrzak, Fiedle, Kaple, Skala, Bartko, Andricki, Smole a Cy. Postaja so deski porjad za hownu zhromadiznu: 1. rozprawy, 2. nekro-logi, 3. wlba noweho pokadnika, 4. pemnjenje wustawkow, 5. namjety. Howna zhromadizna ma so jutrownu srjedu z dyp-kom 3 popodnju w Gudic hosencu wotewri. Dla nowych muskich khorow ma so dr. Mucy pisa. 2) Howna zhromadizna, 5. hapryla 1899 w Gudic hosencu w Budyinje. Pedsyda kan. kantor J. usanski zhromadiznu 3 hod. wotewri a powitawi hosi a sobustawow, wosebje lubych peelow z Kalisza, Prahi a Delnjeje uicy wo-zjewi deski porjad. Hownu rozprawu pismawjede kan. scho-lastikus J. Skala poda spominajo mjez druhim na to, zo bohu-el njeje Maicy hie mno w swojim rjanym nowym domje synow powita, dokel wojuje hie wo khlb, wupraja pak z do-bom te nadiju, zo w dotwarjenym domje so nam brzy wotewri k zjzdej rjana jstwa. Ka krasny pomnik zmuiteje dawose tu ntko stoji prni dl nowotwara, a zbuduje nutrne adanje, zo by skoro dokonjany twar so ped nami wupina. Twarskemu wubjerkej sua dak za spchowanje twara. Tutn je so asto skhadowa a druhdy stej te pedsydstwo a wubjerk z nim w hro-made wuradowaoj. Druhu rozprawu podawa pokadnik Mjewa: M. S. mjee w 52. le 4486,01 hr. dokhodow a 4474,79 hr. 70 Wuahi z protokollow M. S. wudawkow, potajkim 11,22 hr. zbytka. Tu jeje zamoenje wu-inja 3845,15 hr. Kn. pedsyda spomina na to, zo kn. pokadnik wzdawi so swojeho pekupstwa te pokadnistwo M. S. densa zouje, kotre je dohe lta swru zastara, a pepodawa jemu w mjenje towastwa estny diplom. Mjewowy nastupnik je knjez pekupc e. Dale pedsyda wozjewja, zo je so zamoenje M. S. z 5000 hriwnowskej iwjenjozaweskej policu rozmnoio, ko-tru je dr. Muka Maicy dari. Darielej so z postanjenjom dak wupraji. Za knihiskadnika Kaplerja rozprawja Sommer, zo je so oni 7786 exx. welakich knihow a spisow mjez lud rozrio. Knihownik Fiedle wo nowej knihowni rozprawja. Tasama je so w onim le wo 132 isow rozmnoia. Nimo toho je njeboh Mosak-Kosoplski swoje sowjanske knihi Maicy wotkaza, a te Hrnikowe knihi buchu do knihownje penjesene. Knihownikej so dak zo sprcne do wupraja. Z rozprawy zarjadnika Maineho domu, rnika Cya wukhada, zo dotalny nowy dom pai 130984 hr. a zo mamy na njn 90000 hr. poene a nimo toho hie 21015 hr. dopai. Dokhody z noweho domu wuinja 6340 hr., ze stareho 1400 hr., w hromade 7740 hr. Wotlia-li so bne wudawki a daske, wuini isty wunok ltnje 3400 hr. Te kn. zarjadnikej so derjezasueny dak dosta. Wo delnouiskim wotrjede kantor Jordan rozprawja: sobu-stawow je 70, dw knizy stej so wudaoj. Na to podawaju rozprawy wo skutkowanju wotrjadow a to dr. Muka wo re-spytnym, narodopisnym a historisko-archaeologiskim, Andricki wo belletrist iskim a wo hudbnym Sodek, ki z dobom zaoenje hudbneje knihownje namjetuje. Potom itaju nekrologi: Wo monsignoru Jakuba Kuanka Jakub Skala, wo justicnym radielu Mosaku-Kosoplskim fara lic. theol. Ren, wo fararju Tenarju kantor Jordan. Pe-mnjenje wustawkow: Witcy su za to, zo maju so do ped-sydstwa M. S. piwza redaktor asopisa, zarjadnik domu a kustos museja. Wo tutym pistawku k wustawkam pak ma so, dokel dw teinje sobustawow pitomnej njebtej, w pichodnej how-nej zhromadiznje hie raz definitivnje wobzamkowa. Za nowe sobustawy pijachu so: Melania Parczewska z Kalisza, wue Bohuw Wrobl z Delnjeje Hrki, kapan Fr. Mal Wuahi z protokollow M. S. 71 w Pibramje, fara Gotthold Bolte w Brjazynje, wue J. Rybak w Khwaicach, a studena: Wata Wiaz z Khwaic, Gerhard Gl z Rakec, Pawo Wiek z Piec, Pawo a Marin Mrzak z Hrodia a Jurij Delan z Wtecy. Namjety: Pirodospytny wotrjad ma so znowa zarjadowa. Maica njech kn. wuerja Schtzu w Rachlowje prosy, zo by pedsydstwo pije chcy, mstopedsydstwo pijima kn. kapan Nowak. Kn. rnik Parczewski ri za agentury. Kn. Mjewa je ble za kolportera. Kn. fara Handrik Slepjanski agenturu za-oi. Na namjet dr. Muki, pedsydy wubjerka serbskeho mu-seja, bu za kustosa serbskeho museja tachantski prda J. ewik wuzwoleny. Dr. Muka namjetuje po adanju mnohich pitom-nych sobustawow M. S. z dalich stron, zo by so na Michaa 1899 zaso wulki spwanski swjede a dale kde lto po hownej zhro-madiznje M. S. stajnje z najmjea serbski koncert wuwjed. Knjez Sodek slubi, zo so wo to postara. Pitomnych b 72 wosobow. 3) Zhromadne posedenje pedsydstwa a wubjerka w Budyinje, 24. meje 1899. Pitomni: usanski, Cy, Skala, Bartko, dr. Ren, Mrzak, Smole, Andricki, Kubica. Jedna so wo wudau Bartkowych biblijskich stawiznow. Mstopedsyda fara Mrzak chce prjedy ha M. S. i a nakad pewozmje ze ulskim radielom re, ha so jemu spodobaju. i a na-kad Bartkowych krluow a spwow M. S. pewza njeme. Nakad dr. Pilkowych muskich khorow (280 hr.) Maica na so bjerje. 4) Zhromadne posedenje pedsydstwa a wubjerka w Budyinje, 25. oktobra 1899. Pitomni: usanski, Kubica, Fiedle, Smole, Kaple, J. ewik, Ren, Skala, Bartko, Sommer. ita so dakny lit dr. Pilka dla pijea nakada muskich khorow. Te dakuje so pedsyda wubjerkej za pehladanje noweho domu. Smole wobstara nowoi adressow Mainych sobustawow. Za noweho sobustawa bu pijaty subdiakon Leon Ziokowski z Gniezna. Kustosej museja so 500 hr. k zakleenju figurinow a k wobstaranju nkotrych hie trbnych wcow pizwoli. Ri so wo welakich njedostatkach w nowotwarje. Smolerjej ma kn. Cy kontrakt dla penajea jeho rumnosow zestaje, rum 72 Wuahi z protokollow M. S. pod iernju ma so wurjedi a twarski wubjerk ma so wo to stara, kak by so wnoi w pincach zadwao. 5) Zhromadne posedenje pedsydstwa a wubjerka, 5. febr. 1900. Pitomni: usanski, Kaple, Kubica, Smole, Fiedle, e, Ren, Cy, Mrzak, Skala, ewik. Jedna so wob-rnje wo nakade Bartkowych biblijskich stawiznow. Kn. Bartko ada sebi nimo toho te hie wot M. S. honorar za swoje do: 120 hr. a 10 exx. a za kdy dali nakad 20 hr. wot kdeho tysaca exx. za swojich herbow. Dokel su srdki M. S. snadne, towastwo njeme tajke wopory pinjes. Tohodla dawa so ped-syde ponomc, z kn. Bartkom jedna. Rukopis Radyserba Serbski zabawnik, wot dr. Muki kupjeny, ma so najprjedy hie wot J. ewika pehlada a po jutrach do ia da. Po pis-nym namjee dr. Muki pijimuja so za nowych sobustawow: Cesar Mosig v. Aehrenfeld nad Maej Swidnicu, komponist Bjarnat Krawc w Drjedanach, historiograf Ed. Bogusawski we Warawje, a Wladimir Winjewski w Nowgorode-sje-wjersku. Kn. fara Mrzak-Hrodianski ma proeny by, zo by pi hownej zhromadiznje M. S. nekrolog m wo zemr-tym zasubnym estnym sobustawje a jubilarje M. S. kn. fara em. Rjede, na kotreho khowanju b pedsydstwo pitomne. Na systematiske rozmnoenje knihownje ma so ltnje 60 hr. naoi. Wuahny Jakub ewik. W o b s a h. Wo nadawkach historisko-archaeologiskeho wotrjada Maicy Serb-skeje. Pednok Alfonsa Parczewskeho str. 3. Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeho. Podawa Handrik-Slepjanski (pokraowanje a sknenje) 14. Malutkich sownik. Zestaja Radyserb-Wjela (sknenje) . . . 41. Serbske swjbne mjena z l. 1534. Wupisa Radyserb-Wjela . . . 43. Wurjadne ludowe wutworki mstnych pidawnikow z mstnych wcownikow. Zestaja Jan Radyserb-Wjela ,, 44. Pinok k najstarim stawiznam serbskeho duchownstwa w Bu-dyinje. Poda dr. Jurij Pilk ,, 46. Kharakteristiske znamjo serbskouiskeje onomastiki. Poda Alfons J. Parewski ,, 52. Serbske swjbne mjena msta Budyina z lta 1416. Wupisa a zestaja dr. E. Muka ,, 55. Program Narodopisneho Wotrjada Maicy Serbskeje. Pednoowa w posedenju 13. hapr. 1898 a na adanje sobustawow wo-ia dr. Ernst Muka 61. Nekrolog XXXVIII. (Karl August Mosak-Kosoplski, z podobiznu) 65. Wuahi z protokollow M. S. (Wuahny J. ewik.) ,, 69. Wo zapaenje ltnych a wosebje te zastatych pinokow (kdoltnje 4 M. abo w cuzych pjenjezach po kursu) a wo d a r y za dom M. S. najpodwlnio prosymy. Lto so brzy minje! Pokadnikowa adressa za pst je : Kaufmann August Z e t s c h , Bautzen (Sachsen), Reichenstrasse 8. Te prosymy, zo bychu nae esene sobustawy swojich znatych k pistupjenju do naeje Maicy Serbskeje namowjeli. Pinoki kwitujemy w asopisu a we uicy, darjene knihi buchu jeno w Serbskich Nowinach kwitowane. asopisa M. S. su te mnohe stare ltniki hie na peda a ma so direktnje skaza pod adressu: An die Maica Serbska in Bautzen (Sachsen). N j e s o b u s t a w a m p e d a w a so z e i w k a s o p i s a za 2 hr. 50 np. (2,50 M) a cy y l t n i k za 5 hr. (5 M). Rozesanje Mainych spisow stawa so porjadnje dwjcy za lto a to stajnje po jutrach a wokoo hd. Hdy by nchto wo-zjewjeny spis njedosta, njech sebi ada z lisikom pod adressu: Dr. Ernst Muka ( M u c k e ) , Freiberg (Sachsen). Dla zmnjenja p o r j a d n e h o piposyanja a s o p i s a a spisow M. S. je trjeba, zo esene sobustawy witke pemnjenja swojich adressow (sydliow a dostojnstwow) prawje brzy re-daktorej asopisa wozjewjeju. Cia E. M. Monse w Budyinje. A S O P I S MAICY SERBSKEJE 1900. Redaktor: d r . E r n s t M u k a , rye serbskeho rjada Sw. Sawy. L t n i k L I I I . Zeiwk II. (Cyeho rjada iso 103.) B u d y i n . Z nakadom Maicy Serbskeje. Podtenje Serbowstwa pi Mdle, Solawje a srjednym obju. Poda dr. phil. Jurij Pilk. W najstarich serbskich stawiznach pedstaja so nam statk, wo kotrym su dotalni stawiznarjo rdko hdy cyle objektivnje a bjeze wch pedsudkow jednali: je to wuienje abo wuhnae serbskich prawobydlerjow z jich sydliow a zasydlenje nmskich kolonistow na jich mstnje. itarjo powsow wo tom jednacych, ki su bjez pedsudkow, lohko pytnu, zo su tudy nmscy sta-wiznarja we wstych njeprjomnych wuzkosach, zo bychu mli njezamjelomne a moraliscy zasudomne skutki sebinose a a-komnose swojich prjedownikow pak zjawnje porokowa, pak za dobre spzna, pak je tola w milim swtle pokazowa. K prn-emu t. r. k zasudenju je so jich dotal jeno mao rozsudi za-moho, najwjacy jich wuzwoli posledni pu. Z tym pak woni wot pua wrnose pez historiske lisiny zarueneje a zawse-neje wotstupichu, a z tym zamys (tendenca) so pedoby. Mys-likam tajkeho stawiznastwa memy cyle derje sldowa. Tui stawiznarjo njechceda pida, zo je serbski lud hakle pez pod-isnjenje ze strony Nmcow do hkeje wotwisnose pio. Toho-dla wobkrueju, runje to z niim dopokaza njema, zo su Serbja hio pod swojim narodnym knjejstwom njewlnicy byli a zo njeje nizki lud hio do pikhada Nmcow anoho wpbsede-skeho prawa m na zemju a rolu, dwr a dom, zo su woni hdy machu jich prjedy hio z jich wobsedenstwa wuri z nmskim dobyom a wobsadenjom serbskeho kraja jeno swojich knjezow mnjeli, snad samo milich za kruiich dostali. Ka-kuli rjenje a lubje tutn nahlad klini, jemu so tola w dopo-kazma z lisinskich row zaprwaju. Pokaz na Lachow w le-zynskej a Plskej, ki cyle wot swojich narodnych knjekow wot-6 74 Dr. phil. Jurij Pilk: wisujo aneje swobody na swojej rdnej zemi njemjachu a wot lachty so tak surowje podtowachu, zo jich wjwoda Blesaw I. peiwo nim kitowae, njeje dale nio ha analogija. Be-li te nhde druhde tak, to z toho njewukhada, zo je to pola starych Serbow runje tak byo. Nmscy stawiznarjo, ki zrudne pooenje serbskich zbytkow w ponmenych sowjanskich krajinach cyle zamjele abo zapr njema, tola k tomu sta njechceda, zo je njewuprajomne hubjenstwo hakle z powrotom witkich wobstej-nosow po pikhade Nmcow nastao. By-li te tuto wanje stawiznarjow z narodnostneho stejnia t nkak chcy zamowje, dokel so prcuja, stawizny jeno w milim swtle pokaza, dyrbi wn tola prcowanjam tych stawiznarjow krue napeo stupi, ki chceda historiske fakta na howu staji. Sem ja te wu-prajenje widaneho sakskeho stawiznarja liu, ki staw wo serb-skich krajinach mjez Solawu a objom ze sowami skna: Njenadkhadamy nihde ani slda wo tom, zo buchu Sowjenjo z mocu z jich sydliow wuhnai. Je to tak eki zmylk, zo jn njememy njeporjedeny wo-staji. Runje mam tu k pepokazanju telko historiskich swde-njow njepibywa, kelko jich na p. wo zmcnym wuhnau a wutupjenju Obotritow (Bodricow) z Meklenburka swdi, tola te, kotre nam lisiny podawaju, dosponje k tomu dosahaju, tamne wuprajenje wo kolonisaciji a penmenju serbskich kra-jinow bjeze zmocowanja jako njewrne wotpokaza. To pak so w, zo buda so i z naimi dopokazmami ldma peswdi da, koti za zmocowanje nimaju, hdy so serbske swjby z domu a dwora wuhnachu a hdy so pola, kotre bchu jich dotal ze-iwjae, jim bjeze zarunanja wzachu a cuzym piahowarjam pe-dachu. Toje piiny politiske, naboniske a hospodaske su, ka so peco wudawa, k penmenju nhduich serbskich krajinow wjede. Ja sym pez swoje pepytowanja k peswde-nju pio, zo su jeno poslednje (hospodaske piiny) tu skut-kowae. Njew nicht, zo su nmscy ryerjo pez piwodowanje nmskich sydlerjow mc Nmcowstwa wobtwjerde pytali. Nmscy burja njebchu w srjednym wku wojacy, wojestwo b wc a rjemjeso zemjanow a jich wotrokow, ki pak burja nje-Podtenje Serbowstwa pi Mdle, Solawje a srjednym obju. 75 bchu. Tohorunja njememy wri, zo je ados, zo by so ke-sijanstwo zakorjenio a rozpestro, howna piina zahnaa a wutupjenja Serbow bya. Witana drje be cyrkwinym mc-narjam ludnos, ki swru kesijanskej wrje piwisowae a so jim pokorjee, to so wo serbskim ludu, ka kdy lohko zro-zumi, za prni as jeho wobroenja na ane wanje praji nje-hodi, wjele ble pak duchownym knjejstwam w serbskim kraju, to lisiny jasnje dopokazuja, wosebje pjenjena mc a zam-nos swojich poddanow na wutrobje leee. Na pisporjenje du-chownych dokhodow bchu w tamnym asu jich mysle pedewm a bjeze wobmyslenja zoene. Tehdy pak nmscy burja hio dawno cyrkwi a jeje suobnikam pony desatk wot witkich swojich ze skich wupodow a dobytkow dawachu, kotre woni ze swojimi lpimi rlnymi a plnymi piprawami stajnje hie powjete so prcowachu, wot Serbow pak so wude jeno wsty njepemnjomny dawk ada smdee. Tutn wohidny, twjerde postajeny desatk w cyrkwinych mcnarjach ados wubudi za wotstronjenjom Serbow. Zo d tui njebudechu mhli lsy wu-korjenje (trjebi) a k pdnym nowinam peda, to su cyrk-winske wustawy a zaoki jeno wot nmskich kolonistow wo-akowa mhe, njeje wrna piina. W tym pade njeby lisina z lta 1123 de omni novali tam a Selavis quam a Saxonibus exstirpando raa (Regest I). Pi tym pak historisku wrnos zaprwajo zamjele njesmmy, zo so podisnjeni Serbja druhdy zapjerachu, cyrkwiny desatk pai. Tn mee so jim na p. w jenej wsy wokoo ta 1145 jeno z mocu brnjow wunuzowa.*) Hiom wot lta 1123 so dopokaza hodi, zo su Serbja pi Solawje dyrbjeli swoju wtcowsku domiznu wopue. Jako mstno, hde je so to stao, so wjes Warwice mjenuje, tola nje-memy mstnos tuteje wutupjeneje wsy wjacy z wsta postaji. To wak smmy za cyle wste pije, zo tamni Serbja zemju swojich prjedownikow dobrowolnje wopuili njejsu, ale pod iom *) Codex d ip lomat icus Anha l t i nus I p. 240: . . . . eo tamen tempore, quo usum illius decime ad ecclesiam beate Marie transtulimus, villa Mose partim cultore vacabat, partim Sclavorum decimam non solven-tium nomine subigebatur, ideoque decima vel nulla erat vel ea tantum quam non sinodalis iusticia, sed militaris violentia extorquebat . . . . 6* 76 Dr. phil. Jurij Pilk: zwonkownych wobstejnosow. Na to te sowa lisiny pokazuja, na kotru so pi tym poahujemy. Biskop Ota Halberstadtski mjenujcy w le 1123 paenje desatka we wsy Widersted nad Wprje zarjadujo z dobom na to mysli, zo bychu so Serbja w tamnej wosade bydlacy z nkajkejekuli piiny mhli nueni zauwa, wonu krajinu wopui a swoju zemju pikhadacym Saksam k wobdanju pewostaji. (Regest I.) Kltr Nienburg (Nowohrd) pi Solawje sua w prnjej rjadowni k tym duchownym zaokam, ki wurjenje rdnych Serbow hdekuli mno spchowachu. W prnjej poojcy 12. lt-stotka be tamnii abt Arnold wot zemjana z mjenom Suither hrodio (burgwardium) Klu pi Mdle kupi a po wotstro-njenju starych njewrjacych serbskich ratarjow tam nowych burow kesijanskeje wry (t. j . Nmcow) zasydli. Tuto spoinanje so wot arcybiskopa Bjedricha Dwinskeho (Magdeburgskeho) za dobre spzna, tak zo wn 15. jan. 1149 kltrej Nienburgskemu desatk z tamnych leownosow wotstupi, pi tym wuzbhujo, zo je abtowa pisunos kesijanske boe suby tam zaoi, hde hie njebchu. (Regest II.) Z cyle tym samym wudawanjom kltr Nienburg pokraowae, domjacych Serbow wuhanje. Tak na p. w le 1162 krajinu wokoo hroda Stene pi Mdle kupi, a prni skutk abta Arnolda tam be wuhnae zasydlenych serb-skich ratarjow z pisuacych wsow z mjenom Mulice, Chozice a Psorobe, ki w blizkosi Dessawy leo so pozdio do cya zhubichu. Te tutomu rubjenju wobsedenstwa Dwinski arcy-biskop swoje spodobanje wupraji ex debito nostri officii pro informando Christiane religionis cultu in quibus nondum est locis. Desatk pak, ki kltr Nienburg pez Bou hnadu tehdy a w pichode wot tamneho hrodoweho wokrjesa w prawej mrje dostawa so nadijee, je po zapusenju tamnych serbskich wsow, na kotrych leownosach ane nowe njenastachu, brzy do nieho sprochny. (Regest IV.) Nowa kesijanska wuba mee so Serbam z eka zalubi, hdy jeje rozpesrarjo na tak njesprawne a njesmilne wanje jich do njezboa wustorko-wachu. Runje tak je nam hie densa wohidne, hdy so nkajki materialny zamr pod hesom ad majorem dei gloriam do-sp pyta. Podtenje Serbowstwa pi Mdle, Solawje a srjednym obju. 77 Witcy duchowni knjea wak na to njemyslachu, zo ma so zarjenje Serbow jako khwalobny skutk missionstwa wukhwa-lowa. Zjawnio a sprawnio abt kltra Ballenstedta swoje sowa wuzwolee. Tutn be lta 1159 dw tamnu stronu Mdy leacej a dotal wot Serbow wobydlenej a wobsedenej wsy z mje-nom Nauzedele (Nowe Sedo abo Nowoslice) a Nimiz (N-mi) kupi a jej hromadu skadi a do 24 lenow rozdliwi Flmingam (Nmcam z Hollandskeje) peda, ki bchu jeho wo to prosyli. (Na mstnje tutych wsow potom ntia wjes Naun-dorf pola Dessawy nasta.) W kupnym lise, w kotrym wn tamne wsy nmskim piahowarjam pewostaja, wony abt zjawnje wuzna, zo to ini k polpenju a k pisporjenju cyrkwinych ku-bow. (Regest III.) W druhej poojcy 12. stotka bywae to pola Poobskich Sowjanow nsto cyle wdne, zo dyrbjachu swoje namrte kuba wopui. asto sebi knjejstwa hio do wuhnaa Serbow dawki wob-krui dachu, kotre zmja piahowacy Nmcy dawa. Tak wobkrui biskop Wilmar Braniborski (Brandenburgski) lta 1173 Ls-kowskemu kltrej (Leitzkau) njedaloko obja leacemu wob-sydstwo wstych wsow, mjez nimi wsow Slaudiz a Meterne tehdy hie wot Serbow wobydleneju, zo bychu, hdy buda wot Nmcow wobydlene, kltrej pichodnje wsty desatk paie. (Regest V.) Te tu zaso widimy, zo buchu tute wsy pozdio po wotsalenju Serbow przdne a puste. Tak be te arcybiskop Adelgot Dwinski kltrej swj. Ptra a Mikawa w Dwinje nhdy swoje wobsedenstwo Cer-nicy (Cirnizce) pewostaji. Tam buchu dw wsy Dode-wicy a Unstaden (wob pozdio zapusenej) zaoenej a ,,do-kel Serbam wonej wsy wobsedacym nmscy sydlerjo sldowachu, wotstupi wn tamnii desatk kltrej. Adelgotowy nasldnik arcybiskop Bjedrich a pozdio lta 1178 hie raz arcybiskop Wichmann wobkruitaj jn z nowa kltrej. (Regest VI.) Posledni pikad za nae dopokazowanje je bulla bama Innocenca III. z 19. junija 1201. Z njej wn duchownemu we Worlicy (Wrlitz) hiom prjedy dowolene zbranje desatka we wsomaj Worlicy a Pratowje (Pratau) z nowa wobkrui. Tutu krajinu be markhrabja Albrecht , nan wojwody Bjarnata 78 Dr. phil. Jurij Pilk: Sakskeho, wot njewrjacych t. j . Serbow woswobodi a z natwa-rjenjom cyrkwjow we Worlicy a Pratowje Bohu Knjezej po-swjei. (Regest VII.) Myslimy, zo smy tak njewrnos tamneje sady dopokazali, zo so wo zmcnym wurjenju Serbow z jich sydliow w lisi-nach nihde nio njenamaka. R e g e s t a . I. 1123 (sine die). Otto episcopus Halberstadensis ordinat quomodo de decimis fiat in Widerstide de omni novali tam a Sclavis quam a Saxonibus exstirpando, etiam si in eadem pa-rochia id evenerit, quod Sclavi terram illam iam prius cultam deserentes, sicut Warwize in villa Sclavonica contigit, aliqua necessitate cogente inde discesserint et Saxones ad eandem terram colendam subierint. Codex diplomaticus Anhaltinus I p. 155. II. 1149, 15. jan. (dat. Magdeburg, XVIII. Kal. Februarii). Frithericus Magdeburgensis archiepiscopus pro fundando christiane religionis cultu, in quibus nondum erat locis, cenobio Nuen-burgensi decimam tradit de burchwardio Cluci secus Mildam, quod Arnoldus abbas Nuenburgensis a quodam nobili Suithero acquisivit, remotisque antiquis infidelium Sclavorum colonis novos inibi christiane fidei cultores collocavit. Cod. Anh. I p. 260. III. 1159 (sine die). Arnoldus cenobii Ballenstadensis mi-nister, bona ecclesie eius meliorare atque augmentare cupiens, duas villulas trans Mildam sitas, Nauzedele et Nimiz, hac-tenus a Sclavis possessas et in unum redactas in viginti quatuor mansos partientes, Flamiggis petentibus vendit. Cod. Anh. I p. 331. IV. 1162, 8. aug. (actum Magdeburg). Wigmannus Magdeburgensis archiepiscopus pro informando Christiane reli-gionis cultu in quibus nondum est locis, ad peticionem Arnoldi Nienburgensis abbatis decimam de burchwardio quod vocatur Podtenje Serbowstwa pi Mdle, Solawje a srjednym obju. 79 Stene secus Mildam fluvium, remotis antiquorum Sclavorum colonis, que Deo propicio nunc et in futurum iustis modis acquiri potuerit de suprascripto burchwardio cum . . . villis Mulize, Cho-zice, Psorobe nominatis, Nienburgensi cenobio in usum possi-dendam traditione donat. Cod. Anh. I p. 347. V. 1173 (sine die). Wilmarus Brandenburgensis episcopus fratribus claustri in Liezecha possessionem confirmat quarundam villarum, e quibus Slaudiz et Meterne, que nunc a Slavis inha-bitantur, si in posterum a Teutonicis possesse fuerint, eidem ecclesie partem terciam decime persolvent. Cod. Anh. I p. 397 f. VI. 1178 (sine die). Wichmannus Magdeburgensis archi-episcopus notum facit, quod Adolgotus, predecessor eius, ecclesie Petri et Nycolai in Magdeburg contulit predium Cirnizce, de ipso predio due ville Dodewiz et Unstaden edificate sunt, et cum enim Slavis, qui villas istas possederant, coloni theutonici succe-derent, decimas ipsarum villarum ad usus fratrum beati Petri et Nycolai tradidit, quam donationem Fridericus successor Adol-goti renovavit et nunc Wichmannus archiepiscopus confirmat. Cod. Anh. I p. 414 f. VII. 1201, 19. junija (dat. Laterani XIII. Kal. Julii). Inno-centius servus servorum dei Theoderico sacerdoti in Worgelez communit, quod cum Albertus quondam marchio, pater Bern-hardi ducis Saxonie, locum prius ab infidelibus occupatum dante Domino liberasset et tam ecclesiam in Worgelez quam aliam in Brote fundasset ibidem predicte ecclesie in Worgelez ad exemplar Celestini pape institutionem percipiendi confirmat de-cimarum. Cod. Anh. I p. 548. 80 Dodawki k statisticy a ethnografiji uiskich Serbow II. Podawa dr. Ernst MUKA. (Pir. as. M. S. 1896, ze. I, str. 36 sll.) A. Pruska Hornja uica. I. Muakowska serbska wosada. (Pir. as. 1885, str. 80.) Ze serbskimi kememi bywae tu wot l. 1885 peco hrje, fararja Rejdu poinae staroba ie a wobrne zastojnstwo ei, tak zo wn wot lta 1888 boe suby pikrtee t. r. wn wot toho asa nic wjacy kdu njedelu, ale jeno kdu druhu njedelu po nmskim te serbski prdowae. Ka hio w aso-pisu lta 1885, str. 80 sl. rozestajach, be tam cye cyrkwinske zarjadowanje serbskeje wosady wot starych asow ke kode Serbow. Snano pak je to mody kruty nasldnik knjeza Rejdy ( 20. 9. 1898), kn. fara Juk, rod. z aza, spzna a smiliwi so nad duchownej nuzu swojeje nimale hie cyle a ise serbskeje wo-sady porjedi a Boe suby po pikade druhich, wosebje sak-skich serbskich wosadow zarjadowa. Daj to Bh! 1. Brunojce (n. Braunsdorf). a. ula. Po starym wuerju Klitschu, ki d be Nmc, ale peiwo Serbowstwu njezakhadee a di z najmjea ka-techismus serbski nkak wuee, zo bychu mohe k serbskemu fararjej na serbske paerje hi, zaso nmski wue w l. 1887 pide, ki po swdenju dweju onow z mocu peiwo serbo-wanju ulskich di wustupowae dom zakazujo mjez sobu serbski re a holiam serbske hawby z howy drjo a canki wot hawbow torhajo. Z tym wn te dosp, zo hio w l. 1891 so ulske di swojeje narodneje re hanibowachu; wonkach na wsy na serbske praenja njewotmowjachu, runje, to b wide, serbski rozumjachu, jeno jedyn hlc so sknnje skhrobli, mi serbski wotmowi. Diwajo na wuerja, zo bychu dom i-wjenje we uli wolili, wot woneho asa te stari ze swojimi dimi zwjeta nmcuja. Na tute wobstejnose serbska ma tam hcy skoree pidawajo: Nae di ntko nio wjacy njena-Dr. E. Muka: Dodawki k statisticy a ethnografiji uiskich Serbow. 81 wuknu, a serbski kapan (t. j . Muakowski serbski duchowny) potom swari, hdy na bjatowanje (t. j . na paerje) pidu. b. Towanos a wanja. ) Serbske reje w Brunoj-cach znaja, zwjeta pak je jeno hie na kwasach rejuja; kda glica me serbski rejowa, jena ona swdee; serbskich her-cow tam wjacy nimaju, posledni kza (dudak) Smchula (n. Schmechula) wokoo 1875 a posledni fidla Ptik l. 1881 wu-mr; w samsnym asu so te minytaj poslednjej kzarjej we susodnymaj wsomaj Kobjelni tak mjenowany wabowy k-za (do domu waba rkajo) a na Grje (Horje) epjel, wu-woany herc, ki do Ameriki wuee a tam brzy wumr. ) Camper w zapuse. W zapuse mode bre cam-perujeja; to ma so tak: modi hlcy sebi w kekach dohe pruty wurzaju, kotre ha na tchu (krye) dosahaju, zwot-rzaju pdlanske hauki a na wjeki pisane banty piwjazaju; z tutymi camperami w rukach woni pstnicy rano spwajo (hl. as. 1893, str. 91, o. 21) a stonajo po cyej wsy wot dwora do dwora ahaju a wot hospodarja abo hospozy za to pak kus poa (tucnego) pak dwjku jejow pak nto krokow pjenjez dostawaju; witke tute dary so potom popodnja we wjesoej za-bawje wuiwaju a peinja. ) Zeleny twrtk. Prjedy di w Brunojcach ha do wsom kmtrow mwachu, ntko pak smda dom toch a najwjacy tyrjoch kmtrow prosy. Kdy zeleny twrtk kmta swojim kmatam dawaju za dar catu, popranc a dw pisanej jejce, bohati pak k tomu te hie nkajki at. ) Pstne, jutrowne a swjatkowne spwanja. Mode holcy (glice) tu wot pstnic ha do swjat-kow po krue postajenym rjede a to pstnicy, kdu njedelu popodnju w zapuse, w tydenjomaj ped bomonku te kdu wutoru a kdy pjatk wjeor, zeleny twrtk a ichi pjatk po-podnju kdy kr na druhim mstnje we wsy a kdy kr s druhich krluow (mdlitow) ze spwaskich spwaju. Mstno-sow, na kotrych so zhromadeju a spwaju, pak je dwanae: 1. na Kzynej grce t. j . na hrcy ped domom bura Kzy (n. Kse) bomonku; 2. ti knzskim pcu t. j . pi knjej-skej pjecy ichi pjatk; 3. ti Rudobje t. j . ped domom bura Rudoby; 4. ti icholcu t. j . ped domom bura icholca; 82 Dr. Ernst Muka: 5. ti Budarju (mjeno stareho wobsederja) 6. ti Grusu (swjba: Grusowe) 7. na wugonje t. j . na mstnje, na kotre su prjedy wjesne kruwy wuhonjeli 8. ti negelu (bur negel) 9. ti Glichu (bur Glicho) 10. ti Janaku (bur Janak) 11. ti Drogonju (bur Drogo) 12. ti Ptku t. j . pola bura Ptka zeleny twrtk. Jutrownu sobotu so glice witke wjeor w 10. hod. ti Ptku zedu a tam do rjdkow po esoch dla, kda rjdka na jene tych 12 mstnow ehnje a tam po esich jutrownych krluach wuspwa; potom so zaso witke ti Ptku zhromada a do jutrowniki dopodnja w 10. hod. hromade po cyej wsy wot dwora do dwora ahajo ped kdym domom krlu zanjesu a jako myto za spwanje pak wot kdeho hospodarja 35 slborn pak wot k-deho modeho hlca dw hriwnje dostawaju, same ze swojeje strony za to wude pak dw pak, hde su mjenje dostae, jene pisane jejko dawajo; do nazbranych pjenjez so glice jastrow-nicu popodnju w domje, hde su na pazu khodie, dla dawi te paznej maeri wsty dl pjenjez za pazne hospodo-wanje pez cyu zymu a sknnje na Kzynu grku ahnu a tam nkotre dakne spwy wuspwaju. Mode jutry (mae jastry), Boe spe (Boe spjae) a swjatkowniku po-podnju glice witke hromade po cyej wsy (,,po droze w Ko-picy) ahajo duchowne spwy spwaju. Kdy spwanski de ma swoje wste postajene krlue abo te pokrluki. Pstnicy (w zapust) spwaki swoje spwanja zapoinaju z krluom: Nnt z Bogom zaspwamy. Druhu njedelu zapusta so wone ti Rudobje skhaduja a tam stajnje najprjedy hromade wu-spwaju pokrluk: Chjdi je Bog chjdi a potom smjert-nicu (smjertny krlu) spwa du do kdeho dwora, hde je w minjenym le t wumrje (zamrje); spw ze spwaskich, kotry chceda m spwany, maju zawostajeni zemrteho hio do toho asa wuzwoli a spwakam wukaza. ) Serbska meja. Swjatkowniku popodnju, hdy glice we wsy po drozy a-hajo duchowne spwy zanouja, modi hlcy (bre) we srjed wsy meju hotuja, pi im stej jim dw najmdej glicy pomocnej; dohi winy mrk za meju, swjatkownu sobotu popodnju z hole za drohi pjenjez (lta 1891 za 26 hr.) kupjeny, hlcy ha na Dodawki k statisticy a ethnografiji uiskich Serbow II. 83 rjany wjek wottruhaju, a ,,glicy pdla pomocnej meju z istej wodu z rki istu wumyjetej; potom hdy su te druge glice ze spwanjom po wsy gtowe, wone pidu meju z wnkami, antami a bantami wupyni; na to bre sknnje meju zb-haju a postaja; im wya meja je, im wjeta je khwalba mo-dych hlcow pola wjesnjanow. Meja 35 njedel stejo wostanje, potom so pui njedelu popodnju a cya w pesadowanju peda; pjenjezy z njeje wuwikowane modi hlcy pi rejach na to sl-dowacych petrjebaju; hewak su mejske wjesela a wobrjady pi stajenju a puenju meje tu te same kajke su z druhich stronow nam znate. c) Drasta. Wot prnjeje pstneje njedele, may zapust mjenowaneje, ha do jutrow khoda tu nske w mdrej, hewak pak, jeli njearuja, w ewjenej a pisanej drase ke mi (na mu). Glice, kotre druhu njedelu w zapuse smjertnicu spwaju, su w carnych lapach tez gowu, w prjedawich a-sach pak bchu w bych lapach. Jutrowniku su glice pi spwanju wosebie swjedescy zdrasene: na howje maju mdre krjuzate hawby z bymi zubikami (cankami), na wutrobnje a wokoo iwota pak su w bych lapach a wjelikich rubi-ach. Te spwaki pak, kotre nana abo mae aruja (a-uja), anych zubikow pi hawbach m njesmda. Ha do srjede 19. stola su sebi ludo w Brunojcach zwjeta cyu swoju drastu sami tkali, ntkole jeno hie dw burskej swjbje wonkach pede wsu na polach (Janakowe a eleznikowe) tkajetej. Pisp. W susodnym ntko penmenym elatowje (n. Selten) su sami koarjo (same koarje), ki pazne koleska daju a daloko a roko pedawaju. d) Leownostne mjena: Kromoki (zahon), Bertowy sup, na granice Brunojskej-Teplanskej-Muakowskej, k wo-pomnjeu, zo je tam jedyn dla Muakowsko-Teplanskej granice wottisega; wzor Nyk, jzor, w kotrym je wdny mu nyk, nykus bydli. 2. Zagor (n. Sagar). Zagor, tak pomjenowany, dokel w holi za gru, t. j . zady hory lei, ma 80 swjbow a to 72 hospodarjow a 8 podrunikow; 84 Dr. Ernst Muka: nmske su tam jeno 4 swjby. Hospodarjo so po swojim wob-sydstwje dla do ceych burow, ti-btle-burow, po-burow, btlik-burow, zagrodnikow, dwjnych budarjow, wjelikich a ma-ych budarjow, wjelikich, maych a prozdnych wjakarjow (t. j . khkarjow), Muakowske knjejstwo je l. 1851 sydom burskich kubow zahnao (eingezogen). Pola su khude a mokre, burja nizko woraju a zmnu we sywje hie njeznaja, na samsnych za-honach stajnje samsne pody mwaju: roku, kulki, proso a hejdy, rpu a kulki. Wjes je istoserbska, witcy serbuja, te nmcy, ki tam pieechu, brzy serbski nawuknywi; nmskeho kormarjowe di na p. jeno serbski powdachu. a. ula. W uli so nio wosebje serbski wuio njeje hio ped 75 ltami, ka wsta stara Lenikowa swdee. Z toho wu-khada, zo tam ludo poadanja za serbskim itanjom nimaju a zwjeta nio njeitaju ani serbski ani nmski. Ntii wue Domak, rodeny Serb z Krakec, serbsku r k wukadowanju wuiwa jeno, hdy sebi hinak pomha njew, zo bychu jeho di zrozymie; serbskich knihow we uli nimaju, ani serbskich biblijow. Stara ona so wuzna: My njejsmy wjele wukli, ale memy wcej ak te mode; te wo zawuknjeja, lubjej mjenje wukli, ale derje; tak za lto wycko zasej zabydu! Domak be prni samostatny wue w Zagorju; prjedy njeho b wue ze Skjarbiojc pikhada a w maej burskej jstw wui, te Do-mak be prnje 3 lta pola bura bydli a w burskej jstw roz-wuowa, l. 1884 pak su tam rjanu wulku ulu z cyhela na-twarili, do kotreje l. 1891 na 100 di khodee. Domak b l. 1888 ulskim holkam zakaza z hawbu w uli sede, do-kel to wosam kodi, pi swjedenjach pak w hawbach smda pi a pi ulskej visitaciji lta 1891 be jim pikaza, zo bychu w hawbje pie. Stare glice, hdy su ze ule, witke zaso w serbskich kapikach khoda. b. Towanos a wanja. Su tu serbske pazy a we nich glice serbske psnje spwaju a bajki baju. Moda ona Hana Milkowa z dobrym pomjatkom a slbroklinnym hosom ka so-obik cyu kopicu narodnych spwow spwae, a 50ltna Hana Nykojc, po gownicy wot swojeho 16. lta slepa holca, wjele Dodawki k statisticy a ethnografiji uiskich Serbow II. 85 rjanych ludowych bajkow a psnikow powdae. Je tu hie serbska hercowska swjba Melcherow: stary Melcher kza toka a jeho mdi syn na maych titrunatych fidlach hudi. Dle kza maju tu tele pomjenowanja: mch tebrawa (pebje-rawa = piel z drkami) rog tres ( = troska). Mel-cherowy stari syn je nimo herca z dobom druba (braka), ha do l. 1891 hio na 250 kwasach drubiwi, a ma cyu kniku swabaskich row, kotre je jemu bywi fara Mjewa we jich podri zestaja; tutn Melcher staremu kzarjej a drubje we Wuskidi tak mcnu konkurrencu injee, zo je tamny zasta hercowa a drubi. Serbska reja so te tu jeno na kwasach rejuje, nimo toho maju tu wosebite kwasne juskanje, hdy so pezpolo ducy k wrowanju a wot wrowanja piska. c. Swjbne a domowe mjena. Burja hie nimale witcy maju tu mjeno za swjbu a mjeno do domu; jich mjena su:. Bog, do domu Zmolo; Buda, do d. Lenik; Duto, do d. Zmlko; Dutko, do d. Hajnsko; Drojk (n. Droigk), do d. ymank; Gowna, do d. Ganik; Gowna, do d. Nowak; Huto, do d. Milk; Hipko, do d. Nyko; Hanko, do d. Huto; Jajnc, do d. Prejlop; Janak, do d. Kubko; Kliman, do d. Mrozko; Milk, do d. Domak; Murki, do d. Hala; Melcher, do d. Knja; Michak, do d. Wawro; No-wak, do d. Lipa (dokel ped domom wulka lipa stoji); Nowak, do d. Fecko; Niko, do d. Lenik; Niko, do d. Budna; Pto; Prejlop, do d. Hala; Rychta, do d. Radu; lama, do d. Kowal; lama, do d. Gowna; waba, do d. Kcan. d. Leownostne mjena: ) dle wsy: Bercel (na Ber-celu), Kliny (na Klinach), Kut, az (we azu), uki (na u-kach), Pdgola (pd Golu), Zagorjaski Kupac, Zagorjaski ug; ) rki a rki: Cykawka, rka, ki so do Leknicy (l = ) wu-liwa; Leknica (n. Mhlgraben); Leknicka (n. wildes Grbchen); Nysa (msto Nia); rt (n. Schrotfluss); ) haty a uki: Gradina (uh); Kupacowy gat; amak (hat); ) zahony a uki atd.: Bukownica; Cerjeca (n. die Zilenza & Zellenza), zahon z ewjenej zemju; Durissa (?); Gawura (n. die Gawurra); Cho-chok, najwya psana hrka we wsy; Kodina; Niwa (na Niwje); Paprotnica; Podanki (do Podankow); Wuiyk (?); Wu-yna (wysoke brjohi Nysy); Zagon (na Zagonje). 86 Dr. Ernst Muka: II. J a b o s k a wosada. (Pir. as. 1885, str. 87.) Jaboska wosada je hie serbska wostaa, kajka be l. 1885, jeno zo so w delnjouiskej wsy Jemjelicy nto wjacy nmcuje ha tehdy. a. W Jemjelicy maju ntko sami ulu z wuerjom, ro-denym z Jaboca, ki je ka te jeho mandelska serbskeho rodu a ki be z woprdka w Slepom pod Wjelanom z wue-rjom: serbski pak wn po wanju tamneje strony nio njewui. Doroseni domjacy tam l. 1891 hie witcy serbski rozumjachu a mjez sobu powdachu, z wuwzaom w kormje, hde so zwjeta pi piu nmcuje; z dimi pak stari w najwjacorych swjbach uli k woli nmski ra, tak zo tam nkotre di jeno hie serbski rozumja, re pak njema. b. Jaboc je rjana, wulka wjes z leownosemi, ki su zwjeta pdne a derje wobdane; burske domy su z wulkeho dla nowe wobsane cyhelowe twarjenja, a wot wjesnych toch kormow je howna srjed wsy leaca z cyhela natwarjena po dwmaj osomaj ka hrodik. Te ula je rjane wobrne nowe twarjenje po dwmaj osomaj; wulka kamjentna cyrkej bu ped krtkim wobnowjena, a jeno fara ma stare, ale nahladne twa-rjenja, rjenje we zahrode srjed welakeje wyeje a nieje khdkojteje tominy a keriny pooene, podobnje ka zajimawy Kltnjanski farski dom; wona bu 1652 natwarjena a 1757, 1820 a 1886 porjedana. Mnozy ludo, z kotrymi tam rach, wosebje ony a cyrk-winski pedstejie, witcy aosachu a skorachu, zo so we wsy a wosade maena serbska r a dobre serbske wanja zaniuja a z mocu podtuja, wosebje te w uli a cyrkwi. Stary wue Gnther, kruty njepeel Serbow, ki 82 lt stary w juliju 1891 wumr, be pi wm swojim njepeelstwje z maymi ulskimi dimi serbski powda dyrbja. Te jeho nasldnik kantor Wieder, rod. z Horow pola Wojerec, z dimi w pr-nimaj ulskimaj ltomaj pi rozwuowanju serbski powdae a je potom druhemu wuerjej pepodawae, ki rodeny Nmc tehdy (1891) hie serbski ani njerozumjee. Serbskich ulskich knihow we uli hio dawno anych njeb. Dokel je tu ka druhde ula Dodawki k statisticy a ethnografiji uiskich Serbow II. 87 w prnim rjede dressowanka k nawuknjenju nminy, welacy serbscy stari, zo bychu dom ulske iwjenje polili, nmskich suobnych sebi pistajeju; tak so serbske di wotnarodnjeju. Podobnje ma so w cyrkwinskim iwjenju. Pi wsy na za-hrode so ze starej 94ltnej Mudrinku, najstarej onu we wsy, wo wjesnych nalenosach rozmowjach, a brzy so tam w nskej wipnosi rjdka starich a mdich onow k namaj pitowai, kotre mi z hkimi sowami swoje duchowne horjo wuskoro-wachu. Z prnim oktobrom 1891 mjachu so jich dotalne stare (starodrjedanske) spwaske wotstroni a nowe tak mjenowane lezynske spwaske zawjes. Runje wak su tute spwaske woboje nmske, b tuto pemnjenje tola ze kodu za serbskich kemerjow, dokel mjachu nimale witcy wosadni k wonym staro-drjedanskim nae hornjoserbske spwaske piwjazane, a mnozy na kemach pi spwanju nmskeho krlua pdla za sebje wot-powdny serbski krlu itachu, zo bytej rozom a wutroba za-pijaoj, to hubje eptatej. To pak ze zawjedenjom nowych sp-waskich pesta. Nmscy fararjo po smjeri poslednjeho serb-skeho Konika bchu: 1) Richter 187783; 2) Kutsch 188485; 3) Neumann wot 1885. Z jich dowolnosu be druhdy kantor Gnther na kemach serbske prdowanje ita a na adanje wosadnych je njeboh fara Wjelan nkotre razy wob lto serbsku spowjed w Jabocu wotmwa. Poslednja serbska spowjed be na adanje starich ludi w le 1888. Wochoanski fara be tehdy spowjedny wtc, ale wosadny du-chowny be spowjed pozde w advene pooi, bde dla zymy mnozy stari ludo pi njemachu. Wot toho asa njecha so jim wjacy wo to prosy, dokel sebi mysla, zo swojeho nmskeho duchowneho z tym ranja; a tu welacy wot nich rado z cya wjacy ke mi a k spowjedi njekhoda. Podobnje ka spomnjene ony te skoree Kkaka z pimjenom Nagorcyna, stara nazhonita a zrniwa serbska ona na Grach, to je may wu-twar nkotrych statokow khtry kruch pede wsu wonkach na polach pi holi wosrjed Jaboca a Kruwicy, do Jaboca pak suacy. Wona runje tak derje ka we swojej namjeznej Mu-akowinje te w pisownej hornjoserbskej ri powdae, kotru be wot swojeje njeboheje susodinki rodeneje zwot Budyina 88 Dr. Ernst Muka: nawuka. Potym zo b ta woslepia, be ju Nagorcyna stajnje na serbske keme do Jaboca wodia; wot toho asa pak zo su tam serbske keme zae, wona z cya wjele wjacy kemi a te k spowjedi tam njekhodi, dokel nmske prdowanje a sp-wanje ji k wutrobje njede a dokel jeho te z dla njedoro-zumi. Wona sebi tu rado domach z Imioweje Domjaceje Kltki serbske prdowanje a ze ulskich spwaskich serbske krlue ita a hdys a hdys ze swojim muom do Muakowa k serbskemu boemu blidu de. Na tute zrudne duchowne za-staranje Jaboskich Serbow je wona, ka prajee, naemu Imiej skoria, hdy wn wokoo lta 1890 w Muakowje na przdni-nach pebywajo tam serbsku bou subu a spowjed wotm. c. Kak su w Jabocu serbske boe suby zahnali, Nagorcyna jara iwje a jasnje rozpowdowae. Fararjej Halka a Rjekt serbski prdowatej. Hdy bu Rjekt za wyeho fararja a superintendentu w Muakowje postajeny, do Jaboca pide Wako z Beje Wody, mody bldy mu; wn tu s lt (185762) z fararjom bywajo na suchoinu wumr zawostajiwi modu wudowu bjez di; na jeho msto sebi wosadni wuzwolichu za fararja kandidatu A. Konika, ki be jeho pez lto za-stupowa, a tutn so z wudowu po Waku woeni, ki jemu synka dari. Ma a synk pak brzy na suchoinu wumrtej. Za druhu onu sebi na to Konik wza staru dowku tehdyeho Muakow-skeho hamtskeho pedstejierja a zastupnika patronatstwa, wo-mcneho mua w Muakowskim knjejstwje, wn pak wumr sam po 14 ltach na suchoinu. Po jeho smjeri l. 1876 so wo Ja-boske farske msto 3 duchowni zamowichu: dwaj Serbaj, far. . z Wochoz a kand. duch. G. z Minakaa, a jedyn Nmc, kand. duch. R. z Cybalina. Nrnskeho kandidatu Muakowski hamtski pedstejie swjbnych wotpohladow dla kitowae a tehdyeho pedstejierja Jaboskeje cyrkwinskeje rady, modeho njenazho-niteho mua, za swoje wotpohlady doby. Tu jeho kitanc prni, druhu njedelu pak . pruhu prdowae, poslednii nmski a potom serbski. Mjez serbskim prdowanjom Jaboska cyrkwinska rada na farje zhromadena na namjet swojeho pedstejierja a zastup-nika patronatstwa z khwatkom wobzamkny, zo serbskeho du-chowneho wjacy trjeba njeje a zo sebi nmskeho kandidatu za Dodawki k statisticy a ethnografiji uiskich Serbow II. 89 duchowneho peja, a z dobom jeho za fararja wuzwoli. Hdy . ze serbskeho prdowanja pide, jemu wozjewichu, zo su sebi kandidatu R. wuzwolili, a teemu duchownemu patronatski za-stupnik hnydom wotpisa, po tym zo be jemu hio pi jeho za-mowjenju wo msto rjek, zo njeje trjeba, zo so zamowja, hdy maju tola hio wsteho. Nagorcyna skni ze sowami: Tak smy my z wobudu nmskeho fararja dstali a ntko anoho serbskeho wjacy njedstanjemy. To je sromota a zs! Nowy fara pak wosobinske nadije hamtskeho pedstejierja njedopjelni, a pedstejierja cyrkwinskeje rady njedoho po tym boa ruka zaja. Tak Bh wobuderjow trafuje! B. Sakska Hornja uica. I. Budes teanska wosada. (Pir. as. 1886, str. 80.) 1. Wo wobstejnosach w Budesteanskej wosade do reformacije. Te w asu do reformacije so Budesteanscy fararjo jako dobri serbscy wtincowje wopokazowachu. Naj-prni fara, na kotreho so w lisinach spomina, be wokoo l. 1331 Jakub (Jacobus plebanus in Bustewicz); jeho na-sldnik be Mikaw Strjela abo Strelan (najskerje z Tlan pola Budyina rodeny), ki we swojej wtinskej horliwosi lta 1376 nowe serbske kapanstwo pi hownej cyrkwi swj. Ptra w Budyinje zaoi (hl. str. 47 a 51). Tuto wotkazanje drje be z piinu, zo te po reformaciji ha do l. 1847 serbsko-katholski kapan w evangelskim dle Ptrowskeje cyrkwje raz wob lto a to jutrowniku pipodnju wot 122 hod. npor ze serbskim prdowanjom wotmwae. Budesteanska cyrkej mjee do reformacije wunonu filialku w Ji ocach, kotru be Jioanski serbski bur Pawo Kral k esi maerje Boeje zaoi, dokel be wona l. 1496 pi zatranym mrskim mru jeho a jeho sotru na jeju pobone prstwy jenikeju ze witkich Jioanskich wobydleri iweju wu-khowaa. Jioanska kapaka ze swojim hnadownym swjeeom sw. Marije bywae daloko a roko wysoko esena a brzy taj-keho bohatstwa naby, zo smdee so tehdyi Budesteanski fara Pawo Bosak khwali, zo ma w Jiocach filiam fertilorem matre 7 90 Dr. Ernst Muka: (t. j . dowku, ki jemu wjacy wunoa ha ma). Kdy 3. swjaty de rnych asow (jutrow, swjatkow a hodow) Bosak wosebje swjatone processije do Jioc wotmwae, peprosywi na nje wch wokolnych duchownych ze swojimi wosadnymi. To tra-jee ha do l. 1523, hde zawjedenje reformacije w Budestean-skej wosade putnikowanje do Jioc petorhny. Pawo Bosak sam Lutherowu wubu pija a bu z prnim evangelskim prdarjom w Budestecach. Zamoenje Jioskeje kapaki pipade po poojcy Budesteanskej cyrkwi, z druhej poojcu bu msto dotalneho drje-wjaneho mosta pez Sprjewju w Budestecach twjerdy kamjetny mst natwarjeny. Kapaka wosta wopuena a po asu rozpada; mstno, hde je wona staa, mjenuja ludo ntko Sosanka na Sosancy. 2. K iwjenjobhu duchownych po reformaciji. a) Zo je fara Micha Frencel, abo stary Frencel, ka ludo jemu z wjeta prajachu, spznawi piwuznos sowjanskich row a ludow ruskemu carej Ptrej Wulkemu l. 1697 pi skadnosi jeho pebywanja w Drjedanach swoje serbske knihi z pihdnej aansko-serbskej adressu pepoda, je wobrnje roz-pisane z woiom cyeje adressy w Knauthowej Der Sorben-wenden umstndliche Kirchengeschichte (Zhorjelc 1767), str. 427 sll. Nmscy chauvinistowjo su we tom najstare zjewjenje panslavisma hornjouiskich Serbow wusldili! (Hl. na p. aso-pis Gebirgsfreund, 1893 o. 10, pag. 109 sl. Dr. Pilk, Historische Streifzge.) b) Kak bu Micha Klauser abo Klausner ze serbskim fararjom? W 7-ltnej wjnje w oktobru 1758 wotdlenje austrij-skeho wjska do Budestec piee a moduki wuheski rytmiter z mjenom Micha Klausner ze emnicy dosta quartieru na farje pola duchowneho Jana Bmarja mdeho. Tu wuheskeho ryt-mitra horjaca lubos k rjanej dowicy duchowneho zaja. Hny-dom po sknenju wjny so swrny Wuhe wri a wo ruku swojeje lubeje adae. Ale kruty nan dee: Jeno duchowny moju dowku za mandelsku dostanje! Tu so Klausner bjez wobmyslenja do Lipska poda, tudowae tam theologiju, dosta po khwalobnje wobstatym pruhowanju l. 1778 najprjedy na lto farske Dodawki k statisticy a ethnografiji uiskich Serbow II. 91 msto w Budyinku a ruku swojeje njewjesty, bu l. 1779 pomocnik swojeho hio wobstarneho a khorowateho pichodneho nana a po jeho smjeri hie w samsnym le jeho nasldnik w farskim za-stojnstwje w Budestecach, kotre wodee ha do lta 1799, a wumr w samsnej starobje (69 lt) ka jeho pichodny nan. Wn jako stary wojak we swojej wosade kruty porjad zawjede. Ka rekrutow wn husto w pepjelnjenej cyrkwi mjez druhim swojich swrnych posucharjow wuee, w kotrym rjede maju kemi pi a so na swoje msta zesyda a po kemach za sobu cyrkwine awki a cyrkej wopui. Tutn jeho wojeski porjad je so w Budesteanskej cyrkwi z dla ha do najnowieho asa zdera. c) Hornja Hrka. Tuta wjes so do uiskeho a minjan-skeho dla dli, prnii je ntko do Wjeleina, poslednii do Budestec zafarowany, do reformacije cya wjes do tachantskeje wosady w Budyinje suee. W l. 1559 hio chcychu ju do Wjeleina zafarowa (hl. str. 49 sl.). W l. 1634, jako be so sw. Mikawowa cyrkej w Budyinje zahubia a w rozpadankach leo wosta, so z nowa wo zafarowanju Hornjeje Hrki do Wjele-ina jednae, lta 1719 bu sknnje uiski dl Wjeleanskej a minjanski Budesteanskej wosade pidleny peiwo woli tehdyeho Budyskeho tachanta (hl. Schumann, Staatslex. VII. 460). Nimo Hornjeje Hrki (1272 Gorik, pozdio Goreke, 1430 Gorg by dem behmischen Stegen) wjede prastary pu (ntko seka) z Budyina runu smuhu do ech; hie densa tam powostanki nhdyeho mosta pez Sprjewju pokazuja, po ko-trym tam pu pez rku de. d) Mnionc. Blizko Hornjeje Hrki leaca wjes Mnionc bu hakle srjed 16. ltstotka zaoena. Tehdy bchu tam same lsy, z dla manam w Budyinje suace. Jedyn bchu l. 1440 franciskanscy mnii za dar dstali. Wot poslednjeju mnichow zamknjeneho kltra Mikawa Rosta a Michaa Palmana bu ls 1558 Budyskemu tachantswu pepodaty. Brzy potom (l. 1562) da tachant Jan icholap ls popue a tam prnje tachantske kubo z mjenom Mnionc (n. Mnchswalde) natwari (hl. N. Laus. Mag. 49, 34). P isp . Po nastawkach dra. J. Pi lka z napisom Hist. Streifzge wo-zjewjenych w Gebirgsfreund, Jahrg. V (1893), Nr. 8 p. 26 sl. a Nr. 4 p. 39 sl. 7* 92 Dr. Ernst Muka: II. Hornjo-Wujdanska wosada. (Pir. as. 1886, str. 136.) Prni kr so Hornjo-Wujdanska cyrkej lta 1412 w lisi-nach mjenuje. Tehdy b we Wujzde z fararjom Micha Drjew-nica (n. Michael Drebnitz), ki 1. meje 1412 k swojemu ltnemu wopomnjeu w Ptrowskej cyrkwi w Budyinje tachantstwu tam 10 hr. ( = 140 tole) wotkaza (hl. tachantski archiv. Wotd. I. Loc. XVII, o. 12). Reformacija bu tu 1551 zawjedena, prni evang. fara be Donat Myk (Mller) z Kulowa. Njeluboznu a za wosadu kdnu zwadu ze swojej kollaturnej wynosu, Bu-dyskej radu, mjee fara Jeremias Kuba (a. Cubaeus; 16561696) w ltach 165864: wn chcye so z dowku swojeje ety (kusinku), ki b katholska, woeni, emu so rada jako kollaturka peiwjee. Dokel be wn njeznjesliwy a arro-gantny, jemu rada 6. jun. 1658 subu wupowjedi; wn pak njedee, ale peiwo kollaturcy z kltki a na farje swarjee a protestowae a hie nto lt na farje wosta, runje be rada hio substituta na jeho msto do Wujzda psaa. Tomu wn cyrkej zamkny, a rada da ju zaso z mocu woini. Ntko wn ped zhromadenej wosadu kollaturskich knjezow w Budyinje hanjee, zo su hri ha Turkowje, Tartarowje, ida a pohanjo. Runje nni wak woni z nim te byli njebchu: wukaz jeho wot-salenja bchu woni wotewrjeny do Wujzda psali, hde bu jemu, ka so wn wobeowae, w kormje wot jeho wuerja Jana Ltarja (Johannes Sommer) pepodaty. Dnja 5. maeho rka 1664 bu wn woprawde wot swtneje wynose wotsadeny, l. 1669 pak zaso do swojeho prjedaweho zastojnstwa postajeny (hl. sakski howny archiv. Loc. 9510. Anno 166469). We Michakec hascy we Wujzde je weska stu-de, tak mjenowana hdna stude, wo kotrej hio Male-anski fara Panach wobrnje pie w Laus. Monatsschrift 1797 II, str. 412 a wo kotreje diwnym wenju suchoty a drohoty sebi hie densa Wujdenjo powdaju. Je to cyle po-dobna weska stude, kajku mjachu Homaanscy Serbja w blizkosi msta Homaa (n. Lommatsch), wo kotreje diwach nadrobne powse podawa biskop Thietmar ( 1018) we swojej Dodawki k statisticy a ethnografiji uiskich Serbow II. 93 khrnicy (hl. Thietmari Chronicon, ed. Pertz, Hannoverae 1889 p. 3). Pisp. Po nastawku dra. J. Pi lka, woianym w njedelskej pi-ozy Biskopiskich nowin Schsischer Erzhler, 1894, 17. mrca. III. H u s a n s k a wosada. (Pir. as. 1886, str. 92.) H u s k a (n. Gaussig), naspomnjena w lisinach prni kr 1241 resp. 1245, ma swoje mjeno wot rkow, pi kotreju zjedno-enju wjes lei a kotrej mjetej w starym asu po swdenju lisinow (1241: inde in rivum Gusc et in maiorem rivulum de Gusc) mjeno Gusk t. j . staroserbski Guska, nowos. Huska (msto Husowka = n. Gnsebach; pir. plske rne mjeno G-sowka). Zo je Huska stare serbske sydlio, za to jasnje swdi jeje sowjanski zaok (Dorfanlage) a leownostne mjena, ki su tam hie densa nimale witke serbske. Cyrkej a u la : Nowa cyrkej bu 1874 a najnowa ula 1900 natwarjena. Stara jara maa cyrkej b ze indelom kryta. Rozwuowanje je wzo peco hie we witkich ulach wosady do ista nmske, runje zako ada, zo by so serbskim dom z najmjea wuba w naboinje a itanju serbski poskiaa. To so najjasnio z toho spznawa, zo w poslednich ltach serbske di zwjeta na nmsku paesku wubu khodachu. Wot 78 paeskich di Husanskeje wosady z lta 1900 na p. 21 wot istoserbskeju stareju pokhadee; wot tutych 21 pak 14, dokel buchu w uli jeno nmski rozwuowane, na nmske paerje khodee a jeno 7 di swojej serbskej narodnosi swrnych wostawich bu na se rbsk ich kemach konfirmirowanych. W asu reformacije b tu wjele rozkorjenja a wojowanja wot l. 15591611 (pir. dr. Pilk, Schs. Erzhler, 1892, Beil. Nr. 16.); Husanska wosada drje so hio wokoo l. 1560 z wjeteho dla reformaciji pikhili, prnjeho evangelskeho duchowneho pak hakle 1619 dosta z powoanjom Kaspara A r e n t i n a za fararja. K a t h o l s c y fararjo w Huscy do lta 1619 bchu, tak da-loko ha so to z lisinow wusldi hodi, tui: 1) P t r (Petrus dominus), ki bu 13. okt. 1371 z fararjom w Langhennersdorfje pola Knigsteina. 2) Alber t (dominus Albertus, plebanus in Gusk), 19. mrca 1376. 3) Mikaw 94 Dr. Ernst Muka: z Debikowa (Nikolaus de Debiscow), te 1376. 4) Herman (Hermannus), ki 1408 mnistwo w skej Lipje dosta. 5) Jan Le in t runk (Johannes Lesschintrunk, in Gawsk ple-banus), w prnjej twrinje 15. ltstotka (12. 3. 1422 mjenowany). 6) Pankrac (dominus Pancratius in Gaussigk plebanus) na kncu 15. ltstotka (1498 mjenowany). 7) Luka Koch-nicht (Lucas Kechnicht & Kochnicht), 15271529, z dobom kapan (altarist) w Hodiju. 8) Jan Grunow (Johann Gru-naw), w lisinach mjenowany 1531 a 1532. 9) Jakub Baro (Jakob Baro), wokoo 1550. 10) Luka Jen (Lucas Jentsch & Genisch), rod. ze Stria, 15501577, najskerje bratr tehdy-eho Hodijskeho fararja Jena. 11) Handr i j Jen (Andreas Jentzsch), prnieho bratr, 15781583. 12) J u r i j Kowak (Georgius Fabricillus), 15831597. 13) Wot 15971608 b wosada bjez duchowneho. 14) Handri j Wiaz (Andreas Lehmann), 16081610. 15) Marin Matejk (Martin Mttig), 16101619. W o b y d l e s t w o : Huska mjee 1. dec. 1895 wobydleri 502, mjez nimi 31 katholskich, kelko Serbow, njeje znate. W l. 1900 mjee cya wosada 3281 wobydleri, mjez nimi 70 katholskich. Huska z Maej Husku ma 86 isow (statokow), mjez nimi jeno 2 burskej kubli, 5 zahrodnikow a 71 khkarjow. Wokoo lta 1650 mjachu po lisinje w Husanskim farskim archivje khowanej tele wsy telko statokow: a) Maa Huska : 2 hospodarjow ( = kublerjow) a nkotrych zahrodnikow. b) Nowa Wjes: 13 hospodarjow a nkotrych zahrodnikow a khkarjow. c) Kosarnja: 6 hospod., 1 zahr., 4 khk. d) Cokow: 11 hosp., 1 zahr., 5 khk. e) Huner icy : 7 hosp. f) W a r n o i c y : 8 hosp., 3 khk. g) Dr je in : 14 hosp. h) Mjedowz: 4 hosp. i) Koica: 2 hospo-darjow. Kelko hospodarjow atd. mjachu jednotliwe wsy wo-sady w prnjej twrinje 19. ltstotka, je wot tehdyeho fararja Jana Domaki nadrobnje zapisane w knizy: Sachsens Kirchen-Gallerie, w zwjazku wo Hornjej uicy jednacym na str. 207208. W Demjanach bu 1862 postawa (idol) stareho serbskeho p iboha (?) njelepje a hrubje ze zornowca wudaneho nama-kana a do nmskeho (Stieberoweho) musea w Budyinje darjena. Zo Hnaecy hie densa wosebje jasnje swj staroserbski raz a zaok wsy (kulowc abo kulowac = n. Rundling) po-Dodawki k statisticy a ethnografiji uiskich Serbow II. 95 kazuja, je derje znate; to pak te bu hio w srjedi zaeho 18. ltstotka derje wobkedbowane, to je dowide ze zapisa w kwa-temberskim daskim katastru z l. 1751 a 1756, w kotrym so mjez druhim pie: Hnaeanske iwnose su tak zaoene, zo su wobydlenja a dwory z wuwzaom myna, kotry zwonka wsy k ranju pi Sprjewi lei, nimale ka w kulowatym kole za sobu natwarjene a zo srjeda na wsy jeno ulska khka lei; tohodla njesm nicht ze swojimi twarjenjemi njeruno z kruha wustupi a z tym gmejnje zekodi; tola ma kdy hnydom ze zady dwora trawnik a zahrodku. Pisp . Z dla po najnowej wobrnej a dokadnej monografiji dra. W. v. B t t i che r : Zur Geschichte des Kirchdorfes Gaussig und seiner Parochie 1900 (wosebity woti z Neues Lausitz. Magazin, zwj. 76). IV. Wjazoanska wosada. (Wjazoca, n. Neukirch am Hohwalde.) Wjazoca, w spoatku maa serbska wjeska, zhubi w offi-cialnych (nmskich) pismach swoje serbske mjeno, jako so tam rjda nmskich kolonistow w knc 12. ltstotka pisydli a sebi tam nowu cyrkej (1213 Nuenkirchen) natwari. K Wjazocy pak suachu w asu reformacije tele serbske wsy: Drjein, War-noicy, Demjany, Trjechow, Tuicy. Wokoo lta 1530, po tym zo b so 1524 do Wjazocy lu-therski duchowny Gregor Schramm postaji, buchu na prstwu Budyskeho tachantstwa jako kollaturskeje wynose wot Mi-njanskeho biskopa tyri tych serbskich wsow wot Wjazocy wot-dlene a z nich Warnoicy, Drjein a Trjechow*) Hus-anskej, Tuicy pak Wjeleanskej wosade pipokazane. Poz-dio (na kncu 16. ltstotka) wotpadechu hie Demjany (hl. dale delkach). Hie densa pak wobydlerjo Drjeina puej, po kotrym so z jich wsy a na Wjazoanski kerchow noachu, Smjertnik rkaju. Wot fararjow z katholskeho asa mjenuja so w lisinach tui: 1) Jan (Johannes plebanus) 1331; 2) Haugwitz (Gel-frid de Hugewicz) 137988; 3) Pawo Radwor (tak w lis.) 1450; pokhadee najskerje z Radworja abo ze zemjanskeje swjby *) Hdy bu potom Trjechow do Smilneje zafarowane, njeje dotal wusldene. 96 Dr. Ernst Muka: von Radewor, Radebor, Radibor; 4) Johannes Gutjahr 1477 ; 5) Bartolomej Psyk (Bartholomus Psick) 1478. Serbskeho rodu btaj bjez dwla Radwor a Psyk, a serbski machu najskerje witcy. Te wot prnich tyrjoch lutherskieh fararjow ha do lta 1632 bchu prnjej dwaj bjez dwla a najskerje te hie tei a twrty serbskeje re mcni; druhi z nich wse wot serbskeje burskeje swjby pokhadee. Su to: 1) Gregor Schramm 15241564; 2) Ptr Rostok I, 15641584; prjedy fara w Hornim Wujzde; 3) Abraham Rostok II, syn preho 15841632; 4) Abraham Rostok III, syn druheho; b wot lta 1624 wobstarnemu nanej za substituta pidaty a wumr z nim w samsnym le 1632; wobej na mr z 350 wosadnymi wumrtaj. Na to pide prni z wsta nmski duchowny Mag. phil. Johann Klunge, syn fararja ze susodneho Ottendorfa (16321671), ki b za kuzarja wuwoany; wo nim hie densa we Wjazocy welake kuzaske kuski powdaju. Po Schrammje bu najskerje Rostok jako serbskeje re mcny duchowny do Wjazocy powoany, dokel suee do wosady hie serbska wjes Demjany a nimo toho mjachu Wjazoenjo peco hie na-diju, zo te tyri wot wosady wotpjene serbske wsy swojej wosade zaso wro dobudu. Najskerje so te mnozy lutherscy zmysleni Serbja z nich dale do Wjazocy kemam derachu. Knc 16. ltstotka wotpade ntko te poslednja serbska wjes Demjany wot Wjazoca pizamknywi so Huscy. Hornjowja-zoanski ryekuble b mjenujcy wulku uku pod Jehnjacej Horu (Lmmerberg) pod wodu stajiwi do rybnika pewobroi, tak zo bchu kemerjo z Demjan nuzowany wulki wobpu ini. To jich rozhnwa a wot Wjazoanskej cyrkwje cyle wotwobroi, a runje ntko hornje knjejstwo plestrowany pu za nich wokoo hata natwari, Demjenjo njedachu so zaso doby a wostachu pi Huscy. Tu drje je z tym te we Wjazocy serbske kemenje pestao. Pozdio b te hat zaso zao a tu skori so we Wjazoanskej khrnicy z l. 1531, zo mjee Wjazoanski fara ntko woboje, desatk z Demjan a ryby z knjeeho hata parowa. Te prni znaty wue we Wjazocy b Serb abo z naj-mjea serbskeje re mcny; wn rkae Ptr ewc (Sutor) Dodawki k statisticy a ethnografiji uiskich Serbow II. 97 a b z Muakowa rodeny: wn bu 1540 (abo 1532) wot Lu-thera samoho za duchowneho wuswjeeny, pi kotrej skadnosi so spomni, zo b wn prjedy cyrkwinski wue we Wjazocy p. Budyina (aedituus = Kster zu Neukirch bei Budissin); potom je wn z fararjom w Krjebi by. Zo b wsty dl Wjazoanskich wobydlerjow a z cya wjeti dl wobydleri prjedaweje Wjazoanskeje wosady serb-skeho pokhoda, to hodi so z wstosu z toho dosldi, zo je so tam wjele serbskich wanjow ha do asa po 30ltnej wjnje a z dla ha do densnieho dnja zakhowao. Najwanie njech su tu naspomnjene. 1. W starym asu trajachu tam kwasy ti dny z rejemi a druhim wjeselom. Fara a wue mjetej prawo sobu kwasowa. Hakle wokoo 1600 poachu so kwasy na dwaj dnjej wobmjezo-wa a hie pozdio na jedyn de. 2. Pi pohrjebach deri husto hie densa fara na dworje ped wustajenym kaom wotproowanje a praji w mjenje zemr-teho dobru nc a dak wm zawostajenym piwuznym a peelam. 3. Ha do 30ltneje wjny khodachu po starym wanju mode holcy a te modi hlcy do wstych domoj zhromadnje na pazu, hde so pi pedenju spwae a hewak wjesele ortowae. 4. Ha do 1625 potajkim hie 100 lt po zawjedenju re-formacije wobstejee we Wjazocy kiestwo. Modi hlcy pieechu druhi de jutrow jako kierjo na konjoch na kerchow a dstawi ki z cyrkwje pod zwonjenjom wch zwo-now spwajo duchowne krlue po wsy horje a dele ahachu. 5. W samsnym le 1625 zakaza knjejstwo stare serbske wanje wuhonjenja smjere w pstnicy. Do woneho asa tam modi ludo we wjesoym ahu somjanu klanku po wsy no-achu a ze wsy wuahnywi ju sknnje do rki Wjazownicy isnychu; we zakazu so somjana klanka smjer pedstajowaca mjenuje somjany ert, ki njesm so na snu wotmolowa, ale ki sam wot sebje asa dos pede. Pisp. Na zakade podokow wot dr. J. P i l ka w jeho dissertaciji Neuki rch am Hohwalde, Meissen 1889 podatych zestajane. 98 Dr. Ernst Muka: V. Sep i ska a H r a b o w s k a wosada. Sepiska a Hrabowska wosada k ponocy wot Kamjenca a k wjeoru wot Wslinka leacej btej w 18. ltstotku hie serbskej. 1. Sepiska wosada. W Sepicach (n. Schwepnitz) be posledni serbski fara wot 16941714 Matej Radca (Rtze), rod. w Zemicach, wot 16881694 fara w Kotecach. Z jeho smjeru 1714 serbske prdowanje zasta. Ka Sepiski kantor z tamneho asa swdi, su tehdy witcy wosadni jeho nmski spw na kemach rozumili z wuwzaom nkotrych starych ludi ze elnjow (n. Sella). 2. Hrabowska wosada. Hdy su w 18. ltstotku w Hrabowje (n. Grossgrabe) serbske boe suby wotmjelke, njeje z wsta zapisane. Serbski pr-dowae hie wse fara Khr. Sam. Berghold, ki be wot l. 16991714 w Hrabowje z fararjom a 1714 wot tam do Nje-swaida za fararja pide, hde l. 1727 zemr. Najskerje su serbske keme cyle pestae za as fararja Michaa Hgera, rod. ze Z. Kornorowa, ki 1737 z Kinsborka do Hrabowy pi-ee a snad z cya serbski njemee. W susodnej wosade Neukirch bchu hio wot reformacije sami nmscy duchowni. C. P i s t a w k a j . I. Prni pistawk. Splena nhdy serbska wjes Chwalim. (Dodawk k rozprawje we uicy 1884, str. 25 sl., pir. as. 1886, p. 178.) Z nowieje rozprawy wo nhdyich Chwalimskich Ser-bach wot kn. fararja Zakobielskiego w Kargowje l. 1896 podateje tu zdluju dopjelnjenki jeho prnjeje rozprawy z l. 1884. Chwalimscy Serbja so wosade Kargowjanow pidruichu, koti bchu tehdy bjez wuwzaa Polacy a evangelscy. Densa pak ani jedyn evangelski Kargowjan wjacy plski njeri, mjez tym zo Chwalimscy Serbja nimo weho z mocu so na nich na-walaceho Nmcowstwa hie densa krue na swojich porjadnych plskich boich subach dera. Chwalimjenjo hie ped 40, haj 30 ltami so wot susodnych wsow do ista wotstronjachu a Dodawki k statisticy a ethnografiji uiskich Serbow II. 99 so jeno mjez sobu we swojej wosade enjachu. Jich drasta so ntko we niim wot drasty susodnych wobydleri njerozdla, nima nio wosebiteho, ale je wdna po manskej mode zoena, tak zo ldma hie tn abo druhi stari mu prjedawi kharakteristiski mdry suknjany pa nosy. Wot nskich su te jeno hie staruki sebi wosebite nahowjace rubio zderae, to je wulke ornoidane rubio wokoo howy zwjazane z dwmaj wulkimaj rokimaj seklomaj (rkomaj) prdku pi skrnjo-maj, a pi hroznym wjedrje so do hyle zawaleju: hyla je jednore ha pez srjed iwota dosahace wode z ewjeno-mdreho abo te ewjeno-zeleneho marpta, kotre so wokoo ije zderhuje. We zaoku dwora a twarjenjow a w domjacej na-dobje njeje ani prka wotkhilneho wot susodnych wobydleri. Spodiwne je, zo Chwalimjenjo ani ludowych psni ani baj-kow nimaju. Jenika jich wosebitos je snano wotproenje, kotre braka ri stupiwi k wozej kwasarjow k wrowanju jdacych. Wono ma so takle: A wy moi mili, jakcie sie ( = si) tu zgromadzili, som ( = s) tu dwie osoby, dali was prosi, ebycie im odpucili, co wam przewinili, oni wam radzi chcom ( = chc) ze serca od-puci; w imie (imi) Boga Oca i Syna i Ducha wietego. Ja-checie z panem Bogiem! II. Druhi pistawk. Wo pemnjowanju narodneje drasty w Kynje. (Pir. as. 1884, 6 & 1898, 36.) Zo be te narodna drasta naich Serbowkow pemnjowanju podisnjena, hodi so dopokaza z powsow, kotre z jeneje strony naeho Serbowstwa, z wulkeje a pomrnje zamoiteje serbskeje wsy Kyny pola Zeho Komorowa, dstach. W poslednim lt-stotku tam wanje drasenja nskich ti wosebite wot so wot-dlne doby (periody) peba. W prnjej dobje za as prnich ltdesatkow 19. stola tam nske pi swjedeskieh skadnosach khodachu w bych no-hajcach z ewjenymi po wanju rikow wuiwanymi klin-kami, w lu nitkatych a w zymje womjanych, a w rijach ha ke kulkam dosahowacymi, ki bchu prjedku wurzane a ze 100 Dr. Ernst Muka: rokej ornej seklatej zwjazniku zwjazane a z mjedanej spi-nawku pyene. Spdna suknja b z koucha a zwjena ze sukna wot burowkow samych tkaneho, smuhateho, pak mdro-beho pak ewjeno-beho pak zeleno-beho pak orno-beho a druhdy drje te hie hinao-barbneho. Pi tom bchu suknje jara krtke, jeno ha do briow dosahace, roke a na delnjej kromje do koa wokoo ze rokim zwjeta ewjenym abo zele-nym paskom (bortku) wobrubjene. tat z pisaneje idy be prdku nad pynym lacom (zwjekom) z pisanymi nr-kami na ki spewjazany, a pod lacom bu pisane pak idane pak womjane rubio noene. Pod rubiom nad kolu noachu dopask (ha do pasa dosahacy kitelk) ze rokimi, pi ramje-njomaj wotestawatymi, bohae z cankami (zubikami) a delkach pi rukomaj ze rokim pisanym paskom debjenymi rukawami, a nad suknju roki pisany a te by wuiwany rcuch wjazachu. Pe zymu so na tat a dopask toste womjane abo te patowe ka-baty ze rokimi, wutykanymi a pi ramjenjomaj wysoko a prosto wotestawatymi, hewak pak hadkimi rukawami woblekachu; tute kabaty bchu zady bjez porma, prdku wot pasa ha do delnjeje kromy laca z rjanymi pisanymi zwjaznikami mwacymi na delnim kncu rjanu seklu na ki pewjazane, horjeka wot laca ha do ije pak bchu roke a wotinjene, zo by rjane pisane rubio nad nadrami byo wide, a wokoo rukawow delkach pi ruko-maj ka te na khribjee bohae a rjenje z jara wuzkej eko-tkanej pynej nrku wobite. Na howu tehdy Kynjanki sebi wosebite be kapiki stajachu, wuhotowane z wobeju bokow licow ze rokimi woblio zasanjacymi cankami a zezady z pro-stymaj do wysoka stojacymaj rohomaj. Tute kapiki buchu asto pokane a te we wdne dny noene. Pat k nim trbny pjea idi ludom do domu na peda pinoachu. Pi wosebitych swjedeskich skadnosach ka w prnje swjate dny rnych asow a k spowjedi howu coblawa (wysoka apka ze sobo-iny) z mosaznymi debjenkami pyee. Na to sldowaca druha doba drasenja pinjese mdre no-hajcy, orne somoane rijki, womjane wotestawate, z wjeta hie smuhate, ale wo no dlje suknje z jara rokimi pisano-barbnymi pepynymi rcuchami a dopaski z hie ble wote-Dodawki k statisticy a ethnografiji uiskich Serbow II. 101 stawatymi cankatymi rukawami; ta t b z wjeta z orneho somota abo sukna a bjez laca, pikryty z rjanym pisanym ru-biom, prdku w postawcy (tailli) do prkuka ze samsneho ptna ka tat zeiteho a k njemu piiteho z rkami stykanym; wo-koo iwota (taille) buchu rjane pisane idane zwjazy (banty) wjazane a zezady do rjanych seklow zwjazowane. Kabaty m-jachu ntko pormiko a rukawy drje hie prosto wutykane, ale nic wjacy tak roke a wotestawate a k tomu wropate (zezhibo-wane abo fadate), bchu wot horjekach ha dele z jednorymi spinkami zezapinane a jeno hie na delnim kncu rukawow jednorje z debjacej nrku wobite. Nad kabatom pak bu wulke be rjenje zwuiwane cankate rubio noene. Swjedeska pycha na howje ntko bywae borta w druhich stronach hio dawno znata, kotra b w dle nad howu z pisanoidanymi zwjazkami debjena a pod brodu z pisanoidanej seklu zwjazowana. Wdny de pak na howje noachu karnety t. j . kapy, kajke densa hie nske wokoo Wojerec a k ranju wot Khoebuza a Hrdka noa. Barby a wzorki (mustry) witkich tutych zwjaznicow (bantow) wokoo iwota, pi bore, pod brodu bchu jenajke. Pi wurjadnych swjedenjach hie wurjadnu pychu z cankow, zwjaz-nikow a paekow noachu. Ka b wot prnjeje do druheje doby as pekhada, tak te wot druheje k teej a najnowej. Womjane z wjeta woknje-kate (karrirowane) suknje bywachu hie wo no dlje, r-cuchi z pisaneje wzorkateje (mustrowaneje) idy pak wue a na delnim kncu z dwmaj wuzkimaj somoanymaj paskomaj pynje wobite. Dopask mjee wuzke, hadke, proste a z cankami wobsadene rukawy a kabat w pasu pilhowacy dsta do koa wokoo jenak dohe, ale hie nic pedohe pormo a do cya hadke wuzke rukawy bjez wropow abo zhibkow (fadow), bywajo prdku wot horjekach ha dele ze spinkami zezapinany a wokoo ije ka te z wobeju bokow postawki (taille) a wokoo porma z wuzkim somoanym paskom wobrubjeny. Cankate rubia a hewaka pycha z cankow a zwjaznikow so miny, a borta, swje-deska pycha howy, zhubiwi cankaty wnk z rjanymi pisa-nymi zwjaznikami bu z pisanowoknjekatymi idanymi zwjazkami pyena a zezady a prdku z ornej seklu debjena a wot ntka 102 Dr. E. Muka: Dodawki k statisticy a ethnografiji uisk. Serbow II. kuawka rkae. Hewak na howje noachu hutawu; hutawa be wulke wosebie skadene rubio, w zymje womjane pe zymu, w lu eke patowe, prosto krobjene pe snco. Tehdy te wanje nasta w koanych stupnjach (toflach) khodi. W naej dobje so Kynjanki takle drasa: Nohajcy, rije a stupnje w mse kupowane, kajkekuli so jim runje spodobaju, su wdna fabrikska twora bjez weje wosebitose, jeno stupnje zwjeta pisane wuiwane a za nohu pemae. Suknje ha do kulkow dosahowace su z lohkeho patu abo sukna abo tunjeje idy, wropowane (fadate) a delkach na kromje z jenym abo dwmaj somoanymaj paskomaj wobite; pi tom mode holcy iwie, ony mnie barby lubuja; ony pak maju te hie samo-tkane ee womjane suknje a tohorunja te hie kabaty z pufkami, kuawku a womjanu hutawu. Hinak mode holcy: te sebi swoje pleene wopue kulojto ka wnk cyle hadke na howu skada a ze syu jehow (wosnicow) pitykaju, tak zo jich za 1015 np. w jenych wosach resp. wopuach ti; na howje noa w lu pe snco hutawu, w zymje pak pe zymu wulke francate (kruenkate) welakobarbne abo mne womjane rubio, tak wulke, zo zezady cyy khribjet sobu pikrywa. r-cuchi, hie wue a krte ha w pedkhadacej dobje, su zwjeta patowe, na njedelach ee be a na wdnych dnjach hrube mdre, pi swjedenjach pak noa so ornoidane abo te pisane somoane a atlasowe rcuchi z cankami; na rejach maju holia jasne pisane rcuki. orny somoany ta t je ntko huboko wurzany a prdku z jednorym nrowadom sehnjeny (zanro-wany), nad nim rjane pisane z jehami pitykane rubio nadra pikrywa. Kabat z pufkami, do hadkeje jaki z dohim pormom wokoo postawki a wysokim wuhorkom wokoo ije so pestrojiwi, je wot horjekach ha dele zapnjeny a na rukawach wokoo rukow a wokoo porma ze rokim somoanym paskom wobity. Pi swjedeskich skadnosach so mode holia hie pya z bya-tymi pozoanymi a pisanymi paekatymi rjeazkami wokoo ije a na nadrach, te z broemi, nawunikami a byskotatymi jehami; nimo toho maju wokoo ije hie pisany z boka do sekle zwja-zany pask. Njewjesta, cya orna zdrasena, ma be krzki wokoo ije za wuhork pitykane, zeleny myrtowy wnk na Jan Radyserb -Wjela: Sad na tomach a kekach. 103 howje, myrtowe wonjeko prdku na nadrach a na lwej stronje z boka na postawcy (tailli) erstwy rosmarjowy pruik. Te druki a kmta maju erstwe rosmarjowe pruiki pityknjene, a nimo toho holia jako druki a kmtry pisane wnki na howje a pisane wonjeka na nadrach noa. Sad na tomach a kekach.*) Sowniska zbrka Jana Radyserba- Wjele. Baony, Langstielbirnen. be kopaki, weie Calvillen. bjarnaki, eine Art mehliger Junker= pfel. byskae & byskawy, Eispfel. bombawy, Pfundbirnen, groe Ungarpflaumen. bombjele, Jungserbirnen. borowki, Heidelbeeren. botrofy, Borsdorfer (pfel). brkowki, Elzbeeren. brkowki, brski & brki, brjoski & brjki, Pfirsiche. brjoskwiny, Aprikosen. bruslicy, ) Preielbeeren. brusnicy, ) butrowki, Butterbirnen. citronae, Citronreinetten. cokoricy, Zuckerradenbirnen (Zau= keroderbirnen). ertowe jabuka, Mehlfchen. ewjene jeja, rote Eierpflaumen. ewjene rejnety, rote Reinetten. ewjenki, Blutbirnen. maki, Zwetschen. opawy & ople, Zapfenbirnen. orne jahody, Brombeeren. orne tnje, schwarze Knorpel= kirschen. ornicy, Brombeeren. ernicy, grostachlige Stachelbeeren. ernjowki & ernjowe jahody, Brombeeren. dajawki & dajicy, Bauertaschen. datle, Datteln. doenki, Frauenschenkel (Birnen). doicy, Zapfenbirnen. drobnaki, Johannispfel. drobnicy & drobniki, kleine Feld= birnen. dypkae, getpfelte Reinetten. figi, Feigen. hkae, bittere Wildpfel. hrske jahody, Heidelbeeren. jabuka, pfel. jahody, Beeren. jakubnicy, Jakobibirnen. janowki & janske jahodki, Jo= hannisbeeren. jenaki, Gerstenpfel. jricy, Bauertaschen. jrowki, Judenkirschen. junaki, Weinpfel. junicy, alle saftreichen Birnen. kaawki, stachlige Holzbirnen. karanki, Laubreinetten. kejorske (scil. kruwy), Napo= leons=Birnen. kisalki, eine Art herber Birnen. *) t hie druhe tajke mjena w, bud proeny a je nam zdl! Red. 104 Jan Radyserb-Wjela: klanki, Jungserbirnen. knjejskae & knjejske jabuka, Junkerpfel. knjeicy, Griesbirnen. knykaki & knykawki, kleine runde Zwetschgen. koe hojki & kopae, Katzen= kpfe (pfel). kosmaki, Stachelbeeren. kosmikate slowki, Pfirsiche. koacy, Lederbirnen. koanki, Lederreinetten. kruwy, Birnen. kulawki & kulowki, alle runden Birnen. kwtle, Quitten. kwtlnicy, Quittenbirnen. kwtlnjaki, Quittenpfel. lne & skeps. lsne worjechi, Haselnsse. liponki, eine Birnenart. madlenki, Magdalenenbirnen. malenae, Himbeerpfel. maleny, Himbeeren. marhainy, Margaretenpfel und Margaretenbirnen. marhle & margle, Marunken. marule, Aprikosen. marue & maruki, Maulbeeren. maslowki, eine Art Butterbirnen. mchawki, Judenkirschen. mlnaki & mrnaki, eine Art Junkerpfel. michalcy, Michaelisbirnen. mjedowki & mjedawki, Honig= birnen. mjechkae, rote Stettiner. munaki, Mehlpfel. mukaki, Hagedornpfel. mukotki, Muskatellerbirnen. nalikae & naliki, Nelkenpfel. nyple & nypule, Mispeln. pisanki, Schweizerhosen (Art bunter Birnen). pne & pniki, Holzpfel. poniki, wilde Birnen, Holzbirnen. ponuchi & ponychi & ponochi, wilde pfel. popowki & popowske bombawy, Dechantsbirnen. pozymnicy, Herbstbirnen. pruhae, Streifenpfel. pruslicy & prusnicy (pir. brus-licy), Preielbeeren. penaki, Weizenpfel. rejnety, Reinetten. rncy, Moosbeeren. rslicy, Wildlingsbirnen. sedaki, Kurzstielpfel. sdkae, Spfel. sdkawy, Zuckerbirnen. slowki, Pflaumen. smukae, Streifpfel. struskalcy & truskalcy, Erdbeeren. sukowki, Speckbirnen. swjateho Janowy khlb, Johannis= brot. swjatojanske jahody, Johannisbrot. swjatojanske truki, Johannisbrot. erkae, Klapperpfel. rae & raki & re rejnety, graue Reinetten. rjanki, Vergamottenbirnen. ipki & iplenki, Hagebutten (als Suppenfrucht). ikae, Langstiele (Birnenart). torniele & skeps. dorniele, Schlehen. tnje, Skirschen. tuchlowki, Butterbirnen. tuchoske jahody, Heidelbeeren. twjerdaki & twjerdae, Eisenpfel. tymjeki, Moosbeeren. winarje, Weinpfel. winje, Weichselkirschen (wokoo Budyina = Skirschen). wske & wske worjechi, Wal= nsse. Sad na tomach a kerkach. 105 wolijowki, Oliven. wowe nosy, Schafsnasen (pfel). wowsnicy, Haferbirnen. zelenaki, Laubreinetten, Balduin= reinetten. zelenki, Rettigbirnen. zotae, Goldreinetten. zymnicy, Winterkniginbirnen. erjawy, Moosbeeren. otuki, Spillinge. rle, Moosbeeren. Her t a Wiazec . Pinok k serbskemu basnistwu. Poda Adolf ern. I. H e r i n e i w j e n j e a b a s n j e n j e . W 20. isle Serbsk ich Nowin z lta 1856 itamy dopis serbskeho studowaceho z Prahi, w kotrym su naspominane ske spisowaki, kotre tehdy bchu: Boena Nmcov, M. ack, Honorata Zapov, VI. Rikov a sote Novkowej. K tomu dopisowa pidawa: W serbskim pismowstwje znaju jeniku Emku, ki je nam zaspwaa. W-li pak k. Smole hie wo druhich knjenjach a knjenikach, ki su serbscy pisae, njech to delka w poznamcy jim k esi wozjewi. A redaktor Smole w spinkomaj pispomina: Ja so runje jeno na Hertu dopomnjam. Po prawom pak mee tehdom jako serbska spisowaka mjenowana by jenika Her t a . Drobnostka Swojemu lubowa-nemu nankej k narodnemu dnju wot jeho Emki (1847) njepo-khada poprawom wot nskeje; napisa ju kand. theol. J. E. Wanak za dowku pastora Jakuba.*) Tak be ped satyrcei ltami. Wot tamnych asow zjewichu so w serbskej literaturje hie jeno dw abo ti mjena onow, tola ane wot nich nima nkak toho wuznama, ka mjeno Herine. Je to cyle zapijomne. Serbske wotehnjenje holkow twori najsabu a najzrudniu stronu serbskeho narodneho wzd-anja. Serbska r je z Popjelawu w ludowej uli, a manskich serbskich wyich ulow abo druhich wustawow za holki ani njeje. Dowka ze zamoiieje serbskeje swjby w nmskim wu-stawje pomaku zabude samo serbski ita, a tu w tym nastu-*) Tak mi na moje napraowanje pez M. Hrnika wotmowi K. A. Jen; bch mjenujcy tutn nastawk prnjotnje (hl. ski asopis Lumr, 1894) pisa hie za iwjenje wobeju wtincow. 8 106 Adolf ern: panju wostawa daloko zezady za jednorej burskej holku, kotra spwa w cyrkwi ze serbskich spwaskich a domach ita bibliju a naboniske asopisy abo Serbske Nowiny. Woprawde bywa pomr wobeju hie hri: husto je mi w khudukej wjesnej khcy domjaca dowka pinjesa cyu serbsku knihowniku, byrnje zwjeta jeno naboniske knihi wobsahacu tola runje tak husto mje knjeny dowki serbskich wtincow njezamachu ani serbscy powita . . . Haj, zrudno spomina! . . . W tajkich wobstejenjach su podobne zjewy, ka Heriny, im adnie a im ble sympathiske. Herta wak je te nje-diwajcy na te wobstejenja wosobnos jara zajimawa, im za-jimawia, im mjenje wo njej wmy. Haj, poprawom je runje ka zabyta. W serbskej literaturje ji nicht ha dotal najmjeu spomnjenku poswjei njeje. Serbskich Nowinow z tamneho asa, w kotrych je wona swoje psnje a basnje wozjewjaa, su so jeno nkotre exemplary zakhowae a tu ntii splah ldma jeje mjeno znaje. Wobnowjam tudy jeje wobldnjeny wobraz z wutrobnej sympathiju, ha runje njemu wo njej po-da wjele, njemjo powsi z tamneho asa a dyrbju erpa jeno z dopomnjenkow rdkich hio ludi, koti pomnja asy jeje lite-rariskeje dawose.*) W juniju l. 1848 pinjesechu Tydeske Nowiny (str. 135) prniku wot Herty.**) To be maa base w njewjazanej ri, Njezapomnika, naspominaca ludowe powse wo na-stau kwtkow a wzo te welake idylle tehdyeje sentimental-neje nmskeje literatury; je powdana jednorje, w nnej formje a wuwouje ichi stysk. ita namaka ju nie, hde podawam wo, to je z Herineho pjera wuo, dlene po wjazanej a nje-wjazanej ri, w chronologiskim rjede, a spznaje z njeje, kajki be prni literariski pospyt serbskeje psnjeki. Smole, *) Z dakom mjenuju kk. Jana B. Muinka a J. Wjelu; wot prnjeho mam te silhouettu, kot ra je mojemu spisej p ida ta , a nkotre nmske psnje. Jara mi btaj pi mojim sldenju pomocnaj njeboh Mich. Hrnik a K. A. Jen. **) Herta je poprawom Gertruda, Wiazec Herta pak woprawde rkae Henrietta (Hendrika). Herta Wiazec. 107 zo by ju k dalej dawosi skhrobli, pistaji k tomu pospytej: Njech nam Herta brzy zasy nto rjane powda. A Herta wot toho asa pisae do Tydeskich a pozdiich ,,Serbskich Nowinow ha do l. 1859 z dljej pestawku mjez ltami 18511854. Tuta pestawka z cya woznamjenja mjezu w jeje dawosi a snad te w jeje iwjenju. Do toho asa wozjewjowae w Smolerjowych Nowinach z wjeta mjee, nje-wersowane wcki, spoinaske, peco pak zajimawe nowellistiske pospyty, swdace wo jeje duchu, soniwym ha do mysticisma, ka te wo jeje lubosi k pirode. Pdla toho wustupi w tam-nym asu ze tyrjomi psnjemi jasneje mysle, w kotrych so wobrazuje poniny charakter holki, wjeselaceje so modeho na-rodneho hibanja a z cya iwjenja. Tola pak to njeje mysl juskajca, kotra z tych nnych wudkow dycha: na witkich lei eki lewje, kotry zamnja wjesoe barby radose, nto ka tepotacy s nastawaceho abo pichodneho styska, nto ka zaue rodacych so abo ka pedue pichodnych bolosi. A tute bolose drje pidechu, wzrosechu, a psnjecyna wutroba so bdee ze swojimi bdami. Memy to sudi z wupodow druheje periody Herineje literariskeje dawose, z psnjow ponych wotrjeknjenja, w kotrych spisaelka njeje wjacy iwa na tutej zemi, ale nhde w potajnych wysokosach, hde pyta swojeho Boha a swoju wtinu. ujemy w tej pemnje nkajki hki roman nskeje wutroby. Na poslednje strony tutoho za-byteho romana sueja snad sowa, kotre b Herta napisaa spody swojeje silhouetty, kotru dari serbskemu spisowaelej Muinkej: Wrnos a swrnos a zboowne peelstwo njech knjei w naich wutrobach ha do knca naich dnjow, a zjedno-enje bde dawa wnos! Njewmy wak, do kotreho asa dyrbimy pooi tuto psanje, pone wotrjeknjenja: datum je wottihnjene. Mnimy pak, zo njebudemy daloko wot wr-nose, hdy te sowa zarjadujemy runje do asa Herineho wot-mjelknjenja.*) Kajka pemna b so dokonjaa w hubinach teje nneje due, pokazuje blie pirunowanje jeje psnjow z wobeju periodow. *) Kruchi z jeje listow (poprawom jeno nkotre nmske psnje z nich), kotre dostach wot k. Muinka, pokhadeja z l. 18451853. 8 108 Adolf ern: itaje na p. pse Zasowidenje z l. 1849 (Tyd. Now. str. 422), kotra so zakna z tutej strofu: Zasowidenje tehdom prawu zbnos dawa, hdy po dohim dlenju cuznik woa: Lubej sawa! Pi tym zasowidenju peela ntk spznaje, njebjo, zemju zabyde. A pdla toho sebi peitaje krtke zdychnjeko Wuder, wboha wutroba! z lta 1857 (Serb. Now., str. 124). Myslika poslednjeho hrnka (Tam w njebju ma prawy wtcny kraj) wobknjea wo Herine tworjenje po l. 1853, zaklina we welakich wariacijach ze wch jeje psnjow z toho asa a pokazuje jeje epjacu, tola poddatu, poninu, wrjacu duu. Jeje wotbysk derje pada hio do prnjeje periody Herineje lite-rariskeje dawose, wosebje do psnje Poninos (1850, 291) tola to be jeno wotbysk. Ale w druhej periode sta so ta myslika z knjeacej ideju, kotra njedowola nasta druhim myslikam, kotra basnjeku wocuzbja tutej zemi, haj te naj-dremu jeje kuikej serbskej uicy, ka to psnjeka sama wuznawa w psnjach Mr, Wottyknjeny knc, wosebje pak w najlpej swojej psni Mr we wrnym wtcnym kraju. Mi je tuta jednora, po drase kusk staromodna pse, tuta nutrna spowjed wobudeneje due, poneje wotrjeknjenja a ponurjeneje do hubiny naboniskeho pemyslowanja, jara k wu-trobje raa. Pewzaa je mje im ble, dokel mi pi njej nimo wole na mysl pidechu wjesoe strofy, kotre so nhdy wurlichu z teje sameje nneje a uiweje wutroby. W asu pihotowanja wsmeho spwanskeho swjedenja w l. 1849 za-spwa Herta w Tydeskich Nowinach (342) z radostnej wje-seosu pse: Powitanje 5. oktobra. Tnle wobrot w poetiskej dui memy jeno z dla wu-kas z njemnohich powjesi wo iwjenju psnjeki. Herta Wiazec narodi so 4. maeho rka 1819; jeje nan, lutherski Serb, be man a wobsede khki w Budyinje a Herta Wiazec. 109 po swdenju k. J. Wjele krawc.*) Herta narodi so tu w samej srjediznje serbskeho narodneho iwjenja a dosp knjeniske lta runje za as prnjeho wtinskeho hibanja we znowa woiwjenej uicy. Wona be dua jara pistupna zauam, tu je bjez diwa, zo nowe eenje serbskeho iwjenja te ju zahori a na-wabi k sobuskutkowanju pi narodnym dle. Nowy zakw na-rodneje literatury w spoatku tyrcetych lt, spwanske swje-denje, tute najwjete narodne swjate dny, a zaoenje Maicy Serbskeje drje podachu tej nnej bytosi serbske pjero do ruki. Zjawnje wustupi dos pozde, hakle w ticetym le swojeho i-wjenja; tola hio nto lt pisae psnje, ale nmske (te pak njeje ie daa). Tomu njeje diw: peto ped ltom 1840 njeb wo serbskej psni a wo serbskim powdaku nimale nio sye (njesmmy mjenujcy zaby, zo Zejlerjowe psnje do tamneho asa bchu nimale w jeno w rukopisu). Hakle z Jrdanowej Jut-niku be pooeny zakadny kamje serbskeje belletristiki, kotra be w ltach tyrcetych peco hie jara khuduka. Herta njemjee pikadow, na kotrych budee so mha wzda. Zejle, ki tehdom tworjee swoje najrjee psnje, mjee rjany pikad w serbskej ludowej psni tola reflexiwny duch Herty, wukubany na tamnoasnej nmskej poesiji, spjee druhde. Tohodla su te jeje prnje pospyty pisane w pej ri, a hakle pozdio b so k wjazanej ri wobroia. Swoje literariske pospyty je pokazowaa a podawaa modemu tehdom serbskemu spisowarjej Janej B. Muinkej, z kotrym b so spznaa hio w l. 1841. W le 1841 spznach ju na wu-khodowanju z peelnicu, pie Muink, kotru mj doholtny peel husio wopytowae a z njej so wukhodowae. Pi tym Hertu zeznach a jeju duchaponos a iwos poach wai. Wona so zajimowae za kdy postup wdomose a pilnje studowae tehdom znate wudaa nmskich klassikow. Na pozdiich wu-khodowanjach wuprajowae so runje duchaponje wo nmskich *) Muink pie Amalie Henriette, we farskej matricy (cyrkwinskich knihach) pak steji: J o h a n n e H e n r i e t t e Lehmann, Tochter des Br-gers und Hausbesitzers Carl August Lehmann, geboren 4. Februar 1819 zu Bautzen, starb 24. Mrz 1885 (im Alter von 66 Jahren 1 Monat), Nhterin. (Zdli M. Hrnik, dnja 27.jan. 1894.) 110 Adolf ern: spisowaelach, ka wo pomnikach wulkeho tuchoskeho pohrjeb-nia. . . . Dokel sam nmske a serbske psnje dach, pe-poda mi wona nkotre pospyty dla posudenja. Ja ju powzbu-dowach k dalej dawosi a psach te nkotre tych pospytow do Serbskich Nowin zdluje njejasnje Muink, tak zo nje-spznawamy derje, w kotrym nhde asu poa jemu Herta pe-podawa swoje literariske prniki, ha b to hie w asu wo-sobinskeho wobkhada, kotre trajee do l. 1843, abo pozdio, hdy sebi z nim dopisowae. Ze weho sudu, zo jemu z wo-prdka pinoee jeno nmske pospyty; dostach wot k. Muinka 4 tajke nmske psnje, kotre witke su pilenostne, k narodni-nam abo k nowemu ltu.*) Serbske psnje drje jemu wjele poz-dio selee, wosebje hdy b na spwanskich swjedenjach sp-znaa druhich wtincow, koti stejachu na ole modeho na-rodneho hibanja. Smole, jako howa noweho serbskeho wubu-denja a pdla jako redaktor Serbskich Nowin, do kotrych jenicy swoje wudki selee, mjee drje na nju naj-wjeti wliw. Piinu dwojeho wanja jeje psnjow widimy te w les-nym njezbou jeje iwjenja: Herta be pjea w modosi pkna holka, to te jeje silhouetta pokazuje tola pak be khroma, na jenu nohu klacata. Ponu eu tutoho njezboa drje zau, hdy snna, dowrjaca, nadijow pona modos so miny me by te, hdy b so jeje wutrobje bolostne wobudenje pi-hotowao. Pewobrot w jeje literariskej dawosi hodi so wu-kas z jenym abo druhim momentom a me by, zo z wo-bmaj. To bychu nam tra mhe rozjasni spalene listy, kotre je Herta nhdy pisaa J. B. Muinkej. Z najmjea so nam zda, zo na to pokazuja serbske sowa spody silhouetty, kotru b Muinkej podaria, abo te na p. tuta strofa z nmskeje psnje, kotru b jemu k narodninam 1849 pisaa: *) Jich spoatki klina: Theurer Freund! o nimm am heutgen Feste . . . (k narod. 1845), Knnt ich, theurer Freund, doch heute . . . (k nowemu ltu 1848), Glcklich, wer an edler Freundschaft Arme . . . . (k narod. 1849), Rasch wie ein Fluss, der im gewaltgen Bogen . . . . (Zum Wiegenfeste des Freundes, 1853). Herta Wiazec. 111 Knnt ich, Freund, ein Erdenglck dir grnden schn und ruhig o, wie viel ich gb dahin! Doch der Kranz, den Lieb und Freundschaft winden, nimmer, nimmer soll er dir verblhn! . . . .*) *) Dla jeho literarisko-historiskeje wanose woiam tudy list kn. J. B. Muinka, kotry wot njeho dostach na swoju prstwu wo powse wo Here a wo jeje listy a druhe rukopisy: Bischofswerda, Bischofsstr. 3; 23. I. 1894. Wysokoesceny knee! Sym so wutrobni sweseliw, hdy Wa list dostach. Ha runje sam Wae pisma itaw nejsym, sym we Now. asto itaw, zo Wy jara welje te wo Serbach pisali se. Sawa Wam! Ntk pak mi dowole, zo dalje nmscy pisam, dokel to za moje woi so lpje hodzi. Denn ich sehe auf das rechte Auge ungefehr seit einem Jahre gar nichts mehr und auf das linke nur mit Brille und Vergrerungsglas. Die deutsche Currentschrift geht mehr im Griffe. Nun zu Ihren Fragen. Leider werde ich nicht Alles zu Ihrer Zufrieden= heit beantworten knnen, da ich nur das Geburtsjahr von Henriette Amalie Lehmann (zmylk! po farskej matricy: Johanne Henriette L.), Tochter eines in der Steinvorstadt zu Bautzen wohnenden Besitzers 1s kleinen 2stckigen, mit einem Gras= und Obstgarten versehenen Hauses, erfahren. Sie war einige Jahre lter als ich, der ich 1821 geb. bin. Sie drfte demnach 1818 geboren sein. Bestimmt wei ich, da ihr Geburtstag den 7. Febr. fiel (zmylk! po far-skej matricy: 4. febr. 1819). Auch ihren Todestag und ihr Todesjahr wei ich nicht. Sie drfte aber nahe an 70 Jahre alt geworden sein. Im Jahre 1841 lernte ich sie auf einem Spaziergange mit einer Freundin kennen, die mein langjhr. Freund fters besuchte und mit ihr gemeinsame Spaziergnge unternahm. Dabei lernte ich Herta kennen und ihre Geistes= frische und Lebendigkeit schtzen. Sie interessierte sich fr jeden wissenschaftl. Fortschritt und studierte fleiig die damals bekannten deutschen Ausgaben d. d. Classiker. Bei den spter sich vielfach wiederholenden Spaziergngen wute sie durch geistreiche Bemerkungen ber die Schriftsteller und ber Denkmler be= sonders des umfngl. Taucherkirchhofes den wir in Gesellschaft auch der Vorgenannten oft besuchten (Tudy nto pobrachuje, Muink njeje sadu skni.) Da ich selbst deutsche und wendische Verse machte, so bergab sie mir die eigenen Versuche zur Beurteilung, und ich ermunterte sie zum Fortarbeiten und schickte dann auch einige ders. in die Now. Spter 1854 verff. ich in meiner von der Maica herausgegebenen Schrift ,,Boa krasnos we stworbi mehrere Arbeiten von Herta auf. Nhml.: Czlowek we stworbi (Seiten 1 1 7 ) , Powitanje naleca" (23), Ssnehowa kwtka" (2527). Der persnliche Verkehr dauerte ber 2 Jahre und verwandelte sich von Ostern 1843 an in einen schriftlichen, der an 15 Jahre dauerte. Ihre Briefe in ungebundener Sprache waren schwungvoll, aber auch gemtreich und behandelten auch die gewhnlichen Dinge anziehend, anregend und so, da sie ansprachen. 112 Adolf ern: Zrudne lta wotrjeknjenja skni jako wala 24. mrca 1885.*) Tola literariscy wotmjelkny hio dawno prjedy, hio w l. 1859, hdy b so w Serbskich Nowinach na str. 29 pokazaa jeje poslednja pse asnos. Hio Hrnik je ju podarmo prosy, Daheim war sie mit huslichen Arbeiten und mit Nhen beschftigt. Ver= heiratet war sie nicht. Sie hatte ein freundliches und gutmtiges Gesicht, konnte aber auf Schnheit keinen Anspruch machen. Zudem war sie auch seit ihrer Jugend hinkend, da das 1 Bein krzer war, als das andere. Aus ihren Briefen habe ich vor Jahren einen Auszug gemacht un alle die Stellen zusammengestellt, die von grerem liter. Wert waren. Die Briefe selbst find ihrem Wunsche gem vernichtet worden. Der Auszug ist mir leider spter abhanden gekommen und ich bin nur im Stande Ihnen das zu schicken, was beiliegt und was Sie behalten knnen. Mit grter Hochachtung zeichnet ergebenst Lehrer em. Mutschink, frher als Pseudon. H o r i a w . *) Tuto datum mam wot M. Hrnika, ka hio prajach. Woiam tudy te to, to je mi njeboh Hrnik w lise z 15. I. 1894 wo Here pisa, prjedy ha je w matricy zapis wo njej wupyta: Hertu Wiazec sym te ja zna; wopytach ju a wupraach tehdy jeje narodny de, hdy na poadanje Vymazala wokoo l. 187578 serbske poesije wupisowach a noticy dawach do Slovansk poezie w 2. svazku. Serbske pinoki ja wobstarach, zawod pak je Vymazal sam pisa. Ale to widu, njeje w moje noticy wui narodny de Herty tam njestoji. Njemu jn hnydom (za tyde snad bych to wusldi) dsta, dokel je wjele Wiazow-Lehmannow, a tudy njejsu jeje swjbni mi znai. Tohodla podach so k staremu Janej Radyserbej-Wjeli. Wn pida, to ja njewdach. Herta b dowka zahe zemrteho lutherskeho serbskeho nana, ki be krawc w Budyinje, a narodi so wokoo l. 1820. Be khroma a iwjee so jako wala, te na farske domy (k duchownym) khodo. Moduka pzna so z Wjelu samym, te Muinkom a pozdio ze Smolerjom, kotremu da-wae basnje 18481858; potom drje nio wjacy, khiba snad w lutherskim Miss. Psle atd., to pak njewm. Be wobdarjena peelna knjena; ale dokel khroma, njedsta mua. Wjela mni, zo snad je na 1. abo 2. spwaskim swjedenju in choro sobu spwaa. Hdy ja ju wopytach, bydlee wona na itnych wikach pi spoatku roweje hasy po dwmaj skhodomaj w twarjenju, kotre b nhdy katholska farska ula. Hdy je zemra, ja njejsym zhoni a ani Wjela njewdee; ale tola w Budyinje, w swojim narodnym mse. Herta Wiazec. 113 zo by so wobdlia pi Msanym pidawku, w le 1858 zaoenym.*) Zbywa hie sknne sowo wo Herinej literariskej da-wosi. Jeje literariske wotkazanje njeje bohate abo nkak abso-lutnje wuznamne. Tola w produkciji tamneho asa ma estne msto. Jeje psnje maju bjez dwla na sebi znamjo nadobneje due; memy je bjez pepinanja staji porno tamnoasnym bas-njam H. Zejlerja, byrnje hewak bye cyle druheho wanja. Mjez druhimi serbskimi psnjerjemi tamneho asa njenakhadamy pola anoho telko samostatnose, woprawditeje poesije, cunjose formy a sebjekritiki, kelko pola Herty Wiazec. Na ane wanje nje-zasua by zabyta; zabyu budee bya wutorhnjena z wstosu prjedy abo pozdio a na pisune msto w serbskej literaturje postajena, hdy te ja ji tutu spomnjenku poswjei njebych. Podawam tu zapis jeje literariskich wudekow w chronolo-giskim rjede, kotre w bchu w Serbskich Nowinach wo-iane: Njezapomnika (1848, 135). Snhowa kwtka (1849, 126). Miose mzda (ib. 136). Basnika (ib. 294). Po-witanje 5. oktobra (ib. 342). Zasowidenje (ib. 422). Sn a wrnos (1850, 152). Poninos (ib. 291). Powitanje na-la (1851, 173). owjek w stwrbje (ib. 259). Na mr (1854, 92 a 126). Mr we wrnym wtcnym kraju (1856, 44). Wra (ib. 365). ista wutroba (1857, 21). Wottyknjeny knc (ib. 117). Wuder, wboha wutroba! (ib. 124). K no-wemu ltu (1858, 6). asnos (1859, 29). Nkotre kruchi (Snhowa kwtka, Powitanje nala, owjek we stwrbje) bchu woiane w Muinkowej knicy Boa kras-nos we stwrbje (1854) a w Hrnikowej itancy (1863). Do iny b P. Fr. Doucha peoi ista wutroba (Slovansk poezie, II. str. 423), Ad. ern pak Wuder, wboha wutroba! a Mr we wrnym wtcnym kraju (Lumir 1894, 210); pdla toho pokazki z psnjow Zasowidenje a Powitanje 5. oktobra (ib.). W jeje basniske wutwory woiam tu hromade, dlene po wjazanej a njewjazanej twrbje, zo bych pokaza cyy jeje poetiski *) W . VII na str. 28 itamy: Wot redakcije: ,,Knjenicy Here: Pro-symy, zo bye nam nkotre psniki abo druhe poetiske wudki posali a tak ze znatej wustojnosu w tutych listach wustupowali. 114 Adolf ern: profil; jeje prosaiske kruchi w bychu so hodie za serbske ulske itanki. Psnje woiam swru bjez witkich porjeden- kow, jeno je pepisach do analogiskeho prawopisa. II. Her ine basn i ske wutwory . A. We wjazanej ri (psnje). P o w i t a n j e 5. ok tobra (1849). Swjedenjo ty rjany, byd nam powitany, pide w krasnej pyi zaso k nam. Wupestrje nad nami njebjo z radosami, a sy pows lpich asow nam. Znamjo sy ty jasne jednoty a krasnje twoja mios due napjelni. Pycha sy najrjea! Haoka najmjea Serbow pez twj hs so poswjei. T. N. 1849, 342. Du njech mcna sawa uicy so dawa, we njej z nowa Serbow zboe ke. Horliwos ta swjata je ntk horje wzata, pjena do wjele duow je! Du dha, Serbjo esni, manscy a wjesni, pide na na swjede sp-wanski, zo bychmy jednosi Serbow a lubosi bratrow mcnu sawu pinjesli. Zasowidenje. Zasowidenje! Krasne sowo rjanoh trta, ki nam duu wokewi, pony wjesela a lta je, t twj hs wusyi, hdy pi hkim dlenju praji bomje peelu. Zasowidenje! Rjana nadija ty mia, jasna pruha z njebjesow! Kak we zrudnej dui zbha twj hs sdkich zauow, dawa rados wutrobi, hdy so peel wotsali. Zasowidenje tehdom prawu zbnos dawa, hdy po dohim dlenju cuznik woa: Lubej stawa! Pi tym zasowidenju peela ntk spznaje, njebjo, zemju zabyde. T. N. 1849, 422. Poninos. Tych ze skich dnjow najrjea pycha bud mi, o icha poninos, knje w mojich myslach, ha do prcha so wri o sprcne dos. Herta Wiazec. 115 Hdy ty we mojej dui knjei, je wona stajnje spokojna na witkich puach, ki mje wodi pez zrudobu a wjesela. Ty sy to sowo, ki nas wui we ze skim zbou miy[ch] by, ki owjekow tu stajnje nui pec boha ped woomaj m. Ty sy tn jandel, ki nas wodi pez epjenja a njezboa, ki z ichej myslu z nami khodi a trtniwje nas pewoda. Ty sy ta hwzda w mowej nocy, ki pu nam k njebju pokae, a hinja tute nae mocy, nam skii nowe iwjenje. Du pewoduj mje stajnje tudy, ty mia, icha poninos, a wjed mje k tamnom rajej nhdy, hde knjei mr a zbniwos. T. N. 1850, 291. Powitanje nala. t lubje nas strowi na hori a w doli a w zahrodkach, hajach a lsykach tu? t wupya witko nam domach a w poli, t ini, zo rki zas woiwichu? t sele tam spwy zas k njebjesam hori a rozama zmjerzka najzymnii rw? t zaspancow woa a nowe te stwori to iwjenje wudom, na rki a brjh? t piwoa kwtkam, ki we zemi spachu: O, pje a wustu e, woie zas? t pyi te kwtki, ki pkam wak dachu tu sdkos, hdy hotuja z nowa swj kwas? To nalo je jo, to zote a krasne, ki z nowa ntk tudy k nam stupio je. Hde to jeno kroi, tam witko je jasne a sele tu rados, hde pide a de. 116 Adolf ern: Du witajmy tebje, o wjesey aso, ty z njebjesow jandel tak lubozny sy, wak sele ty rados a zboe tu zaso a ini, zo ntko my zboowni smy! T. N. 1851, 173. Na mr. Tam horkach na njebjesach jasnych, tam knjei najzbnii mr! Haj, horkach pi hwzdach tak krasnych jn namka tu nic jeho , Tam krnuje w najrjeej pyi to do, ki njebjo nam da, hde swrnos te nihdy njetyi toh, kotry z nim njebjesa ma. Praj, w ty mi msto na zemi, hde trajaca spokojnos je, hde mr mc zrudoby zlemi a mr wudom k boku i de? We zemi, we mowym tym rowi, tam swoju tu strau mr ma. Tak junu pi njebjeskim stoli hs boi: O stawaj so sta. Du daj njesprcny we kraju, hde jeno tu cuzomnik sy, wak junu we njebjeskim raju je knc weje ze skeje my. S. N. 1854, 92 a wospjet 126. M r we w r n y m w t c n y m k r a j u . Junu tebje, wtcny krajo, moja dua powita, hdy we modych ltach hrajo w tebi namkach rados ja. Ka hs zoty, jasny zyni zapiskany na trunach, tak mi twoje mjeno klini! Tebje stajnje ohnowach. Tudy, hde so njebjo mdri, prni kr so zasmwkach, tudy na tej swtnej hdri jasne hwki powitach. Myslach, zo so msak jasny jeno za mnje zybola, zdae so mi omik krasny, z kotrym mha wjez so ja. Tudy so mi wotankachu wrota ducha, mudrose, mysle, kotre w dui spachu, namakachu sowa w. Haj to swto z booh trna rozjasni mi wutrobu, stworiela mc a krna mcnje duu zapimnu. Wtcny krajo esny, sawny tak so junu zezda mi; twj lud b mi swrny, sprawny, rada suach cyle i. Tola ntk sym wohladaa w duchu druhi wtcny kraj, tutn sym sej poadaa, wn je prawy wtcny raj. Witko we tym ze skim swi zda so pone iwjenja, njech je w hrodi abo w hi; tola s wo wobdawa, njewjedra so peahuja wye twojich krajinow, puomnika nastruja mr no skii mny row. Herta Wiazec. 117 Podarmo sym doho staa, pytaa tn wrny kraj, ha mi junu howa krawa pokaza tn wny raj: z kia kiwa dele wona, pokaza na druhi dom, tam su saronske te hona, tam k poadany tom; tom, ki ma wak oro jasne, z kotroh mu erepa sebi zboo pe wo krasne, ki chce wnu rados da; tam so lubos njezwjadnjena wnje, wnje zeleni, wak je wona pekrasnjena, owjenu pak petrjechi. Wucho tudy njesyee, woko tudy njewidi, wutroba sej njemyslee, to so tam jej wozjewi. Mr a swrnos bjez pestaa, Wjesele bjez njemra, mc a rados bjez rozkaa Bh tn Knjez tam podawa. Z tutoh nowoh wtcnoh kraja wucho zynki wusya, ki so we wutrobi taja, najhubo so zaryja. Tam pi boim krasnym trni steju ja pez Khrysta krej we najrjeej pynej krni, Boha mam ja k peelej. Junu wisach ja na tebi, swrny wtcny krajo ty, twjerde ehnie mje k sebi ty, a te tn swt, tn zy. Ntko pak so noha zoi k horam njebjeskim na pu, tam sej pytam mr a zboe, wot njoh njedam so wjac hnu. S. N. 1856, 44. Wra. t je, ki zacpi nadiju tu rjanu? Ju, kotra naej dui trot a rados da? Mi mjenuj ktwicu, ki nihdy anu d iwjenja zym omam njepoda. Mi poka na njebju tu hwzdu jasnu, ju, kotra nihdy so i njeskhowa, e pi rowi ju widi byo krasnu, tam trot i jeje swto pikiwa. O mjenuj mi tn hs a jazyk boi, ki ri stajnje w twojej wutrobi sam tehdom, hdy so tynos k tebi zoi a dwl i twj mr krasny rozkoi. Haj wra, wra je tn rye sawny, ki stajnje steji pi tebi a wojuje, wn je twj pewode tn dobry sprawny na puu k njebju, tebi k boku de. 118 Adolf ern: Du wru, oe, skhowaj sam we sebi, njech nihdy, nihdy so i njezhubi: dha bude wona ktwica te tebi a peel, ki i njebjo polubi. S. N. 1856, 365. ista wutroba. Zbni su i, ki isteje wutroby su. Math. 5, 8. ista wutroba je ta rika, ki na kdym puu kje, hde so boa lubos smje, hde so zjenoa z wru nadija. ista wutroba je ta studnika, ki nam dawa mc a sylnos, k dobrym skutkam prawu swr-nos, a we hkosi duu wokewi. ista wutroba je ta hwzdika, ki we mowej smjertnej nocy, hdy nam zadu nae mocy, miu jasnos da na pu do njebja. ista wutroba sdke spanje da, hde po sprcnym ekim dli, ki smy tudy da mli, smjer nas powoa k mrej do rowa. ista wutroba, wjede do njebja, pyi nas pi boim trnu z njezachodnej krasnej krnu: ista wutroba wnu zbnos ma. S. N. 1857, 21. Wot tykn jeny knc. Praj, to rka takle khwata, njecha dlje aka tu? to tak k cuzom morju hlada? Wak jow krasne kwtki su; rka praj, to khwata ty? Pytam mr! Mrele, ka spne ptaki ehnjee wy k njebjesam, delka byate su waki, kda strowjo kiwa wam: Mraka, to khwata ty? Pytam mr! Ptaki, wtrow spne bya, eho dla wy kae tam do krajow, hde so ra re nam njeznajomne? Ptako, praj, to pyta ty? Pytam mr! oe, te ty nima mra, honi stajnje dale won. toha praji twoja wra? Njeje mr tu jeno sn? loe, praj, to pyta ty? Pytam mr! Herta Wiazec. 119 Mr tu delka nihde njeje, w njebjesach jn namaka! Wostaj starose so weje, nhdy wak jn dostawa: hdy we rowi lei ty, dha ma mr! S. N. 1857, 117. Wuder, wboha wutroba. Wuder, wboha wutroba, krtka je wa zrudoba! Brzy po zym hrimanju, kotre z byskom piahnu, zemju, skay roztasnu snko so zas zajasni, witku zrudbu pekrasni a e lubje postrowi. Z nadiju k njebju pohladaj, sepliwy ty woakaj tam ma prawy wtcny kraj! S. N. 1857, 124. K nowemu ltu. Lto zade, witke skutki jeho pikrywa a khowa mna nc; zrudba mjeli a hs wjeseeho, kotry pozbhae nau mc: zrudba a wjesele khwatajcy de, snano te na rowi rika ke. Wjele spi jich delka w khdnej zemi, koti zadeneho lta dny widachu, jich mdny zdnk so zlemi; a my snad te skoro pdemy tam, hde nas wobdawa zemja a ma; horka so njebjeska jasnos nam da! Ze ski bh, tak doho ha tu traje, njech tu stajnje wozbouje nas, njech wod peel nas pez mne kraje, wita z kwtkami nas kdy as. Tak z njebjom zemja so zjenouje dui, hdy k njebju so pikhiluje. 120 Adolf ern: Nkotry bu icho wupehnjeny, hdy b doho, doho bdi so; widi te, zo bu tn wokewjeny, kotry uje wrne rozkao. Wra ta z nadiju lubozny hs! bydli we wutrobi, hde njeje zs. Nowe lto krasne pikhaduje, ale woko kryje mna ma, zo so pichodnos nam potajuje, snad nas smjer za sobu zawoa: owjena mudros jo njewusldi dowra, nadija njezhub so i! Kajke zboe wobsteji na zemi, hdy nam radose w zahinu? hdy so wutroba we zrudbi zlemi? Poinki, te k Bohu poahnu! Poink a pobonos pewoda nas, sada nam kwtki za pichodny as! S. N. 1858, 6. asnos. Je zao stare lto, pre jeho asy su, nam dao swoje myto, nam dao swoju mzdu. Ach, rados nima bya na zemi hrnej tu, so jeje hwki swa we njebju, krasne su. Haj, eke ze ske brmjo jich wjele potuli, pak syjachu to symjo we wjetej khrobosi. A hlaj, jim zeskhadachu te kwtki najrjee, pak kwtki wotewzachu te wtry howrjace. Wo ze ske njewobsteji, je smjertne, zachodne; t pak ma njebjo w sebi, tn khroble dale de. S. N. 1859, 29. Ha runje jeho noha so asto zabudi, dha tola prawa droha so jemu njezhubi. Wak dobry pasty wodi joh prawy, krasny pu; t na njeho so zoi, tn da so k temu hnu, to k Bohu Wtcej wodi, ki deri slubjenja. Wn dobre do nas podi, nam nihdy njeka. A smy my dokonjeli we prawdi ze ski bh, smy horka pekrasnjeni we drasi, jako snh. Tam mra dostanjemy we jeho krasnosi, haj z nim wo pewinjemy we jeho kralestwi. Herta Wiazec. 121 B. We njewjazanej ri. Njezapomnika . Nhdy we tamnym au, kotry zoty rkae, dokel swrnos na zemi bydlee, njekjee hie ana kwtka, kotra Njezapom mje abo ,,Njezapomnika rkae, dokel ludo nio zapomni nje-mjachu a nieho so ka njetrjebachu. Ble a ble pak so o-wjeske wutroby swrnosi scuzowachu, a wona brzy nihde wjacy wobydlenje a statok njenamaka. Du proee wona bjskeho Wtca, zo by ji msto we njebjesach popa. A wn wusya jeje prstwu a wza zastorenu horje do swojich njebjesow; na zotych pruhach wotueneho ranja ehnjee zacpita k mdremu njebju. Jako pak wona hi junkr swoje woblio dale zoi a na rjanu kjacu zemju pohlada, kotra b ha dotal jeje tempel bya, pade sylza z jeje wka na brjk isteho rleka do wonjaceje trawy. A z njeje nasta kwtka, mdra ka njebjo samo, a eptae we raniim wtiku mjelo: Njezapom mje! Zemja pak wza kwtku luboznje na swoju wutrobu jako po-slenje zawostajenje swrnose a zesada ju k wjele rlekam a rkam, we kotrych so mdrina njebjes wotznamjenjowae. o-wjekojo su tu riku husto ipali, ale jeno mao jich je, ki su jeje r zrozymili. T. N. 1848, 135. Snhowa kwtka. Rae zerja wotuaceho dnja pobyowachu so jasnje na raim njebju, a zymny rai wtr honjee re mrele, kotre mjachu tu a tam pozoane kromiki wokoo; hie kryjee lchka snhowa pachta uki a hona, a trawiki a kwtki woakowachu spicy na pikhad nala. Tola pak pozbhowae we kuiku jeneje zahrody slborna kwtka swoju howu a njeda so wottrai pez zymu a snh. Do lubozneje zeleneje pychi zawalena akae wona ze adosu na wohrwace pruhi jasneho snca, zo by so potom cyle rozwia, peto snh a zyma hroetaj jeje iwjenju ze smjeru. Hio be de z mneje nocy wustupi, ale snco so hie komdee a nje-pinjese hie pez woiwjace pruhi swto a by na samotnu woakowacu kwtku. Wjele skerje so pomrichu njebjesa, a snh a wichor hawto-wataj na sabu kwtku, tak k njej ro: toha chce ty hio, njezboowna, mj pinjesemoj i smjer! hie daloko je nalo; to zwri sebi swoju howu pozbhny? Njeboji so zanienja? Jimaj pak wotmowi kwtka: 9 122 Adolf ern: Ja akam tudy na swto snca, znutkowna mc nuee mje, zo bych howu pozbhnya k jasniemu iwjenju, ha tudy delkach pi mowej zemi, njebya-li te zyma wotea, a radi-li so te wamaj, zo mje zaniitaj, wopuu wjesea krtke bye tudy, dokel bch znutkownemu wabjenju posuna. Tola mia ruka wutore mau kwtku skaenju. Pobone holo pide na to msto, hde wopuena kwtka stejee, a wod ju ze somu a sinu. Pod tutej tchu, kotra mjee ju ped snhom a wichorom wobara, woakowae snhowa kwtka z mrom na hrjace snko a postae potom we jeho woiwjacym swtle jako prnja kjaca wobydleka zahrody. Tak te husto zamra epjenje a ki datstwo a modos naich dnjow; khudy a wopueny je na ze ski bh; ale tola smy poni mocy a nadije, zo bude nam po krtkim snco rje-niich asow zeskhade. A my so njemylimy! Prjedy ha sebi myslimy, je wono jasne a krasne nam ped woi stupio. Z wje-seej nadiju a bjez zastaa kroi mc a wuwuenje naeho ducha dale a poninos a njewinnos wjedetej nas prawy pu k do-konjanosi. T. N. 1849, 126. Miose mzda. Hiom khtru khwilu be so snco zady mdrych horow skhowao, swjata iina knjeee na zemi, zwnk na cyrkwi ma-eje wjeski selee swoje zynki k hwzdojtemu njebju, jako khnik Handrij z mandelskej Marju ze swojeho da so wri. Sprcny adae wn sebi k mrej, peto jeho mocy wotbrachu a jeho pu so k rowu bliee. Wn be khudy, jara khudy, ale bohabojaznos a spokojnos btej jeho wdnje pewodowaoj na puu jeho ze -skeho bha. Jako b wn ze swojej lubej Marju powjeerja a z dakownym zauom hie junkr na zadeny de spomni, kapae so njenadujcy do wokna. Handrij stae, pohlada won a wuhlada hubjeneho khoreho diwca, kotry mee na kij zeprjeny ldom wjacy sta, a ki jeho wo hospodu za nkotre dny proee. A Handrij a Marja wzataj teho hubjeneho do swojeho domu, rjek-nywi: Da i nio njememoj, peto mj smj te khudaj, ale naju hie strowos wokewja, tehodla wosta pola naju, ha tebi Bh zaso strowos wobradi; mj budemoj tak wjele ha mno ini, zo by ju brzy zaso dosta. Tak ree Handrij; sylza by-ee so we wku teho peelneho mua, a wn poda swoju ruku khoremu, kotry so Briskanc mjenowae, a wjedee jeho do swo-jeho domu. Briskanc wotmowi a dee: Rady ja do twojeho doma stupju, peto ty sy wuzwoleny, zo by mi njebjesa wotewri a mi poslenje hodiny mojeho iwjenja pezoi. Moja potrjebnos tudy je maa, Herta Wiazec. 123 ale ohodla dyrbja ja tebi tajke ohnowanje rubi? Marja pak pihotowa ko, zo by Briskanc wotpony mh, a khwatae, zo by jemu nto k wjeeri pihotowaa. Khory pak dee z miym sowom: Podaje mi kapku wody, mi chce so pi a ja uju wulku sabos we swojich stawach. Khwatajcy pinjese Marja krasnu wodu ze studnje; Handrij pak pomhae jemu do oa a ze zelenej haozu wobarae mucham. Briskanc brzy wusny. We spanju so wn husto luboznje posmwkowae. Handrij a Marja stejetaj pi ou a rjeknytaj: Ach, hdy by wn tola pola nas wotkhori! Bjez tym pak b nc zemju pikrywa, a msak ze swojim miym wkom pohlada druhdy pez mrele do komorki, hde khory spae. Tak zade nc, a ranie zerja byachu so na wobliu Briskanca, jako wn wotui. Z jasnym wobliom wobroi so wn k tymaj dwwaj, prajicy: Wj dobraj owjekaj, hie enje njejsym tak sdke spanje m, ha tudy we waju domje. Mi so dijee, zo mje jandeljo noachu, a njeje temu tak? Dobry owjek pony lubose a peelnose, njeje wn jandel boi na zemi? Wj staj mi najkrasnie hodiny mojeho iwjenja pihotowaoj. Moja wutroba je pona mra a polnose, a ja uju, zo je hodina mojeho wotsalenja pia a poslenja hodina khu-deho je jemu zapoatk njebjeskeho iwjenja. a to poda Briskanc Handrijej a Marji ruku a wusny z lu-boznym pekrasnjenym wobliom, a swjei jandeljo njesechu jeho duu k wnym wobydlenjam. Handrij a Marja wopakowataj jeho a pohrjebataj jeho o we iinje. Po nkotrym asu, jako Handrij a Marja na jenym dnju wumrjetaj, ehnjee Briskancowy duch nimo jeju smjertneho ka; ichi wtik wokewi wobeju woblii, a lubozny hs b sye: t miosiwy je by, tn te mios dostanje. T. N. 1849, 136. Basnika. Nhdy w ltach mojeho datstwa syach wot diwca tulej basniku: B nhdy w starych asach as, w kotrym witke ze ske stworjenja welake dune prawizny wuiwachu. Pede witkim mjachu pak psy a kki wosebne prawa. Kral Law, ki tehdom knjeee nad cyym skoatstwom, b psam, swrnym wajchtarjam swojeho hrodu, diwny zako wustaji, ki wobstejee we tym, zo dyrbja psy kdy de wsty dl mjasa a nto kobasow dosta a potom nkotre hodiny na mjehkich awkach wotpoowa. W tym hrode pak, hde kral Law bydlee, b wjele ubjow, w kotrych so prawizny a zakonje welkeje zwriny khowachu. Kda zwrina, 9* 124 Adolf ern: mjee swojich wajchtarjow, ki pi tych pismach sedachu a je pasechu. Psy pak tulej subu same njemachu wobstara, teho-dla buchu kki k pomocy postajene, ale lnje a womodne ka te wnje su, wostudi so jim brzy a to najble tehodla, zo nje-machu khodo po pincach a kuchenjach uli. Tehodla te doho njetrajee, a wusnychu sedo. Jako pak poachu khtro wte smore, pibachu wulke mye a rozkusachu ze zasakosu witke te pisma. Pez tn ropot wotuichu kki a widachu ze strenjom, to b so tu podao, a poachu aosnje mjawe. Na to pibachu psy a wohladachu swoje njezboe. Mjaso a kobasa a mjechke lhwo, witko b jim zhubjene pez kkow mjerzace spanje. Wot teje hodiny wone kkam wne njepeelstwo pipowjedichu a hie densnii de, hdy pos kku wohlada, ri wn za njej. Diwa so jim njeme, peto mjaso a kobasy su tola lpe ha suche kose. Hdy pak ja naemu psej Filaksej druhdy nkotre isnu, zaowka wn kdy kr, na stare asy a stare prawizny spominajo. Mye pak so njesmda nihde zadere, hde su kki, hewak je te zeeru. T. N. 1849, 294. Sn a w r n o s . Powjedako za modos. Snh pikrywae wotemrjetu zemju zaso, ka owa pachta, a msak wobswee z miym swtom snhowu runinu. Mrno a icho, ka w rowje, b w pirode, jeno hdys a hdys za-erkny ld a snh na wuzkej hascy mstka pod stopami nimo khodacych. Z dobom pak zaklinachu pez swjatu iinu krasne zynki wysokich zwonow, zo bychu blizkim a dalokim narod naeho zbnika pipowjedae. Po asu rozjasnichu so hasy, a iwjenje w nich pibjerae; peto w nkotrejkuli jstwicy byachu so swki hodowneho tomika pez wokna, a hasy peahowae mo-dos z cyej wutrobu spwajo: es bud Bohu we wysokosi! Te w domi stareho rnika B., kotry b so z wichorow i-wjenja k mru poda, knjeee spne iwjenje. diwy, w subje swojeho knjeza zestarjeny suobnik Handrij mjee z druhej e-ledu w rucy pone ini, dokel dyrbjachu di a didi z hownoho msta na wjeor pi a hie wjele be wobstara. Njemrny be rnik hiom nto kr zaklinka, zo by su-obnika zawoa. Hnydom pide Handrij a knjez dee k njemu: Ty w, zo moja luba wnuka Marja swj snaeltny narodny de swjei a z lubose k ddej chce swj prni de w nowym le ze swojimaj starimaj pola nas pebywa. Ntk w ty, stary Handrijo, zo maja stari husto diwne pomyslenja a najble, hdy tute mysle sony nastupaju. Ja chcu i je wupowjeda. Nhde ped Herta Wiazec. 125 tydenjom dijee so mi, zo z Marju w cuzej zahrode khodach, kotru, ha runje snh zemju kryje, najrjea naltna pycha debjee. Mi so zdae, jako by hakle ped krtkim snko zady horow wu-stupio, kotre zahrodu ka wobmjezowachu, peto hie byee so rosa, ka krystalowe parle na trawje a na derjewonjacych kwtkach. Ptakow zynki znoowachu so zyno a klino w po-wte, a krasne dymy wokewjachu o a duu. Mi zdae so, jako by piroda swjede horjestawanja swjeia, haj ja sam nje-ujach wjacy brachi swojeho a, ale z modostnej radosu pe-khodowach, Marju za ruku dero, eki diwow poneje zahrody. Z dobom zasta Marja ped bym rowym kekom a proee mje, zo bych ji horstku row k wncej wuipa, z kotrym chcye so na dnju swojeho sluba z Bohuwrom pyi. Wona proee tak wutrobnje a luboznje, zo jej jejnu prstwu zapowjedi njemach. Tola jako ja ruku k ipanju wupestrjech, zbhny so z dobom sylny wichor, a witke re leachu roztorhane ped namaj, a Marja spade z ekim zdychnjenjom na moju wutrobu. Ja pak wotuich. Ja pemyslowach sebi tuteho diwneho sona dla a wobzank-nych, zo chcu jejnu prstwu, kotru wo sni sini, woprawde do-pjelni. Tehodla sym ja, mj luby Handrijo, ped krtkim pola ztnika we hownym mse slborny rowy wnc zamowi, a densa bude mi z pstom pipsany. Hodina je hio nimo, w kotrej ma pst pije, tehodla di po njn a khwataj, zo by witko k wobradenju hotowe byo, hdy lubowane di pidu. Handrij zamysleny z howu tasee, tola injee po pikazni swojeho knjeza. Po krtkim pide zaso a pinjese, to b adane. W krasnosi byachu so slborne re, peto ztnikowa ruka be je zhotowaa, jako bychu iwe z rowej zahrody pie. Stary dd njemee so syty nahlada na tutym krasnym wncu, wn widee hio w duchu wjesele, kotre dyrbjee jeho lubowana Marja m, a njemee wokomiknjenje doaka, hdy mjee wona pi. Tola stary ddo, ty njewjedee, zo twoja Marja e z nje-zachodnej krnu wupyena doakowae, w kjacym raju njebjeskeje wnose! Witko bu ntko te za te druhe wnuki pihotowane, a ho-downy tomik zasweny. Ldom b so to stao, be sani klinkot sye, a sanje zastachu ped khu. Handrij skoi napeiwo, a wjesoe strowjachu jeho di, icho a mrnje pak stari. Te Marja, woblio ze lewjerjom zakryte, wustupi ze sanjow. Durje najlpeje jstwy so wotewrichu, a lubi stareho dda wobstupichu a koachu jeho, tola njewidee wn swojeho syna Jurja z jeho mandelskej, stareju Marjineju. Marja stejee zrudna sama na-zdala. So strachujo zapija ju B. za ruku, zo by so wopraa, ohodla starej sobu njejstaj, jako knjena swoje woblio wotkry a 126 Adolf ern: jako Marjina najswrnia peelnica a towaka jemu poslenje stro-wjenje wot lubowaneje pinjese. Marja b w tej samej nocy wu-snya, zo by k lpemu iwjenju wotuia, jako so jemu tn diwny sn dijee. Zo bytaj wboheho nana hie ble njezrudioj, teho-dla wostataj Marjinaj starej doma, peto te jich b zrudobu za-pijaa smjere jich lubowaneho dsa dla. Jeno rnika naj-mdi syn Bohusaw ze swojej swjbu b pio, a zo njeby lu-beho nana njejapcy nastra, b Marjinu towaku za Marju pe-wobleka a sobu piwjed. Z tepotatej ruku wza ntko B. tn wnc a pooi jn na howu knjeny, zo by ju tn junu na naj-krasniim dnju jejneho iwjenja pyi. Po tyrjoch dnjach zaso zynachu hosy zwonow, ale zrudne bchu to zynki, peto posleni kr zwonjee so sprcnemu putnikej k rowu. Rnika b hodowniku rano boa ruka zajaa, a jeho sn b so do rjaneje wrnose pewobroi, peto wn khodee ze swojej Marju w krasnej zelenej zahrode wnose, wupyeny z njezachodnymi kwtkami, kotre tam horkach za witkich po-bonych a dobrych kja. T. N. 1850, 152. owjek w stwrbje . Knjee, kak su twoje skutki tak wulke a kak je jich tak wjele, ty sy je witke mudrje wustaji a zemja je pona twojeho bohatstwa! tak spwae junu, so na Boej krasnosi zradujo, pobony spwa zadeneho asa. Tak wuwoa te hie densa kdy peel pirody a kdy lpi owjek, w kotreho wutrobje hie zaue za rjane, krasne a wysoke swoje sydo ma. Roz-myslaty peel stwrby namaka w kdej kwtcy, w krasnej ri, ka poninej fifoncy, w raich zerjach a we wjeornym zaerwje-njenju njebja, w miych naltnych wtikach, ka w umjenju nje-wjedra, wudom a we witkim namaka wn znamjo swojeho samsneho iwjenja. Wn je stowaeny, haj najblie zjenoeny z pirodu, wn kje z njej a zade z njej. Wona je za owjeka wueka a trotuje jeho. Di won do zahonow, owjee! stu do tych mstow, hde so Boe skutkowanje zjewi, a hladaj a nawuk, kak diwnje welake mocy nastawaju, kak wone rostu a pibjeraju. Njewidi we witkim tym wehomcnu zarjadowacu ruku mc-neho mitra a knjeza swta? Njewidi, kak kde stworjenje, te najmjee, swj postajeny knc dosahnje a swoje powoanje do-pjelni; nio njeje podarmo, peto nio njezade! Samo to lisiko, ki nazymny wtr ze toma wottasny, je swoje powoanje dopjel-nio, peto wono dawae khdk munemu puowarjej abo w snku stejacej kwtcy, haj samo w lisikowym zanienju lei hie dl jeho dokonjanose, dokel wono iwnos dawa najmjeim zdnkam, Herta Wiazec. 127 ki w pichodnym nalu k luboznym kwtkam so pozbhnu. Po-hladaj na krasne zahony, mae b zorno, jako do zemje pade; w mnosi pak pozbechu so mocy a po krtkim pide maa nje-mcna trawika na swto. Zyma a wichory pidechu a chcychu ju zanii, ale zornjeko mjee we sebi swoju mc; serpliwje akae wono na pruhi mieho naltneho snka, a hlaj, po dohej zymnej nocy pide lubozne nalo, a zornjatko rosee pi pru-hach opeho swta sylnje a krasnje k ponym kosam, a mjee we sebi ohnowanje. Tak namaka ty wudom, luby itarjo, hde woko pohlada, zo je stwrba twoja wueka; te ty sy powoany zo by swj postajeny bh dokonja, njekomd so, dokel hie w nalu a lu swojeho iwjenja steji; daj, tak doho ha je de, peto nc so pibliuje, w kotrej nicht da njeme; njedaj so wot wichorow iwjenja zhibowa; dopjel swoje pisu-nose mjelo a te w potajnym, te junu bude tebi po mnej ze skej nocy naltne snco skhade, a twoje skutki buda zra-wi, ka zote kosy we wnym swtle! Sld stajnje za tym, zo by twoje powoanje dopjelni, njech sy w nizkim abo wysokim rjede! Hlaj, snadne lisiko dopjelnja swoje powoanje, hdy khdk poskia; pytaj te ty, te pi mjenje pimrjenych mocach, zo by je wuitnje naoi, a njestaraj so wo to, ha tebje swt znaje, ha ludo twoje mjeno esa a twoje skutki khwala; bud spokojny, wone junu stanu jako byate njebjeske kwtki. Tak njech je tebi stwrba wueka. Ale wona te trotuje! mny a potajny je husto iwjenja pu a ana hwka njecha rozjasni nc twojeho znutkowneho iwjenja; stu won do icheje, zmrneje stwrby, kajki mr, kajka iina njeknjei w jeje ro-kosi; spanje je so wupestro na sprcnych a munych, woni wotpouja. Jeno wot tebje ka wotpoink, ty spue woko k zemi; z dobom pak rozjasnja so twoja zamita dua, ty pozbhuje howu k njebju a hlada, z wotkal ta jasnos pikhada, a hlaj, tawzynty, a zaso tawzynty swkow seleja postrowjenja dele, a ze swjateje wysokose pilei cunjo mr do twojeje wutroby a pinjese sobu slubjenje, zo twoja staros a twoja zrudoba so junu pewobroi do wneho wjesela. Ty widi, kak jena nadija po druhej k rowu de; kak jena kwtka po druhej we wncu twojeho iwjenja wjadnje a hinje; to ty ze swjatej, horjacej lubosu wopija a zapija, wono b je-banstwo, b sn, a ty widee jo na wnje we mrelach a mhl za. Ntko zapija huboka a hka zrudoba twoju duu, a woko pakae horce sylzy. Ty pak postae a wustupi won do templa boeho a pytae pi jeho wotarjach mr a trot, a lohko bu i zaso w tutych swjatnicach, hde i kjate a zwjadnjene kwtki prdowachu, zo tudy delkach wne pemnjenje knjei a zo swoju 128 Jan Radyserb -Wjela: wutrobu na ze ske, zachodne kuba cyle pojsny njesm. Kda zrostlina pokazuje k njebju, tam dyrbi ty pyta, to hio tudy twoju duu ze zbnosu napjelnja, dyrbi pyta to, to je wrne, wnje trajace a njezachodne! T. N. 1851, 259. Wohidma na -a. Za serbski sownik zezbra a zestaja Jan Radyserb-Wjela. Te wcniki na -a, ki su druheho zmysa ka na p. koa, pota atd. tu pijate njejsu. Bjedra, Mensch mit aufflligen Hften, Lenden . boka, Tier mit derben (fetten) Seiten. bristwa, Growade. brjoda, Mensch mit Schwren, Eiterbeulen. brjucha, Dickbauch. broda, Mann mit groem Barte. buzna, Mensch mit Wundmalen. oa, Mensch mit hervortretender Stirn; Wasserkopf. drka, blatterstippiger Mensch. howa, Grokopf. horba, bucklige Person. horda, hora, Person mit einem Kropfe. hriwa, Pferd mit starker Mhne. huba, Person mit dicken L ippen , breiten Mundspalten. klacha, ein Talpfiger. klibora, Mensch mit ungelenken Gliedmaen. kolena, eine mit vorgestreckten Knien gehende Person. kopyta, Pferd mit groen, klum= pigen Hufen. kosma, Zottelgeschpf, langhaariges Tier. koucha, dickwolliges Schaf, in Pelz verpackter Mensch, Pe l zbaue r . kida, Vogel mit groen Flgeln. krosna, langbeiniges, stelziges Ge= schpf. kuta, Person mit an den Stirn= seiten zurckretendem Haar. kuta, Fettwanst, Grobauch. khlama, Gromaul (physisch und psychisch). kholowa, Vogel (Taube , englisches Huhn) mit stark gefiederten Beinen. khrjapa, Rind mit aufflligen Nasenlchern. opata, Person mit hervorstehenden Schulterblttern. lica, Dickbacke. mula, Geschpf mit groem Maule. naha, dnnhaariges Tier, kurz= geschorenes Geschpf; nacktes Kind, Nacktfrosch. noha, Langbein, Grobein. nochta, Geschpf mit groen N= geln an Hnden und Fen. nopa, Grokopf, Dickschdel (te moraliscy), Person mit breitem Oberkopf. nosa, Gronase, Person mit un= gestalteter Nase. panochta & parnochta, Gro= klaue. pazora, Tier mit groen Krallen; me taph . : grausamer Mensch. Wohidma na -a. 129 pjasta, Grofaust, Gewaltthter. pleca, starkkeuliges Mastschwein ec. plcha, Kahlkopf, Mensch mit Glatze. pyska, Groschnabel; Schwein mit groem Rssel. ramjenja, ein sehr breitschultriger Mensch. repucha, Pflanze (Baum, Rbe) mit groen Zwieseln, Zacken. rita, Mensch b e z . Tier mit derbem Stei. rjapa, abgetriebenes Zugtier mit hervorragendem Rckgrat. rjeba, Tier mit hervorstehenden Rippen. roha, Grohorn. rohizna, Hirsch mit starkem Geweih. ruka, Langarm. trodla & trundla, Troddeltier, lodiges Geschpf ( a u c h Mensch). trupa, grindiges Geschpf. tya, Mensch mit groem Nacken; hartnckige Person. sehna, Geschpf mit groen Schenkeln. spara & para, Tier mit groen aufwrts gebogenen Klauen (Ziege , Schaf ec . ) . stopa, grofige Person. ija, Langhals . wida, Rind mit groen Gabel= hrnern. wosa, Zottelkopf, Struwelpeter. woka, Groauge, Glotzgesicht. wucha, Groohr, Langohr (Hase, Esel). wumpjera, Person mit starkem Ausschlag (Ansprung) im Ge= sichte. wuhra, Person mit finnigem Ge= sicht; finniges Schwein. wusa, Mann mit starkem Schnurr= bart. zuba, Geschpf mit argen Zhnen (Wolf ec.). Skepsanki serbskich wosobinskich a mstnych mjen. Zezbra Jan Radyserb - Wjela. Znate je, zo su nmske knjeeske kruhi nae serbske wosobinske a mstne mjena pak samowlnje pak nimowlnje kepsae, tak zo husto z do-brych serbskich mjenow bh w kajke smne nmske sowa nastachu. Zbrku tajkich smnych nmskich skepsankow sym alfabetiscy zestaja a tu na pokazku podawam z prstwu, zo bychu i, ki jich wjacy wda, je zapisali a redakciji naeho asopisa M. S. pipsali. Bamborka (wos. mj.) [wuok mjena: kleiner Schwtzer], nm-ska skepsanka: Bamberg. Brka (w. m.) [Einnehmer]: Birke. Boba&Bob (w. m.) [Bohne] : Bube. emje & emjera (w. m.), [skrt. z Chomr t. j . n. Friedlieb]: Zimmer. iinki (mst. m.) [stiller Ort]: Dreischinken. Hawtyn (w. m.) [Augustin]: Hau= stein. Hawtynk (w. m.) [Augustinchen]: Hausding. Herik (w. m.) [kleiner Musikant]; Herzog. Hlinka (mst. m.) [Lehmchen]: Linke. Holan (w. m.) [Heidebewohner] : Holland. 130 J. Radyserb-Wjela: Skepsanki serbsk. wosobinskich a mstn. mjen. Hruzl & Hruzla (w. m.) [Erd= klos]: Rosel, Rssel. Koa (wos. m.) [Stellmacher]: Koller. Komor (w. m.) [Mcke, Schnake]: Kummer. Krasa (w. m.) [Schne, Schnheit = Schnherr]: Kresse. Krawik (w. m.) [Schneiderchen]: Graut sich und Krautstck. Khda (w. m.) [Gnger, Bote]: Kutsche. Lambora & Lembjera (w. m.) [Vorarbeiter]: Lemberg. Lta (w. m.) [Flieger]: Litter, Leiter, a wopaki peoene: Sommer. Lipiny (m. m.) [Lindengehlz]: Lippen. Matejk & Matejka (w. m.) [Klein= Matthaeus]: wop. pe. Mtterlein. Mkan & dem. Mkank (w. m.) [Kleinstdter; der Zauderer, Tl= pel]: Migang & Miggang. Milich (w. m.) [milder Mann]: Milch. Mjerzak (w. m.) [ein rgerlicher]: Mhrsack. Mudra & Mudro (w. m.) [kluger Mann]: Moder & Mutter. Pjech (w. m.) Klein=Peter, Peter= lein]: Pech. Radca (w. m.) [Ratgeber]: Ratze. Smok & Smyk (w. m.) [der Drache, Lindwurm, der Baumspecht, Geigenbogen]: Schmuck. Sowka (w. m.) [kleine Eule]: Socke. Strahow (m. m.) [Wachthaus]: Strohhof. Sup (w. m.) [Geier]: Suppe. rc (w. m.) [der Graue, Grau= kopf]: Scherz. lachic (w. m.) [Edelmann]: Schlachtschtz. Wala (w. m.) [Welle, Woge]: Wahl (& Wahle). Woch (w. m.) [ein Welscher, Ita-liener]: Loch. Wzka (w. m.) [Fuhrmann]: Wachs. Zahon (m. m.) [ein Flurstck, Ge= wende]: Sauhahn. Zyba (w. m.) [Fink]: Sippe. Nekrolog XXXIX. Kar l Herman Robert Rejda (Rda), Bartski fara emeritus, jubilar a estny sobustaw Maicy Serbskeje, rye kral. saks. Albrechtoweho rjada I. rjadownje, prni serbski protyka. * 4. njeca 1816, 14. wulkeko rka 1900. W Budyinje zemr 14. wulkeho rka 1900 w 84. le swo-jeho iwjenja fara emeritus Karl Herman Robert Rejda, najstari sobustaw Maicy Serbskeje, jedyn z jeje jubilarow, a bu 17. t. m. na tuchoskim pohrjebniu Michaskeje wosady z wulkim wob-dlenjom khowany. Jeho prjedownicy bchu serbscy burja. Dd mjee burske kubo w Khanecach. Tn je dwmaj synomaj tudowa da; stari b pozdio z fararjom w Bori, mdi, Nekrolog XXXIX. 131 nan naeho Rejdy, b 1813 z fararjom w Smlnej, 1817 z ka-panom a 18361858 z fararjom w Hodiju. W Smlnej so 4. njeca 1816 na Rejda narodi. W Hodijskej uli a wot swojeho nana rozwuowany 13 lt stary swobodne msto krajneje ule w Minu, za syna serbskeho duchowneho postajene, dsta. Tam sebi pez swoju pilnos a wobdarjenos pikhilnos swojich wuerjow a pez swoje peelniwe wanje lubos swojich towaow doby. Na Minjanskej uli je stipendium, kotre wuomcy pru-howanje zraose wobstawi pez potajne wothosowanje tomu pi-swoja, kotreho maju mjez sobu za najdostojnieho: stipendium jenohsnje na Rejda dsta. Jako tudent bohawuenose wn w ltach 183639 w Lipsku tudowae, hde be sobustaw uiskeho prdaskeho towastwa. Ze swojim peelom Kruwicu, ki b pozdio z fararjom w Bori, je so tu pilnje w serbinje wudokonja. Kandidatne pruhowanje w le 1839 khwalobnje wob-stawi b 4 lta z domjacym wuerjom w domje kralowskeho komornika z Rabenawa w Rakecach, potom wot 184363 z fa-rarjom w Huinje a sknnje wot 186390 z fararjom w Bare. Tam jemu J. M. kral Albert ryeski ki I. rjadownje sakskeho Albrechtoweho rjada spoi. Rejda 74 lt stary swoje duchowne zastojnstwo zoi a poslednje 10 lt na wotpoinku w Budyinje pebywae. Njebohi b iweho ducha a mjee opu wutrobu za du-chowne a lne strowje swojich wosadnych a cyeho serbskeho luda. Z duepastyskej lubosu so za swojich wosadnych starae a z wulkej horliwosu jim Boe sowo pipowjedowae. Posledni kr je, hdy be so hio na wotpoink poda, na dnju swojeho 50ltneho zastojnskeho jubileja w swojej prej Huinjanskej wosade jako prda wustupi. We swojim zastojnstwje Rejda z woprdka to zhoni, to nhdy Mjzas, wo kotrym w swjatym pismje (2. Mjz. 6, 9) i-tamy: A Mjzas prajee to izraelskim dom; ale wone jeho njeposuchachu zdychowanja a ekich robotow dla. Tehdy be mzda daerjow na knjeich dworach jara snadna, te njemjachu pez cye lto trajne do. To mjee za iwjenje luda zrudne shi. Wjele muow w putach wopistwa leee a stari so nje-habowachu, swoje di po proenju sa. Tohodla so wn pdla 132 Nekrolog XXXIX. swojich zastojnskich dow wosebje prcowae, te zwonkowne, hospodaske wobstejnose luda zbha. Tak b Rejda l. 1844 mjez zaoerjemi Klukanskeho rataskeho towastwa, kotreho prcowanja je jako doholtny pismawjede swrnje spchowa. Na jeho namjet so l. 1856 w Huinje prnja sktna wustajeca w Serbach wotm. Pihotowanja k njej z wjeta w jeho rucy leachu, a zo je so jara derje radia, b wosebje jeho zasuba. Swoju lubos ke khudym wopokaza je Rejda w zymje 184748 wjele skadnose m. Tehdy b khlb jara drohi a za daerjow mao zasuby. Tu a druhde hrozne khorose, nasldy patneho zeiwjenja, wustupowachu, a proestwo so stranje rozrjowae. Tu wn swoje prcowanje wosebje na to zoowae, tradacym ludom do a z tym khlb poskiowa. Wot wynose a nkotrych zamoitych knjezow sebi srdki k wob-staranju wulkeho skada lena wuprosy a dwjcy wob tyde po-trjebnym pak darmo pak za tuni pjenjez tutn len wudlowae, zo bychu mhli z pedenjom nuzne srdki k zeiwjenju sebi za-sui; pedeno mjee wak tehdy rjanu paiznu. Nkotrakuli wudowa, nkotrykuli z wulkej swjbu ohnowany nan je so jemu m dakowa, zo je tamnu stranu zymu bjez tradanja zboownje ptra. Njebohi b wulki peel sadastwa a poastwa, a lubos k nimaj te do wutroby luda zapi pytae. Dohe lta b z pedsydu sakskeho howneho poaskeho towastwa, nimale 50 lt z pedsydu poboneho poaskeho towastwa w dolinje del-njeje Sprjewje. Hdy be swoje zastojnstwo zoiwi so hio na wotpoink poda, so hie z wuspchom za to postara, zo wu-omcy rataskeje ule w Budyinje ntko te rozwuowanje w po-astwje dostawaju, a je wjacy lt tuto rozwuowanje sam wodi. Wn be prni, kotry je italske matki do naeje krajiny za-wjed a z tym mnohim poarjam k rjanemu dobytku dopomha. W Bare Rejda ludowe hospodaske towastwo zaoi, ko-treho zhromadizny so wot burskeho luda rad wopytowachu; tam je sam wjele zajimawych pednokow wo hospodarjenju dera abo druhich k tajkim pednokam namowja. Te je wn w Bare, hdy sebi hie nicht na ntko tak wuitne Raiffeisenske pokadnicy njemyslee, podobnu pokadnicu z nalutowarnju zaoi, Nekrolog XXXIX. 133 z prnja zo by ludi k zlutniwosi zbudowa, hdy machu swoje te snadne pjenjezy tu bjez dalich puow do nalutowarnje da, a potom zo by pjenjez potrjebliwych ped pazorami lichow-nikow wukhowa, hdy machu tu za nizku da pjenjezy poene dsta. Na tutu nalutowamju a jeje wobstae je wn wjele prcy naoi. Najwjetu zasubu wo Serbowstwo ma pak njebohi z tym, zo je prnju serbsku protyku Pedenak pisa zapoa. W 29 lt je ju sam pisa a jeje wudae wobstara, doni wysokeje staroby dla tuto do mdimaj rukomaj njepewostaji. Mjez ludom iwy wn lud znajee a z wtrym wkom ludowe wob-stejnose a potrjebnose wobkedbowae. Tohodla bchu te jeho nastawki jara zajimawe a so wot luda rad itachu, runje nicht njewdee, t b je pisa. Raz serbski bur k njeboh Smolerjej pide so wobhoni, t d tola serbsku protyku pie. Jako Smole jemu to njechae powjedi, bur jemu tole da z prstwu, zo by jn njeznatemu spisaelej pepoda jako dakny dar za rjane powuenje a za zabawu, kotru je lta doho z Pedenaka erpa. To so w, zo je tajke pipznae z luda spisaela pro-tyki jara zwjeselio. Pi witkim swojim ohnowanja ponym skutkowanju b nje-bohi ponineho ducha a njepytae es ped swtom. Ntko je jeho do dokonjane. Jeho swrnos a lubos k serbskemu ludej wosta nam w daknym wopomnjeu! O. Mrzak, fara w Hrodiu. Pinoki sobustawow M. S. Swj ltny pinok w asu wot 1. dec. 1899 ha do 31. dec. 1900 zapaichu: Na lto 1901: kk. wue A. Jen w Drjedanach; direktor J . A. Pohon w Lipsku; dr. Ernst Muka w Freibergu; kand. theol. W. Nowy z Brkow; h. wue em. Nyka w Charlottenburgu; fara kanonik rye J. Herrmann we Wotrowje; kand. phil. Dane w Prazy; professor dr. Hans Stumme w Lipsku. Na lto 1900: kk. historik prof. Edward Bogusawski we Warawje; chemik dr. Am. Vozrik w Geesthache; spisael Stefan 134 Pinoki sobustawow M. S. Ramut we Lwowje; h. wue em. Nyka w Charlottenburgu ; katechet Winger w Budyinje; kapan Jedlika we Worklecach; fara kanonik rye Herrmann we Wotrowje; fara Kuba w Nje-bjelicach; fara Mich. ur w Ligoe Turawskej; fara Kral w Dubinje; dr. phil. J. Pilk w Drjedanach; fara Hurban we W-kranicach; adm. eccles. kan. kant. rye usanski w Budyinje; fara Wjencko w Sprjewicach; professor Kopytczak w Tarnopoli; professor Baudouin de Courtenay w Ptrohrode; Wladimir Wis-newski w Nowgorode Sewersku; wueka M. Kramattowa w Prazy; pekupc Ernst Klin w Budyinje; prof. Morfill w Oxforde; kapan Kratochvl w Popowicach; wue Kral w Zaru; farski administr. P. Schneider w Rene; kap. P. Kocin w Ree; fara O. Mrozak w Hrodiu; fara Handrik w Huscy; fara Rejda w Bu-dyinje; far. lic. th. rye Ren w Ketlicach; diak. Voigt w Ketlicach; kapan Nowak w Budyinje; kapan Andricki w Ralbicach; Me-lanja Parczewska w Kaliu; sekreta Mynarski w Kaliu; rejent Cybulski w Kaliu; stud. theol. Mrozak z Hrodia; farski ad-ministrator ewik w Lubiju, kantor Bur w Knigshainje; kuble Jan Myk w emjecach; fara ur w Radworju; wue Albert w Budestecach; redaktor Marko Smole w Budyinje; wue Rybak w Khwaicach; rnik a notar Cy w Budyinje; diakonus Tye w Budyinje; rata M. Juk w Brzowcy p. Slepoho; kantor Zahrjek w Hrodiu; serbske towastwo ,,ornobh w Drje-danach; dr. E. Muka w Freibergu; dr. med. Baik w Bukecach; fara Hicka w Kamjencu; wojeski fara Ren w Drjedanach; piwarc Radca w Precach; fara Gl w Rakecach; prof. Mj w Eislebenje; dwrski radiel rye prof. dr. Jan Jakub w Drje-danach; serbska katholska Bjesada w Jasecy; kapan ota we Kulowje; kapan Stranc w Lipsku; dr. med. Btticher w Budy-inje; kand. phil. Dane w Prazy; kapan P. Romuald Domaka w kltrje Marijnej Hwzde; kantor Jan Kaple w Budyinje; sanitetski radiel dr. med. Duman w Budyinje; kapan Just w Khrsicach; pekupc e w Budyinje; knjeeski lka dr. med. sla w Neweklowje; kand. phil. Ernst Lohe w Ptrohrode; pekupc Nuhlik we Wojerecach; hosenca Mrink we Wojere-cach; fara Hunga w Lejnom; prof. Wladimir Francew we War-awje; korrektor Anton Novk w Prazy; kantor Hila w Khrsi-Pinoki sobustawow M. S. 135 cach; rentier M. Mjewa w Budyinje; dr. med. Rachel w Pani-cach; dr. med. W. Biakowski w Jaliskach; professor H. Mer-czyng w Ptrohrode; wue A. Jen w Drjedanach; wue E. Lodni w Rakojdach; fara Kiank w Grunowje; direktor J. A. Pohon w Lipsku; kand. theol. Nowy z Brkow; zastojnik J. Schrotz w Prazy; twarc Fr. Bernek w Prazy; fara em. Bergan w Drjedanach-Strznje; fara A. Mikela we upoj; stud. Czesaw Bagieski w Kazani; professor Adolf ern w Prazy; tlocv. jednota Sokol w Nuslch; professor dr. Stumme w Lipsku; hud-bnik Bjarnat Krawc w Drjedanach; ze ski naalnik AIexander Petrow w Orenburgu. Na lto l 8 9 9 : kk. m. wue Bjarnat Krawc w Drje-danach; historik prof. Edward Bogusawski w Warawje; fara Kiank w Grunowje; pselnik A. Hatas w Hornim Wujzde; katechet Winger w Budyinje; subdiakon dr. Leon Ziokowski w Gnznje; fara kan. schol. Skala w Budyinje; fara Mich. ur w Ligoe Turawskej; fara Kral w Dubinje; dr. phil. J. Pilk w Drjedanach; sem. wyi wue Fiedle w Budyinje; kan. kant. rye usanski w Budyinje; kantor Jordan w Popojcach; pro-fessor Konvalinka w Hradcu Kraloweje; professor Adolf ern w Prazy; krajny sudnik Jan Kral w Kamjenicy; kapan Kra-tochvl w Popowicach; wue Kral na Sokolcy; wue Kral w Za-ru; fara Handrik w Huscy; fara Mrozak we Wulkich da-rach; fara rye Kubica w Bukecach; diakonus Voigt w Ketli-cach; rnik dr. iur. Hermann w Budyinje; rnik Alfons Par-czewski w Kaliu; rejent Cybulski w Kaliu; kantor Bur w K-nigshainje; kantor Kocor w Hodiju; wue Wjerab w Budyinje; rnik Cy w Budyinje; rata Juk w Brzowcy; serbske to-wastwo ornobh w Drjedanach; dr. med. Baik w Bukecach; fara Hicka w Kamjencu; wojeski fara Ren w Drjedanach; piwarc Radca w Precach; fara Gl w Rakecach; prof. Mj w Eislebenje; dw. rad. ry. prof. dr. J. Jakub w Drjedanach; serbska kath. Bjesada w Jasecy; kapan ota w Kulowje; kapan Stranc w Lipsku; kand. phil. Dane w Prazy; sanitetski radiel dr. med. Duman w Budyinje; kapan Just w Khrsicach; prof. Wlad. Francew we Warawje; korr. A. Novk w Prazy; kantor Hila w Khrsicach; dr. med. Rachel w Panicach; fabr. direktor 136 Pinoki sobustawow M. S. Br. Schulze (ota) w Drjedanach; wue Lodni w Rakojdach; kand. theol. Nowy z Brkow; krajny sudniski radiel Salowski w Kamjenicy; fara em. Bergan w Drjedanach-Strznje; serbske towastwo w Bukecach; fara A. Mikela we upoj. Na lto 1898: kk. kanonik kantor ry. usanski w Bu-dyinje; prof. Adolf ern w Prazy; serbske towastwo w Bu-kecach; prof. Konvalinka w Hradcu Kraloweje; krajny sudnik Kral w Kamjenicy; wue Kral na Sokolcy; rnik A. Parczewski w Kaliu; wue Pjech na idowje; kantor Kocor w Hodiju; rata Juk w Brzowcy; s. tow. ornobh w Drjedanach; dr. med. Baik w Bukecach; wojeski fara Ren w Drjedanach; serbska katholska Bjesada w Jasecy; kapan ota w Kulowje; kapan Just w Khrsicach; prof. Wlad. Francew we Warawje; korr. A. Novk w Prazy; fara emer. Bergan w Drj.-Strznje; kantor Hila w Khrsicach; dr. med. Rachel w Panicach; wue Lodni w Rakojdach; krajny sudn. rad. Salowski w Kamjenicy. Na lto 1 8 9 7 : kk. professor Konvalinka w Hradcu Kra-loweje; krajny sudnik Kral w Kamjenicy; wue Pjech na i-dowje; s. tow. ,,ornobh w Drjedanach; dr. med. Baik w Bukecach; kantor Smoa w Budestecach; serbska katholska Bje-sada w Jasecy; prof. Wlad. Francew we Warawje; korrektor A. Novk w Prazy; fara em. Bergan w Drj.-Strznje; kantor Hila w Khrsicach; wue Lodni w Rakojdach; krajny sudn. rad. Salowski w Kamjenicy; prof. Fr. Tajrych w Pardubicach. Na lto 1896: kk. prof. Konvalinka w Hradcu Kraloweje; krajny sudnik Kral w Kamjenicy; kand. theol. wjela ze Skjar-boca; serbske tow. ornobh w Drjedanach; dr. med. Baik w Bukecach; kantor Smoa w Budestecach; pekupc Valtyn we Wojerecach; korr. A. Novk w Prazy; fara em. Bergan w Drj.-Strznje; wue Lodni w Rakojdach; krajny sudn. rad. Salowski w Kamjenicy. Na l to 1895: kk. kantor Smoa w Budestecach; fara em. Bergan w Drj.-Strznje; korr. A. Novk w Prazy; serbske towastwo ornobh w Drjedanach; wue Lodni w Rakoj-dach; krajny sudn. rad. Salowski w Kamjenicy. Na lto 1894: kk. fara Kryga w Poricach (te na lta 93 a 92); fara em. Bergan w Drjedanach-Strznje (te na Zlibowanje M. S. w 53. le (1899). 137 lta 93 a 92); korr. A. Novk w Prazy; serbske tow. ornobh w Drjedanach (te na lta 93 a 92). Zlibowanje M. S. w 53. le (1899). A . D o k h o d y . I. Zbytk w pokadnicy. Z lta 1898 . . hriwnow 11. 22. II. Domoj wzate kapitale. Z krajnostawskich naluto-wanskich knikow . 54600 248. 93. III. Da z wupoenych pjenjez. Z krajnostawskeje naluto-warnje kn. . 54600 . 32. 06. Ze statneje sakskeje papjery 10. 50. 500 hr. pola Maineho doma (legat ahody z Bozankec) 20. 1000 hr. pola Maineho doma (legat Tyburowskeho) . 40. 102. 56. IV. Pinoki sobustawow. Wot 72 sobustawow na l. 1899 po 4 hr. . . 288. V. Pedpaenje sobustawow. Wot 23 sobustawow . . 92. VI. Dopaenja sobustawow. Z cya . . . . 264. VII. Z pedawanja knihow. Z cya . . . . 1552. 10. VIII. Dobrowlne dary. Fara Halabala z Rajhrada 3. Prof. Morfill, zbytk z pi-noka . . . . 11. 3. 11. IX. Welizny. Firma Gerold & Co. we Widni 8. 01. Wospjetowanje. Staw I. . . . 11. 22. II. . . . 248. 93. III. . . . 102. 56. IV. . . . 288. V. . . . 92. -VI . . . . 264. VII. . . . 1552. 10. VIII. . . . 3. 11. IX. 8. 01. Do hromady 2569. 93. B . W u d a w k i . I. Zapaenje oeho wuoka. Vacat. II. Wupoene pjenjezy. Vacat. III. estne myto. Vacat. IV. i knihow. Bibl. stawizny (6100 exx.) 2500. Dr. Pilk. Narodne hosy (1000 exx.) . . . 280. 2780. V. Wudawki za protyku. i (6000 exx.) . . 252. Papjera . . . 165. 76. Wobrazy . . . . 117. 85. Wjazanje . . . 90. Spisanje kalendaria 12. 637. 61. VI. Wudawki za knihownju, knihiskad a museum. Da za knihownju . . 90. Za zawki do museja . 48. Za rjedenje wobrazow 7. 75. 145. 75. 10 138 Zlibowanje M. S. w 23. le (1899). VI. Wjazanje knihow. asopisy (560) . . . 22. 90. itanki . . . . 190. Spwna rados . . . 2 6 . 80. tyrihosne spwy . . 18.30. 258. . VIII. Welizny Wjazanje a rozesanje aso-pisow (640) 85. 64. Diplomy 21. Pycha na row . 13. 75. M. Smolerjej za nawstki 16. 80. i adressow sobustawow 50. Kn. J. ewikej . 3. 10. Porti a papjery 5. 71. Diskont na krajn. bancy . i 197. Wospjetowanje. Staw IV. 2780 ,, V. . . . 637. 61. VI. . . . 145. 75 VII. . . . 258. ,, VIII. . . . 197. Do hromady 4018. 36. Pirunanje. Witke dokhody . . 2569. 93. Witke wudawki . . 4018. 36. Njedostatk 1448. 43. Zamenje knineje pokadnicy. W krajnostawskej lutowarni na kniki . 54600 . 1000. Na Main. domje . 1500. Awstriska statna papjera . 384706 k. Halabale . 170. Sakska statna papjera . 149 303 k. r. Jakuba 297. 3 listy Lip. hyp. banka ze zawost. Wjelanoweho . 618. 3585. 1448. 43. Z cya 2036. 57. Pdla toho ma Maica Serbska w swojim wobsedestwje: 1) wopismo zawsenja iwjenja zawsaceje banki za Nmsku w Gotha o. 290 839 za 5000 hr. knjezej dr. A. Mucy, wy. gymn. wuerjej w Freibergu wustajene. 2) Kniku m. lutowarnje o. 64441 fond za Budarjowy pomnik, 99 hr. 8 np. W Budyinje, 17. hapryla 1900. A. e. Dary za dom M. S. Dary za serbski Mainy dom wot 1. dec. 1899 ha do 31. dec. 1900 skadowane, kotrych kwitowanje po prawom do tutoho ze-iwka sua, buda so wstych zadwkow dla tn kr hakle w 1. zeiwku lta 1901 wozjewi hode. Zlibowanje domu Maicy Serbskeje. Zlibowanje domu M. S. na le 1898 a 1899 bude wstych zadwkow dla hakle w 1. zeiwku ltnika 1901 woiane. Rozprawa wo knihiskade M. S. W bhu 53. Maineho lta wot 1. hapr. 1899 ha do 31. mrca 1900 buchu z knihiskada tele knihi a kniki wudate: Zastojnstwa Maicy Serbskeje. 139 441 exx. itankow, 180 exx. Biblijskich stawiznow, 155 exx. Spwneje radose, 47 exx. Towaneho spwnika, 45 exx. Geno-fefy, 20 exx. Robinsona, 20 exx. Hroda na Landskronje, 12 exx. Maeho gratulanty, 9 exx. Sownika, 7 exx. XV Narodnych Spwow, 6 exx. VI serbs. spwow Kocora, 5 exx. Bohumia z Dubowina, 5 exx. Swrneju susodow, 5 exx. Bitwy pola Budyina, 5 exx. Kia a pomsaca, 4 zes. Slovanstva ve svch spvech, 4 exx. muskich quartettow, 4 exx. Serbskich Zynkow, 2 exx. Knjeza mudreho, 5865 exx. Protyki na 1900, 777 exx. asopisa M. S., 1 wobraz J. E. Smolerja = do hromady 7619 spisow. W Budy in je , 17. hapryla 1900. J. K a p l e , knihiskadnik M. S. Zastojnstwa Maicy Serbskeje. I. Pedsydstwo. 1. Pedsyda: Kanonik kantor rye Jurij usansk i , admini-strator ecclesiasticus, w Budyinje (tachantstwo). 2. Mstopedsyda: Hermann Mrzak , fara w Budestecach (Gross-Postwitz). 3. Sekreta: Kanonik schol. Jakub Skala , fara w Budyinje (tachantstwo). 4. Knihownik: K. A. F i ed le , seminarski wyi wue em. w Budyinje (Hospitalstr. 16). 5. Knihiskadnik: Kantor Jan Kaple , cyrkwinski wue w Bu-dyinje (adr.: Joh. Kappler, Bautzen, Michaelisschule). 6. Pokadnik: August e, pekupc w Budyinje (adressa: Kauf-mann A. Zetsch, Bautzen, Reichenstr. 8). II. Wubjerk. 1. Fara rye K. A. Kubica w Bukecach, pedsyda wubjerka (adr.: K. A. Kubitz, Hochkirch bei Pommritz, Sa.). 2. Manski wue Adolf Sommer w Budyinje, 1. revisor. 3. Dr. phil. Marin Ren, fara we Wjeleinje. 4. Marko Smole , redaktor a serbski knihiie w Budyinje. 5. Prni zastupnik: Kapan Mikaw Andr ick i w Ralbicach, zapisowa wubjerka. 6. Druhi zastupnik: vacat. 140 Zastojnstwa Maicy Serbskeje. III. Zarjadnicy. 1. Zarjadnik doma: Micha Cy, rnik a kralowski notarius w Budyinje (adr.: M. Ziesch, Rechtsanwalt und Kgl. Notar, Bautzen). 2. Redaktor asopisa: Dr. phil. Ernst Muka, gymn. wyi wue w Freibergu (adressa: Dr. E. Mucke, Freiberg i. S.). 3. Musejownik: Jakub ewik, tachantski prda w Budyinje (adressa: Domprediger J. Schewtschick, Bautzen, Domkapitel). 4. Dopisowa Maicy: Dr. E. Muka (hl. . 2). 5. Domownik: J. A. Libua w Budyinje (w starym Mainym domje). W o b s a h. Wo nadawkach historisko-archaeologiskeho wotrjada Maicy Serb-skeje. Pednok Alfonsa Parczewskeho str. 3. Rukopisy Hansa Nepile-Rowniskeho. Podawa Handrik-Slepjanski (pokraowanje a sknenje) 14. Malutkich sownik. Zestaja Radyserb-Wjela (sknenje) . . . 41. Serbske swjbne mjena z l. 1534. Wupisa Radyserb-Wjela . . . 43. Wurjadne ludowe wutworki mstnych pidawnikow z mstnych wcownikow. Zestaja Jan Radyserb-Wjela 44. Pinok k najstarim stawiznam serbskeho duchownstwa w Bu-dyinje. Poda dr. Jurij Pilk 46. Kharakteristiske znamjo serbskouiskeje onomastiki. Poda Alfons J. Parczewski 52. Serbske swjbne mjena msta Budyina z lta 1416. Wupisa a zestaja dr. E. Muka 55. Program Narodopisneho Wotrjada Maicy Serbskeje. Pednoowa w posedenju 13. hapr. 1898 a na adanje sobustawow wo-ia dr. Ernst Muka 61. Nekrolog XXXVIII. (Karl August Mosak-Kosoplski, z podobiznu) 65. Wuahi z protokollow M. S. (Wuahny J. ewik.) 69. Podtenje Serbowstwa pi Mdle, Solawje a srjednym obju. Poda dr. phil. Jurij Pilk 73. Dodawki k statisticy a ethnografiji uiskich Serbow II. Podawa dr. Ernst Muka 80. Sad na tomach a kekach. Sowniska zbrka J. Radyserba-Wjele 103. Herta Wiazec, serbska basnjeka (ze silhouettu). Poda Adolf ern 105. Wohidma na -a. Zezbra a zestaja Jan Radyserb-Wjela . . . 128. Skepsanki serbskich wosobinskich a mstnych mjen. Zezbra Jan Radyserb-Wjela 129. Nekrolog XXXIX. (Karl Herman Robert Rejda), z podobiznu . . 130. Pinoki sobustawow M. S. (1900) 133. Zlibowanje M. S. w 53. le (1899) 137. Rozprawa wo knihiskade M. S 138. Zastojnstwa Maicy Serbskeje 139. W o b s a h. Podtenje Serbowstwa pi Mdle, Solawje a srjednym obju. Poda dr. phil. Jurij Pilk str. 73. Dodawki k statisticy a ethnografiji uiskich Serbow II. Podawa dr. Ernst Muka 80. Sad na tomach a kekach. Sowniska zbrka J. Radyserba-Wjele 103. Herta Wiazec, serbska basnjeka (ze silhouettu). Poda Adolf ern 105. Wohidma na -a. Zezbra a zestaja Jan Radyserb-Wjela . . . 128. Skepsanki serbskich wosobinskich a mstnych mjen. Zezbra Jan Radyserb-Wjela ,, 129. Nekrolog XXXIX. (Karl Herman Robert Rejda), z podobiznu . . ,, 130. Pinoki sobustawow M. S. (1900) 133. Zlibowanje M. S. w 53. le (1899) 137. Rozprawa wo knihiskade M. S. . . 138. Zastojnstwa Maicy Serbskeje 139. Z tutym wudawa so: 103) Protyka na l. 1901. P i s p . Jako o . 102 M a i n y c h s p i s o w ma so po pozdiim postajenju pedsydstwa M. S. wobhladowa spwna zbrka 32 n a r o d n y c h h o s o w z a t y r i h s n y m u s k i khor; t wot es. sobustawow ju hie nima a sebi ju peje, njech sebi ju ada wot k n i h i s k a d n i k a M. S. J. K a p l e r j a w Budyinje. Wo zapaenje ltnych a wosebje te zastatych pinokow (kdoltnje 4 M. abo w cuzych pjenjezach po kursu) a wo d a r y za dom M. S. najpodwlnio prosymy. Lto so brzy minje! Pokadnikowa adressa za pst je: Kaufmann August Z e t s c h , Bautzen (Sachsen), Reichenstrasse 8. Te prosymy, zo bychu nae esene sobustawy swojich znatych k pistupjenju do naeje Maicy Serbskeje namowjeli. Pinoki kwitujemy w asopisu a we uicy, darjene knihi buchu jeno w Serbskich Nowinach kwitowane. asopisa M. S. su te mnohe stare ltniki hie na peda a ma so direktnje skaza pod adressu: An die Maica Serbska in Bautzen (Sachsen). N j e s o b u s t a w a m p e d a w a so z e i w k asop i s a za 2 hr. 50 np. (2,50 M) a cy y l t n i k za 5 hr. (5 M). Rozesanje Mainych spisow stawa so porjadnje dwjcy za lto a to stajnje po jutrach a wokoo hd. Hdy by nchto wo-zjewjeny spis njedosta, njech sebi ada z lisikom pod adressu: Dr. Ernst M u k a ( M u c k e ) , Freiberg (Sachsen). Cia E. M. Monse w Budyinje.